Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00371 006878 11242716 na godz. na dobę w sumie
Trwała obecność mitu w literaturze i kulturze - ebook/pdf
Trwała obecność mitu w literaturze i kulturze - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-986-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiot zainteresowania autorów monografii stanowią literatura i kultura odczytywane jako obszar odradzania się mitu. Zakres tematyczny tomu obejmuje takie zagadnienia, jak: teoretyczne ujęcia mitu w perspektywie antropologicznej, rewitalizacja mitu w kulturze współczesnej; przetworzenie paradygmatów czasu mitycznego i mitycznych modeli kosmicznych w tekstach kultury; hermeneutyka tekstów literackich, stanowiących artystyczną transpozycję archaicznych narracji mitycznych. Publikacja stanowi efekt działalności naukowej studencko-doktoranckiego Koła Naukowego Mitokrytyków Uniwersytetu Łódzkiego. Celem jego działalności jest propagowanie i rozwijanie badań mitokrytycznych nad tekstem literackim oraz umożliwianie rozwoju naukowego młodym badaczom w zakresie tej rzadko podejmowanej w obrębie polskich badań literaturoznawczych tematyki.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

3 Marzena Karwowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Literatury Polskiej XX i XXI wieku, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 marzenakarwowska@poczta.onet.pl Mateusz Grabowski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Literatury i Tradycji Romantyzmu, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 mat.grabovski@gmail.com Kamila Żukowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Literatury Dawnej i Nauk Pomocniczych, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 eudajmone@gmail.com RECENZENT Piotr Śniedziewski REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR REDAKCJA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/kotokomi © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07010.15.0.K Ark. wyd. 8,2; ark. druk. 12,125 ISBN 978-83-7969-985-8 e-ISBN 978-83-7969-986-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Od autorów ............................................................................................................ I. Teoretyczne ujęcia mitu ................................................................................... Marzena Karwowska, Mit we współczesnych badaniach literackich .............. Kamila Żukowska, Fundamenty literatury według Northropa Frye’a. Teore- tycznoliterackie konsekwencje wertykalnego i  horyzontalnego prze- mieszczania się mitu ...................................................................................... Marcin J. Leszczyński, Krytyka myślenia mito-logicznego: przypadek Pierre’a Legendre’a ........................................................................................ II. Sposoby manifestowania się mitu w wyobraźni twórczej ............................. Dominika Gruntkowska, Mit Bolesława Krzywoustego jako władcy idealne- go. Wokół „Kroniki polskiej” Anonima zwanego Gallem ........................... Marta Justyna Nowicka, Miłość Fedry – obraz kazirodztwa jako namiętności zakazanej na podstawie wybranych reinterpretacji mitu ......................... Emmanuella Robak, Ludzkość w perspektywie mitów. Uwagi na marginesie „Trylogii księżycowej” Jerzego Żuławskiego .............................................. Paulina Urbańska, Antyk Kwadrygi (Konstanty Ildefons Gałczyński, Włady- sław Sebyła, Lucjan Szenwald) ..................................................................... Katarzyna Smyczek, Estradowy przechera, ludowy trickster. O satyrach Ma- 7 9 11 23 39 53 55 67 81 95 riana Załuckiego ............................................................................................. 109 Katarzyna Szkaradnik, „Pozostał tylko pusty cokół – / ślad dłoni szukający kształtu” (Z. Herbert, „Do Apollina”). Hermeneutyka wobec współczes- nej „słabej obecności” mitów ......................................................................... 125 Katarzyna Deja, „Bajka japońska” Zbigniewa Herberta w kontekście mitów japońskich ....................................................................................................... 137 Helena Hejman, Transpozycja struktur mitycznych w „Bocianie i Loli” Miro- sława Nahacza ................................................................................................ 149 Dominika Kozera, Mity odkryte na nowo – współczesny przekład mitów na przykładzie twórczości Olgi Tokarczuk i Margaret Atwood ...................... 161 Anna Kolak, „Rytuał bez boga, misterium bez kultu” – o mitach chrześcijań- skich w Teatrze Laboratorium Jerzego Grotowskiego ............................... 173 Noty o autorach .................................................................................................... 185 Indeks zbiorczy ..................................................................................................... 193 Od autorów Monografia Trwała obecność mitu w literaturze i kulturze jest efektem działalności naukowej studencko-doktoranckiego Koła Naukowego Mitokrytyków Uniwersytetu Łódzkiego. Celem działal- ności Koła jest propagowanie i rozwijanie badań mitokrytycznych nad tekstem literackim oraz umożliwianie rozwoju naukowego młodych badaczy w zakresie tematyki rzadko podejmowanej w ob- rębie polskich badań literaturoznawczych. Przedmiot zaintereso- wania autorów i redaktorów tomu stanowi literatura odczytywana jako obszar palingenezy mitu. Zakres tematyczny monografii obej- muje takie zagadnienia, jak: teoretyczne ujęcia mitu w perspekty- wie antropologicznej, rewitalizacja mitu w kulturze współczesnej; przetworzenie paradygmatów czasu mitycznego i  mitycznych modeli kosmicznych w  tekstach kultury; hermeneutyka tekstów literackich, stanowiących artystyczną transpozycję archaicznych narracji mitycznych. Inspiracją do powstania tomu była ogólnopolska studencko- -doktorancka konferencja naukowa zorganizowana przez członków Koła Naukowego Mitokrytyków UŁ w Łodzi w dniach 27–28 marca 2015 roku. I. Teoretyczne ujęcia mitu Marzena Karwowska Uniwersytet Łódzki Mit we współczesnych badaniach literackich Inicjatorem współczesnych badań nad mitem w Europie jest francuski filozof i antropolog wyobraźni Gilbert Durand, który ideę mitokrytyki wyłożył i rozwinął w publikacji z 1979 roku Figures mythiques et visages de l’œuvre. De la mythocritique à la mytha- nalyse1. Zapoczątkowany przez Duranda nurt antropologicznych badań nad mitem jako strukturą wyobraźni w literaturoznawstwie musiał zmierzyć się z przeszkodą, jaką był dystans środowisk na- ukowych do fundamentalnej dla tych badań Eliadowskiej koncepcji mitu i symbolu. W ujęciu Mircei Eliadego mit i symbol to struktury ponadhistoryczne, wywodzące się z tradycji oralnej o charakterze sakralnym, literaturoznawstwo zaś zwykło się zajmować teksta- mi pisanymi, profanicznymi, wpisanymi w  historię2. Ten hiatus między logosem i mitem zniosły już w antropologii strukturalnej badania Claude’a Lévi-Straussa, który zaproponował rodzaj po- wszechnej gramatyki mitu i wpisanego w mit symbolu, traktując je jako formy uniwersalne, transcendujące czas i różnice kulturowe3, co zostało następnie zaanektowane przez badaczy z kręgu postdu- randowskiego. Sully Bernadie definiuje antropologiczne badania nad wyobraźnią jako badania nad sekretną architekturą ludzkie- go świata wyobrażeń, które powracają w historii kultury w sposób 1 Do uprzywilejowania mitu w naukach humanistycznych, których zwieńcze- niem jest współczesna mitokrytyka, przyczyniły się wcześniejsze prace takich ba- daczy, jak: E. Cassirer, C.G. Jung, M. Eliade, C. Lévi-Strauss i G. Bachelard. 2 Zwraca na to uwagę Véronique Gély w artykule Mythes et littérature. Bilan critique, [w:] Mythes et littérature, red. S. Parizet, Lucie éditions pour la SFLGC, Paris 2008, s. 179–195. 3 Por. C. Lévi-Strauss, Antropologia strukturalna, przeł. K. Pomian, Warszawa 1970. periodyczny4. Socjolog wyobraźni Jean Duvignaud dowodzi, że w historii rozwoju społeczeństw daje się zaobserwować silną obec- ność ekspresji świata wyobrażeń za pomocą figuratywnych re- prezentacji. Zjawisko to badacz odczytuje jako przejaw laicyzacji kultury społeczeństw, które obrazem (posiadającym korzenie mi- tyczne, a  więc sakralne) próbują zapełnić obszary przez kulturę zdesakralizowane5. Niektórzy literaturoznawcy reprezentujący postdurandowski nurt badań, np. Pierre Albouy6, wprowadzają w tym celu wyraźne rozróżnienie pomiędzy mitem etno-religijnym i mitem literackim. André Siganos, zwolennik Durandowskiej mi- tokrytyki, twierdzi natomiast, że każdy mit etno-religijny może stać się mitem literackim, jeśli zacznie funkcjonować w  tekście literackim7. Pierre Brunel użyteczność teorii Duranda do badań literackich uzasadnia tym, że elementy mityczny i symboliczny są strukturami dominującymi we wszystkich utworach literackich, w procesie rozwoju literatury nastąpił bowiem proces przejścia od literatury mitologicznej (przechowującej obrazy o korzeniach mi- tycznych) do literatury kreującej mity8. Frédéric Monneyron i Joël Thomas stawiają wreszcie tezę najbardziej radykalną – cała litera- tura to nowoczesna forma mitu9. Najważniejszym terenem badań nad wyobraźnią w duchu Du- randowskim pozostaje do dziś Francja10. Tutaj powstał najstarszy 4 Por. S. Bernadie, L’Espace imaginaire, „Recherches et Travaux” 1977, nr 15 (L’Imaginaire), s. 108. 5 Por. J. Duvignaud, Spectacle et société, Denoël-Gonthier, Paris 1970. 6 Por.. P. Albouy, Quelques gloses sur la notion de mythe littéraire, [w:] Mytho- graphies, José Corti, Paris 1976, s. 267–272. 7 A. Siganos, Définitions du mythe, [w:] Questions de mythocritique. Diction- naire, red. D. Chauvin, A. Siganos, Ph. Walter, Imago, Paris 2005, s. 85–100. 8 Mythes et littérature, red. P. Brunel, Presses de l’Université de Paris-Sor- bonne, Paris 1994, s. 10. 9 Szerzej na ten temat por. F. Monneyron, J. Thomas, Mythes et littérature, PUF, Paris 2002. 10 Pierre Brunel, propagator postdurandowskich badań nad literaturą na Uni- wersytecie Paris IV Sorbonne, w 1983 roku wyraża obawę, że ze względu na budzą- 12 Interpretacje Literackie w świecie (założony w 1966 roku) Ośrodek Badań nad Wyobraźnią (CRI – Centre de Recherche sur l’Imaginaire) na Uniwersytecie Stendhala w  Grenoble, prowadzący interdyscyplinarne badania nad symbolem, mitem i  archetypem. Obszar zainteresowań ba- dawczych ośrodka z Grenoble obrazuje najpełniej jego wyjątkowo prężna działalność wydawnicza. CRI wydaje czasopismo „IRIS”11 propagujące postdurandowski nurt badań, publikuje też cyklicznie serię wydawniczą pod nazwą „Atelier de l’Imaginaire”. Na Uni- wersytecie Paris IV Sorbonne został powołany do życia ośrodek badań nad wyobraźnią utrzymanych w  duchu Durandowskim, w którym z inicjatywy Danièle Chauvin12 i Pierre’a Brunela podej- mowane były liczne przedsięwzięcia naukowe mające na celu jed- noczenie międzynarodowego środowiska badaczy wyobraźni13 oraz cą tak duże kontrowersje eliadowsko-durandowską koncepcję mitu i symbolu ba- dania te mogą zostać ograniczone terytorialnie wyłącznie do Francji, co potwierdza w roku 1992, kiedy ciągle jeszcze propagowana szeroko przez „Szkołę z Grenoble” postawa badawcza wśród komparatystów poza granicami Francji jest rzadkością, por. P. Brunel, L’Etude des mythes en littérature comparée, [w:] idem, Mythocri- tique. Théorie et parcours, PUF, Paris 1992, s. 27. 11 Najnowszy interdyscyplinarny numer czasopisma skupiony jest wokół ha- seł: „umysł wyobrażający – umysł wyobrażony”, por. Les imaginaires du cerveau, red. M.A. Cathiard, P. Pajon, „Iris” 2015, nr 35. Tom zadedykowany został Philip- powi Walterowi, który przez ostatnie piętnaście lat kierował Ośrodkiem Badań nad Wyobraźnią w Grenoble i prowadził badania nad światem wyobrażeń średniowiecz- nej Europy, por. Ph. Walter, Perceval, le pêcheur et le Graal, Imago, Paris 2004; idem, La Mythologie chrétienne, fêtes, rites et mythes du Moyen Age, Imago, Paris 2003; idem, Arthur, l’ours et le roi, Imago, Paris 2002; idem, Merlin ou le savoir du monde, Imago, Paris 2000. 12 Danièle Chauvin była w latach 1989–1998 dyrektorem Ośrodka Badań nad Wyobraźnią (CRI) na Uniwersytecie Stendhala w Grenoble. 13 W marcu 2004 roku Uniwersytet Paris IV Sorbonne zorganizował między- narodową konferencję poświęconą mitycznym figurom Ziemi, zatytułowaną Figu- res de la Terre dans la littérature et l’art européens. Materiały z tej konferencji, której współorganizatorem był Ośrodek Kultury Polskiej na Sorbonie, ukazały się w publikacji: Les Représentations de la Terre dans la littérature et l’art européens. Imaginaire et Idéologie. Actes du colloque des 18-19-20 mars 2004 en Sorbonne, red. D. Chauvin, D. Knysz-Tomaszewska, „Les Nouveaux Cahiers Franco-Polonais” 2005, nr 4. 13 Interpretacje Literackie działania edytorskie (seria wydawnicza Figury i Mity, publikowana przez Wydawnictwo Rocher14). Badania z  zakresu mitopoetyki15 prowadzi na Uniwersytecie Paris X grupa naukowców pod kie- runkiem Véronique Gély16 – wskazują one na ciekawe tendencje zaznaczające się we współczesnych analizach postdurandowskich, polegające na znacznym rozszerzeniu obszaru zainteresowań. I tak Sylvie Parizet nie tylko faworyzuje mity biblijne (podobnie jak wie- lu innych hermeneutów, np. Danièle Chauvin17), ale śledzi również związki między mitem i gatunkami literackimi18; Véronique Gély bada zależności mitu i alegorii19, mitu i monologu oraz mitu i dialo- gu20; Sylvie Ballestra-Puech zajmuje się paralelami między struktu- rami mitycznymi i metaforą. W ostatnich latach interdyscyplinarne badania nad mitem i symbolem, wywodzące się z tradycji duran- dowskiej, zaczynają być coraz częściej obecne w działaniach nauko- wych poza granicami Francji: na Uniwersytecie w Brukseli (projekt Metody lektury mitu, koordynator Lambroso Couloubaritsis21), 14 W serii tej ukazały się między innymi książki: Æ. Bastian, P. Brunel, Sisi- phe et son rocher, Éditions du Rocher, Paris 2004; F. Toudoire-Surlapierre, Hamlet, l’ombre et la mémoire, Éditions du Rocher, Paris, 2004; S. Détoc, La Gorgone Mé- duse, Éditions du Rocher, Paris 2006. 15 Termin „mitopoetyka” zaproponował Pierre Brunel, który postulował odejście od klasycznej trychotomicznej teorii genologicznej i wprowadzenie mitu jako czwar- tego rodzaju literackiego – najstarszego, fundamentalnego, z którego wyłoniły się wszystkie pozostałe, P. Brunel, Mythopoétique des genres, PUF, Paris 2003, s. 182–183. 16 Le Mythe en littérature. Mélanges offerts à Pierre Brunel, red. C. Dumoulié, Y. Chevrel, PUF, Paris 2000. 17 D. Chauvin, La Bible, images, mythes et traditions, Albin Michel, Paris 1994. 18 Lectures politiques des mythes littéraires au XXe siècle, red. S. Parizet, Presses Universitaires de Paris Ouest, Paris 2009. 19 V. Gély, L’Invention d’un mythe: Psyché. Allégorie et fiction, du siècle de Platon au temps de La Fontaine, Champion, Paris 2006. 20 Eadem, La Nostalgie du moi. Écho dans la litérature européenne, PUF, Paris 2000. 21 Belgijscy naukowcy wyniki swoich prac badawczych opublikowali w  to- mach: S. Klimis, Le Statut du mythe dans la poétique d’Aristote. Les fondements philosophique de la tragédie, Ousia, Bruxelles 1997; Antigone et la résistance ci- vile, red. L. Couloubaritsis, J.F. Ost, Ousia, Bruxelles 2004. 14 Interpretacje Literackie w Lozannie (Ute Heidmann22).W 2006 roku w Moskwie odbyła się konferencja Poetyka mitu dzisiaj poświęcona dorobkowi Eleazara Mieletinskiego. W badaniach antropologiczno-mitokrytycznych przyjmuje się za Durandem definicję mitu jako dynamicznego systemu symboli (figur mitycznych), archetypów, obrazów i schematów, które ukła- dają się w narracje inkorporowane trwale w kulturę. Dzięki litera- ckiej palingenezie narracji mitycznych mit archaiczny ożywiany jest każdorazowo poprzez dynamizm opowieści, a mit uniwersal- ny staje się mitem osobistym, indywidualnym, jako „najstarsza werbalizacja aspektów ponadindywidualnych i  zbiorowych rze- czywistości przeżytej”23. Jean-Jacques Wunenburger wprowadza pojęcie wyobraźni mito-poïetycznej, definiowanej jako szczególny rodzaj wyobraźni, w której mit uaktywnia wyobraźnię fabularną, generującą (na kanwie opowieści mitycznych) historie fikcyjne24. Wunenburger utożsamia aktywność mito-poïetyczną wyobraźni z aktywnością symboliczną25, poszukuje istoty reprezentacji sym- bolicznych wpisanych w zależność Mythos–Logos, mitogenezę po- strzegając jako proces noetyczny. Jest też twórcą koncepcji Cogito mitofanii, według której Cogito Marzyciela (‘ja myślę’) z podmio- tu staje się bytem przedmiotowym Cogitor (‘jestem myślany’)26. 22 U. Heidmann (red.), Poétique comparée des mythes. De l’antiquité á la modernité, Payot, Lausanne 2004. 23 A. Deremetz, Petite histoire des définitions du mythe. Le mythe: un concept ou un nom?, [w:] Mythe et création, red. P. Cazier, Presses Universitaires de Lille, Lille 1994, s.  22. Na zjawisko personalizacji mitu uniwersalnego w  pismach an- tropologicznych Gastona Bachelarda zwraca uwagę Jean-Claude Margolin, por. J.-C. Margolin, Bachelard, Seuil, Paris 1974, s. 98–99. 24 J.J. Wunenburger, Principes d’une imagination mytho-poïetique, [w:] Mythe et création, op. cit., s. 36. Termin „poïetyczny” zapożyczony został od Arystotelesa, dla którego był synonimem działalności wytwórczej człowieka. W badaniach nad wyobraźnią termin ten oznacza produktywność wyobraźni, jej potencjalność krea- cyjną, dzięki której możliwe są nowe kreacje. 25 Ibidem, s. 40. 26 Ibidem, s. 45. 15 Interpretacje Literackie Simone Vierne27 na podstawie wieloletnich badań mitokrytycznych formułuje wniosek, że w  dziełach literackich, przechowujących fundamentalne obrazy archetypowe, można odnaleźć wspólny rdzeń o charakterze esencjonalnym, jednak dynamizm wyobraźni twórczej sprawia, że obrazy te osiągają odmienną realizację arty- styczną w dziełach konkretnych twórców, w konkretnym kontek- ście historycznym czy gatunku literackim28. Gilbert Durand, autor wznawianej kilkakrotnie i tłumaczonej na wiele języków pracy z 1960 roku Les structures anthropologi- ques de l’imaginaire29, w przedmowie do jedenastego wydania tej książki z  roku 1992 (ukazało się nakładem paryskiego wydawni- ctwa Dunod) pisze, że celowość podjętych przez niego trzydzieści lat wcześniej badań nad wyobraźnią została zweryfikowana pozy- tywnie przez czas. O niesłabnącym zainteresowaniu badaczy teorią antropologicznych struktur wyobraźni i mitokrytyką świadczą za- biegi domów wydawniczych zwieńczone dziesięcioma wcześniej- szymi edycjami Les structures anthropologiques de l’imaginaire 27 Simone Vierne, wieloletnia dyrektor założonego przez Gilberta Duranda Centre de Recherche sur l’Imaginaire w Grenoble, prowadziła badania nad wyob- raźnią Juliusza Verne’a i George Sand. 28 S. Vierne, Rite, roman, initiation, Persses Universitaires de Grenoble, Gre- noble 2000, s. 159. 29 Durandowski termin imaginaire jest w  polskojęzycznych publikacjach naukowych tłumaczony jako: ‘wyobraźnia’ (por. M. Dybizbański, W. Szturc, Mito- znawstwo porównawcze, Kraków 2006), ‘wyobraźniowość’ (por. Intertekstualność i wyobraźniowość, red. B. Sosień, Kraków 2003), ‘antropologia wyobraźni twórczej’ (por. M. Karwowska, Prapamięć uśpiona. Świat wyobrażeń Bolesława Leśmiana, Warszawa 2008) lub, zgodnie ze źródłosłowem francuskim, jako ‘wyobrażenie’. Ty- tuł książki Duranda Les structures anthropologiques de l’imaginaire na język pol- ski tłumaczony bywa dwojako: Antropologiczne struktury świata wyobrażeń (por. Potęga świata wyobrażeń, czyli archetypologia według Gilberta Duranda, red. K. Falicka, Lublin 2002) lub Antropologiczne struktury wyobraźni (por. S. Jasiono- wicz, Roland Barthes – Gilbert Durand, wizje pluralizmu kultury, Kraków 1999). W niniejszym rozdziale zastosowany zostanie termin „antropologia wyobraźni twór- czej”, jako że fundament koncepcji antropologicznych Duranda stanowi hermeneu- tyka figur wyobrażeniowych skonkretyzowanych w tekstach kultury. 16 Interpretacje Literackie we Francji, tłumaczenia książki na języki obce (hiszpański, wło- ski, rumuński, angielski) oraz powstanie prawie pięćdziesięciu ośrodków badań nad wyobraźnią na całym świecie, rozwijających twórczo Durandowską metodologię (w 1991 roku w Cerisy-la-Salle odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona wy- obraźni, w której wzięli udział przedstawiciele 47 Centrów Badań nad Wyobraźnią, reprezentujący piętnaście narodowości i  pięć kontynentów30). Dynamicznie rozwijające się we współczesnej światowej na- uce Durandowskie i  postdurandowskie badania nad wyobraźnią twórczą weszły do historii humanistyki pod nazwą Nowej Antropo- logii lub Postbachelardyzmu31. Elementem porządkującym figury mityczne (wyobrażeniowe) jest w Durandowskiej antropologii wy- obraźni zasada konwergencji32, dzięki której można odnaleźć „ho- mologi semantyczne”33 i zaobserwować w tekstach pochodzących z różnych kręgów kulturowych izomorfizm obrazów, tworzących po- nadkulturową ścieżkę antropologiczną34. Cechą antropologicznych struktur wyobraźni jest zdolność do replikacji, ulegają one meta- morfozom i transformacjom, jednak ich ewolucja nie ma charak- teru linearnego, lecz podlega zasadzie redundancji35 i repartycji36, 30 G. Durand, Les Structures anthropologiques de l’imaginaire, Dunod, Paris 1992, s. VII. 31 Por. idem, Le Grand Changement ou l’après-Bachelard, „Cahiers de l’Ima- ginaire” 1987, nr 1. 32 Idem, Les Structures anthropologiques de l’imaginaire, op. cit., s.  40; G. Durand, C. Sun, Mythe, thèmes et variations, Desclée de Brouwer, Paris 2000, s. 124. Konwergencja (łac. ‘upodobnić się’) – termin wywodzący się z nauk przyrod- niczych. W antropologii – podobieństwo wytworów kulturowych powstałych nieza- leżnie od siebie w różnych kręgach kulturowych. 33 G. Durand, Figures mythiques et visages de l’œuvre. De la mythocritique à la mythanalyse, Berg International, Paris 1979, s. 316. 34 Ibidem, s. 40–51. 35 Redundancja (łac. redundantia – ‘nadmiar’) – nadmiar znaczenia, nadwyżka semantyczna. 36 Repartycja (łac. repartitio) – ‘rozdział, podział’. 17 Interpretacje Literackie dzięki czemu możliwe jest odrodzenie figur mitycznych i figur wy- obrażeniowych na poziomie innej kulturowej reprezentacji37. Postulaty badawcze Duranda realizują kontynuatorzy jego me- todologii, organizując regularnie konferencje na Uniwersytecie w  Grenoble: w  2004 roku odbyła się międzynarodowa konferen- cja Errance et déambulation poświęcona wyobrażeniom błądzenia w  kulturze, w  2006 roku literaturoznawcy z  CRI wraz z  socjolo- gami z  Uniwersytetu Pierre Mendès-France zorganizowali sesję naukową na temat kulturowych reprezentacji ciała (Corps, conte et imaginaire), w latach 2006–2008 realizowany był projekt badaw- czy dedykowany wyobrażeniom ciała w  kulturze, którego zwień- czeniem była międzynarodowa konferencja zatytułowana Du corps enchanté au corps en chantier38, w  roku 2009 odbyła się konfe- rencja podejmująca zagadnienie inżynierii ciała i kulturowych wy- obrażeń ciała ludzkiego jako maszyny-automatu (La Fabrique du corps humain), a w roku 2011 konferencja poświęcona wyobraże- niom choroby w kulturze (La contamination: lieux symboliques et espaces imaginaires). W ostatnich latach literaturoznawcze badania nad mitem co- raz częściej stają się przedmiotem zainteresowania także polskiego środowiska naukowego39. W Polsce Durandowska metodologia oraz 37 G. Durand, Figures mythiques et visages de l’œuvre. De la mythocritique à la mythanalyse, op. cit., s. 58. 38 Efekt publikacyjny konferencji stanowi książka: Les Imaginaires du corps en mutation: du corps enchanté au corps en chantier, red. C. Finz, L’Harmattan, Paris 2008. 39 Na uwagę zasługują inicjatywy naukowe podejmowane we współpracy z  innymi badaczami przez Marię Cieślę-Korytowską (Oblicza Narcyza: obecność autora w dziele, red. M. Cieśla-Korytowska, I. Puchalska, M. Siwiec, Kraków 2008; Persefona, czyli dwie strony rzeczywistości, red. M. Cieśla-Korytowska, M. Sokals- ka, Kraków 2010; Prace Herkulesa. Człowiek wobec wyzwań, prób i przeciwności, red. M.Cieśla-Korytowska, O. Płaszczewska, Kraków 2012) oraz Lidię Wiśniewską (Mity, mitologie, mityzacje – nie tylko w literaturze, red. L. Wiśniewska, Bydgoszcz 2005; Literackie drogi wobec mitu, red. L. Wiśniewska przy współpracy M. Gołuń- skiego, Bydgoszcz 2006; Mity słowa, mity ciała, red. L. Wiśniewska, M. Gołuński 18 Interpretacje Literackie postdurandowska hermeneutyka tekstów literackich pojawiają się już w pracach: romanistów (Barbara Sosień40, Stanisław Jasiono- wicz41, Krystyna Falicka42, Marcin Klik43), teoretyków literatury (Joanna Ślósarska44) oraz polonistów (Włodzimierz Szturc45, Marek Dybizbański46)47. Z inicjatywy Barbary Sosień w 1995 roku powstał w  Instytucie Filologii Romańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego interdyscyplinarny Zespół do Badań Wyobraźniowości Symbolicz- nej48 (E.R.I.S. – Equipe de Recherche sur l’Imaginaire Symbolique), przy współpracy A. Stempki, Bydgoszcz 2007; Tożsamości i rozdwojenie w perspek- tywie mitu, red. L. Wiśniewska, Bydgoszcz 2008; Przemiany mitów i wartości – nie tylko w literaturze, red. L. Wiśniewska, M. Gołuński, Bydgoszcz 2010; Beatrycze i  inne. Mity w  literaturze i  kulturze, red. G. Borkowska, L. Wiśniewska, Gdańsk 2010; Don Kichot i inni. Postacie mityczne w perspektywie komparatystycznej, red. L. Wiśniewska, Bydgoszcz 2012). 40 Por. B. Sosień Images, symboles, mythes et poétique de l’ascension, Kraków 2007; eadem, Imaginer le jardin, Kraków 2003; Intertekstualność i wyobraźniowość, red. B. Sosień, Kraków 2003. 41 Por. S. Jasionowicz, Roland Barthes – Gilbert Durand. Wizje pluralizmu kul- tury, Kraków 1999. 42 Por. Potęga świata wyobrażeń, czyli archetypologia według Gilberta Duran- da, red. K. Falicka, Lublin 2002. 43 Koordynator projektu realizowanego w latach 2013–2014 w Instytucie Ro- manistyki Uniwersytetu Warszawskiego, którego efektem publikacyjnym jest mo- nografia Palingeneza mitu w literaturze XX i XXI wieku, red. M. Klik, J. Zych, Wy- dawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014. 44 Por. J. Ślósarska, Bądź szybszy od śmierci. Studia z  antropologii kultury, Łódź 2009; eadem, Studia z poetyki antropologicznej, Warszawa 2004; eadem, Mi- styczne i archetypiczne obrazy kosmosu, Warszawa 1994; eadem, W świetle symbo- li, Łódź 1994. 45 Por. W. Szturc, Archeologia wyobraźni. Studia o  Słowackim i  Norwidzie, Kraków 2001; idem, „Faust” Goethego. Ku antropologii romantycznej, Kraków 1997. 46 Por. M. Dybizbański, W. Szturc, Mitoznawstwo porównawcze, Kraków 2006. 47 W roku 2011 z inicjatywy neofilologów z Wydziału Filologicznego Uniwer- sytetu Jagiellońskiego odbyła się w Krakowie interdyscyplinarna konferencja Ho- ryzonty wyobraźni. Pracownia Mitopoetyki i Filozofii Literatury Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego w 2010 roku zorganizowała konferencję na- ukową poświęconą tematyce zogniskowanej wokół problematyki: Mit – Literatura. 48 Barbara Sosień francuski termin imaginaire na język polski tłumaczy jako ‘wyobraźniowość’, por. B. Sosień, Intertekstualność i wyobraźniowość, op. cit., s. 5. 19 Interpretacje Literackie prowadzący badania inspirowane metodologią Durandowską. W roku 2014 w Uniwersytecie Łódzkim w Instytucie Filologii Pol- skiej rozpoczęło swoją działalność studencko-doktoranckie Koło Naukowe Mitokrytyków, którego celem jest propagowanie i rozwi- janie mitokrytycznych badań nad tekstem literackim. Wszystkie te inicjatywy, jednoczące środowiska naukowe, dają świadectwo ekspansji coraz dynamiczniej rozwijającego się w światowej nauce postdurandowskiego nurtu badań49, w którym mit zajmuje miejsce wyjątkowo ważne. Bibliografia Brunel P., Mythocritique, théorie et parcours, PUF, Paris 1992. Brunel P., Mythopoétique des genres, PUF, Paris 2003. Chauvin D., La Bible, images, mythes et traditions, Albin Michel, Paris 1994. Durand G., Figures mythiques et visages de l’oeuvre. De la mythocritique à la my- thanalyse, Berg International, Paris 1979. Durand G., Les Structures anthropologiques de l’imaginaire, Dunod, Paris 1992. Durand G., Sun C., Mythe, thèmes et variations, Desclée de Brouwer, Paris 2000. Dybizbański M., Szturc W., Mitoznawstwo porównawcze, Kraków 2006. Les Imaginaires du corps en mutation: du corps enchanté au corps en chantier, red. C. Finz, L’Harmattan, Paris 2008. Intertekstualność i wyobraźniowość, red. B. Sosień, Kraków 2003. Jasionowicz S., Roland Barthes – Gilbert Durand, wizje pluralizmu kultury, Kraków 1999. Karwowska M., Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach literackich. Świat wyobrażony Brunona Schulza, Łódź 2015. Karwowska M., Prapamięć uśpiona. Świat wyobrażeń Bolesława Leśmiana, War- szawa 2008. Lectures politiques des mythes littéraires au XXe siècle, red. S. Parizet, Presses Universitaires de Paris Ouest, Paris 2009. Lévi-Strauss C., Antropologia strukturalna, przeł. K. Pomian, Warszawa 1970. Monneyron F., Thomas J., Mythes et littérature, PUF, Paris 2002. Mythes et littérature, red. P. Brunel, Presses de l’ Université de Paris-Sorbonne, Paris 1994. Mythes et littérature, red. S. Parizet, Lucie éditions pour la SFLGC, Paris 2008. 49 Szerzej na ten temat por. M. Karwowska, Antropologia wyobraźni twórczej w badaniach literackich. Świat wyobrażony Brunona Schulza, Łódź 2015, s. 55–81. 20 Interpretacje Literackie Le Mythe en littérature. Mélanges offerts à Pierre Brunel, red. C. Dumoulié, Y. Che- vrel, PUF, Paris 2000. Mythe et création, red. P. Cazier, Presses Universitaires de Lille, Lille 1994. Oblicza Narcyza: obecność autora w dziele, red. M. Cieśla-Korytowska, I. Puchals- ka, M. Siwiec, Kraków 2008. Palingeneza mitu w literaturze XX i XXI wieku, red. M. Klik, J. Zych, Warszawa 2014. Persefona, czyli dwie strony rzeczywistości, red. M. Cieśla-Korytowska, M. Sokals- ka, Kraków 2010. Potęga świata wyobrażeń, czyli archetypologia według Gilberta Duranda, red. K. Falicka, Lublin 2002. Prace Herkulesa. Człowiek wobec wyzwań, prób i  przeciwności, red. M. Cieśla- Korytowska, O. Płaszczewska, Kraków 2012. Questions de mythocritique. Dictionnaire, red. D. Chauvin, A. Siganos, Ph. Walter, Imago, Paris 2005. Les Représentations de la Terre dans la littérature et l’art européens. Imaginaire et Idéologie. Actes du colloque des 18-19-20 mars 2004 en Sorbonne, red. D. Chauvin, D. Knysz-Tomaszewska, „Les Nouveaux Cahiers Franco-Polo- nais” 2005, nr 4. Sosień B., Images, symboles, mythes et poétique de l’ascension, Kraków 2007. Sosień B., Imaginer le jardin, Kraków 2003. Szturc W., Archeologia wyobraźni. Studia o Słowackim i Norwidzie, Kraków 2001. Ślósarska J., Bądź szybszy od śmierci. Studia z antropologii kultury, Łódź 2009. Ślósarska J., Studia z poetyki antropologicznej, Warszawa 2004. Vierne S., Rite, roman, initiation, Persses Universitaires de Grenoble, Grenoble 2000. Walter Ph., La Mythologie chrétienne, fêtes, rites et mythes du Moyen Age, Imago, Paris 2003.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Trwała obecność mitu w literaturze i kulturze
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: