Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00361 008401 11206245 na godz. na dobę w sumie
Traumatyczny rozwój. Etiologia, klinika i terapaia wymiaru dysocjacyjnego - ebook/pdf
Traumatyczny rozwój. Etiologia, klinika i terapaia wymiaru dysocjacyjnego - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 334
Wydawca: SELF-PUBLISHER Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3938-2702-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> rozwój intelektualny
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Relacje, w których ten, kto zwyczajowo opiekuje się dzieckiem
naraża je na doświadczanie przemocy fizycznej, nadużyć, poważnego
zaniedbania emocjonalnego (neglect), wpływają w sposób
stały na rozwój umysłowy i są uważane za zdolne do powodowania
podatności na liczne i różnorodne zaburzenia psychiczne
nie tylko w okresie dzieciństwa, lecz również w okresie dorosłości.
Podatność ta, jak zostało to udokumentowane, odzwierciedla
się w specyficznym syndromie, który można wyprowadzić z wymiaru
aktywności umysłowej odnoszącej się do integracyjnych
funkcji pamięci i świadomości, które można diagnozować za pomocą
precyzyjnych kryteriów diagnostycznych (Herman, 1992a;
van der Kolk i in., 2005).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1 ZABURZENIA NASTĘPUJĄCE PO TRAUMATYCZNYM ROZWOJU: PROBLEM NOZOGRAFICZNY Jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób jest diagnoza. Karl Kraus1 Dobrym sposobem rozpoczęcia refleksji nad nieadekwatnością aktualnej klasyfikacji diagnostycznej zaburzeń, będących konse­ kwencją traumy psychicznej, jest skupienie uwagi nad wynikami badań: z obszernych badań multicentrycznych2, gdzie przebadano około 1700 dzieci, które doświadczyły traumy wynika, że podczas gdy 78 doświadczyło powtarzających się i wielorakich traum w dłuższym okresie i ujawniało ewidentne cierpienie psychiczne, jedynie jedna czwarta odpowiadała diagnozie PTSD (Spinazzo­ la i in., 2005). Wobec jasnych wskazówek, że rozwój przebiegał w warunkach powtarzających się traum, diagnoza PTSD nie wyda­ je się adekwatna do określenia typu cierpienia, jakie po tym na­ stępuje. Prawdą jest, że obrazy kliniczne odmienne od PTSD lepiej wyrażają symptomy psychopatologiczne, na które może cierpieć dziecko w trakcie traumatycznego rozwoju. Aby zrozumieć po­ wody nieadekwatności PTSD w określaniu zaburzeń w okresie dzieciństwa, które łączą się z traumatycznym rozwojem oraz to, do czego w okresie dorosłości doprowadzi psychopatologiczny 1 K. Kraus (1909) Detti e contradetti, włoski przekład Adelph, Mediolan, 1992, s. 240 2 Badania multicentryczne prowadzone są równocześnie przez kilka ośrod­ ków w różnych miejscach – przyp. tłum. 2 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój przebieg, zaczynający się traumatycznym rozwojem, zaczniemy pewnymi rozważaniami na temat kategorii diagnostycznych PTSD, jakie pojawiają się w DSM­IV. Następnie, rozważymy propozycje wysunięte po to, by rozwiązać problem nozograficzny powstały w wyniku nieadekwatności PTSD wobec złożoności psychopato­ logicznych skutków traumatycznego rozwoju. ZABURZENIA PO TRAUMATYCZNYM STRESIE (PTSD) Pamiętajmy, że PTSD jest syndromem opartym na obecności czte­ rech grup symptomów, mogących pojawić się po traumatycznych, jednym lub więcej, doświadczeniach: a) symptomy wywołane po­ nownym przeżywaniem, w sposób intruzywny i nie wolicjonalny, traumatycznego doświadczenia; b) symptomy unikania wspo­ mnienia traumy, jak unikanie miejsc, sytuacji lub osób, które przypominają traumatyczne doświadczenie; c) stępienie emocjo­ nalne (emotional numbing); d) symptomy nadmiernego pobudze­ nia (hyperarousal), jak częste lub utrzymujące się stany alarmu, hiper­czujności, bezsenność, drażliwość (APA, 2000). Wprowadzenie PTSD do kategorii diagnostycznych DSM, doko­ nane w DSM­III w 1980 r., umożliwiło wyodrębnienie i określenie cierpienia wielu pacjentów – ofiar doświadczeń traumatycznych, otwierając w ten sposób drogę ważnym badaniom epidemiolo­ gicznym (Andreasen, 2010). Z badań tych wynika, że większość jednostek w populacji zachodniej doświadcza przynajmniej raz w  życiu wydarzenia potencjalnie traumatycznego, a  także, że u jednej na cztery osoby narażonej na traumę prawdopodobnie rozwinie się PTSD (Hidalgo, Davidson, 2000). PTSD jest więc za­ burzeniem dosyć częstym. Niemniej jednak szacowanie częstotli­ wości występowania odpowiedzi patologicznych na traumatyczne wydarzenia jedynie w oparciu o kategorię diagnostyczną PTSD jest prawdopodobnie redukcyjne i prowadzące na manowce. Po­ nieważ powstała ona jako opis reakcji psychopatologicznych na jednostkowe lub ilościowo ograniczone wydarzenie lub wydarze­ 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 3 nia traumatyczne, które ujawniają się w bardzo ograniczonym czasie, kategoria diagnostyczna PTSD jest źle przystosowana do opisywania złożonych i zmieniających się form psychopatologicz­ nych, w jakich ujawniają się skutki doświadczeń traumatycznych, powtarzających się w dłuższych okresach, a szczególnie jeśli wy­ stępowały one w okresie odległym od okresu, w którym pacjent podlega obserwacji psychiatrycznej (np.w dzieciństwie pacjenta, który jest już dorosły), a zwłaszcza wówczas, gdy pacjent zacho­ wuje na ich temat nikłe i niepewne wspomnienia (Bryant, 2010; Ford, 2009; Herman, 1992a). Prawdopodobnie więc, formy psy­ chopatologii dorosłego, których korzenie sięgają kumulacyjnych doświadczeń w dzieciństwie, tym bardziej nie mogą być uchwy­ cone przez diagnozę PTSD (Chu, 2010). Jeśli wziąć pod uwagę to, że liczba krzywdzonych dzieci jest dziesięciokrotnie wyższa niż ta dotycząca straumatyzowanych w wyniku wojny jednostek, które przeżyły poważne katastrofy (Fairbank, Fairbank, 2009), wyda­ je się uzasadnione, iż zaburzenia związane z traumą są liczniej­ sze, niż te – nawet jeśli liczne – mogące być zdiagnozowane jako PTSD3 (De Bellis, 2005). Kategoria diagnostyczna PTSD ujawnia ograniczenia rów­ nież w odniesieniu do specyficzności zaburzenia, które stara się sklasyfikować. Badania epidemiologiczne ujawniają, że diagnoza PTSD łączy się z inną diagnozą z pierwszej osi w 79 przypadków, a w 33 przypadków z diagnozą z osi drugiej (Kessler i in., 1995). Jeśli weźmie się pod uwagę to, że symptomy zaburzeń z pierwszej osi najprawdopodobniej same są związane z doświadczeniami traumatycznymi lub podlegają ich wpływowi, a symptomy z osi drugiej odzwierciedlają dobrze znaną podatność na odpowiadanie na traumę PTSD, które jest powodowane wcześniejszymi trau­ mami, można wtedy podsumować, że w ośmiu na dziesięć przy­ 3 Według Departamentu Zdrowia Publicznego USA ok. 1 dzieci doświadcza warunków krzywdzenia lub nadużyć. Wśród dzieci krzywdzonych ok. 60 jest ofiarą zaniedbań (neglect), 13 doświadcza więcej niż jednej formy nadużycia, 10 doświadcza przemocy fizycznej, a niewiele więcej niż 7 przemocy seksualnej (Fairbank, Fairbank, 2009). 4 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój padkach diagnoza PTSD nie jest wystarczająca do uchwycenia złożoności cierpienia związanego z traumą. Niedawno American Journal of Psychiatry poświęcił temu tematowi w całości wydania numerów czerwcowych i sierpniowych 2010. W obu wydaniach podkreślano, że kryteria PTSD­IV (oraz te w najnowszym DSM­V) nie są w stanie opisać złożoności klinicznej rzeczywistości trau­ my, zwłaszcza tej kumulacyjnej, która występuje w dzieciństwie (Bryant, 2010; Chu, 2010). W końcu, specyficzna charakterystyka życia umysłowego dziecka i szczególnych odpowiedzi wzbudza­ nych przez powtarzanie się traumy w krzywdzącym środowisku rodzinnym, nie zostały do końca uchwycone przez kryteria PTSD dla określenia tego, co w dzieciństwie może być traumatyczne, ani symptomów pochodzących od poszczególnych prób dostosowania się dziecka do traumatycznych relacji rodzinnych, źródła powta­ rzającego się i kumulującego krzywdzenia i przemocy. ZABURZENIA POSTTRAUMATYCZNE PO STRESIE ZŁOŻONYM Jako próbę przezwyciężenia ograniczeń PTSD, Judith Herman zaproponowała nazwę „complex post­traumatic stress disorder (cPTSD; PTSDcomplex, PTSDc)” dla obrazu klinicznego, który po­ jawia się u ofiar traum złożonych (Herman, 1992a). Przez „traumy złożone”, odmienne od traumy pojedynczej (jak np. wypadki sa­ mochodowe, izolowane epizody przemocy, trzęsienia ziemi i inne katastrofy naturalne), rozumie się wydarzenia traumatyczne mnogie, które powtarzają się w dłuższym okresie czasu. Trauma złożona jest zwykle typu interpersonalnego, jak nadużycie i prze­ moc stosowane w relacji, z której ofiara nie może się wycofać: ta­ kie są przykładowo relacje pomiędzy ofiarą i sprawcą przemocy w więzieniu, w którym stosuje się tortury lub też relacja pomię­ dzy dzieckiem i krzywdzącym rodzicem. Skutki złożonej traumy są prawdopodobnie wyjątkowo po­ ważne wówczas, gdy występuje ona w czasie rozwoju osobowości (Ford, Courtois, 2009). Ingerując w rozwój zdolności autoregula­ 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 5 cji psychobiologicznej, adaptacji do środowiska interpersonalne­ go oraz tworzenia się obrazu „ja”, złożona trauma w dzieciństwie i w adolescencji może prowokować, oprócz klasycznych sympto­ mów PTSD, również deficyt regulacji emocji, impulsywność, po­ ważne problemy relacyjne, somatyzację, dysocjację stanów „ja” i zmiany tożsamości (Herman, 1992a). Dla takiego obrazu klinicz­ nego powinno się więc stosować nazwę PTSDc. Herman, van der Kolk oraz inni klinicyści i badacze będący ekspertami w dziedzinie patologii związanych z traumą psychicz­ ną, stali się szybko promotorami wprowadzenia do DSM­IV obra­ zu klinicznego PTSDc, sugerując dla niego również określenie disorder of extreme stress non otherwise specified (DESNOS; zabu­ rzenia po ekstremalnym stresie niesklasyfikowane gdzie indziej). Badania epidemiologiczne weryfikacji kryteriów PTSD w DSM­V popierają tezy Herman, ujawniając, że przedłużające się do­ świadczenia traumatyczne o naturze interpersonalnej, zwłaszcza w okresie rozwojowym, nie są adekwatnie opisane przez sympto­ my PTSD, lecz tworzą zbiór symptomów opisanych przez PTSDc lub DESNOS (van der Kolk i in., 2005). Kolejne badania dodatko­ wo powtórzyły w jednoznaczny sposób trafność (diagnozy – przyp. tłum.) PTSDc (lub DESNOS) do uchwycenia symptomatologii wy­ nikającej z traumatycznego rozwoju oraz innych form chronicz­ nych doświadczeń traumatycznych o interpersonalnej naturze (Ford, Courtois, 2009; Roth i in., 1997). Niektóre badania neuro­ biologiczne potwierdziły ostatnio formę PTSD łączącą się z prze­ dłużającymi się traumatycznymi doświadczeniami w dzieciństwie i charakteryzującą się patogennymi mechanizmami dysocjacyjny­ mi (Lanius i in., 2010b). Pomimo tych empirycznych potwierdzeń, zaburzenie dla któ­ rego zaproponowano nazwy PTSDc i DESNOS nie zostało uznane przez DSM­IV jako oddzielny obraz kliniczny: symptomy, które go opisują, zostały natomiast włączone do „symptomów towa­ rzyszących” głównemu obrazowi PTSD w przypadku traumy dzie­ cięcej o naturze interpersonalnej: „deficytowa modulacja emocji, autodestrukcyjność i zachowania impulsywne, symptomy dyso­ 6 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój cjacyjne, symptomy somatoformiczne, poczucie osobistej niesku­ teczności, wstyd, desperacja, poczucie, że jest się permanentnie „uszkodzonym”, wrogość, wycofanie społeczne, poczucie stałego zagrożenia, problemy relacyjne i zmiany osobowości” (APA, 1994). Ostatnio Judith Herman ujawniła, z jakiego powodu w 1994 roku American Psychiatric Association nie zgodziła się na wpro­ wadzenie PTSDc do DSM­IV jako odrębnego obrazu diagno­ stycznego: niedokładnie dostosowuje się do kategorii zaburzeń lękowych (do której wprowadzono PTSD), a jego właściwe ulo­ kowanie byłoby w kategorii zaburzeń dysocjacyjnych, wśród tych odnoszących się do somatyzacji lub wśród zaburzeń osobowości (Herman, 2009). Wielu, zaczynając od samej Herman, zgadza się z obserwacją, że PTSD nie może być uznawane za zaburzenia lę­ kowe, uważa zaś, że byłoby korzystnym odwrócenie problemu i wprowadzenie również PTSD oprócz PTSDc do klasy zaburzeń dysocjacyjnych. Inni jako alternatywę uznają to, że rzeczywiście PTSD może być ujmowane jako pewna odmiana zaburzeń oso­ bowości borderline (DBP), obciążona szerszą obecnością symp­ tomów dysocjacyjnych i somatoformicznych. W rzeczywistości, wiadomo już od jakiegoś czasu, że pewien procent pacjentów z diagnozą DBP ujawnia historie traumatycznego rozwoju oraz symptomy dysocjacyjne bardziej ewidentne niż u innych pacjen­ tów z tą samą diagnozą, ale bez traumatycznej historii: byłoby więc logicznym uważać, że diagnoza „PTSDc” dobrze nadaje się do tej podgrupy pacjentów, modyfikując natomiast nazwę „PTSDc” w taki sposób, by ukazać przynależność zaburzenia do osi drugiej a nie osi pierwszej jak PTSD. Pewna kanadyjska grupa badaczy za­ sugerowała wprowadzenie obrazu klinicznego PTSDc do zaburzeń osobowości, z nazwą zaburzenie post – traumatycznej osobowo­ ści (PTPD), odróżniając je od DBP w oparciu o możliwość wypro­ wadzenia go – bądź nie – z traumatycznej historii oraz w oparciu o mniejsze lub większe występowanie symptomów dysocjacyj­ nych (Classen i in., 2006). Ta wielość propozycji znalezienia miejsca dla precyzyjnego i dającego się zidentyfikować obrazu klinicznego PTSDc, dobrze 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 7 ilustruje problemy nozologiczne, które napotyka się wówczas, gdy ideologia z jaką DSM osiąga klasyfikację zaburzeń, musi zmierzyć się z traumą złożoną – tzn., w istocie z traumatycznym rozwo­ jem. Uważamy, że trudności nozograficznego usystematyzowania uzależnione są od dysocjacyjnej natury patogennych procesów, leżących u  podstawy traumatycznego rozwoju. Dysocjacja roz­ ciąga się jako wymiar psychopatologiczny na różnorodne obszary funkcjonowania psychicznego i z tego też powodu, źle adaptuje się do ideologii kategorialnej DSM. Myślenie o spektrum posttrau- matycznym (Bremner, 2005; Helling, 2009) złożonym z różnych zaburzeń, gdzie wszystkie mogą być wyprowadzonymi z trauma­ tycznego rozwoju, i wszystkie dają się umiejscowić na wymiarze dysocjacyjnym, może okazać się jedyną drogą wyjścia z tego no­ zologicznego impasu. Innymi słowy, ulokowanie PTSD wśród za­ burzeń lękowych DSM­IV – pomimo tego, że daje się uzasadnić tym, że symptomy, które je charakteryzują oraz procesy psycho­ patologiczne, które je prowokują, przynależą do wymiaru dysocja­ cyjnego (Frewen, Lanius, 2006; Holmes i in., 2005) – jest jedną z przeszkód do przezwyciężenia po to, by PTSDc lub DESNOS zo­ stały w końcu uznane jako w pełni uprawnione kategorie nozo­ graficzne DSM. O ile klinicyści, którzy pracują z dorosłymi mogą bez więk­ szego napięcia oczekiwać tego, że problem nozograficznego umieszczenia PTSDc zostanie rozwiązany – klinicyści pracujący z dziećmi, których rozwój odbywa się w środowisku traumatycz­ nym, w szczególny sposób odczuwają konieczność dysponowa­ nia adekwatnymi narzędziami diagnostycznymi. Rzeczywiście, w psychopatologii rozwojowej i okresu adolescencji, nieadekwat­ ność kryteriów PTSD w diagnozowaniu skutków złożonej traumy interpersonalnej jest jeszcze bardziej ewidentna niż w psychopa­ tologii dorosłych (Speranza, Nicolais, 2009). Neuropsychiatrom i psychologom klinicznym okresu rozwojowego brakuje ponad­ to możliwości odwołania się do diagnozy zaburzeń osobowości, z jakimi, przynajmniej częściowo, można identyfikować obraz kliniczny PTSDc. Możliwość przeciwdziałania stabilizacji symp­ 8 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój tomatologii w tym wieku czyni uzupełnienie tego braku obra­ zu diagnostycznego okresu rozwojowego, wyraźnie związanego z traumatycznym rozwojem, jeszcze bardziej naglącym. Z tych też powodów psychiatrzy i  psycholodzy kliniczni z  północno­ amerykańskiego Child Traumatic Stress Network (CTSN) podjęli – z  pewnymi modyfikacjami  – kryteria diagnostyczne PTSDc, dostosowując je do kliniki wieku rozwojowego, nadając im nazwę „traumatycznych zburzeń rozwoju” (Devolopmental Stress Dis­ order; DTD; van der Kolk, 2005). Obraz kliniczny DTD zamiesz­ czony został w tabeli 1.1. Na początku 2009 r. komitet CTSN sformułował propozycję wprowadzenia DTS do piątej wersji DSM. Można sobie życzyć, by komisja DSM­V uznała diagnozę DTD i aby rozszerzyła ją na doro­ słych, uwzględniając idee PTSDc. OBRAZ KLINICZNY PTSDc: BAZA DO BADAŃ NAD TRAUMATYCZNYM ROZWOJEM Obraz kliniczny PTSDc przewiduje siedem grup symptomów (tabela 1.2): zmiany w regulacji emocji i impulsów, symptomy dysocjacyjne i trudności z uwagą, symptomy somatomorficzne, zmiany w reprezentacji lub percepcji „ja”, zmiany w reprezentacji lub percepcji postaci krzywdzących, zaburzenia relacyjne, zmiany w obszarze osobistych znaczeń. Zmiany w regulacji emocji i impulsów Pacjenci ze złożoną traumą z reguły mają trudności, czasami bar­ dzo poważne, z regulacją i modulacją pierwotnych emocji, jak strach i wściekłość. Część tych symptomów stanowią również tendencje do zachowań impulsywnych i samo­okaleczające się, oraz prawdopodobnie również problemy z pragnieniem (craving), które u niektórych z tych pacjentów zawierają również rozwój za­ burzeń nadużywania alkoholu i środków odurzających. Ważnym 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 9 Tabela 1.1 Kryteria diagnostyczne dla traumatycznych zaburzeń rozwojowych (DTD za Bessel van der Kolk, 2005). Kryterium A: Ekspozycja na przemoc interpersonalną i poważne zaniedbania w opiece Kryterium B: Dysregulacja emocji i funkcji fizjologicznych B.1 Niezdolność do modulowania i tolerowania negatywnych stanów emocjo- nalnych B.2 Zaburzenia w regulacji podstawowych funkcji cielesnych jak zaburzenia snu, odżywiania, hiper-reaktywność na bodźce sensoryczne B.3 Stany dysocjacyjne, dysocjacja somatoformiczna B.4 Wyraźna aleksytymia rozumiana jako trudności w rozpoznawaniu, opisy- waniu i komunikowaniu wrażeń cielesnych, stanów emocjonalnych, pragnień i potrzeb Kryterium C: Zaburzenia zachowania i poznawcze C.1 Niezdolność do percepcji i unikania lub bronienia się przed niebezpieczeń- stwem lub nadmierny alarm wobec zagrażających bodźców, tak środowiskowych jak i relacyjnych C.2 Zniekształcona zdolność chronienia siebie i wystawianie siebie na ryzykowne sytuacje C.3 Zaburzenia zachowania wynikające z działań samo uspakajających (chroniczna masturbacja, stereotypie ruchowe, samo-okaleczanie, nadużywanie substancji) C.4 Zachowania samoponiżające reaktywne lub zwyczajowe C.5 Trudności w planowaniu, rozpoczynaniu lub kończeniu zadań, koncentrowa- niu się na zadaniu, zorganizowaniu się w celu osiągnięcia korzyści Kryterium D: Zaburzenia w postrzeganiu siebie i relacji interpersonalnych D.1 Zaburzenia relacji przywiązania (trudności w czasie separacji, strach w trak- cie ponownego połączenia) D.2 Poczucie awersji do siebie samego, poczucie bezbronności, przekonanie o braku wartości, niezdolności, bycie nieprawidłowym lub uszkodzonym D.3 Poczucie nieufności w stosunku do siebie i w stosunku do innych z postawa- mi hiper – krytyczności lub odrzucenia osób najbliższych (caregiver) D.4 Zachowania agresywne (werbalne i fizyczne) również wobec opiekuna D.5 Nieodpowiednie zachowania bliskości i ufności wobec obcych oraz nieodpo- wiednie zachowania seksualne D.6 Trudności lub niezdolność do empatycznego regulowania kontaktu (nad- mierne zaangażowanie lub zdystansowania się w sytuacjach społecznych) Kryterium E: Symptomy PTSD Kryterium F: Trudności w ogólnym funkcjonowaniu rodzinnym, społecznym, szkolnym, na poziomie zachowania 10 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój Tabela 1.2 Kryteria diagnostyczne PTSDc lub DESNOS (cytat z van der Kolk i in., 2005). 1. Zniekształcenia w regulacji emocji i zachowania: a) Zniekształcenia w regula- cji emocji; b) Trudności w modulacji wściekłości; c) Zachowania samo-okalecza- jące się; d) Zachowania lub zaniepokojenie suicydalne; e) Trudności w modulacji zaangażowania seksualnego; f) Nadmierna tendencja do zachowań ryzykownych (niska zdolność samoochrony) 2. Zaburzenia świadomości i uwagi: a) Amnezja; b) Przejściowe epizody dysocja- cyjne, depersonalizacja 3. Somatyzacje: a) Zaburzenia przewodu pokarmowego; b) Chroniczny ból; c) Symptomy sercowo-płucne; d) Symptomy konwersyjne; e) Symptomy dys- funkcji seksualnych 4. Zmiany w percepcji ja: a) Poczucie niemocy i niskiej skuteczności osobistej; b) Poczucie bycia uszkodzonym; c) Nadmierne poczucie winy i odpowiedzial- ności; d) Przenikliwy wstyd; e) Idea niemożności bycia zrozumianym; f) Mini- malizacja 5. Zniekształcenia w percepcji postaci krzywdzących: a) Tendencja do przyjmo- wania perspektywy innego; b) Idealizacja krzywdziciela; c) Strach przed skrzyw- dzeniem krzywdziciela 6. Zaburzenia relacyjne: a) Niezdolność lub trudności w zaufaniu innym; b) Ten- dencja do wtórnej wiktymizacji; c) Tendencja do wiktymizacji innych 7. Zmiany w osobistych znaczeniach: a) Desperacja i poczucie bezbronności; b) Negatywny obraz siebie; c) Utrata osobistych przekonań jest odnotowanie tego, że intensywna aktywacja emocjonalna spowodowana niewielką modulacją, może tworzyć błędne koło, w  którym niemodulowana emocja determinuje dezintegrację poznawczą, a ta z kolei pogarsza możliwość regulowania stanu emocjonalnego, co ponownie zwiększa trudności w  integracji poznawczej (dysocjacja). Neuronauka dokumentuje to, jak do­ świadczenia traumatyczne w trakcie specyficznych faz rozwoju umysłowego, mogące powodować trwałe modyfikacje obwodów neuronowych, zaangażowanych w  zadanie regulacji emocji (De Bellis, 2005; Schore, 2009a). 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 11 Symptomy dysocjacyjne i trudności z uwagą Obok stanów depersonalizacji i derealizacji, część tej grupy sta­ nowią zaburzenia pamięci autobiograficznej i amnezja dysocjacyj­ na. W tej grupie symptomów zawierają się również deficyt uwagi i zdolności metapoznawczych (lub mentalizacji). Somatyzacja Podejmując tradycję psychopatologii z początków dziewiętnaste­ go wieku i w oparciu o wzrastające badania eksperymentalne, ci, którzy rozciągają kryteria PTSDc lub DESNOS, włączyli do kon­ sekwencji traumatycznego rozwoju tak symptomy pseudo­neu­ rologiczne opisane w zaburzeniach konwersyjnych DSM­IV, jak i symptomy somatoformiczne i zaburzenia żołądkowo­jelitowe oraz syndrom chronicznego bólu. Zniekształcona percepcja i reprezentacja „ja” Interpersonalne przedłużające się traumy w trakcie rozwoju są często przyczyną poczucia bezsilności i niskiej osobistej skutecz­ ności, poczucia bezbronności i desperacji. Rozwijają się ponadto reprezentacje przeciwstawne lub ambiwalentne, o doświadcze­ niu poważnej krzywdy i byciu trwale przez nią uszkodzonym oraz osobistej odpowiedzialności za traumatyczne doświad­ czenia, a  w  konsekwencji tego kończące się poczuciem winy i wstydu. Zniekształcenia w percepcji postaci krzywdzących Zależność od tych, którzy są przyczyną doświadczenia trauma­ tycznego, może prowokować tendencję do idealizowania po­ staci krzywdzących, przyjęcia błędnych przekonań lub wręcz chronienia ich. Ferenczi nazywał to „identyfikacją z agresorem” (Ferenczi, 1933), ten paradoksalny styl relacyjny, który można 12 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój obserwować nie tylko u dzieci, które doznały traumy wewnątrz­ rodzinnej, ale też u dorosłych ofiar przemocy interpersonalnej w okresie rozwoju. Teoria przywiązania (Bowlby, 1969) wyjaśnia to potrzebą przystosowania się do tego po to, by mimo wszyst­ ko uzyskać choć minimum ochronnej bliskości, tak w przypad­ ku krzywdzących rodziców w dzieciństwie, jak i innych postaci odniesienia w dorosłym życiu, jak współmałżonek, narzeczony, nauczyciele, pracodawcy, ale też strażnicy więzienni w  przy­ padku długiego uwięzienia, wówczas, gdy ofiara nie ma innych (postaci  – przyp. tłum.), ku którym mogłaby skierować silną tendencję do poszukiwania ukojenia u innego członka grupy społecznej. Takie zniekształcenie percepcji agresora powoduje często tendencję do ponownej wiktymizacji, to jest do wcho­ dzenia w  nowe, ryzykowne sytuacje relacyjne i  powtarzanie krzywdzenia. Zaburzenia relacyjne Traumatyczne środowisko relacyjne wpływa na rozwój kompe­ tencji interpersonalnych, powodując zwykle poważne trudności w ponownym zaufaniu innym, oscylacje pomiędzy poszukiwa­ niem ochronnej bliskości, a strachem przed uczuciową intym­ nością oraz niewłaściwe zachowania kontrolowania relacji, czasami aż do używania przemocy. Czasami relacje uczuciowe stają się niestabilne z powodu dramatyczności wymiany emo­ cjonalnej, w podobny sposób jak ten typowy w zaburzeniach osobowości borderline. Innymi razy odwrotnie, są uczuciowo spłaszczone z  powodu nieustającego wysiłku przypodobania się innemu, wobec którego rozwija się patologiczna zależność, jaką zwykle obserwuje się również u pacjentów z zaburzenia­ mi zależnymi osobowości. Jeszcze innymi razy, uderza unikanie intymności uczuciowej, które przypomina zaburzenia osobo­ wości unikającej. Również przymus opiekowania się innymi może być oznaką konsekwencji relacyjnych traumatycznego rozwoju. 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 13 Zniekształcenie osobistych znaczeń Trudności, jeśli nie niemożliwość ucieczki przez traumatycznymi doświadczeniami, prowokowanymi przez tych, którzy w innych momentach dawali – nawet jeśli nie komfort i uczuciowe ciepło – to przynajmniej opiekę (w przeciwnym razie pacjent krzywdzony w rodzinie nie przeżyłby), powoduje u tych pacjentów – ponad generalną negatywną wizję siebie przytaczaną wcześniej  – se­ rię patogennych przekonań. By przytoczyć choć niektóre wśród wielu możliwych, przekonanie o tym, że skończyć się źle sprze­ ciwianie się osobie, od której jest się uczuciowo związanym lub przekonanie, że należy oddawać własne ciało dla seksualnej graty­ fikacji innego, ale nie własnej, lub też przekonanie o tym, że nie­ możliwe jest dążenie do osiągnięcia takich celów jak autonomia i uczuciowa bliskość. Całość tych symptomów zostanie niemniej jednak nazwana (PTSDc, DESNOS, DPTP, DTD lub inaczej)4 i sta­ nowi punkt odniesienia dla wszystkich rozważań, które będziemy rozwijać w dalszej części książki. Dlatego korzystnym jest rozsze­ rzenie go o kilka przypadków klinicznych. Giulio jest około trzydziestoletnim pacjentem wysłanym na terapię zaburzeń ataków paniki ze skomplikowaną, przez symptomy somatoformiczne, agora­ fobią. Pomimo zdecydowanej początkowej poprawy symptomatologii i nawią­ zania dobrej relacji terapeutycznej, po kilku miesiącach Giulio nagle przerwał psychoterapię z przekonaniem, że został przez terapeutę zaniedbany w chwi­ lach trudności. Po kilku tygodniach pacjent ponownie skontaktował się z tera­ peutą, prosząc o ponowne podjęcie terapii i mówiąc o zakłopotaniu, poczuciu winy i niewdzięczności z powodu jej przerwania. Od tego momentu Giulio wy­ jawił terapeucie niektóre aspekty „ja”, które utrzymywał w sekrecie w pierw­ szej fazie terapii z obawy, że zostanie „źle oceniony”: dwuznaczne i głębokie poczucie nieufności wobec osób mu bliskich i równoczesne przekonanie bycia „genetycznie skłonnym do robienia innym krzywdy”. W trakcie kolejnych faz 4 W  kolejnych rozdziałach używać będziemy przeważnie nazwy PTSDc, ponieważ jest to pierwsza nazwa, która została zaproponowana, ponieważ dotyczy również populacji klinicznej dorosłych i ponieważ zwraca uwagę na złożoną naturę (kumulacyjną) traumatycznego doświadczenia, bardziej niż na jej mniej częstą charakterystykę, bycia ekstremalną. Czasami używać będziemy terminu DTD, kiedy kontekst sugeruje obecność zaburzeń już w dzieciństwie. 14 Giovanni Liotti, Traumatyczny rozwój terapii pojawiają się ponadto liczne inne problemy: trudności w modulowaniu i panowaniu nad wściekłością, a w konsekwencji trudnościami interpersonal­ nymi, upośledzające syndromy bólu twarzy i zębów i symptomy dysocjacyjne pod postacią depersonalizacji i derealizacji (które występują przed a nie po atakach paniki). Pojawiają się ponadto intruzywne traumatyczne wspomnienia dzieciństwa, które charakteryzowało się nadużyciami emocjonalnymi i fizycz­ nymi ze strony ojca i poważnymi zaniedbaniami ze strony matki. Drugi przykład kliniczny, Anny, ujawnia znaczące podobień­ stwa u różnych pacjentów, syndromu, który wydaje się być konse­ kwencją traumatycznego rozwoju. Jak można zauważyć z dalszego opisu, podczas, gdy Giulio miał symptomy somatoformiczne, któ­ re komplikowały obraz kliniczny paniki i agorafobii, obraz klinicz­ ny paniki i klaustrofobii u Anny komplikowała natomiast postawa (nadmierne poczucie odpowiedzialności), które przypomina za­ burzenia obsesyjno­kompulsywne. Ponad tym symptomatycznym poziomem, u obu przebijał ten sam zbiór symptomów charaktery­ styczny dla PTSDc. Anna, kobieta w wieku ok. trzydziestu lat, poprosiła o psychoterapię w po­ dejściu poznawczo­behawioralnym za radą swojej psychoanalityczki, w celu wyeliminowania lub ograniczenia niektórych ograniczających symptomów lękowych, których leczenie psychoanalityczne (trwające kilka lat i przez obie uznane za satysfakcjonujące) nie było w stanie dotknąć. Anna przedstawia terapeucie poznawczo­behawioralnemu problem, który miał być wyodrębnio­ nym problemem terapii zgodnie z propozycją kierującej, a charakteryzujący się atakami paniki, klaustrofobii i somatyzacji (spastycznego zapalenia okręż­ nicy), szczególnie częste i ograniczające w sytuacjach stresu emocjonalnego. Niemniej jednak, już od pierwszego spotkania, pojawiły się, również w opo­ wiadaniu Anny, oznaki zmienności nastroju, przenikające ogólne poczucie zagrożenia, trudności w kontrolowaniu wściekłości wobec partnera i zmiany świadomości w postaci sporadycznych symptomów dysocjacyjnych. Nieobecne były elementy wystarczające do postawienia diagnozy występowania zaburzeń osobowości, ale całość tych oznak nie pozwalała również na wykluczenie zabu­ rzeń osobowości pogranicza (borderline). Kiedy została jej zaproponowana możliwość bycia prowadzoną przez terapeutę w stopniowej ekspozycji na sytuacje, których się obawiała (typowa technika poznawczo­behawioralna w symptomach lękowo­fobicznych), Anna odpowie­ działa sucho, że to byłoby dla niej niemożliwe: pomimo tego, że żywiła nadzie­ ję na dobre zakończenie leczenia, uważała, że nie byłaby w stanie tolerować lęku i zaufać innym, zwłaszcza w momentach trudności. Anna dodała, że jej 1. Zaburzenia następujące po traumatycznym rozwoju… 15 ogólna nieufność do istot ludzkich, paradoksalnie zwrócona była w szczegól­ ny sposób do postaci, które starały się nią zaopiekować. Dodatkowe trudności utrudniały – już od pierwszych faz terapii – dalsze prowadzenie terapii zgodnie z linearnymi strategiami klasycznej terapii poznawczo­behawioralnej w zabu­ rzeniach lękowo­fobicznych. Anna przeżywała lękowe somatyzacje z silnym i cyrkularnym poczuciem zagrożenia: ich pojawienie się powodowało u niej nieznośne zaniepokojenie, że to eksponowałoby ją na upokarzające i niewy­ obrażalne sytuacje, katastroficzne konsekwencje społeczne i zawodowe. Aby jeszcze bardziej skomplikować terapię występowało również poczucie wstydu i nieadekwatności wiążące się z przekonaniem, że w jakiś sposób jest odpo­ wiedzialna z symptomy, podobnie jak za to, co zdarzyło się w jej dzieciństwie. A propos tego, co zdarzyło się jej w dzieciństwie, Anna zaczęła opowiadać te­ rapeucie o przerażeniu, poczuciu zagrożenia i bezsilności, jakie odczuwała w domu, gdzie uczestniczyła w częstych i dramatycznych kłótniach pomię­ dzy rodzicami i sukcesywnie w sytuacjach krzywdzenia i nadużyć fizycznych w trakcie dzieciństwa i adolescencji. Zaczynało w ten sposób przybierać formę opowiadania o historii traumatycznego rozwoju. Kliniczny obraz PTSDc, które dopiero co opisaliśmy i zilustro­ waliśmy dwoma przykładami, stanie się z pewnością natychmiast zrozumiały dla doświadczonego klinicysty, który dobrze zna kon­ cepcję traumy psychicznej, związek pomiędzy traumą a dysocjacją, naturę procesów umysłowych dysocjacyjnych i różne typy symp­ tomów, które je ujawniają (w podwójnej formie oddzielenia i frag­ mentaryzacji), problemy jakie niesie dysocjacja somatoformiczna i  historię wszystkich tych koncepcji. Dla takiego doświadczo­ nego czytelnika długi następny rozdział okaże się niepotrzebny. Inni czytelnicy natomiast będą mogli znaleźć w rozdziale drugim wszystkie podstawowe koncepcje konieczne do zrozumienia re­ fleksje, które są zawarte w kolejnych rozdziałach, odnoszących się do etiologii zaburzeń, następujących po traumatycznym rozwoju, ich rozpowszechnieniu w różnych kategoriach diagnostycznych DSM i strategii psychoterapii koniecznych do leczenia ich z jakąś nadzieją na sukces.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Traumatyczny rozwój. Etiologia, klinika i terapaia wymiaru dysocjacyjnego
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: