Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00567 007681 12253339 na godz. na dobę w sumie
Turcja. Zielony Przewodnik. Wydanie 1 - książka
Turcja. Zielony Przewodnik. Wydanie 1 - książka
Autor: Liczba stron: 512
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-6404-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> fotografia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Usytuowana na styku dwóch kontynentów Turcja jest wyjątkowym tyglem cywilizacji i stylów życia. Jej sercu bliska jest zarówno Europa, jak i Azja. Leżący na obu tych kontynentach Stambuł próbuje utrzymać równowagę, łącząc cechy dwóch światów. Turcja posiada wyjątkowe dziedzictwo: wspaniałą spuściznę kilku z najwspanialszych cywilizacji na świecie. Tych, którzy kojarzą Turcję jedynie ze złotymi plażami Morza Śródziemnego i pustynnymi pustkowiami Anatolii, kraj ten zadziwi wiele razy. Od górskich i pokrytych lasem wybrzeży Morza Czarnego aż po zaśnieżone, osamotnione szczyty na wschodzie, Turcja zaskakuje pięknem i różnorodnością swych krajobrazów, stanowiących tło dla niejednej legendy.

Ruszajcie w świat z przewodnikami Michelina!

Zapraszamy w podróż po najwspanialszych regionach świata.

W trzech częściach Zielonego Przewodnika znajdziecie niezbędne informacje, dzięki którym odkryjecie cel Waszej podróży:

Gwiazdki (tradycyjny system oceny atrakcji turystycznych)
*** zobacz koniecznie
** warto odwiedzić
* godne uwagi

Precyzyjne mapy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

2 3 Tytuł oryginału Le Guide Vert – Turquie Tłumaczenie Aleksandra Bednarska, Agnieszka Erychleb, Ewa Poniedzielska, Martyna Janik Redaktor prowadzący Paweł Sondej Redakcja Aurelia Hołubowska Korekta Paulina Pacek Redakcja techniczna map Véronique Aissani, Stéphane Anton, Michèle Cana, Nathalie Cottrel, Carl Voyer, Patrycja Mikulska Fotoedycja Dawid Kwoka Projekt grafi czny Christele Le Déan Skład Magdalena Suchy-Polańska Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 230 98 63 e-mail: redakcja@bezdroza.pl Księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?betuz1 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie I ISBN 978-83-246-6404-7 Copyright © Le Guide Vert Michelin – Michelin cie Copyright © for the Polish Edition by Helion, 2013 Informacja dla Czytelników Autorzy i wydawca przewodnika dołożyli wszelkich starań, by jego treść była jak najbardziej zgodna z rzeczywistością. Nie mogą jednak przyjąć odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z wykorzystania zawartych w nim informacji. Dane praktyczne (formalności administracyjne, ceny, adresy, numery telefonów, adresy stron internetowych itp.) należy • Księgarnia internetowa • Kup książkę traktować jako orientacyjne, ponieważ mogą one ulegać zmianom. Będziemy wdzięczni naszym Czytelnikom za informacje dotyczące błędów i nieaktualnych • Lubię to! • Poleć książkę informacji. Wszelkie uwagi są dla nas cenne, gdyż dzięki nim możemy poprawić kolejne wydania. • Oceń książkę Nasza społeczność Jak korzystać z przewodnika Zielony Przewodnik składa się z trzech części Ñ Organizacja podróży: informacje praktyczne ułatwiające przygotowanie wyjazdu i pobyt na miejscu Ñ O kraju: informacje wzbogacające podróż Ñ Odkrywanie celu podróży: podział na regiony (zob. mapa na wewnętrznej stronie okładki oraz spis na s. 1) W rozdziale dotyczącym odkrywania celu podróży znajdą Państwo Informacje praktyczne: å transport å noclegi i wyżywienie według cen å propozycje spędzania czasu w ciągu dnia i wieczorem å miejsca idealne na zakupy å najważniejsze wydarzenia Na końcu przewodnika znajdują się: Ñ indeks Ñ spis map i planów występujących w przewodniku Ñ minisłowniczek Ñ legenda Kup książkę Poleć książkę 3/ ODKRYWANIE TURCJI Kup książkę Poleć książkę Zachód słońca nad Błękitnym Meczetem © Luciano Mortula | Shutterstock.com Kup książkę Poleć książkę 90 STAMBUŁ I WYBRZEŻE MORZA MARMARA 91 Stambuł i wybrzeże morza Marmaran Ñ Stambułaaa Ñ Bosforaa Ñ Edirnea A Sofia Kofçaz LalapaÒa Kırklarelı Edirne (Adrianopol) Havsa BUŁGARIA 1 M erıç N. Ergene Ç. Küplü Pehlivanköy Uzunköprü Hayrabolu GRECJA ni Saloniki Ipsala Gala Gölü Enez Yürük KeÒan Kuru Da¤ı Isıklar D ▲ 924 ªbrice ∑arköy Marmara ki 2 dası Saroz Körfezi Gelibolu (Gallipoli) Narodowy Historyczny Park Gallipoli Eceabat D arda n ele Lapseki Umurbey Çanakkale Troja Kup książkę Edremit İzmir A Karabiga Biga Biga Ç. Çan 240 km na południe od Stambułu: Ñ Bursaaa Ñ Cieśnina Dardanele (Çanakkale Boğazi) 25 km na południe od Çanakkale: Ñ Troja (Truva)a 171 184 189 94 154 163 B C D Dereköy e z vaya N. R Ifineada N Üsküp Yıldız Da¤ları Pınarhısar (cid:21)(cid:22)(cid:3)(cid:15)(cid:4)(cid:23)(cid:82) (cid:11)(cid:561)(cid:25)(cid:27)(cid:4)(cid:20)(cid:28)(cid:7)(cid:133)(cid:7) MORZA MARMARA 0 40 km 20 STAMBUŁ Bosfor Troja Kilyos Zobacz koniecznie Warto odwiedzić Godne uwagi Ciekawe 2000 m 1500 m 1000 m 500 m 0 m 1 ∑ile Afiva Kefken Karasu Karacaofilan Lüleburgaz Kıyıköy Saray Ana D. Ergene N. Çerkezköy Büyük Karistiran Çorlusu y u D . Çorlu Tekirdafi Marmaraerefilisi a ¤ı Marmara Adası MORZE CZARNE Karacaköy Durusu Gölü Çatalca Bosfor Çayafizı Kilyos Kilyos Sarıyer Silivri Büyükçekmece Atatürk STAMBUŁ Beykoz Kadiköy Kartal Wyspy (cid:13)(cid:156)(cid:146)(cid:173)(cid:268)(cid:191)(cid:140)(cid:142) Pendik Sabiha G. Körfez Gebze ªzmit Körfezi MORZE MARMARA Alaçali Ömerli Brj. Seyhler Mollafenerı Kocaeli Yarımadası ªzmit Adapazarı Sak a r y a N. Safranbolu Ankara Yalova Orhangazi Karamürsel S a m a n l ı D a ¤ları Sapanca Gölü İznik Gölü ªznik Akyası Geyve Kapıorman Da¤ları 2 Kurban Da¤la r ı Gök Ç. Osmaneli Taraklı Göynük Erdek Körfezi Erdek Bandırma r m a f e z i B a n d ı K ö r Gemlik Körfezi Mudanya Sinekçi Bufidayli KuÒ Gölü Gönen Manyas G ö n en Ç. B Poleć książkę Balıkesir Karacabey Nilüfer Ç. Simav Ç. Ulubat Gölü MustafakemalpaÒa Bursa Ulu Dafi ▲ 2543 ªnegöl Kup książkę C Yenisehir Ahi Da¤ 1000 ▲ Kütahya Gölpazarı Bilecik S a k arya N. Sündiken Da¤ları Poleć książkę D 92 STAMBUŁ I WYBRZEŻE MORZA MARMARA 93 STAMBUŁ Miasto w budowie Obecnie prace remontowo-budowlane trwają w bizantyjskim kościele Zey- rekhane i w pałacu Topkapı, realizowany jest także projekt Marmaray, zakła- dający połączenie obu brzegów Bosforu nową linią metra i reorganizację transportu kolejowego. Wiele zabytków i dzielnic ma już za sobą kurację odmładzającą: meczet Sulejmana, stare dzielnice Fener i Balat czy też nieużytki przemysłowe wzdłuż zatoki Złoty Róg. Port Karaköy stał się głównym dokiem dla statków wycieczkowych, a jego zmodernizowane magazyny siedzibą muzeum sztuki nowoczesnej – symbolu ambicji miasta. Ostatni z wielkich projektów budowlanych dotyczy dzielnicy Tarlabaşı, znajdującej się poniżej İstiklal Cad. Ta dawna dzielnica grecka, obecnie zasiedlona przez Kurdów, Romów i imigrantów z Afryki, ma się przemienić w Pola Elizejskie nowocze- snego Stambułu. Modernizacja fasad starych budynków idzie w parze z prze- siedlaniem ubogiej ludności, która nie pasuje do ambitnej wizji projektantów. MORZE MIĘDZY DWOMA KONTYNENTAMI Na niewielkim skrawku Europy należącym do Turcji znajdziemy Edirne – mia- sto, które chcąc podkreślić związki z kulturą Wschodu, sprawiło sobie jeden z najpiękniejszych meczetów na świecie. Po drugiej stronie morza Marmara rozciąga się Anatolia. Tutaj podróż wiedzie śladami Aleksandra Wielkiego wprost do İzniku, słynącego z produkcji błękitnych i czerwonych płytek ceramicznych zdobiących wszystkie meczety regionu. Nieco dalej na zachód znajduje się Bursa, zielone miasto, najbardziej osmańskie z historycznych metropolii na północy kraju i ostatni przystanek jedwabnego szlaku. To tu przed wiekami zatrzymywały się perskie karawany wiozące do Europy naj- piękniejsze jedwabie Wschodu. 1 Morze Marmara MORZE MIĘDZY MORZAMI Nazwa morza Marmara pochodzi od marmuru przewo- żonego z jego wysp do rozbudowujących się starożyt- nych metropolii. Wciśnięte między dwa światy – Wschód i Europę – łączy się z dwoma innymi morzami wąskimi przesmykami, które od zarania dziejów stanowią strategiczne szlaki handlowe. Od strony Azji cieśnina Bosfor, długa na 30 km, otwiera drogę do Morza Czarnego, gór Kaukazu i bezkresnych stepów Wschodu. Od strony Europy cieśnina Dardanele, o długości 68 km, prowadzi ku Morzu Egejskiemu, Bałkanom i Grecji. WIELKI STAMBUŁ Na brzegu Dardaneli (starożytny Hellespont) powstała legendarna Troja, ale to nie ona, lecz położone nad Bosforem Bizancjum (jak niegdyś nazywano dzisiejszy Stambuł) stało się z woli Konstantyna stolicą Cesarstwa Wschodnio- rzymskiego. Stambuł był świadkiem prawie wszystkich ważnych wydarzeń dotyczących regionu i swoistym pępkiem świata, przynajmniej do czasu powstania republiki Mustafy Kemala. I nawet jeśli ten ostatni pozbawił miasto znaczenia politycznego, dawna stolica nie straciła nic ze swej wyjątkowości. Cena chwały Stambuł pozostał kulturalnym i gospodarczym centrum kraju. To tutaj kon- centruje się blisko jedna trzecia tureckiego przemysłu i jedna czwarta majątku narodowego. Miasto stało się także głównym celem migracji ludności wiej- skiej: od roku 1950 do dziś liczba mieszkańców Stambułu wzrosła z 1 mln do 13 mln, co spowodowało prawdziwy chaos urbanizacyjny. Dziś miasto musi stawić czoła problemom mieszkaniowym i komunikacyjnym, zanieczyszczeniu środowiska, odpadom i zawrotnej ilości gecekondu (zob. s. 71). EUROPEJSKA STOLICA Począwszy od lat 90. XX w. władze starają się modernizować Stambuł. Inspi- racja Nowym Jorkiem i Dubajem otworzyła miasto na nowe możliwości, ale i przyczyniła się do powstania sprzeczności architektonicznych. Przykładem pogoni za zachodnim modelem miasta może być Levent – nowa dzielnica biznesowa, najeżona drapaczami chmur i pełna szyldów Starbucks Coff ee. Kiedy Unia Europejska przyznała Stambułowi tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2010, kolejne place budowy wyrosły jak grzyby po deszczu. Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę 94 STAMBUŁ I WYBRZEŻE MORZA MARMARA 95 STAMBUŁ Stambuł İstanbul aaa Prawie 13 mln mieszkańców (aglomeracja Stambułu: 20 mln) – stolica prowincji y INFORMACJE PRAKTYCZNE i INFORMACJA TURYSTYCZNA Informacja turystyczna – lotnisko Atatürka - biuro w hali przylotów - t (212) 465 31 51. Taksim Tourist Offi ce – Hôtel Hilton Arcade, Harbiye (plan I D2) - t (212) 233 05 92. W dzielnicy Sultanahmet: pawilon między Hagia Sophią a Błękitnym Meczetem (plan II D4) - t (212) 518 18 03 - czynne: pn.–sb. z wyjątkiem świąt państwowych, 9.00–17.30. W dzielnicy Eminönü: na dworcu Sirkeci (plan II D2) - t (212) 511 58 88. Strona internetowa: www.istanbul.com. Wycieczki zorganizowane – zob. s. 151. Ñ POŁOŻENIE Mapa regionu C1/2 (s. 90–91) - plany miasta: aglomeracja (s. 98–99), stare miasto (s. 100–101), Beyoğlu (s. 125) i część azjatycka (s. 135). Stambuł leży 450 km na północny zachód od Ankary. Licząca 5100 km2 metro- polia zajmuje tereny na wybrzeżach dwóch kontynentów oddzielonych od siebie cieśniną Bosfor (więcej zob. s. 154). Wybrzeże europejskie (plan I) przecięte jest na dwie części zatoką Złoty Róg (Halıç). Zatoka o długości 7 km tworzy naturalny port – możemy go oglądać w dziel- nicy Eminönü (C4/5). Historyczna część miasta, w południowej części wybrzeża europejskiego, rozciąga się na siedmiu wzgórzach. Pierwsze z nich, Sultanahmet (C4/5), mieści wszystkie najsłynniejsze bizantyjskie i osmańskie zabytki Stambułu. Na zachód od niego, w dzielnicy Beyazıt (BC4) mieści się Wielki Bazar i meczet Sulejmana (na trzecim wzgórzu). Bardziej na północ (na czwartym wzgórzu) rozciąga się dzielnica Fatih (B4) naznaczona piętnem religijnej przeszłości Anatolii. Fener (B3), dawna dzielnica grecka, zajmuje piąte wzgórze, licząc wzdłuż Złotego Rogu. Zachodnia część miasta w dalszym ciągu ogrodzona jest murem Teodo- zjusza. Te wijące się jak wąż kamienne obwarowania przebiegają przez szóste i siódme wzgórze, między bramą Edirne (Edirnekapı) a bramą św. Romana (Topkapı). Na północ od murów, na brzegu Złotego Rogu rozciąga się przyjemna dzielnica Eyüp (A2). Po drugiej stronie Bosforu, w południowej części wybrzeża azjatyckiego, tętnią życiem dzielnice Üsküdar i Kadıköy (plan IV). w ZOBACZ KONIECZNIE Zabytki starego miasta na wzgórzu Sultanahmet; meczet Sulejmana i mozaiki kościoła Zbawiciela na Chorze; Wielki Bazar i İstiklal Caddesi; pałac Dolmabahçe; rejs po Bosforze (zob. s. 154) oraz panorama miasta z dzielnic Eyüp lub Küçük Çamlıca. ORGANIZACJA CZASU Na zwiedzanie zabytków wzgórza Sultanahmet należy przeznaczyć dwa dni. Meczet Fatih, bazary między dzielnicami Beyazıt i Eminönü oraz kościół Zbawiciela na Chorze to kolejne dwa dni zwiedzania, które można zakoń- czyć wieczorną wizytą w Eyüp. Warto także przeznaczyć jedno popołudnie i wieczór na zwiedzenie dzielnicy Beyoğlu. Bazylikę Hagia Sophia oraz kościół Zbawiciela na Chorze najlepiej podziwiać rano – ze względu na najlepsze oświetlenie wnętrz o tej porze dnia. Warto przeznaczyć też jeden dzień na ucieczkę od wielkomiejskiego zgiełku, udając się na Wyspy Książęce lub na wycieczkę po Bosforze. / DLA DZIECI Wielką atrakcją są wycieczki po Bosforze i wypad na Wyspy Książęce (połą- czony z przejażdżką dorożką), ale na tym nie koniec możliwości. W głębi Złotego Rogu znajduje się park miniatur (Miniatürk) przystosowany do potrzeb najmłodszych. Nieco starszym dzieciom powinna spodobać się magiczna atmosfera starożytnej cysterny Yerebatan. Niektóre z licznych miejskich parków posiadają place zabaw (np. park Gülhane w centrum czy park Yıldız), a wzdłuż wybrzeża morza Marmara w Kumkapı ciągną się zadbane skwery. Kąpiel w morzu jest zabroniona, zakaz nie dotyczy tylko wybrzeża Wysp Książęcych. Z tego powodu chętnie odwiedzanym miejscem jest aquapark w Bahçeşehir (zob. s. 151). 1 Bizancjum, Konstantynopol, Stambuł – każda z dawnych lub obecnych nazw wielkiego miasta nad Bosforem przywołuje na myśl potęgę i prze- pych Orientu. Rzymskie, bizantyjskie, chrześcijańskie, muzułmańskie, a dziś świeckie – słowem niezwykłe miasto wciąż przechowuje świadec- twa swej wielkiej przeszłości; czasów, gdy decydowano tutaj o losach stu narodów, od Bałkanów po Zatokę Perską, od Kaukazu po Egipt. Dzi- siejszy Stambuł, chociaż utracił status stolicy, leżąc na skrajach dwóch kontynentów, wciąż pozostaje oknem Turcji na Europę. Miasto rozciąga się wzdłuż wybrzeża Bosforu, cieśniny długiej na 30 km, w której mie- szają się wody Morza Czarnego i morza Marmara. Dzielnice Stambułu stanowią odrębne całości i każda ma swoją niepowtarzalną atmosferę. To zasługa mieszkańców, tłumów zmierzających do pracy, obłędnego ruchu oraz mieszanki różnorodnych zapachów dobiegających z bazarów. Stambuł to prawdziwe megamiasto, z jednej strony wierne dawnym tra- dycjom, z drugiej ultranowoczesne, kołysane rytmem wypływających i powracających promów i wyciem syren portowych. Miłośnicy architek- tury znajdą tutaj jedne z najpiękniejszych tureckich budowli, ci z kolei, których zabytki nie interesują aż tak bardzo, będą mogli błądzić wśród wąskich uliczek, smakować ryb smażonych na promenadach, pływać statkiem po Bosforze, palić fajkę wodną lub degustować lokalne spe- cjały, takie jak meze zakrapiane rakı. Część europejska Plany I, II i III aaa SULTANAHMET Plan II Ñ Na zwiedzanie należy przeznaczyć dwa dni, a planując je, nie można zapo- mnieć o wizycie w pałacu Topkapı. Rozciągająca się na jednym z siedmiu miejskich wzgórz dzielnica Sultanahmet całkowicie zdominowała Sarayburnu (Cypel Pałacowy) przy ujściu Złotego Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę 96 STAMBUŁ I WYBRZEŻE MORZA MARMARA 97 STAMBUŁ Rogu. To tutaj znajdowało się serce starożytnego Bizancjum oraz polityczne i kulturalne centrum imperium osmańskiego. Niewiele jest miejsc na świe- cie, gdzie na tak niewielkiej przestrzeni można zobaczyć tak wiele arcydzieł architektury – pamiątek po jednej z najznamienitszych cywilizacji w dziejach ludzkości. Sultanahmet najlepiej zwiedzać na piechotę. Dzielnica jest doskonale przy- gotowana na przyjęcie turystów. Są tu hotele, restauracje i kawiarnie oraz zagraniczna prasa, no i oczywiście nieprzebrane rzesze sprzedawców dywa- nów i pucybutów. Ci ostatni będą oferować swoje usługi, nawet jeśli zobaczą na naszych stopach adidasy lub klapki! Stare miasto, zapatrzone w swoją wspaniałą przeszłość, wieczorami całkowicie pustoszeje. Żeby zakosztować nocnego życia, trzeba wybrać się na drugi brzeg Złotego Rogu. aaa Bazylika Hagia Sophia (Aya Sofya Camii) E4 Zwiedzanie zajmie ok. 2 godz. - czynne: wt.–nd. 9.00–16.30 (latem 9.00–19.00) - bilety: 25 TL. Bazylika utraciła większą część złoceń, które niegdyś zdobiły jej mury, ale nie straciła dawnego uroku. Wzniesiona dla chwały chrześcijaństwa, dla Osma- nów stała się symbolem triumfującego islamu, stanowiąc punkt odniesienia dla architektów z ich imperium. Masywne umocnienia, które chronią mury świątyni przed trzęsieniami ziemi, nieco utrudniają podziwianie bryły budowli, ale jej doskonałe proporcje zachwycają niezmiennie od wieków. W 532 r., podczas powstania Nika, zniszczeniu uległ stojący w tym miejscu starożytny kościół Świętej Mądrości Bożej (gr. Haghia Sophia). Cesarz Justy- nian postanowił wznieść na jego fundamentach świątynię godną Nowego Rzymu, przewyższającą pięknem nawet świątynię Salomona w Jerozolimie. Wezwał w tym celu Anthemiosa z Tralles i Izydora z Miletu, cieszących się zasłużoną sławą najbardziej utalentowanych architektów w całym cesar- stwie. Budowa trwała sześć lat i wymagała zatrudnienia 10 tys. robotników. Sprowadzono najcenniejsze materiały z całego imperium, plądrując bez skrupułów starożytne Delfy, Ateny i Efez. Konsekracja nowej świątyni miała miejsce 26 grudnia 537 r. Od tamtej pory nad cyplem Sarayburnu dominuje gigantyczna kopuła, która w swej pierwotnej wersji okazała się jednak zbyt szeroka i podczas trzęsienia ziemi w 558 r. runęła. Wówczas zdecydowano o zmniejszeniu jej średnicy, jednocześnie dodając 6 m wysokości (budynek ma obecnie 56 m wysokości). Po przejęciu miasta przez Osmanów (1453) bazylikę przekształcono w meczet. Bizantyjskie mozaiki znikły pod warstwą gipsu ozdobionego lichej jakości malowidłami, a zwieńczenia kolumn przysłoniły ogromne zielone tarcze z imionami Allaha, Mahometa i czterech kalifów. Dopiero w XIX w., za sprawą Architekci mądrości Śmiałe odejście od prostokątnego planu rzymskiego uczyniło z bazyliki Justyniana pierwszy kościół na świecie zbudowany na planie koła. Ten nowatorski pomysł doskonale odpowiadał potrzebom kultu wschodniego, łączącego wszystkich wiernych, świeckich i duchownych. Projektanci bazyliki Hagia Sophia musieli przesklepić ogromną przestrzeń świątyni, nie dzieląc jej na mniejsze. Wpadli na genialne rozwiązanie i zastosowali lekką kopułę – symbol niebios i Królestwa Bożego – wykonaną z cegieł z Rodos, a wspartą na czterech fi larach łączących się w narożnikach z pen- dentywami w kształcie trójkąta sferycznego. Później z tego rozwiązania korzystała praktycznie cała architektura osmańska. Kup książkę Poleć książkę Stambuł o zmierzchu © silver-john | Shutterstock.com 1 1 braci Fossatich, wydobyto na światło dzienne stare mozaiki. Nie wszystkie udało się odsłonić, ale te, które odratowano, w połączeniu z pięknem całego wnętrza robią imponujące wrażenie. W 1935 r. Atatürk przekształcił świątynię w muzeum. Przed bazyliką znajduje się ogród, w którym zachowało się kilka reliktów ze starego kościoła Teodozjusza II. Wąski i ciemny egzonarteks (zewnętrzny przedsionek) prowadzi do gigantycznego narteksu o długości 60 m, którego troje drzwi otwiera się na nawę główną. Znajdująca się pośrodku brama Cesarska ozdobiona jest jedną z najpiękniejszych mozaik w świątyni: cesarz Leon VI kłania się z pokorą przed Chrystusem Pantokratoremaa, któremu towarzyszą Matka Boża i archanioł Gabriel. Wejście do nawy głównejaaa to niezapomniane przeżycie! Przypomina ona niemal kwadratowy okręt o bokach długości 70 m, do którego, poprzez otwory okienne w kopule i galeriach bocznych, przedostają się jak strzały pro- mienie światła. Prostota stylu zachwyca, podobnie jak wszechobecne mozaiki i marmury: biały z Marmary, zielony z Eubei, różowy z Synnady, żółty z Afryki. Wspaniały opus sectilea (rodzaj mozaiki z małych płytek marmurowych przyciętych w geometryczne kształty) wykonany z zielonego i czerwonego marmuru, który znajduje się w południowo-wschodniej części nawy głównej, pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądały oryginalne zdobienia wnętrza. Część ze 107 kolumn wykradziono z najpiękniejszych świątyń greckich, ale zdecy- dowaną większość stworzono na potrzeby budowy bazyliki. Ich fantastyczne kapitelea zdobią inicjały Justyniana i jego żony Teodory. W czasach Bizancjum prawie wszystkie ściany świątyni pokryte były mozai- kamia. Na złotym tle przedstawiano najczęściej krzyż, motywy geome- tryczne i kwiatowe. Postaci ludzkie pochodzą z okresu późniejszego, po ikonoklazmie. Spośród tych ostatnich zachowały się wizerunki patriarchów Konstantynopola i Antiochii (IX w.) znajdujące się w niszach u dołu tympa- nonu północnego oraz urocza Madonna z Dzieciątkiemaa, która zdobi sklepienie absydy (IX w.). Kup książkę Poleć książkę 102 STAMBUŁ I MORZE MARMARA Tysiąc lat Nowego Rzymu MIASTO UPRAGNIONE Pierwszą kolonię, u wylotu zatoki Złotego Rogu, założył ponoć legendarny grecki król Byzas (ok. 660 r. p.n.e.). Położone na skrzyżowaniu szlaków handlowych młode Bizancjum bardzo szybko stało się świetnie prosperującym miastem. To powo- dzenie nie uszło jednak uwadze jego żądnych władzy sąsiadów. Kolejno napa- dali na nie Persowie, Grecy (V w. p.n.e.) i Macedończycy. Prawdziwy rozkwit miasta nastąpił za panowania Aleksandra Wielkiego, który zagwarantował Bizancjum autonomię i wprowadził je w krąg kultury helleńskiej (333 r. p.n.e.). Najazd Celtów naddunajskich (Galatów) w 279 r. p.n.e. zwiastował jednak nadejście ponurych czasów. Bizancjum wykupiło wprawdzie swoją wolność, wypłacając barbarzyńcom wysoką daninę, ale Galatowie zgodzili się wycofać jedynie na wschodni brzeg Złotego Rogu, osiedlając się naprzeciwko miasta (dzisiejsza dzielnica Galata). Ich obecność ciążyła mieszkańcom Bizancjum, którzy od tej pory żyli w atmosferze zagrożenia, podsycanego licznymi kon- fl iktami z sąsiednimi księstwami. W obawie przed nowym atakiem, miasto zwróciło się z prośbą o opiekę do królestwa Pergamonu sprzymierzonego z Rzymianami (202 r. p.n.e.). Był to krok brzemienny w skutki, który sprawił, że Bizancjum stopniowo zaczęło tracić swoją niezależność, aż w 146 r. p.n.e. formalnie stało się własnością Rzymu. Septymiusz Sewer (193–211) wzniósł tu wiele ważnych budowli i oto- czył miasto murem, wzorując się na innych metropoliach swojego imperium. NOWY RZYM Konstantyn I (koronowany w 306 r.) był pierwszym cesarzem rzymskim, który przeszedł na chrześcijaństwo. Przeniósł stolicę imperium na wschód, nad brzegi Bosforu. Bizancjum, rozpościerające się na siedmiu wzgórzach (tak samo jak Rzym), okazało się idealną lokalizacją dla „Nowego Rzymu” (324). W ciągu kilku miesięcy ruszyły odważne projekty budowlane. Constantinopolis, „miasto Konstantyna”, miało stać się godne miana cesarskiej stolicy. Wzniesiono nowe mury obronne, ale już w 447 r., za panowania Teodozjusza II, szybki rozwój miasta wymusił budowę kolejnej linii fortyfi kacji. Era Bizancjum Tuż po zajęciu Rzymu przez Herulów (476), Konstantynopol stał się jedynym spad- kobiercą imperium rzymskiego, rozciągając swoje wpływy na wszystkie miasta Grecji i Azji Mniejszej. Dzięki takim spoiwom jak greka i chrześcijaństwo, cesarstwo bizantyjskie cieszyło się poczuciem wspólnoty wśród swoich mieszkańców. Spokój okazał się jednak tylko pozorny: miasto było sceną licznych konfl iktów społecz- nych i religijnych, w tym powstania Nika (532), które niemalże pozbawiło władzy cesarza Justyniana. Jego panowanie (527–565) przeszło jednak do historii jako pierwszy złoty wiek Bizancjum. To właśnie wtedy powstała bazylika Hagia Sophia, symbol nowych idei i nowej sztuki, a miasto rozkwitało, przekraczając magiczną liczbę miliona mieszkańców! W chwili śmierci wielkiego cesarza jego imperium obejmowało znakomitą część basenu Morza Śródziemnego. Światła i cienie Okres pokoju i dobrobytu szybko się skończył. Powtarzające się przez cały VII i VIII w. ataki Awarów, Persów i Arabów ściągnęły na Konstantynopol kolejne nieszczęścia. Miasto stawiało opór, ale cesarstwo utraciło wiele ze swoich terytoriów, m.in. w Afryce. Do tego doszedł spór o obrazy (726–843), czyli Kup książkę Poleć książkę 103 STAMBUŁ 1 ikonoklazm, który stał się przyczyną rozlewu krwi i doprowadził do zniszczenia wielu bezcennych dzieł sztuki. Dopiero objęcie władzy przez dynastię mace- dońską (panującą od IX do XI w.) rozpoczęło epokę drugiego renesansu Kon- stantynopola. Nad brzegi Bosforu przybyli kupcy z Lacjum, Wenecji (podległej Bizancjum) oraz Genui. Ci ostatni zasiedlili kosmopolityczną dzielnicę Galata, doprowadzając w XIV w. do uzyskania przez nią statusu niepodległego miasta. Zdrada krzyżowców Aby powstrzymać pochód Wielkich Seldżuków, zwycięzców bitwy pod Man- zikertem (1071), basileus (cesarz) zwrócił się o pomoc do krzyżowców, obiecując im w zamian sowite korzyści handlowe. Niestety, posunięcie to przyniosło więcej złego niż dobrego. W 1204 r. rycerze czwartej krucjaty doszczętnie złupili Kon- stantynopol i posadzili na jego tronie łacińskiego cesarza. Ekspedycja, która wyruszyła z Nikei, gdzie schronili się cesarze bizantyjscy, przyniosła zwycięstwo: Michał VIII odbił miasto w 1261 r. i stał się założycielem dynastii Paleologów. Bizancjum nigdy jednak nie odzyskało już swej dawnej świetności, upadek był bliski. Spadkobiercy Wielkich Seldżuków, Osmanowie, stopniowo podbi- jali Anatolię, Trację, aż w końcu w 1393 r. dotarli do północnej części Bosforu. W 1402 r. rozpoczęło się długie oblężenie Konstantynopola, chwilowo przerwane zwycięstwem armii turecko-mongolskiej pod wodzą Timura, która zmiażdżyła wojsko sułtana Bajazyda I Błyskawicy w bitwie pod Ankarą. ERA OSMANÓW Zajęcie Konstantynopola przez Mehmeda II, 29 maja 1453 r., defi nitywnie położyło kres istnieniu cesarstwa bizantyjskiego. Po czterech latach prac budowlanych i przekształceniu większości kościołów w meczety, chrześci- jański Konstantynopol stał się muzułmańskim Stambułem, stolicą imperium osmańskiego. Sułtan w pierwszej kolejności zajął się ponownym zaludnieniem miasta (które miało wówczas zaledwie 35 tys. mieszkańców!), wspierając roz- wój handlu i dając liczne dowody tolerancji religijnej. Za panowania Bajazyda II, Selima I, a przede wszystkim Sulejmana Wspania- łego (1520–66), w Stambule powstawały coraz to liczniejsze kolonie zakładane przez nowych przybyszów. Ponownie nastąpiły czasy prosperity zarówno w dziedzinie gospodarki, jak i sztuki. Dzięki pałacowi Topkapı oraz genialnym budowlom Sinana Stambuł, jak niegdyś stolica Konstantyna i Justyniana, stał się światowym ośrodkiem kultury i sztuki. Schyłek świetności Po śmierci Sulejmana Wspaniałego władzę nad imperium przejęli niczym niewy- różniający się sułtani. Ich rządy cechowały niekończące się wewnętrzne spory i waśnie, w których ogniu gospodarka kraju przechodziła po cichu w ręce potęg zachodnich. W XIX w. Niemcy, Francuzi i Brytyjczycy podzielili się wpływami z handlu nad Bosforem. To im Stambuł zawdzięcza modernizację (elektryczność, linie kolejowe). Ostatni sułtani próbowali dźwignąć podupadające państwo, ale wystawny ponad miarę pałac Dolmabahçe, który wznieśli na brzegu Bosforu, był już tylko przebłyskiem dawnej świetności upadłego imperium. Stolica pozbawiona władzy Po przegranej w 1918 r., Stambuł przeżywał upokorzenie okupacji francusko- brytyjskiej. Wtedy jednak na arenie dziejów pojawił się Mustafa Kemal i popro- wadził Turków do walki o niepodległość z Grekami i potęgami Zachodu. W 1922 r. ostatni sułtan został zdetronizowany, a w 1923 r. okupanci opuścili Stambuł. Tytuł stolicy przypadł Ankarze. Wraz z wyjazdem Greków i Ormian, Stambuł natych- miast stracił swój kosmopolityczny charakter i stał się miastem typowo tureckim. Poleć książkę Kup książkę 104 STAMBUŁ I WYBRZEŻE MORZA MARMARA 105 STAMBUŁ TURYSTYKA A MIEJSCA KULTU Nie zapominajmy, że meczety są miejscami kultu religijnego, a wierni są tu zawsze obecni, nawet poza ofi cjalnymi godzinami modlitwy. Nie bierzmy więc przykładu z niektórych hałaśliwych turystów i zachowajmy ciszę. Kobiety powinny zasłonić włosy i ramiona, mężczyźni zaś zrezygnować z krótkich spodenek. Przed wejściem należy zdjąć buty. Nie wolno dotykać nimi wnętrza meczetu ani też chodzić boso na zewnątrz. Niedawna konserwacja kopuły pozwoliła odsłonić mozaikę przedstawiającą twarz serafi na. Była ona zakryta przez jednego z wielkich cherubinów o sześciu skrzydłach zdobiących pendentywy (małe narożne sklepienie w kształcie trój- kąta sferycznego, umożliwiające przejście od kwadratowego pomieszczenia do kolistej podstawy) kopuły (XIV w.). Podczas przebudowy bazyliki na meczet wprowadzono wiele zmian. Poza wiel- kimi zielonymi tarczami ze złotą kaligrafi ą do absydy wstawiono mihrab deko- rowany ceramicznymi płytkami z İzniku oraz galerię cesarską (XIX w.). Murad III ofi arował świątyni dwie potężne marmurowe urny stojące po obu stronach wejścia. Przeznaczone były do rytualnych ablucji, każda z nich ma pojem- ność 1250 litrów. Ahmed III dodał minbar po prawej stronie absydy. W końcu, w 1739 r., świątynia wzbogaciła się o bibliotekę, którą umieszczono w połu- dniowej nawie bocznej. W niszach, za metalowym ogrodzeniem, przecho- wywane są tysiące ksiąg i manuskryptów osmańskich. Po prawej stronie od wejścia znajduje się tzw. płacząca kolumna św. Grzego- rza Cudotwórcy, której przypisywano moc uzdrawiania niewidomych i leczenia kobiecej niepłodności. W warstwie skóry ochraniającej podstawę kolumny, wierni zrobili otwór, przez który po dziś dzień można pobrać sączącą się z kolumny wodę – ponoć spełniającą życzenia. Z narteksu szeroka kładka prowadzi na galerieaa okalające nawę główną. W galerii północnej podziwiać można mozaikę przedstawiającą cesarza Aleksandra, który panował zaledwie rok, w 912. Z galerii zachodniej, gdzie znajdował się tron cesarzowej, rozpościera się wspaniały widoka na nawę główną. Najwięcej czasu warto jednak poświęcić na galerię południową, niegdyś zarezerwowaną dla rodziny cesarskiej i synodów. To tutaj znajdują się najpiękniejsze mozaiki w całej bazylice. Wspaniała Deesisaa (koniec XII w.), która mimo uszkodzeń, dowodzi rozkwitu sztuki za panowania dynastii Pale- ologów, przedstawia Chrystusa w towarzystwie Jana Chrzciciela i Marii, umiesz- czonej nietypowo po lewej stronie syna. Warto zwrócić uwagę na delikatne rysy i bardzo ludzki wyraz twarzy Chrystusa. Na końcu galerii znajdują się dwie kolejne mozaikiaa, nie mniej zachwy- cające. Ta po lewej (XI w.) przedstawia cesarzową Zoe i jej męża klęczących przed Chrystusem (twarz Konstantyna IX zastąpiła wizerunki poprzednich małżonków cesarzowej – Romana III i Michała IV. Młodsza o niemal wiek The- otokosaa – Matka Boża (po prawej), ma niemalże identyczną kompozycję: cesarz Jan II Komnen i jego żona Irena składają dary Maryi i Dzieciątku Jezus. Wychodząc z bazyliki przez westybul (przedsionek), warto się odwrócić i spoj- rzeć na mozaikę przedstawiającą donatorówaa (X w.). To kolejna wspaniała Theotokos, która zdobi bramę: Dziewica Maryja, opiekunka Konstantyno- pola, ukazana jest w towarzystwie Konstantyna trzymającego makietę miasta i Justyniana ofi arującego model bazyliki. Na zewnątrz po prawej zobaczymy fontannę do ablucji (1740), a po drugiej stronie stare, bizantyjskie baptysterium kryjące prochy Mustafy I i jego syna Kup książkę Poleć książkę Mozaika w bazylice Hagia Sophia © PavleMarjanovic | Shutterstock.com 1 Ibrahima I. Z kolei po stronie wschodniej dojrzymy trzy stojące obok siebie, zdobione płytkami z İzniku mauzolea, w których spoczywają szczątki Selima II (dzieło Sinana), Murada III oraz Mehmeda III. Warto obejść bazylikę dookoła, by obejrzeć ją z każdej strony, a przy okazji trafi ć na Soğukçeşme Sokağı (za świątynią), malutką uroczą uliczkę z wie- loma tradycyjnymi domami z drewna, zamienionymi w hotele (zob. Stam- buł – informacje praktyczne). Na jej końcu znajduje się fontanna Ahmeda III (1728) – jedna z najpiękniejszych w mieście – z widokiem na pałac Topkapı. aa „Zatopiony pałac” (Yerebatan Sarayı) D4 Yerebatan Cad. (przy Hagia Sophia) - czynne: codz. 9.00–17.00 (latem 9.00–18.30) - bilety: 10 TL. Tej nadzwyczajnej bizantyjskiej cysterny (duży zbiornik na wodę) po prostu nie można przeoczyć. W jej wnętrzu zobaczymy las 336 kolumn (wysokich na 8 m) odbijających się w wodzie, co stwarza wrażenie zatopionego pałacu – stąd turecka nazwa cysterny. Zbudowana za panowania Justyniana w VI w. jest największą podziemną cysterną w Stambule (140 × 70 m). W czasach dynastii Osmanów służyła do zaopatrywania w wodę pałacu Topkapı. W XIX w. od strony południowo-zachodniej postawiono mur, a cysterna została porzucona i zapomniana. Prace konserwatorskie podjęto dopiero w 1987 r. Dzisiaj zwiedzanie umożliwiają betonowe pomosty. Wspaniałe oświetlenie sprawia, że panuje tu wręcz magiczna aura, niektó- rych może jednak drażnić nieszczęśliwie dopasowane tło muzyczne. Jedna z ciekawszych kolumn, „o pawich oczach” (w istocie imitująca pień drzewa), pochodzi ze starożytnego forum miejskiego. Dwie kolumny w głębi stoją na wielkich odwróconych głowach Meduza przywiezionych z antycznej świątyni. Warto wiedzieć, że kolejna bizantyjska cysterna znajduje się w pobliżu daw- nego hipodromu. Binbirdireka (D4), bo o niej mowa, ma 224 zanurzone w wodzie kolumny i nie mniej magiczną atmosferę. Kup książkę Poleć książkę
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Turcja. Zielony Przewodnik. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: