Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 006400 18983440 na godz. na dobę w sumie
Transylwania i Marmarosz. Travelbook. Wydanie 2 - książka
Transylwania i Marmarosz. Travelbook. Wydanie 2 - książka
Autor: , Liczba stron: 264
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-5387-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po kontynentach i regionach
Porównaj ceny (książka, ebook (-35%), audiobook).

Historyczna Transylwania oraz przylegający do niej Marmarosz to jedne z najciekawszych regionów Rumunii. Burzliwa historia, długie tradycje wielokulturowości oraz wspaniała przyroda stopiły się tu w unikatowy konglomerat. Tutejsze atrakcje można wyliczać niemal bez końca: średniowieczne miasta, obronne kościoły saskie, zamki i kasztele węgierskich rodów, drewniane karpackie cerkwie, chłopskie warownie, skanseny i wsie, w których zatrzymał się czas, wspaniałe i dzikie góry... Zapraszamy do odkrywania jednego z najbardziej fascynujących regionów Europy!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Teksty: Łukasz Galusek, Tomasz Poller Współpraca: Michał Jurecki, Wojciech Mróz, Marek Styczyński, Dominika Zaręba, Adina Zemanek, Elżbieta Wieruszewska (Słowniczek polsko-rumuński); Gabriela Turzańska i Maciej Żemojtel (informacje praktyczne) Aktualizacja: Katarzyna Rodacka Redakcja: Gabriela Turzańska, Maciej Żemojtel Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Opieka techniczna: Katarzyna Leja Skład: DAKA – Studio Graficzne Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniej- szej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powo- duje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za zwią- zane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo He- lion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?betra2 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie II ISBN: 978-83-283-5387-9 Copyright © Helion, 2019 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność 3 i c ś e r t i S p S Spis treści ATRAKCJE TRANSYLWANII I MARMAROSZU ________________ 6 INFORMACJE PRAKTYCZNE ___________ 13 PRZED WYJAZDEM ______________________________________ 14 Wybór czasu podróży __________________________________________ 14 Źródła informacji ______________________________________________ 14 Formalności _________________________________________________ 16 DOJAZD________________________________________________ 20 Podróż samolotem ____________________________________________ 20 Podróż pociągiem _____________________________________________ 20 Podróż samochodem __________________________________________ 22 Podróż autobusem ____________________________________________ 24 NA MIEJSCU ____________________________________________ 25 Podróżowanie po kraju _________________________________________ 25 Noclegi _____________________________________________________ 31 Wyżywienie _________________________________________________ 35 INFORMACJE A–Z _______________________________________ 37 INFORMACJE KRAJOZNAWCZE ________ 45 KRAJOZNAWCZE ABC ___________________________________ 46 Charakterystyka geograficzna ____________________________________ 46 Przyroda ____________________________________________________ 48 X Transylwania Siedmiogrodem zwana ______________________ 52 SPOŁECZEŃSTWO_______________________________________ 65 Mieszkańcy Siedmiogrodu ______________________________________ 65 Region oczami jego mieszkańców _________________________________ 74 Języki Transylwanii ____________________________________________ 75 Religie i kościoły Transylwanii ____________________________________ 79 KULTURA I SZTUKA _____________________________________ 85 Transsilvanismus ______________________________________________ 85 Architektura Siedmiogrodu ______________________________________ 90 Tradycje i obyczaje ludowe ______________________________________ 95 Kup książkę Poleć książkę 4 i c ś e r t i S p S Rzemiosło i twórczość ludowa ____________________________________ 98 Muzyka Siedmiogrodu ________________________________________ 100 KUCHNIA RUMUŃSKA __________________________________ 103 Kilka przepisów transylwańskich _________________________________ 107 X Wina Transylwanii ____________________________________ 108 TRANSYLWANIA _____________________111 ALBA IULIA ____________________________________________ 113 BRASZÓW _____________________________________________ 123 BYSTRZYCA ___________________________________________ 140 GHEORGHENI _________________________________________ 143 GHERLA _______________________________________________ 145 HUEDIN _______________________________________________ 147 X Kalotaszeg __________________________________________ 150 HUNEDOARA __________________________________________ 152 KLUŻ __________________________________________________ 158 MEDIAŞ _______________________________________________ 170 MIERCUREA CIUC ______________________________________ 179 ODORHEIU SECUIESC __________________________________ 182 SEBEŞ _________________________________________________ 183 SFÂNTU GHEORGHE ___________________________________ 186 SIGHIŞOARA ___________________________________________ 189 SYBIN _________________________________________________ 202 TÂRGU MUREŞ _________________________________________ 216 TURDA ________________________________________________ 223 MARMAROSZ _______________________ 229 BAIA MARE ____________________________________________ 231 BOGDAN VODĂ ________________________________________ 233 BORŞA ________________________________________________ 235 BUDEŞTI ______________________________________________ 235 CĂLINEŞTI_____________________________________________ 236 IEUD __________________________________________________ 237 X Cerkwie marmaroskie _________________________________ 238 NEGREŞTI ‑OAŞ ________________________________________ 240 Kup książkę Poleć książkę 5 i K e m a r S p S | p a m   i w ó n a l p S p S i SĂPÂNŢA ______________________________________________ 240 ŞURDEŞTI _____________________________________________ 243 SYHOT MARMAROSKI __________________________________ 245 TÂRGU LĂPUȘ _________________________________________ 249 VADU IZEI _____________________________________________ 250 VIŞEU DE SUS __________________________________________ 251 SŁOWNICZEK POLSKO ‑RUMUŃSKI _______________________ 252 INDEKS ________________________________________________ 258 LEGENDA ______________________________________________ 260 Spis planów i map Transylwania i Marmarosz ___ przednia okładka Alba Iulia ________________ 116–117 Braszów_________________ 124–125 Kluż ____________________ 160–161 Saksonia Siedmiogrodzka __ 174–175 Sighişoara – Górne Miasto ______190 Sighişoara ___________________193 Sybin ___________________204–205 Târgu Mureș _____________ 218–219 Marmarosz __________________230 Spis ramek Rumunia w internecie __________15 Wybrane rumuńskie kolejowe przejścia graniczne __________21 Rumuńskie drogowe przejścia graniczne __________________22 Winietki ______________________23 Orientacyjne ceny produktów spożywczych _______________35 Dni wolne od pracy ____________38 Placówki dyplomatyczne _______41 Pasterstwo karpackie ___________54 Kalendarium dziejów Siedmiogrodu ___________ 56–64 Gemeinschaft _________________70 Porozumiewanie się ____________76 Johannes Honter (Honterus) ____127 Chłopskie zamki ______________132 Druga strona medalu _____ 134–135 Biały płaszcz z czarnym krzyżem 138 Kalwińskie wychowanie _______149 Niedzielne nabożeństwo _______149 Inkastelacja kościołów _________173 Siedmiogrodzkie chrzcielnice ___176 Szeklerska Jerozolima _________181 Pionier lotów kosmicznych _____192 Szosa Transfogaraska __________215 Tak powstawały miasta ________217 Czapeczki z Budeşti __________ 236 Kup książkę Poleć książkę Atrakcje Transylwanii i Marmaroszu Czarny Kościół w Braszowie Monumentalna XIV-wieczna fara, „naj- dalej wysunięta na wschód gotycka ka- tedra Europy”. Kościół św. Michała w Klużu Wspaniała gotycka świątynia, drugi naj- większy halowy kościół Transylwanii, z cennym wyposażeniem wnętrza (m.in. bogato rzeźbionymi portalem zakrystii i amboną). Jego najstarsze części pa- miętają XIV w., najmłodszą wieżę wznie- siono w 1859 r. Kościół ewangelicki w Sebeş Parafialny kościół w Sebeş, budowany etapami między końcem XII a XV w., to jeden z najwspanialszych przykładów gotyku siedmiogrodzkiego. Kościół Na Wzgórzu w Sighişoarze Najcenniejsza budowla sakralna wpisa- nej na listę UNESCO Sighişoary. Późno- gotycki kościół halowy z cennym zabyt- kowym wyposażeniem wnętrza. Jeden z ołtarzy to poliptyk z 1520 r., przypisy- wany Janowi Stwoszowi, synowi Wita, twórcy ołtarza krakowskiego kościoła Mariackiego. Katedra w Alba Iulia Rzymskokatolicka katedra św. Michała, sięgająca historią XIII w., to jeden z naj- wspanialszych zabytków romańskich Siedmiogrodu i miejsce szczególnie ważne dla Węgrów – swoje groby mają tu Jan i Władysław Hunyady, Izabela Ja- giellonka (żona Jana Zápolyi, królowa Wę- gier) oraz Jan II Zygmunt Zápolya. CENNE OBIEKTY SAKRALNE Kup książkę Poleć książkę Kościół ewangelicki w Sybinie Największa gotycka bazylika Siedmio- grodu, późnogotycka świątynia z ma- sywną wieżą i transeptem oraz cennym wyposażeniem wnętrza. Archaiczne cerkwie kamienne W południowo-zachodnim zakątku Tran- sylwanii znajdują się najstarsze cerkwie regionu – sięgające historią XIII w. świą- tynie w Densuş i Strei, do budowy któ- rych wykorzystano m.in. bloki pozostałe z rozbiórki budowli rzymskich. Bardzo ciekawą historię i bryłę posiada też ory- ginalna cerkiew w Gurasada. Warowne kościoły wiejskie Ufortyfikowane kościoły saskie (XIII– XVI w.) to wizytówka Siedmiogrodu. Do dziś przetrwało ich ok. 150, najwspanialsze odnajdziemy we wsiach Biertan, Hărman, Prejmer, Viscri, Valea Viilor, Homorod, Saschiz, Cisnădie, Moşna… Ufortyfiko- wane grody kościelne zachowały się też w większych miejscowościach, np. mia- stach Mediaş i Aiud. Kościół w Herinie Jeden z najpiękniejszych kościołów romań- skich w Siedmiogrodzie. Czteroprzęsłowa kamienna bazylika emporowa z dwuwie- żową fasadą zachodnią, wzniesiona w po- łowie XIII w., przez ostatnie dekady XX w. popadająca w ruinę, w latach 1995–99 szczęśliwie odrestaurowana. Drewniane cerkwie Marmaroszu Drewniane świątynie wiejskie to jedne z najcenniejszych i najpięk- niejszych emanacji ludowej, kar- packiej „cywilizacji drewna”. Jedną z najbardziej efektownych jest „go- tycka”, mierząca 54 m wysokości, cerkiew w Şurdeşti. Kolejne znaj- dziemy m.in. w Plopiş, Ieud, Bu- deşti, Deseşti, Poienile Izei, Şieu, Rogoz, Inău. Współczesna cerkiew we wsi Bârsana to najwyższy drew- niany budynek Europy. Kup książkę Poleć książkę 170 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T Mediaş Mediaş (węg. Medgyes, niem. Mediash, sas. Medwesch), położone między dwiema bardzo atrakcyjnymi turystycznie miejsco‑ wościami: Sybinem i Sighişoarą, nie nale‑ ży do miejsc często odwiedzanych przez turystów. Choć nie ma tak wspaniałej sta‑ rówki jak Sybin i nie jest tak malownicze jak Sighişoara, zasługuje jednak na uwa‑ gę. Stare miasto w Mediaş zachowane jest zadziwiająco dobrze, a brak masowego ruchu turystycznego sprzyja atmosferze autentyczności i można by rzec – sielan‑ ki, w związku z czym zdecydowanie war‑ to spędzić tu choćby jedno popołudnie. w niej ona jako Villa Medies. Początko‑ wo w Mediaş osiedlili się Szeklerzy, któ‑ rzy następnie, przenosząc się na wschód Siedmiogrodu, „zwolnili miejsce” koloni‑ zatorom niemieckim (Sasom). Ci jednak aż do 1402 r. podlegali zwierzchnictwu komesa Szeklerów. W XVI i XVII w. odby‑ wały się tutaj sejmy prowincjonalne sta‑ nowiące, obok sejmu w Alba Iulia, władzę ustawodawczo ‑sądowniczą Księstwa Sied‑ miogrodu. W 1576 r. w Mediaş miało miej‑ sce doniosłe wydarzenie: ówczesny książę Siedmiogrodu, Stefan Batory, zaprzysiągł przed polskimi posłami pacta conventa otwierające mu drogę do tronu polskiego. historia Na miejscu dzisiejszego miasta starożyt‑ ni Rzymianie wznieśli castrum, które na‑ zwali Media. Pierwsza wzmianka pisana o osadzie pochodzi z 1267 r., występuje warto zobaczyć W Mediaş znajdują się doskonale zacho‑ wane duże fragmenty obwarowań miej‑ skich, zbudowanych w XV i XVI w. W obręb ▼▼ Gród kościelny w Mediaş Kup książkę Poleć książkę 171 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T starówki prowadzi droga przechodząca przez wyniosłą wieżę bramną z charakte‑ rystycznym hełmem. Najciekawsze kamie‑ nice mieszczańskie, pochodzące z przeło‑ mu XV i XVI w., zobaczymy na rynku (P ‑ţa Regele Ferdinand I). Dominujący w  panoramie miasta gród miejski „Margareta” składa się z ufortyfikowanego pierścienia murów obronnych chronionych przez cztery basz‑ ty, z których jedna pełni funkcję bramy wej‑ ściowej. Wewnątrz grodu zachowały się budynki mieszkalne, pierwotnie służące mieszkańcom w celach refugialnych. Cen‑ tralną i najbardziej okazałą budowlą grodu jest XIV ‑wieczny kościół farny św. Małgo‑ rzaty. Jego obecna bryła jest efektem prze‑ budowy z lat 1447–82. Wewnątrz świątyni uwagę zwraca polichromia w nawie głów‑ nej, wykonana ok. 1500 r., ukazująca przed‑ stawienie Drzewa Jessego. Najcenniejszym elementem wyposażenia fary jest wspania‑ ły poliptyk, wykonany w latach 1480–90. Całości dekoracji świątyni dopełnia jej sie‑ ciowe sklepienie. Jako ciekawostkę można dodać, że w 70 ‑metrowej wieży Trębaczy w 1476 r., na polecenie króla węgierskiego Macieja Korwina, był więziony ówczesny hospodar wołoski Wład Palownik – pier‑ wowzór literackiego Drakuli. Przy grodzie kościelnym znajduje się słynne liceum im. Stephana Ludwiga Ro‑ tha, urodzonego tu w 1796 r. humanisty, reformatora i nauczyciela, jednej z najważ‑ niejszych postaci wśród Sasów siedmio‑ grodzkich. Ponadto w mieście można zwie‑ dzić m.in. muzeum miejskie Muzeul Municipal Mediaş; Str. Mihai Viteazul 46; http://muzeulmedias.wordpress.com; VI– IX pn.–pt. 10.00–18.00, sb.–nd. 10.00–14.00, X–V pn.–pt. 9.00–17.00; 4 RON, ulgowy 2 RON i synagogę (Str. Mihail Kogălniceanu). Informacja turystyczna Centrul de Informare Turistică Mediaş, Str. Nicolae Iorga 2; tel.: +40 369 455444; www. sibiu‑turism.ro; latem pn.–pt. 9.00–17.00. Komunikacja i orientacja W mieście zatrzymuje się bardzo dużo po‑ ciągów, także międzynarodowych (magi‑ strala Budapeszt – Oradea – Kluż – Sighişo‑ ara – Braszów – Bukareszt). Do sąsiednich wsi łatwo dojechać lokalnymi pociągami osobowymi. Dworce kolejowy i autobu‑ sowy znajdują się przy Strada Unirii na południe od starówki. Aby dotrzeć do starego miasta, po wyjściu z dworca kolejowego należy skręcić w prawo i iść wzdłuż Strada Unirii, w kierunku dobrze widocznej, białej cer‑ kwi. Skręcając przy cerkwi w lewo (w Str. Nicolae Iorga), natrafimy wkrótce na bra‑ mę miejską z resztką murów obronnych, przez którą prowadzi ulica dochodząca do rynku (P ‑ţa Regele Ferdinand I). Niezawodnym punktem orientacyjnym jest wysoka wieża kościoła św. Małgorza‑ ty górująca nad rynkiem starego miasta. Jeżeli wychodząc spod dworca kolejowe‑ go skręcimy w lewo (Str. Unirii), a następ‑ nie w prawo w Strada Roth, dojdziemy do Strada Mihai Eminescu, która jest ob‑ wodnicą starego miasta. Noclegi Obiektów noclegowych jest w Mediaş bar‑ dzo niewiele. Można zatrzymać się w po‑ łożonym na starówce hotelu Select; Str. Petőfi Sándor 3 (idąc od grodu kościel‑ nego, należy minąć centralny plac ‑skwer i drogi hotel Traube, polecany hotelik znaj‑ dziemy niecałe 100 m dalej); tel.: +40 269 834874; http://hotelrestaurantselect.ro; dwójka 135 RON ze śniadaniem. Na miej‑ scu restauracja. Kup książkę Poleć książkę 172 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T okolice Okolice Mediaş to – jak zresztą niemal cała południowa Transylwania – kraina saskich wsi ze średniowiecznymi warownymi ko‑ ściołami i praktycznie nienaruszoną, regu‑ larną zabudową wiejską. Gród kościelny Na południe od miasta leży wieś MO‑ ŞNA (węg. Muzsna, Szászmuzsna; niem. Meschen; sas. Mäschen). Warto ją odwie‑ dzić, by obejrzeć jeden z największych w Transylwanii kościołów halowych. codz. 9.00–17.00; 5 RON tworzą obwarowania z pięcioma wieżami z zachowanymi do dziś celami chroniącymi mieszkańców oraz ich do‑ bytek. Dostępu do niego strzeże mocno ufortyfikowana wieża bramna. Kościół po‑ wstał w XIV w., lecz w 1485 r. uległ radykal‑ nej przebudowie (przeprowadzonej przez mistrza Andrzeja z Sybina), kiedy to zyskał formę późnogotyckiej hali. Pięć przęseł nawowych nakrywa sklepienie sieciowe, wsparte na smukłych filarach międzyna‑ wowych, z których para ostatnich przy‑ biera kształt spiralny. Wyjątkową cechą jest zaskakująca lekkość całej konstrukcji. Informator Moşna leży 9 km od Mediaş, przy drodze prowadzącej w kierunku mia‑ steczka Agnita. Do wsi jeżdżą lokalne autobusy. Dystans można także pokonać autostopem lub pieszo (idąc od cerkwi przy Strada Unirii, należy przejść przez most nad torami i dalej zmierzać pro‑ sto w kierunku południowym). Przenocować można w probostwie wybudowanym powyżej kościoła w 1794 r. (znajduje się przed nim po‑ piersie Stephana Ludwiga Rotha, który był tu niegdyś proboszczem). Ciekawy i nieźle zachowany warowny kościół znajdziemy też w położonej dalej na południe wsi ALMA VII. Świątynię zbu‑ dowaną w XIV w. ufortyfikowano w 1502 r. W sąsiedniej dolinie położona jest wieś IGHIŞU NOU (węg. Szászivánfalva, Ivánfa‑ lva, Izséptelke; niem. Sächsisch ‑Eibesdorf, Eibesdorf; sas. Ebesdref), gdzie warto zoba‑ kościół warowny z początku XIV w. czyć Świątynia pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny pochodzi z początku XIV w. ▼▼ Wieś Moşna Kup książkę Poleć książkę 173 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T Inkastelacja kościołów Najbardziej charakterystycznym elemen‑ tem krajobrazu Saksonii Siedmiogrodz‑ kiej są ufortyfikowane kościoły. W obli‑ czu ciągłego zagrożenia, szczególnie ze strony imperium osmańskiego, mogący liczyć tylko na siebie mieszkańcy wypra‑ cowywali najróżniejsze sposoby ochrony swoich rodzin i najcenniejszego dobytku. Kościół był zwykle najokazalszą i najtrwal‑ szą budowlą wsi, zatem jedynie on mógł przetrwać niebezpieczeństwo. Pierwszym sposobem przystosowywania go do funk‑ cji obronnych było tworzenie obwodu obwarowań. Pierścienie murów zwielo‑ krotniano z czasem, czyniąc kościół coraz bardziej niedostępnym. W wyniku roz‑ budowy umocnień zaczynał on upodab‑ niać się do zamku, w którym dodatkowe ufortyfikowanie właściwego budynku kościelnego przemieniało go w główny punkt oporu na miarę donżonu (wieży ostatecznej obrony, występującej w śre‑ dniowiecznych zamkach feudalnych). Na funkcję taką wyraźnie wskazuje m.in. częste wykopywanie studni wewnątrz świątyni. Samo fortyfikowanie obejmo‑ wało z reguły umocnienie wieży, którą obok strzelnic zaopatrywano najczęściej w drewnianą galerię obronną. Jednakże tradycyjna forma przestrzenna kościoła z wieżą od strony wejściowej, naturalnie umożliwiającą obserwację i obronę, ob‑ niżając się w stronę prezbiterium, miała w tym miejscu „słabszy” punkt. Zabezpie‑ czenie tej strony uzyskiwano, fortyfikując prezbiterium – także na kształt obronnej wieży. Nadbudowywano nad nim kon‑ dygnacje strychowe, często nadwieszone i wyposażone w machikuły. Niejednokrot‑ nie były to dwa lub nawet trzy piętra, więc nadbudowa stawała się właściwie drugą wieżą. Inkastelacja następowała stopnio‑ wo i mogła trwać nawet dwa stulecia lub dłużej. To jej zawdzięczamy niezwykłą w skali europejskiej formę saskich kościo‑ łów siedmiogrodzkich, zacierającą sakral‑ ny i reprezentacyjny charakter budowli na rzecz jej walorów obronnych. Pierwotnie wybudowano tylko salę, aby w 2. poł. XV w. w jej zachodniej części wznieść masywną kamienną wieżę. Szó‑ ste piętro wieży stanowi drewniana gale‑ ria obserwacyjna, a całość wieńczy czte‑ rospadowy dach, o wysokości 12 m. Nad prezbiterium również nadbudowano strych obronny, jednak nie tak wydatny jak w po‑ przednich kościołach. Wyposażenie świąty‑ ni jest barokowe. Jedyne gotyckie elementy plastyki budowlanej, jakie się zachowały, to maswerk i dekoracja zachodniego portalu, a w północnej ścianie prezbiterium – nisza na sakramenty. Tradycyjnie zespół kościel‑ ny dopełniają plebania oraz budynek rady wsi z salą gminną i szkołą. Jadąc w kierunku miasta Blaj, dotrze‑ my do miasteczka Copşa Mică, znanego przede wszystkim z działającego tu kiedyś „piekielnego” kombinatu produkującego sadzę. Zaczyna się tu boczna droga prowa‑ dząca do dawnej saskiej wsi VALEA VIILOR (węg. Nagybaromlak, niem. Wurmloch, sas. Wurmbach). W tej liczącej 2 tys. mieszkań‑ ców miejscowości stoi jeden z najcenniej‑ szych III–XI pn.–pt. 9.00–12.00, 14.00–17.00; 5 RON Sied‑ miogrodu, wpisany obok sześciu innych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pierwsza informacja o osadzie pojawia się w 1263 r. Już w XIV w. istniał tu kościół, czego dowiodły badania archeologiczne, chociaż kościołów warownych Kup książkę Poleć książkę 174 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T pierwsza zapisana wzmianka o nim pocho‑ dzi dopiero z 1414 r. Dzisiejszy obiekt powstał na przełomie XV i XVI w. Świątynia, mimo iż jednonawowa, wyróżnia się wielkością i bo‑ gatym sklepieniem sieciowym. Doskonale widać tu odejście od tradycyjnej kompozy‑ cji przestrzennej na rzecz rozwiązań pod‑ noszących obronność budynku. Masywna, dwupiętrowa nadbudowa prezbiterium jest dużo ważniejsza od zachodniej wieży wej‑ ściowej. Obie mają galerie obserwacyjne, machikuły i wąskie otwory strzelnicze. Te strategiczne punkty połączone są ze sobą ogromnym strychem zawieszonym nad nawą, także z otworami strzelniczymi. Po‑ dobnie jak przy wieżach, skarpy ścian bocz‑ nych wykorzystano do oparcia machikuł. Dobudowane z boków klatki z krętymi scho‑ dami umożliwiają szybkie przedostanie się na górę. Pod chórem znajdowała się, dziś już zakopana, studnia. Wyposażenie kościoła jest barokowe, prócz niszy na sakramenty, zwieńczonej tympanonem z płaskorzeźbą Chrystusa, datowanym na 1504 r. Dalej na zachód średniowieczne wa‑ rowne świątynie zobaczymy jeszcze m.in. w AXENTE SEVER (węg. Asszonyfalva, ŞEICA MICĂ (węg. niem. Frauendorf) i  Kisselyk, niem. Kleinschelken). Ten ostatni, wzniesiony w XV w., początkowo miał dwa pierścienie obwarowań, które niestety nie zachowały się do dziś w całości. Sam ko‑ ściół – jako ostateczny punkt oporu – tak‑ że nosi wyraźne cechy budowli obronnej. Târnăveni, Kluż Băgaciu Veseuş Pałac Bethlenów 489 520 589 Deleni Kościół unitariański Sântioana Cund 522 535 553 Cetatea de Baltă Boian Crăciunelu de Sus Blăjel Bazna Dărlos MEDIAŞ Chesler Târnava Tăuni Copşa Mică a M a re v Târn a j a B l Axente Sever Ighişu Nou Valea Viilor Katedra ormiańsko-katolicka Dumbrăveni Şmig Alma Şaroş pe Târnave 506 Valchid Aţel Brateiu Buzd Biertan Moşna 593 586 Richiş 637 Roandola 642 657 Agârbiciu Şeica Mică Şeica Mare Boarta Saksonia Siedmiogrodzka inne interesujące świątynie kościoły warowne Motiş Alma Vii Pelişor Petiş Moardăş Metiş Răvăşel Zlagna 575 Bârghiş 0 5 km Ştenea Buia oprac. M. Wieczorkowski Mihăileni Ghijasa de Sus Vecerd Kup książkę Poleć książkę Wystarczy spojrzeć na prezbiterium uforty‑ fikowane na kształt wieży poprzez nadbu‑ dowę aż trzech pięter! Wewnątrz na uwagę zasługuje późnogotycka chrzcielnica, od‑ lana w 1477 r., będąca jedną z niewielu za‑ chowanych tzw. chrzcielnic siedmiogrodz‑ kich, z których miejscowi odlewnicy słynęli w średniowiecznej Europie Środkowej. Ko‑ ściół nosi wezwanie św. Katarzyny. (Należy pamiętać, że kościoły saskie były wznoszo‑ ne jako katolickie, aby później wraz z re‑ formacją stać się kalwińskimi – pierwotne wezwanie zaś często było utrzymywane). Równie ciekawe obiekty znajdują się także na wschód od Mediaş. Udając się z miasta w kierunku Sighişoary, 4 km za miastem napotkamy skręt do BUZD Sântioana 556 540 646 Târgu Mureş 553 Prod Hetiur Dumbrăveni Şaroş pe Târnave Hoghilag Laslea Daneş Şeştinilor 517 Seleuş SIGHIŞOARA B r a s z ó w , 524 i O d o r h e u S e c u e s c i Stejărenii Şaeş Pałac Bethlenów Criş Dâlma 677 656 Mălâncrav Apold 683 Brădeni Roandola 642 Nou Săsesc 657 653 Stejărişu Ruja Iacobeni Netuş 664 636 Hârtibaciu 637 Movile Agnita Sybin 568 Dealu Frumos 636 663 Făgăraş 175 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T (węg. Szászbuzd, niem. Bußd). Tutejszy kościół salowy uzyskał XIV ‑wieczny w wyniku inkastelacji wysoką nadbudo‑ wę prezbiterium, stając się właściwie po‑ tężną wieżą. Zatrzymując się w BRATEIU (węg. Bráthely, sas. Bretai), warto zwiedzić wa‑ rowny kościół położony w dole pięknej, zadrzewionej głównej ulicy wioski, spra‑ wiającej wrażenie małego bulwaru. Cieka‑ wi mogą się wybrać w górę tej ulicy, gdzie znajduje się część zamieszkana przez Cyga‑ nów, tradycyjnie zajmujących się wyrobem kotłów. Wielu z nich ubiera się typowo, no‑ sząc charakterystyczne czarne kapelusze. Dla bezpieczeństwa lepiej udać się tam bez ekwipunku i w żadnym wypadku nie wolno fotografować. Pieniądze, apara‑ ty, a najlepiej wszystkie bagaże zostawić w samochodzie przy kościele. Niedaleko za Brateiu znajduje się skręt w lewo do AŢEL (węg. Ecel, niem. Hetzel‑ kościół św. Mikołaja dorf). Tutejszy codz. 10.00–18.00; 5 RON jest trójnawo‑ wą bazyliką z transeptem, w której bryle widać znane już elementy obronne, takie jak wieża zachodnia z drewnianą galerią i nadbudowa prezbiterium. Kościół ce‑ chuje się szczególnie piękną, dobrze za‑ chowaną, gotycką plastyką budowlaną: imponującym portalem zachodnim, ni‑ szą z miejscami do siedzenia (południowa strona prezbiterium) zwieńczoną oślimi łukami, a przede wszystkim portalem za‑ krystii. Wciąż znajdują się w nim oryginal‑ ne drzwi (1499), płycinowe, intarsjowane, z ażurową gotycką kołatką. Obwarowania kościoła składały się z dwóch pierścieni murów. Pozostałością po wewnętrznym murze jest wolno dziś stojąca baszta i we‑ wnętrzna baszta bramy. Napis nad bra‑ mą wjazdową najlepiej oddaje charakter tutejszych ludzi i ich wiarę: „Najtrwalszą Kup książkę Poleć książkę 176 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T Siedmiogrodzkie chrzcielnice Bogactwo rud metali wpłynęło na roz‑ kwit odlewnictwa w XIV i XV w. Odlew‑ nicy siedmiogrodzcy zasłynęli szczegól‑ nie bogato zdobionymi chrzcielnicami z brązu, które cechowała smukła, kieli‑ chowa forma i często ażurowy nodus. Pokryte były także misternymi napisami i przedstawieniami figuralnymi. Obecnie zachowało się dziewięć takich chrzciel‑ nic, z których najstarsze, w Mediaş i Şaeş, datowane są właśnie na wiek XIV. Pozo‑ stałe, wykonane w następnym stuleciu pochodzić mogą z tego samego warsz‑ tatu (ów ażurowy nodus jest tu elemen‑ tem wspólnym), chociaż rozpiętość dat powstania jest dość znaczna: 1438 (Sy‑ bin), 1477 (Şeica Mică). Chrzcielnice sied‑ miogrodzkie są dziełami wysokiej rangi. Pokrewieństwo w kształcie i ornamen‑ tyce, lecz nie wiążące się warsztatowo, odnaleźć można w chrzcielnicach od‑ lewanych na Słowacji (dokąd równie licznie napłynęli niemieccy osadnicy), również z tamtejszych rud. Jeśli do‑ dać do tego Norymbergę, jako ówcze‑ śnie najwspanialszy europejski ośro‑ dek odlewniczy, to nawet poprzez tak niewielki wycinek ludzkiej działalności przekonać można się o jedności kultu‑ rowej średniowiecznej Europy Środko‑ wej, opartej na niemieckiej Kolonizacji Wschodniej. twierdzą jest nasz Bóg”. Nie jest to pate‑ tyczne antemurale christianitatis, którym szczyciły się stołeczne miasta i ich dyna‑ stie, lecz obraz prawdziwie europejskiej tradycji i cywilizacji, której nośnikiem są właśnie najmniejsze wspólnoty i ich praca. W Transylwanii obraz ten jest jeszcze ciągle wyraźny, pozostaje bowiem w nieustannej konfrontacji z odmiennością Wschodu. Tu‑ tejsi ludzie twierdzę mieli w sobie, kulty‑ wując swój język i tradycje bez kontaktu ze światem zewnętrznym. Jadąc dalej na wschód główną drogą (DN14) w kierunku Sighişoary, dotrzemy do wsi ŞAROŞ PE TÂRNAVE (węg. Szász‑ sáros, niem. Scharosch an der Kokel, sas. Schmersch). Na wzgórzu wznosi się tu do‑ brze zachowany kościół warowny. Tu też zaczyna się boczna droga do wsi Biertan. BIERTAN (węg. Berethalom, niem. Birthälm) jest jednym z miejsc, których pod żadnym pozorem nie wolno ominąć! Nad wiejskim ryneczkiem góruje widocz‑ na z daleka twierdza z wieloma wieżami jeden z najle‑ i ogromnym kościołem. To piej zachowanych i największych warow‑ nych grodów kościelnych Transylwanii IV–X wt.–nd. 10.00–13.00, 14.00–19.00, sb. 10.00–17.00, XI–III zamknięte; 10 RON. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1283 r.; sam kościół wymieniono w do‑ kumentach po raz pierwszy w 1402 r. Osta‑ teczny kształt wzorowanej na rozwiąza‑ niach miejskich, trójnawowej hali nakrytej gwiaździstym sklepieniem, świątynia uzy‑ skała w latach 1520–22. Do czasów refor‑ macji był to kościół Mariacki. Zachował się fundowany dla tego wezwania tryp‑ tyk z lat 1483–1515. Jego środkową część tworzą rzeźby ukrzyżowanego Chrystusa w otoczeniu Marii, św. Jana i Marii Magda‑ leny. Boczne kwatery ukazują sceny z życia Marii i z dzieciństwa Jezusa. Do szczegól‑ nie pięknych należy umieszczone w pra‑ wym skrzydle przedstawienie odpoczyn‑ ku w drodze do Egiptu. Cenna jest również kamienna ambona przypisywana mistrzo‑ wi kamieniarskiemu Ulrichowi z Kronstadt Kup książkę Poleć książkę 177 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T ▼▲ Warowny kościół w Biertan (Braszowa), której dekoracja wykazuje ce‑ chy przejściowe od gotyku do renesansu. Kunsztowne są portale wejściowe kościoła, a także portal zakrystii (1515) z oryginalny‑ mi drzwiami. Wspaniałą snycerką wyróż‑ niają się stalle prezbiterium, lecz prawdzi‑ wym rzemieślniczym majstersztykiem jest uruchamiający jednocześnie 15 rygli zamek u drzwi kościoła – konstrukcja mistrza Jo‑ hannesa Reichmutha. W latach 1468–1523 powstały potężne umocnienia, które miały ochraniać zarów‑ no kościół, jak i mieszkańców miasta, stąd w ich obrębie umieszczono także pokaź‑ ny spichlerz. Dla zabezpieczenia pierwot‑ nego pierścienia dobudowano kolejny, a w XVII w. trzeci, ostatni, tworząc tym samym największą fortyfikację kościelną Siedmiogrodu (nigdy niezdobytą!). Do‑ skonałość obwarowań – których wysokość dochodzi do 12 m – sprawiła, że przez trzy stulecia Biertan był także siedzibą biskupa. Podziwiając baszty, zwróćmy uwagę, iż wszystkie zachowały się w niezmienionej, średniowiecznej formie (drewniane galerie nakryte czterospadowym dachem), w prze‑ ciwieństwie do wielu innych kościołów, których baszty nakryto z czasem dacha‑ mi pulpitowymi. Dwie z nich zasługują na szczególną uwagę. Baszta ‑mauzoleum, znajdująca się w północno ‑zachodniej czę‑ ści zespołu, mieści nagrobki rezydujących tu dostojników. Część z owych nagrobków wykonał jeden z najlepszych artystów ka‑ mieniarskich tego czasu, Elias Nicolai z Her‑ mannstadt (płyty Georga Theilesiusa, zm. 1646, i Christiana Bartha, zm. 1658). Nato‑ miast znajdująca się w południowej czę‑ ści zespołu „Katolicka Wieża” kryje freski przedstawiające m.in. Świętego Jerzego oraz Pokłon trzech króli (1425). Stanowi ona symbol religijnej tolerancji w kraju tak ciężko doświadczanym konfliktami etnicznymi i religijnymi. Gdy większość mieszkańców przeszła na protestantyzm, wieżę przeznaczono dla tych, którzy za‑ chowali dawne wyznanie. Patrząc z twierdzy na wieś, nie sposób oprzeć się urokowi jej regularnej zabudo‑ wy. Jest to pejzaż średniowiecznej Euro‑ py Środkowej, w kształcie nadanym jej przez niemiecką Kolonizację Wschodnią. Ani jeden budynek nie uległ tu zmianie, dlatego nie tylko kościół, ale również cała wieś znalazła się pod patronatem UNESCO. Zadziwiająca jest też myśl, że ta zapomnia‑ na, ukryta gdzieś na Wschodzie wioska w średniowieczu utrzymywała naturalny kontakt z takimi centrami, jak Wiedeń czy Norymberga. Kup książkę Poleć książkę 178 i ş a d e M | i a n a w l y s n a r T Informacja turystyczna W Biertan nie ma punktu informacji tury‑ stycznej, jednak przy kompleksie Ungle‑ rus, świadczącym usługi noclegowe i gastronomiczne, działa agencja tury‑ styczna (Str. 1 Decembrie 1918 1; tel.: +40 742024065; www.unglerus.com). Oferu‑ je ona rozmaite usługi, w tym progra‑ my zwiedzania Biertan i okolicy, wynaję‑ cie przewodnika po grodzie kościelnym oraz pośrednictwo w organizacji noclegu w jednym w miejscowych gospodarstw agroturystycznych. Dojazd Do wsi można dojechać autobusem z Me‑ diaş (kilka połączeń dziennie, dojazd trwa 50 min). Najbliższe stacje kolejowe znajdują się w Dumbrăveni (12 km) i Mediaş (26 km). Noclegi i wyżywienie Zakwaterowanie można znaleźć w parafial‑ nym domu gościnnym – należy się w tej sprawie skontaktować z pastorem na probostwie lub z rodziną Ohnweiler (tel.: +40 269 214677). Można także sko‑ rzystać z usług dość drogiego pensjonatu Unglerus*** (Str. 1 Decembrie 1918 1; tel.: +40 742024065; www.unglerus.com), ofe‑ rującego kilkanaście miejsc noclegowych w sześciu pokojach. Przy pensjonacie działa restauracja Unglerus. W pobliskiej (6 km) miejscowości Ri‑ chiş działa niewielki kemping La Curtea Richvini – aby do niego dotrzeć, należy kierować się z Biertan drogą na południe, w kierunku miasteczka Agnita. Kemping jest zlokalizowany w centralnej części wsi, brama wjazdowa znajduje się między ba‑ rem a sklepem (Str. Principală 5–6; tel.: +40 269 258475; http://lacurtearichis.ro; VI–X; 3 EUR/os., 2 EUR/namiot, 1 EUR/samochód, 3 EUR/kamper). W kompleksie działa też guesthouse (dwójka w sezonie 39 EUR). Możliwość zamówienia wyżywienia zło‑ żonego z produktów regionalnych. ▼▼ Stare saskie domy w Biertan Kup książkę Poleć książkę Sighişoara 189 a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T Krzysztof Czyżewski, człowiek przywraca­ jący Polakom pamięć Europy Środkowej, zalicza Sighişoarę (węg. Segesvár, niem. Schäßburg, sas. Schäsbrich) – obok Lublany i Suboticy – do magicznych miejsc tej części kontynentu. Sighişoara jak soczewka sku­ pia w sobie specyficzny środkowoeuropej­ ski los i jest źródłem niejednej fascynacji… Górne Miasto zachowało całą średnio­ wieczną zabudowę wewnętrzną wraz z mu­ rami obronnymi i basztami, czym bez kom­ pleksów może konkurować z francuskim Carcassone. Można też powiedzieć, że jest to największa zamieszkana cytadela w Europie. Dzięki niezwykłym walorom historycznym i krajobrazowym Sighişoara została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. historia Prawdopodobnie już w XI w. istniała w tym miejscu osada, okalająca swym drewniano­ ­ziemnym wałem szczyt wzgórza. Pierwot­ ny, być może szeklerski gród, rozbudowali osiedleni tu koloniści sascy. W dokumentach miejscowość pojawia się od 1298 r. jako ła­ cińskie Castrum Sex, saskie Schespruch, ▼▼ Sighişoara, średniowieczne Górne Miasto węgierski Segusvár (1367) i rumuńska Sa­ ghişoara (1431). Od samego początku więk­ szość mieszkańców trudniła się rzemiosłem. XV ­wieczne dokumenty podają, iż byli oni zrzeszeni w 10 cechach, których liczba na początku XVI stulecia wzrosła do 15. Cechy miejskie istniały w Sighişoarze do 1875 r. Obwarowania wokół wzgórza wzniesio­ no zapewne w XV w., w obliczu narastające­ go zagrożenia tureckiego. Również Dolne Miasto, położone wzdłuż zasypanego dziś potoku Şaeş (płynącego środkiem obecnej Str. 1 Decembrie 1918), było otoczone mura­ mi. Członkowie cechów zajmowali się budo­ wą oraz utrzymaniem murów i baszt, a także wykopali na górze osiem studni (34 m głę­ bokości), aby zapewnić sobie dostęp do wody w razie ewentualnego oblężenia. Ko­ rzystając z królewskich przywilejów, miasto rozwijało się spokojnie przez dwa stulecia, utrzymując jednorodny profil etniczny – w jego obrębie nie mógł zamieszkać nikt pochodzenia innego niż saskie. Od XVII w. nastały cięższe czasy. Miasto plądrowały różne wojska, głównie turec­ kie. Epidemie i pożary nękały je przez XVII i XVIII w. Ważny epizod odegrała Sighişoara Kup książkę Poleć książkę 190 Sighişoara S TR ADA Z A H A R IA B O I U Górne Miasto 0 100 m oprac. K. Czwarkiel S t r a d a B ă r n u  i u Strada Anton Pann STR A D A MORII Baszta Szewców a Zidul Cetăii d Stra Strada Cetăii ului n stio a a B Burg d Hostel a r t S Baszta Krawców International Café PIAA CETĂII plarilor Strada Tâm Dom Pod Jeleniem Strada Școlii Târnava Mare S t r a STRADA CONSILIUL EUROPEI rii a o d M Kościół katolicki tirii s ă n ă M a d Stra S t r a d a C e t ă  i i Magistrat Casa du Cerb Kościół Klasztorny S t r a d a M o r i i PIAA OCTAVIAN GOGA Casa Vlad Dracul Dom Drakuli PIAA MUZEULUI Strada Cositorarilor Wieża Zegarowa (Muzeum Historyczne) S t r Baszta Kowali Strada Octavian Goga a r a o ş h g s i i | Strada A nto n P a n n i a n a w l y s n a r T Strada Zidul Cetăii Pensjonat Pivniţa lui Teo i winiarnia Teo’s Distillery Baszta Kuśnierzy S tra d a C ojocarilor Baszta Rzeźników rii Strad a S c ă e oln y Szk Scara Acoperită d o h c S Strada Scării Stara szkoła Baszta Powroźników Kościół Na Wzgórzu Cmentarz ewangelicki Baszta Garbarzy Plebania ewangelicka a d a T u r n u u l i . h t r e b O H a d a r t S Dealul Cetăii Gimnazjum im. Josepha Haltricha Wieża i Bastion Blacharzy Concordia i i  ă t e ela C d a r t S Dom rodzinny Hermana Obertha PIAA HERMANN OBERTH Perla Bankomat STR A D A 1 DECEM BRIE 1918 Kantor S tr a d a G e n e r a l podczas Wiosny Ludów. 31 lipca 1849 r. u ro­ gatek miasta rozegrała się bitwa między oddziałami dowodzonymi przez gen. Jó­ zefa Bema a rosyjskim wojskiem prowa­ dzonym przez gen. Aleksandra Lüdersa. W bitwie tej zginął walczący u boku Bema wielki węgierski poeta Sándor Petőfi. 2. poł. XIX w. była spokojna. Przebudowano wtedy Dolne Miasto, jednak Cytadela zachowała średniowieczny kształt i urok. warto zobaczyć Zwiedzanie można rozpocząć z Piaţa Her­ mann Oberth, z którego ulica Turnului Strada N. Bălcescu prowadzi w obręb Górnego Miasta. Dom rodzinny Hermanna Obertha znajduje się u dolnego wylotu ulicy Turnului. W niszy ustawiono popiersie tego najsłynniejsze­ go obywatela miasta. Wieża Zegarowa Stra d a G e org e Coșbuc Wieża Zegarowa (rum. Turnul cu Ceas, niem. Stundturm), poprzedzona fortyfika­ cjami bramy głównej, łączyła kiedyś funk­ cje doskonałego punktu obserwacyjnego i miejsca zgromadzeń rady miejskiej. Dziś jest przede wszystkim symbolem miasta i jego najbardziej fotogeniczną budowlą. Wzniesiona prawdopodobnie już w XIV w., Kup książkę Poleć książkę 191 a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T do 1575 r. pełniła funkcję ratusza. Odbu­ dowana po pożarze, w 1677 r. uzyskała ozdobny dach, wykonany przez Tyrolczy­ ków Vita Greubera i Filipa Bonge. Ma 64 m wysokości, a jej galeria widokowa, z której roztacza się wspaniała panorama, znajduje się na poziomie ok. 30 m. Nazwę swą za­ wdzięcza zegarowi wykonanemu w 1648 r. przez Jana Kirschela. Skomplikowany me­ chanizm zegara, poruszający także figurki znajdujące się po obu stronach wieży, moż­ na obejrzeć z bliska, zwiedzając urządzo­ ne tu Muzeum Historyczne Muzeul de Istorie; www.muzeusighisoara.ro; 15 V–15 IX wt–pt. 9.00–18.30, sb.–nd. 10.00–17.30; w pozost. okresie do 15.30; 12 RON, ulgo­ wy 3 RON, w którym znajduje się również makieta przedstawiająca miasto w jego średniowiecznym kształcie. W budynku Wieży Zegarowej (na parte­ rze) znajduje się Sala Tortur (Camera de Tor­ tură) dawnego więzienia Cytadeli. Zwiedza­ nie jej kosztuje wprawdzie niewiele (4 RON), jednak jest bardzo mała (jedno pomiesz­ czenie) i niespecjalnie warta odwiedzenia. Kościół Klasztorny Kościół Klasztorny (rum. Biserica Mănăsti­ rii, niem. Klosterkirche), wspomniany w dokumentach w 1298 r., należał do opactwa dominikanów i był poświęco­ ny Najświętszej Marii Pannie. Pierwotny obiekt miał prawdopodobnie skromniej­ sze rozmiary. W wyniku przebudów jest on dziś liczącą 44,5 m długości i 12,6 m szerokości gotycką halą (w takim ukła­ dzie wszystkie nawy mają tę samą wy­ sokość, odmiennie niż w układzie bazy­ likowym). Po przejściu Sasów na wiarę luterańską (1547) kościół stał się główną świątynią miasta. Do najcenniejszych ele­ mentów wyposażenia należy chrzcielni­ ca odlana w 1440 r. Znajduje się tu także 35 wschodnich kobierców. Wracający ze Wschodu kupcy darowywali je jako wota w podzięce za opiekę w podróży, z prośbą o dalszą opatrzność. Na miej­ scu dawnych zabudowań klasztornych w latach 1886–88 wzniesiono dzisiejszy magistrat. Latem w kościele odbywają się recitale organowe. ▼▲ Wieża Zegarowa Kup książkę Poleć książkę 192 a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T Dom Drakuli i dom Pod Jeleniem Dom Drakuli (Casa Vlad Dracul), znajdują­ cy się nieopodal, wzbudza zainteresowanie głównie w związku z legendą. Wcześniej zwany domem Pauliniego, jest prawdopo­ dobnie najstarszym świeckim obiektem w mieście. Jego parter zbudowano z kamie­ nia rzecznego. Trzy dokumenty wspominają o pobycie tu w latach 1431–36 Włada Dracula (zwanego tak z powodu przynależności do Pionier lotów kosmicznych Hermann Julius Oberth urodził się w Sy­ binie w 1894 r. Zanim wyjechał na stu­ dia do Monachium i Getyngi, większość dzieciństwa spędził w Sighişoarze. Za­ fascynowany powieścią Juliusza Ver­ ne’a, w której ogromna kula armatnia musi zostać wyhamowana przez ra­ kiety, aby mogła wylądować na Księ­ życu, zaczął badać zjawiska związane z astronautyką. Rozwinął podstawy jej nowoczesnej teorii, wykazując np., że człowiek nie przeżyłby przeciążenia występującego przy wystrzale poci­ sku, w przeciwieństwie do możliwo­ ści, jakie dają rakiety. Jego pomysłem była także próba skonstruowania ra­ kiet wielostopniowych, tak, by ogra­ niczyć ich masę – rozwiązanie to jest dziś powszechnie stosowane w lotach kosmicznych. Przeprowadzając do­ świadczenia początkowo w Niemczech (rakiety V1 i V2), po wojnie przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie współtworzył podwaliny amerykań­ skich podróży kosmicznych. U schyłku życia zdążył jeszcze odwiedzić miasto dzieciństwa. Zmarł w Norymberdze w 1989 r., przeżywszy 95 lat. rycerskiego zakonu Dragonów), ojca Włada Palownika (Vlad Ţepeş), który posłużył za pierwowzór postaci Drakuli z powieści Bra­ ma Stokera. Przypuszcza się więc, że młody książę Wład mógł się właśnie tutaj urodzić (zob. ramka Druga strona medalu, s. 134–135). Dom Pod Jeleniem (rum. Casa cu Cerb, niem. Haus mit dem Hirschgeweih) jest naj­ bardziej reprezentacyjną kamienicą starów­ ki, wybudowaną w późnorenesansowym stylu, usytuowaną w narożu rynku głów­ nego (P ­ţa Cetăţii). Schody Szkolne Prowadzące na Wzgórze Szkolne, zada­ szone Schody Szkolne (rum. Scara Şcola­ rilor, niem. Schülertreppe), wybudowane w 1662 r., liczyły pierwotnie 300 stopni. Później zostały przebudowane i dziś po­ siadają 175 stopni. Służyć miały uczniom i nauczycielom w czasie niepogody, szcze­ gólnie zimą, jako bezpieczna droga do po­ łożonej na górze szkoły. Naprzeciw wyjścia ze schodów znaj­ duje się budynek starej szkoły, wzniesiony w 1619 r. Po lewej stronie natomiast widać okazały budynek nowej szkoły – gimnazjum im. Josepha Haltricha, postawiony w latach 1792–1817 i przebudowany w 1901 r. Kościół Na Wzgórzu Kościół Na Wzgórzu rum. Biserica din Deal, niem. Bergkirche; codz. 10.00– 18.00, 3 RON, stojący na szczycie Wzgórza Szkolnego (429 m n.p.m.) jest najcenniej­ szą budowlą Sighişoary. Powstawał w kil­ ku etapach. Na początku XIII w. istniał tu mały salowy kościółek z półokrągłą apsy­ dą. Około 1300 r. wybudowano trójnawową bazylikę z masywną wieżą zachodnią. Pre­ zbiterium tej bazyliki objęło swymi murami pierwotne założenie salowe i w ten sposób powstała rzadko spotykana w Transylwanii Kup książkę Poleć książkę 193 Dworzec kolejowy Dworzec autobusowy S t r a d a L i b e r t ă  i i ) Sighişoara 0 250 m oprac. K. Czwarkiel Strada Ș t e f a n c e l Mare Strada Prim ăverii Biserica Leroşorilor Strada Ștefan cel M a r e a Clujului d a t r S Târnavei a d a r t S Targ S t r a d a T â r n a v e i Gia  ii ă t r e Stra d a L i b Biserica Unitariană Strada G Stra ării da G ării Stra d a A n Târn Târn drei Șag u na a a va M va M are are Chic S t r a d a G ă r i i Strada Tăbăcarilor Strada Nicolae Titulescu Strada Andrei Șaguna STR ADA MORII Biserica Sf. Treime m 0 0 3 3 ( a c n a r F a l i i V g n p m e K i c u C a e r u c r e M w ó z s a r B , i a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T ş e r u M u g r â T , i n b y S i , ş a d e M ă u o a N d a r t S Penny Market Parcul Corneşti STRADA ZAHARIA BOIU ul u i Strada E. Teodoroiu Strada Crin ș e ș t i a M ă r ă d S tr a Strada Ecaterina Varga Stra d a A nto n P a n n a S d a r t S e l M ic u u m a Strada Ilarie Chendi a t i n g A Hera STRADA MIHAI EMINESCU s. 190 S t r a d a B ă r n u i i m iu nton Pann plarilor Str. Zidul Cetă Strada Tâ Str. A Strada Școlii S tr. C o jocarilor Strad a S c ă rii Strad a Scării Dealul Cetăii d i n e h ri e C St r a d a Il a u c s e n o I e h S tra d a Tac STRAD A Ș Synagoga S IF N O . I O A F E T STRADA CONSILIUL EUROPE I d d S S t t r r a a a a M M o o r r i i i i S t r a ului n tio s a a B d Stra PIAA CETĂII d a C e t ă  ii PIAA PIAA MUZEULUI MUZEULUI PIAA PIAA OCTAVIAN OCTAVIAN i i  ă t e C ela d a r t S S t r . T u r n u l u i HERMANN HERMANN GOGA GOGA PIAA PIAA d a r t S OBERTH OBERTH berth a H. O STRADA 1 DECEMBRIE 1918 Strada N. Bălcesc a N. Bălcesc Stra d a George Coșbuc i e t ș u u o Stra d S T R A D A 1 M A I Strad a G . C o ș b u c t e Sever Strada A xe n P a c n u L a d Stra te Sever n e x A a d a r t S krypta. W latach 1429–83 bazylikę przebu­ dowano na późnogotycką halę. Wtedy też dobudowano południowy portyk (ganek wejściowy). Ostatnim etapem była do­ budowa zakrystii i zachodniego portyku ze schodami (ok. 1500 r.). Początkowo ka­ tolicki, kościół uzyskał wezwanie św. Mi­ kołaja, aby po przejściu mieszkańców na luteranizm (1547) stać się ich kościołem parafialnym. Podczas ostatniego etapu przebudowy wykonano polichromie, za­ malowane w 1877 r. Podczas konserwacji obiektu w 1934 r. odnowiono te z nich, któ­ re nie uległy zniszczeniu. Wchodząc do kościoła głównym wej­ ściem, zauważamy łaciński napis: „Dzieło ukończono z Bożą pomocą w 1488 r., kie­ dy w dniu św. Gerarda (23 września) ciężki Kup książkę Poleć książkę 194 a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T ▼▲ Baszta Szewców ▼▲ Uliczka w Górnym Mieście śnieg spadł, łamiąc drzewa owocowe”. Autorem napisu i fresków jest Jacob Ken­ dlinger z austriackiego Salzburga. Duże wrażenie robią cztery wykonane przez niego sceny pasyjne (po lewej, w nawie bocznej): Biczowanie, Cierniem koro­ nowanie, Sąd Piłata, Obnażenie z szat. Pod sklepieniem wieży umieszczono 14 płyt nagrobnych, a w przedsionkach naw bocznych można zobaczyć tarcze her­ bowe króla Macieja Korwina i jego żony Beatrycze, księcia Stefana Batorego oraz króla Władysława III. Cennymi elementa­ mi wyposażenia są: kamienna ambona ▼▼ Kościół Na Wzgórzu Kup książkę Poleć książkę 195 a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T z 1480 r., chrzcielnica pochodząca z ko­ ścioła Klasztornego, a przede wszystkim – wymyślne późnogotyckie tabernakulum wieżyczkowe. Stalle w północnej części prezbiterium wykonał w 1523 r. mistrz Johannes Reichmuth. Spośród ekspono­ wanych we wnętrzu ołtarzy najcenniej­ szy jest poliptyk z 1520 r., poświęcony św. Marcinowi. Pierwotnie znajdujący się w kościele Klasztornym, ołtarz jest przypisywany Janowi Stwoszowi, synowi Wita (tego samego, który wyrzeźbił ołtarz dla krakowskiego kościoła Mariackie­ go). W prezbiterium stoi ołtarz z kościoła w Şaeş, a pierwszy w nawie bocznej po­ chodzi ze świątyni w Cund. Cmentarz (Cimitirul Evanghelic), taraso­ wo rozłożony na stoku za kościołem, należy do najpiękniejszych nekropolii Transylwanii, pięknie pokazując trwanie etosu rzemieśl­ niczego w społeczności miasta. Inne ciekawe miejsca Warto przespacerować się wzdłuż murów obronnych, począwszy od najwyższe­ go miejsca, przy górnym kościele. Tam, gdzie dziś znajduje się kostnica, stała kie­ dyś baszta Złotników z bastionem – klu­ czowy punkt systemu obronnego miasta. Do dziś z 13 niegdyś istniejących tu wież pozostało osiem. Kościół katolicki wzniesiono w 1894 r. na miejscu baszty Ślusarzy i przylegające­ go do niej kościoła franciszkańskiego. Po­ wstał głównie na potrzeby tutejszej spo­ łeczności węgierskiej. okolice Kilkanaście kilometrów na południowy zachód od miasta leży wioska CRIŞ (węg. Kéresd, niem. Kreisch), w której, na wzgó­ Bethlen ‑kastély – rzu, znajduje się jedna z najpiękniejszych rezydencji sied­ miogrodzkiego renesansu, własność książęcego węgierskiego rodu Bethle­ nów. Pomimo że dojazd do wsi dla osób nieposiadających własnego samochodu może przysporzyć trochę problemów (naj­ lepiej w takim wypadku podróżować au­ tostopem), zdecydowanie warto ją odwie­ dzić. Zamek jest remontowany od wielu lat Informacja turystyczna Centrul de Informare Turistică, P ­ţa Octa­ vian Goga 8; tel.: +40 265 770415. Muzeul de Istorie (Wieża Zegarowa), P ­ţa Muzeu­ lui 1; tel.: +40 265 771108; wt.–pt. 9.00–18.30, sb.–nd. 10.00–17.30; www.infosighisoara.ro. Komunikacja W Sighişoarze zatrzymują się pociągi wyż­ szych kategorii z kierunków: Budapeszt, Wiedeń, Oradea, Arad, Timişoara, Satu Mare, Syhot (Sighetu Marmaţiei), Kluż, zmierzające do Bukaresztu przez Braszów. Autobusem można dojechać do m.in. Braszowa, Târgu Mureş, Klużu, Mangalii, Sybina oraz wielu pobliskich mniej­ szych miejscowości. Miasto leży przy międzynarodowej drodze E60 pro­ wadzącej z Oradei przez Târgu Mureş do Bukaresztu. Noclegi ▼◆ Burg Hostel, Str. Bastionului 4/6; tel.: +40 265 778489; www.burg hostel.ro; je­ dynka 85–90 RON, dwójka 100–110 RON, trójka 145 RON, miejsce w sali zbiorowej 45 RON. Hostel godny polecenia, zarów­ no ze względu na świetne położenie na starym mieście, jak i dobre warunki noclegowe. 74 miejsca w 16 pokojach. W piwnicy urządzono przestronną re­ staurację, tanią kawiarnię interneto­ wą (również z wi­fi) i salę z automa­ tami do gier. Kup książkę Poleć książkę 196 a r a o ş h g s i i | i a n a w l y s n a r T ▼◆ Kemping Vila Franca, Str. Dealul Gării (na stoku nad stacją kolejową; dojście z dwor­ ca ulicami Libertăţii, Nicolae Titulescu i Te­ ilor – ta ostania przecina tory kolejowe); czynny 1 IV–15 XI; tel.: +40 749203850; www.sighisoara ­tourism.com; 3 EUR/os., namiot 2–3 EUR, samochód 1,5–2 EUR. Można także wynająć dwuosobowy do­ mek kempingowy (16–30 EUR zależnie od standardu i sezonu). Recepcja znajduje się w pobliskiej, niedrogiej restauracji. Namiot można rozstawić także w ogro­ dzie szkolnym w centrum miasta (Str. 1 Decembrie 1918 30a; 10 RON). ▼◆ Pensjonat Chic, Str. Libertăţii 44; tel.: +40 749203851; www.sighisoara­ ­tourism.com; dwójka bez łazienki 19 EUR (z łazienką 24 EUR). Restauracja; lokalizacja tuż obok dworca. ▼◆ Pensjonat Gia, Str. Libertăţii 41; tel.: +40 722490003; www.hotelgia.ro; dwójka 110 RON, trójka 140 RON. Lokalizacja w pobliżu dworca kolejowego. Pokoje z łazienkami, TV i wi­fi. ▼◆ Pensjonat Hera**(*), Str. Mihai Emine­ scu 62; tel.: +40 265 778850; dwójka ok. 100 RON (zależnie od standardu). Niewiel­ ki pensjonat w ładnej okolicy. Bardzo miła obsługa, ale porozmawiać można tylko po rumuńsku, płatność tylko gotówką. Wyżywienie Restauracje i kawiarnie skupiają się przede wszystkim w Górnym Mieście oraz wzdłuż ulic Turnului, Ilarie Chendi i Octavian Goga. Dobrych lokali z tradycyjnymi, rumuńskimi potrawami jest naprawdę niewiele (szcze­ gólnie z daniami wegetariańskimi). Zde­ cydowanie króluje pizza (w szczególności w lokalach przy Piaţa Hermann Oberth). Wieczorem tłoczno robi się w pubach. ▼◆ Art and Coffee Lounge / Casa Vlad Dra‑ cul***, Górne Miasto (w Domu Drakuli). Najlepsza kawiarnia i restauracja w mie­ ście. Na parterze (w kawiarni) można napić się jednego z wielu koktajli bądź zjeść najlepsze w Sighişoarze, domowej produkcji lody. Z kolei w eleganckiej, urządzonej w „mrocznym stylu” restau­ racji na 1. piętrze można zjeść doskonały, tradycyjny, rumuński obiad. Ceny nieste­ ty ponadprzeciętne. ▼◆ Casa cu Cerb, Górne Miasto, w domu Pod Jeleniem (obok Domu Drakuli); www.casacucerb.ro; 9.00–24.00; obiad 25–30 RON. Miejsce godne polece­ nia; szeroki wybór potraw (głównie rumuńskich), miła obsługa i duży ogródek (w sezonie), z którego moż­ na rozkoszować się widokiem na stare miasto, to główne atuty tego miejsca. ▼◆ International Café, P ­ţa Cetăţii 8; 9.00– 23.00. Przyjemna kawiarnia z internetem (w piwnicy). Wyśmienite babeczki z jabł­ kami i jagodami oraz jabłkami i rodzyn­ kami. W chłodne dni warto spróbować pikantnego soku jabłkowego. ▼◆ Pizzeria Perla, P ­ţa Hermann Oberth (na rogu, po lewej stronie placu, idąc od stro­ ny Wieży Zegarowej); 8.00–24.00; pizza od 10 RON. Miła obsługa. Doskonała (jak na rumuńskie standardy) i tania pizza. ▼◆ Resturacja Concordia, P ­ţa Hermann Oberth (na rogu Str. Octavian Goga); 10.00–24.00; pizze i  makarony 20– 30 RON. Duży lokal z TV i wi­fi, poleca­ ny zwłaszcza miłośnikom kuchni wło­ skiej. Duży wybór dań. Klimatyczne, lekko zaciemnione wnętrze. ▼◆ Teo’s Distillery, Górne Miasto (nieda­ leko Schodów Szkolnych); Str. Scolii 14; www.delateo.ro; pn.–sb. 15.00–21.00. Winiarnia oferująca za niezbyt wygóro­ waną cenę wiele lokalnych win, pyszną palinkę, brandy. Działa tu też pensjonat. Wydarzenia Corocznie w jeden z ostatnich weekendów lipca odbywa się w mieście Festiwal Sztuki Średniowiecznej (Festivalul de Artă Medie­ vală), który w ostatnich latach, wbrew dość „poważnej” nazwie, zmienił się w wielkie ra­ dosne party. Składają się na niego rozmaite „średniowieczne imprezy” – m.in. pokazy teatrów ulicznych i koncerty organowe (odbywające się w kościołach). Kup książkę Poleć książkę
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Transylwania i Marmarosz. Travelbook. Wydanie 2
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: