Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00144 005217 13080985 na godz. na dobę w sumie
Turystyka habilitacyjna Polaków na Słowację w latach 2005-2016. Studium krytyczne - ebook/pdf
Turystyka habilitacyjna Polaków na Słowację w latach 2005-2016. Studium krytyczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-941-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Wiosną 2008 r. otrzymałem ze środowiska pedagogiki społecznej pierwsze sygnały o zaskakującej fali awansów naukowych niektórych nauczycieli akademickich, którzy na Słowacji uzyskiwali habilitację z pracy socjalnej jako rzekomo tożsamej z polskimi dyscyplinami naukowymi - pedagogiką lub socjologią. Wskazywano głównie na to, że niektóre osoby legitymujące się słowackimi dyplomami nie są znane w środowisku polskiej nauki, a w przypadku innych akademików przewody habilitacyjne w Polsce zostały negatywnie ocenione przez rady wydziałów. Na Słowacji ten sam dorobek zaaprobowano, uznając go za odpowiadający habilitacji w tym kraju, toteż przedstawiane dyplomy budziły w Polsce zdumienie [...]. Zjawisko to przez wiele lat było w środowisku akademickim swoistym rodzajem tabu. Polska prasa pisała zaś o tej praktyce jako niegodnej, wstydliwej czy hańbiącej polską naukę.

Ze Wstępu

Na podstawie analizy dokumentów, aktów prawnych, dostępnych w przestrzeni publicznej danych, a także przeglądu stron internetowych i doniesień prasowych autor przedstawił naukowe studium zjawiska uzyskiwania przez polskich pracowników naukowych habilitacji na Słowacji. Zaprezentował dylematy prawne i moralne związane z tą praktyką, a także jej skutki wpływające na funkcjonowanie wydziałów, uczelni i naukę w Polsce. Istniejące luki prawne oraz krąg znajomości w odpowiednich gremiach, zdaniem autora, sprzyjały temu, że liczne grupy pracowników naukowych z różnych ośrodków akademickich w Polsce świadomie i na masową skalę uprawiały „turystykę habilitacyjną”.

„Studiując poszczególne rozdziały książki,. zadawałam sobie pytania: Czy monografia ta, obrazująca przecież „upadek” moralny naszego środowiska naukowego, powinna się ukazać? Czy jest w stanie wywołać jakieś zmiany, a przynajmniej pobudzić do szerszej refleksji ludzi nauki? Czy może mieć znaczenie w formowaniu nowego pokolenia uczonych? Wreszcie, jakie konsekwencje może ponieść Autor tego opracowania? Czy spotka się z podziwem za odwagę szczerego, otwartego mówienia o rzeczach niewygodnych, niepopularnych, które większość woli przykryć zasłoną milczenia bądź, co najwyżej, jedynie nieśmiało o nich dyskutować w kuluarach podczas konferencji i seminariów naukowych? Odpowiedzi nie są proste ani oczywiste. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zmieniające się otoczenie nauki oraz istotne przemiany sposobu jej uprawiania coraz częściej wystawiają na próbę zarówno uczciwość, jak i honor pracowników nauki.”

Z recenzji prof. Barbary Kromolickiej

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

i ii iii Bogusław Śliwerski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Teorii Wychowania, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Barbara Kromolicka REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Paweł M. Sobczak SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/heiko119 © Copyright by Bogusław Śliwerski, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08256.17.0.M Ark. wyd. 14,0; ark. druk. 16,0 ISBN 978-83-8088-940-8 e-ISBN 978-83-8088-941-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Rys. Piotr Olszówka Spis treści Wykaz skrótów ..................................................................................................................... Wstęp ................................................................................................................................... 1. Podejście badawcze do turystyki habilitacyjnej ................................................................ 2. Uwarunkowania rozwoju turystyki habilitacyjnej Polaków na Słowację w latach 2005–2016 Nieskuteczna akredytacja .......................................................................................... Skutki akademickiej patologii ..................................................................................... 3. Geneza i ewolucja turystyki habilitacyjnej Polaków na Słowacji....................................... Procedura habilitacyjna na Słowacji .......................................................................... Kryteria oceny parametrycznej osiągnięć habilitanta ................................................ Słowackie uczelnie habilitujące Polaków ................................................................... Miejsce promocji doktorskiej i zatrudnienia habilitujących się na Słowacji ................ Temporalny wymiar postępowań habilitacyjnych Polaków na Słowacji ..................... Walory habilitacji na Słowacji ..................................................................................... Zasady uznawania wykształcenia na Słowacji od 1 czerwca 2016 r. ........................ 4. Maskowanie aktywności i danych..................................................................................... Skrywanie słowackich habilitacji oraz krajowych doktoratów .................................... Kazusy ....................................................................................................................... Jak być uczonym różnych dyscyplin po pracy socjalnej .................................. Fałszowanie dokumentów mistrzów błyskawicznej habilitacji .......................... Plagiaryzm ....................................................................................................... Habilitacja na podstawie obronionej w Polsce pracy doktorskiej? ................... Akademickie sieci recenzenckie ................................................................................ 5. Medialna i akademicka krytyka turystyki habilitacyjnej ..................................................... Krytycy ujawniania patologii w ramach turystyki habilitacyjnej .................................. Reakcje na zamknięcie ścieżki habilitacyjnej na Słowację ........................................ Zakończenie ......................................................................................................................... 11 15 25 31 41 48 59 65 68 80 84 88 93 95 97 99 105 105 113 115 118 120 125 152 156 159 8 ANEKS ................................................................................................................................. 163 POROZUMIENIE między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej w sprawie równoważności dokumentów o wykształceniu, stopniach i tytułach naukowych wydawanych w Polskiej Rzeczypo- spolitej Ludowej i Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej (nieopublikowane) .. Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Słowac- kiej o wzajemnym uznawaniu okresów studiów oraz równoważności dokumentów o wykształceniu i nadaniu stopni i tytułów uzyskanych w Rzeczypospolitej Polskiej i Republice Słowackiej, sporządzona w Warszawie dn. 18 lipca 2005 r. M.P. z 2006 Nr 14 poz. 187 • Brzmienie od 1 lutego 2006 r. ......................................................... Materiał analizy Ministerstwa Szkolnictwa, Nauki, Badań i Sportu Republiki Sło- wackiej do zmian w umowie z Polską w zakresie uznawalności stopni i tytułów na- ukowych (24.02.2016) ............................................................................................... UMOWA między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Słowac- kiej o zmianie umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Repu- bliki Słowackiej o wzajemnym uznawaniu okresów studiów oraz równoważności do- kumentów o wykształceniu i nadaniu stopni i tytułów uzyskanych w Rzeczypospolitej Polskiej i Republice Słowackiej, sporządzonej w Warszawie dn. 18 lipca 2005 r....... Wpis Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Jarosława Gowina na Twitterze z dn. 16 marca 2016 r. ............................................................................................... List otwarty Polskiego Stowarzyszenia Szkół Pracy Socjalnej w sprawie stopni i tytułów naukowych uzyskiwanych poza krajem ....................................................... Oświadczenia członków KNP PAN o gotowości recenzowania ............................ Stanowisko Komitetu Socjologii Polskiej Akademii Nauk w sprawie niektórych habilitacji uzyskiwanych za granicą ........................................................................... Stanowisko Komitetu Nauk Filozoficznych PAN w sprawie turystyki habilitacyjnej Odpowiedzi MNiSW na stanowiska i protesty środowisk akademickich .............. Interpelacja nr 5331 do ministra nauki i szkolnictwa wyższego w sprawie uzna- walności i nostryfikacji zagranicznych dyplomów w Polsce ....................................... Odpowiedź ministra nauki i szkolnictwa wyższego na interpelację nr 5331 w sprawie uznawalności i nostryfikacji zagranicznych dyplomów w Polsce .............. Interpelacja poseł SLD Anny Bieńkowskiej do ministra nauki i szkolnictwa wyż- szego w sprawie uznawalności i nostryfikacji zagranicznych dyplomów w Polsce Opinia eksperta-członka Polskiej Komisji Akredytacyjnej z dn. 30.09.2014 r. na temat słowackich stopni i tytułów naukowych dla Przewodniczącego PKA ............... Wymagane dokumenty do postępowania habilitacyjnego lub do postępowa- nia na tytuł profesora na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Katolickiego w Rużomberku ........................................................................................................... Wytyczne w sprawie procedury nadawania tytułu naukowo-pedagogicznego w Uniwersytecie Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy .................................................. Procedura dotycząca sposobu postępowania kandydatów ubiegających się o wszczęcie postępowania habilitacyjnego na Uniwersytecie Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy (obowiązuje od 24.03.2015 r.) ....................................................................... Klasyfikacja słowackich kierunków kształcenia do habilitacji ............................... Doktorzy habilitowani informujący w OPI o habilitacji na Słowacji: ...................... 1) Uniwersytet Katolicki w Rużomberku ID: 21609 – Nadane stopnie i tytuły ...... 2) Uniwersytet Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy ID: 205078 – Nadane stopnie i tytuły ............................................................................................................... 163 165 173 176 178 179 180 181 183 185 191 193 197 198 200 208 215 216 229 229 233 Spis treści 3) Uniwersytet Żyliński ID: 220113 – Nadane stopnie i tytuły ............................... 4) Uniwersytet Technologiczny w Bratysławie ID:215138 – Nadane stopnie i tytuły 5) Uniwersytet Pavla Jozefa Šafárika w Koszycach ID: 207262 – Nadane stopnie i tytuły ..................................................................................................................... 6) Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze ID: 201352 – Nadane stopnie i tytuły 7) Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu i Pracy Socjalnej św. Elżbiety w Bratysławie ID: 216507 – Nadane stopnie i tytuły ............................................................ 8) Uniwersytet Preszowski ID: 201199 – Nadane stopnie i tytuły ........................ 9) Uniwersytet Jana Amosa Komeńskiego w Bratysławie ID: 201904 – Nadane stopnie i tytuły ............................................................................................. Bibliografia ............................................................................................................................ Spis tabel, wykresów, skanów, print screenów i fotografii .................................................... 9 235 236 236 237 239 239 241 243 253 Spis treści Wykaz skrótów AGH AMW APS ArtD. AŚ AWF CK CSc. CSRS doc. dr hab. Dr. h.c. DrSc. DSW Dz.U. EFTA FRP GUS IBE ISBN JM KBN KC PZPR KEN KNP PAN KRASP KU KUL LRB LWP Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krako- wie Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie doktor nauk o sztuce Akademia Świętokrzyska w Kielcach Akademia Wychowania Fizycznego Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów kandydat nauk Czechosłowacka Republika Socjalistyczna docent doktor habilitowany doktor honoris causa doktor nauk Dolnośląska Szkoła Wyższa we Wrocławiu Dziennik Ustaw Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu Fundacja Rektorów Polskich Główny Urząd Statystyczny Instytut Badań Edukacyjnych International Standard Book Number (międzynarodowy numer identyfikacyjny książki) Jego Magnificencja Komitet Badań Naukowych Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Komisja Edukacji Narodowej Komitet Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich Uniwersytet Katolicki w Rużomberku Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Ludowa Republika Bułgarii Ludowe Wojsko Polskie 12 M.P. MEN MENiS MNiSW MUDr. NIK OECD OIRP OPI PAN PhD. PKA PO POL-on PPWSZ PRL PSL PSSPS PWS PWSZ PZPR RNDr. RP RS SdRP SLD SUT ThDr. TVP UAM UE UG UHPJK UJ UJAK UJK UKF UKSW UKW UŁ UMB Monitor Polski Ministerstwo Edukacji Narodowej Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego doktor nauk medycznych Najwyższa Izba Kontroli Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju Okręgowa Izba Radców Prawnych Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Ba- dawczy Polska Akademia Nauk doktor nauk filozoficznych Polska Komisja Akredytacyjna (w latach 2002–2011: Państwo- wa Komisja Akredytacyjna) Platforma Obywatelska System Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu Polska Rzeczpospolita Ludowa Polskie Stronnictwo Ludowe Polskie Stowarzyszenie Szkół Pracy Socjalnej Paneuropejska Wyższa Szkoła w Bratysławie Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa Polska Zjednoczona Partia Robotnicza doktor nauk przyrodniczych Rzeczpospolita Polska Republika Słowacka Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej Sojusz Lewicy Demokratycznej Słowacki Uniwersytet Techniczny w Bratysławie doktor nauk teologicznych Telewizja Polska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Unia Europejska Uniwersytet Gdański Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Kochanow- skiego w Kielcach Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Uniwersytet Jana Amosa Komeńskiego w Bratysławie Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Uniwersytet Konstantyna Filozofa w Nitrze Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uniwersytet Łódzki Uniwersytet Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy Wykaz skrótów 13 Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Uniwersytet Opolski Unia Pracy Uniwersytet Pavla Jozefa Šafárika w Koszycach Uniwersytet Preszowski Uniwersytet Rzeszowski Uniwersytet Szczeciński Stany Zjednoczone Ameryki Uniwersytet Śląski w Katowicach Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Uniwersytet Warszawski Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Uniwersytet Wrocławski Uniwersytet Zielonogórski Wydział Pedagogiczny Wydział Prawa i Administracji Węgierska Republika Ludowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej Wyższa Szkoła Zdrowia i Pracy Socjalnej św. Elżbiety w Bratysławie Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Zakład Ubezpieczeń Społecznych Uniwersytet Żyliński UMCS UMK UO UP UPJS UPr UR US USA UŚ UTH UW UWM UWr UZ WP WPiA WRL WSP TWP WSZiPS św. Elżb. ZSMP ZSRR ZUS ŻU Wykaz skrótów Wstęp Okres postsocjalistycznej transformacji Rzeczypospolitej niesie z sobą ko- rzystne zmiany w szkolnictwie wyższym, ale też odsłania po latach różne pa- tologie. Od 2002 r. uczestniczę w akredytacji uczelni akademickich i wyższych szkół zawodowych, dzięki czemu miałem możliwość przyjrzeć się ich funkcjo- nowaniu z bliska, a także dokonać wstępnej oceny ich działalności. W dobie transformacji politycznej RP jednym z najbardziej niepokojących działań nie- których spośród tych placówek jest symulowanie czegoś, co miałoby świadczyć o znaczących procesach edukacyjnych czy naukowych, podczas gdy w rzeczy- wistości mamy tu do czynienia z ich pozorowaniem. Do analizy zjawisk patolo- gicznych zachodzących w określonych państwowych i niepublicznych szkołach wyższych można wykorzystać teorię anomii. Pozwala ona zwrócić uwagę na problemy moralne i przystosowawcze jednostek w nich zatrudnionych bądź studiujących, generowane przez konflikty i napięcia w obrębie struktur orga- nizacyjnych. Teoria ta poszerza także nasze możliwości poznawcze odnośnie do badania problemów jednostkowych i grupowych, jakie pojawiają się w tych placówkach. Socjologowie sami wskazują na to, że społeczny stan anomii to- warzyszył (i towarzyszy) organizowaniu i reorganizowaniu się ludzkich zbio- rowości, ze względu na pojawiający się w nich brak lub załamanie się norm oraz rozpad istniejącego ładu, a więc zjawiska o charakterze pejoratywnym. Naukowcy piszą nawet o specyficznym charakterze anomii w polskiej rzeczy- wistości akademickiej, co odróżnia ją od analogicznych zjawisk o odmiennym, zachodnim rodowodzie. Czym jest anomia? To stan załamania obowiązujących do niedawna w spo- łeczeństwie struktur aksjonormatywnych, skutkujący brakiem integracji znacz- nej liczby jednostek z utrwalonymi społecznie wzorami kulturowymi i zanikiem motywacji do zbieżnych z nimi działań, a także kryzys zaufania do dotychczaso- wych ogniw integracji społecznej1. Rozchwianie moralne społeczeństwa, brak i poczucie braku jasnych reguł postępowania, upowszechnienie się na skalę masową zachowań oraz zjawisk uważanych do niedawna za dewiacyjne, roz- pad więzi prowadzący do atomizacji społeczeństwa – oto najbardziej typowe objawy życia społeczeństwa, w którego łonie rozwija się anomia. Przejawem 1 K. Szafraniec, Człowiek wobec zmian społecznych, PWN, Warszawa 1990. 16 anomii w szkołach wyższych jest osłabienie mechanizmów kontroli społecznej, kryzys zaufania do zarządzających takimi instytucjami oraz brak autorytetów w środowiskach kierowniczych. W sferze więzi interpersonalnych daje się zaobserwować wzmożenie wza- jemnej nieufności, wrogość, rywalizację, donosicielstwo i intrygi, instrumenta- lizm, cynizm, jak też patologiczne przejawy dominacji i zniewolenia. Zjawiskom tym towarzyszy wycofywanie się najlepszych pracowników, których zastępuje się miernymi, ale za to wiernymi władzy, a przy tym poddawanymi procesom familiaryzacji. Nieodłącznym atrybutem zarządzania w takich szkołach pozo- staje standaryzacja działań, wprowadzanie procedur, biurokratyzacja i nadkon- trola. Normalizacja patologii wynika z sytuacji tzw. „wyższej konieczności” albo typowej ironii czy arogancji w stosunku do idealistów, którzy nie godzą się na naruszanie ludzkiej godności, przejawy hipokryzji, dysharmonii, cynizmu czy nieetyczności postaw. Norma etyczna – „akceptuj status quo i bądź moralny” – w warunkach głę- bokiej anomii społecznej staje się logicznym absurdem, co wymazuje z osobo- wości studentów i nauczycieli akademickich zdolność do samoregulacji oraz kierowania się własnym sumieniem. Jeśli w społeczeństwie są ludzie bez ko- rzeni kulturowych i sterów moralnych, z osłabionym poczuciem więzi i solidar- ności, nie odczuwający potrzeby decydowania o sobie, oduczeni odczytywania własnej sytuacji jako zniewalającej – zawsze będą oni podatnym tworzywem zabiegów manipulacyjnych. Nic dziwnego, że osoby potrafiące adekwatnie od- czytać i zakwestionować tę nienormalną rzeczywistość, nie godzące się na jej pozory i patologie są osamotnione, gdyż ich postawa nie tylko budzi zdziwienie otoczenia, ale też wydaje się nonsensowna – narusza bowiem istniejący, choć wstydliwy układ fałszu i pozorów. Osoby przeciwstawiające się takim zjawiskom spotykają się z wrogością ze strony tych, którzy czerpią z tej patologii największe korzyści (w przypadku studentów – nie muszą się uczyć, uczęszczać na zajęcia, samodzielnie przy- gotowywać prac zaliczeniowych czy dyplomowych, a w przypadku akademików – nie muszą, gdyż nie potrafią, prowadzić badań, pisać rozpraw naukowych, publikować ich, organizować konferencji itp.). Nie są również rozumiane i nie mają często wsparcia ze strony tych, w których interesie sprzeciw leży naj- bardziej, a więc osób nierzetelnie ocenianych, niesprawiedliwie traktowanych, szykanowanych czy marginalizowanych, mimo że posiadają dorobek naukowy bądź są autentycznie zainteresowane studiowaniem. Prędzej czy później i tak okazuje się, że król jest nagi. A jakie są tego przyczyny oraz skutki? O jednej z takich przyczyn będzie mowa w niniejszej publikacji. Zamierzam przedstawić, w kontekście zmian zachodzących w szkolnic- twie wyższym i polityce kolejnych rządów III RP, wyniki przeszło ośmioletnich badań, które zostały podjęte w roku 2008. Wiosną 2008 r. otrzymałem ze śro- dowiska pedagogiki społecznej pierwsze sygnały o zaskakującej fali awansów naukowych niektórych nauczycieli akademickich, którzy na Słowacji uzyskiwali habilitację z pracy socjalnej jako rzekomo tożsamej z polskimi dyscyplinami na- ukowymi – pedagogiką lub socjologią. Wskazywano głównie na to, że niektóre Wstęp 17 osoby legitymujące się słowackimi dyplomami nie są znane w środowisku pol- skiej nauki, a w przypadku innych akademików przewody habilitacyjne w Pol- sce zostały negatywnie ocenione przez rady wydziałów. Na Słowacji ten sam dorobek zaaprobowano, uznając go za odpowiadający habilitacji w tym kraju, toteż przedstawiane dyplomy budziły w Polsce zdumienie. Musiało to rzutować na akademicki status takich osób, skoro we własnym środowisku najczęściej ukrywały one podjęcie starań o słowacką habilitację. Niektórzy nie ujawniali tego faktu w ogóle. Zjawisko to przez wiele lat było w środowisku akademickim swoistym rodzajem tabu. Do Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN docierały informacje, że jest to zjawisko patologiczne, kreowane przez pedagogów. Tak- że polska prasa pisała o tej praktyce jako niegodnej, wstydliwej czy hańbiącej polską naukę. Nie przypuszczałem, że odpowiadając na apel dziekana Wydziału Peda- gogicznego Uniwersytetu Katolickiego w Rużomberku, profesora Amantiusa Akimjaka, by pomóc jednostce w rozpoznaniu i weryfikacji zasadności wnio- sków składanych przez Polaków ubiegających się o słowacką docenturę (tytuł naukowo-pedagogiczny), znajdę się w szczególnej sytuacji poznawczej. Nie wierzyłem, że katolicka uczelnia może być środowiskiem anomii moralnej. Bardzo szybko doświadczyłem dysonansu między deklarowaną przez władze uczelni troską o jej dobre imię a praktyką postępowań awansowych, o których częściej dowiadywałem się od zatrudnionych tam naukowców albo z mediów. Każde moje zainteresowanie rozpoczętymi już postępowaniami dotyczącymi Polaków spotykało się z negatywną lub wymijającą reakcją władz dziekańskich – mówiono mi, że dokumenty są w jakimś archiwum lub zostały wysłane do mi- nisterstwa, bądź też jeszcze nie wpłynęły albo właśnie są weryfikowane przez pracowników odpowiedniej komisji. Wówczas nie miałem jeszcze wiedzy na temat obowiązującego w tym kraju prawa o szkolnictwie wyższym, a zatem musiałem najpierw się z nim zapoznać. Kiedy zorientowałem się, że dane, do których powinienem mieć wgląd pozostają dla mnie niedostępne, a władze uczelni manipulują informacjami i unikają reakcji na moje sygnały o naruszaniu przez niektórych kandydatów dobrych obyczajów w nauce (np. przedkładanie we własnej dokumentacji nieprawdziwych danych) – mimo ogromnej sympatii do dziekana Wydziału Pedagogicznego KU i wiary (zapewne naiwnej) w jego dobre intencje – za- proponowałem krajowemu środowisku naukowemu włączenie się w proces dia- gnozowania rzeczywistego stanu rzeczy, a także podjąłem badanie o charak- terze etnopedagogicznym. Niniejsza publikacja stanowi wynik szeregu działań i badań, w których przeprowadzeniu wspierali mnie profesorowie – członkowie Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN oraz kierownicy jednostek akademickich różnych uczelni w Polsce, a ponadto psychologowie, socjologowie, teologo- wie i filozofowie. Z każdym miesiącem i rokiem dowiadywałem się o sprawach, które wzbudzały już nie tylko kontrowersje, ale i akademicki sprzeciw wobec praktyk osłanianych czy wspomaganych także przez urzędników Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Z jednej strony rozumiałem liberalne podejście do zjawiska mającego służyć umiędzynarodowieniu polskiej nauki, z drugiej Wstęp 18 zaś pojawiało się pytanie: czy aby porozumienie zawarte ze Słowacją nie miało właśnie służyć zaprzeczeniu tej wartości? Podobną umowę podpisaliśmy rów- nież z Republiką Czeską, a jednak polscy naukowcy nie wybierali się do tego kraju po awans, habilitację czy tytuł naukowy. Wkrótce okazało się, że Czesi sami zauważyli, iż słowacki raj nie musi być identyfikowany tylko z pięknem tego kraju, ale też z rozwiązaniami korzystnymi dla tych osób, które posta- nowiły je wykorzystać w karierze pozbawionej osiągnięć odpowiednich wobec krajowych oraz kryteriów ich oceny. Spór o słowackie habilitacje wywołali w kraju pedagodzy społeczni i so- cjologowie, którzy zorientowali się, że do kształcenia kadr dla służb socjal- nych wkraczają osoby bez naukowego dorobku, nieposiadające dokonań w tej dziedzinie, za to legitymujące się uzyskaną na Słowacji habilitacją w zakresie pracy socjalnej. Upowszechniono List Polskiego Stowarzyszenia Szkół Pracy Socjalnej w sprawie stopni i tytułów naukowych uzyskiwanych poza krajem, au- torzy wyrazili tam „[…] niepokój wobec dynamicznie rozwijającego się zjawiska uzyskiwania przez nauczycieli akademickich polskich wyższych uczelni stopnia naukowego doktora habilitowanego w zakresie pracy socjalnej poza krajem i według procedury odbiegającej od standardów przyjętych w naszym kraju”2. Praca socjalna nie jest w Polsce uznawana za dyscyplinę naukową, tymcza- sem awanse naukowe zaczęły się od słowackich habilitacji właśnie z pracy so- cjalnej, która miała tam – podobnie jak 700 innych kierunków kształcenia – sta- tus dyscypliny naukowo-pedagogicznej niezależnie od dziedziny nauk. Pod jednym z moich blogowych wpisów z treścią tego listu lubelski bloger o nicku Japolan3 30 marca 2010 r. zamieścił następujący komentarz: […] Warte odnotowania jest zaakcentowanie w zaprezentowanym liście otwartym zagadnienia „zróżnicowanych w poszczególnych krajach standardów uzyskiwania stopni naukowych”. Czy każdy z sygnatariuszy owego listu otwartego sam zawsze jest konsekwentny? Czy ktokolwiek z sygnata- riuszy w Polsce tytułował „magistrami” włoskich „dottore”? A może ich słownie (po polsku) „dokto- ryzował”? Wymiana międzynarodowa oznacza przyjmowanie naukowców z różnych krajów, także takich, w których nie ma habilitacji. Czy wszyscy sygnatariusze zaprezentowanego listu otwartego konsekwentnie nazywają przyjmowanych naukowców „doktorami”, a może naukowcy „z importu” raptem stają się „profesorami” (po przekroczeniu polskiej granicy)? Jakiś czas temu uczestniczyłem w zajęciach prowadzonych przez pana magistra w poważnym wieku średnim. W wolnym czasie była okazja do rozmów, do wymiany poglądów. Przypomniałem sobie, że pan magister wspomniał o lu- dziach, którym zniweczono plany habilitowania się – z powodu nieprzychylności, z zazdrości, a na- wet z zemsty (według relacji). Przecież nawet w Polsce można się dowiedzieć, że określony uczony „habilitował się” na „obcym” wydziale, bo na „swoim” to by „ruski rok” czekał. Może niektórzy – na przykład z powodów psychologicznych – mają niechęć do „testowania” możliwości „habilitowania się” na kolejnych wydziałach w Polsce. Aż prosi się o jakieś badania naukoznawcze – z wykorzysta- niem różnych metod, podejść i perspektyw badawczych – na temat powodów wybierania zagranicz- nych jednostek naukowych w celu „zrobienia stopnia naukowego” przez naukowców z Polski. Tylko czy oparta na takich badaniach praca naukowa byłaby do obronienia w Polsce? […]4 Japolan, https://www.blogger.com/profile/11490774359810804175 (dostęp: 2.03.2018). 2 Zob. Aneks. 3 4 B. Śliwerski, Klinika akademickiej pedagogiki, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011, s. 157–159; por. tenże, Habilitacja. Diagnoza. Procedury. Etyka. Postulaty, Oficyna Wydawnicza „Im- puls”, Kraków 2017. Wstęp 19 Przyznałem mu rację. Nikt nie prowadził takich badań, gdyż wymagałyby one znajomości języka słowackiego. Ponadto bilateralne umowy międzynaro- dowe nie były dotąd przedmiotem dociekań naukowych, analizujących stopień wdrażania ich w życie. Podpisanie ich przez premierów obu rządów stwarza jedynie możliwość awansu naukowego poza granicami kraju, z którego sko- rzystać można, ale nie trzeba. Uczeni zajmujący się szkolnictwem wyższym dotychczas nie rekonstruowali, nie badali ani nie analizowali danych mówią- cych, ilu nauczycieli akademickich uzyskało na Słowacji dyplomy odpowiada- jące polskiemu stopniowi naukowemu doktora habilitowanego oraz tytułowi naukowemu profesora. Nie czyniło i nie czyni tego również Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Rozumienie takich procesów zapośredniczone jest poprzez historię, symbole, statusy itp., toteż problem tożsamości rodzimych „obcokrajowców” musiał rzutować na ich (nie)obecność w naszym szkolnictwie wyższym. Podjęcie przeze mnie badań dotyczących – tylko i wyłącznie – Po- laków ubiegających się o habilitację bądź profesurę w jednym ze słowackich uniwersytetów lub w wyższej szkole prywatnej na Słowacji wynikało z poznaw- czej potrzeby zrozumienia zdarzeń oraz motywacji akademickiej takich osób. Poszukiwałem odpowiedzi na pytanie: jakie interesy sprawiały, że niektórzy animowali, wspomagali, organizowali czy upełnomocniali ten proces? Jak to możliwe, że urzędnik MNiSW mógł w wielu przypadkach potwierdzać niepraw- dę, wydając zaświadczenie o rzekomej odpowiedniości uzyskanego na Sło- wacji tytułu naukowo-pedagogicznego docenta z polskim stopniem naukowym doktora habilitowanego? Zgromadzone dokumenty i dane empiryczne stały się kluczowym środkiem do przekonania władz MNiSW oraz środowiska akademickiego, że problem turystyki wpisuje się częściowo w patologię, której skutki będą odczuwane jeszcze przez wiele, wiele lat. Niniejsza publikacja dotyczy powstałej ścieżki „turystycznej” do awansu, a także kulis zdarzeń i ich częściowych następstw, które stanowią o problemie, z jakim akademickie środowisko w Polsce nie miało jeszcze w takiej skali do czynienia. Pomocna okazała się współpraca z redaktorem Markiem Wrońskim, regularnie publikującym artykuły o naukowej nieuczciwości na łamach miesięcznika „Forum Akademickie”. Ujawniane przez niego patologie w polskim szkolnictwie wyższym pozwalały powiązać pewne wydarzenia, fakty i osoby z turystyką habilitacyjną na Słowację w jej negatyw- nym wymiarze. Istotną rolę w rozpoznaniu niektórych praktyk odegrali dzien- nikarze prasy codziennej – „Życia”, „Gazety Wyborczej” (Gabriela Kucharska, Jarosław Sidorowicz), „Rzeczpospolitej”, „Dziennika Gazety Prawnej” (Klara Klinger) oraz tygodnika „Wprost” (Cezary Bielakowski, Artur Grabek). Profe- sor Marek Konopczyński, jako przewodniczący komisji wyborczej w wyborach członków Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN obecnej kadencji (2015–2019), zwrócił się z prośbą do dziekanów wydziałów pedagogicznych o przesłanie ko- pii dyplomów wskazujących na naukowy status samodzielnych pracowników naukowych, którzy uzyskiwali awans poza granicami kraju. Okazało się, że zamieszczone w bazie Nauka Polska informacje o naukowej tożsamości z pe- dagogiką w przypadku wielu nauczycieli akademickich rozmijały się z treścią Wstęp 20 ich słowackich dyplomów. Nie bez znaczenia było wsparcie przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, profesora Antoniego Tajdusia, oraz członków Prezydium – przewodniczących wszystkich sekcji tego organu, jak też Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego. Dzięki tym osobom możliwe stały się interwencje u władz państwowych, a także w komisjach sejmowych. Prowadzone przeze mnie analizy oraz niezależne śledztwa dziennikarskie odsłaniały coraz bardziej niekorzystny obraz praktyk, o które trudno było podej- rzewać niektóre osoby i uczelnie – przedstawicieli nie tylko pedagogiki, ale aż 18 dyscyplin naukowych z niemalże wszystkich dziedzin nauki w naszym kraju. Ich reprezentanci w większości jechali na Słowację, by uzyskać habilitację nie ze swojej dyscypliny naukowej, ale z 39 kierunków kształcenia akademickiego, często wkraczających w zakres innej dyscypliny. Z możliwości awansu u po- łudniowych sąsiadów korzystali przedstawiciele nauk technicznych, matema- tycznych, humanistycznych, społecznych, medycznych oraz nauk o kulturze fizycznej. Nie był to zatem problem tylko polskiej pedagogiki, na którą najchęt- niej przerzucano odpowiedzialność za jego zaistnienie i rozprzestrzenianie się w krajowym środowisku akademickim. Trzeba było zacząć monitorować zjawi- sko, by uświadomić polskim władzom, że sprawa ma szeroki wymiar i po części patologiczny charakter. Negatywne aspekty słowackich awansów nie dotyczyły wszystkich osób uzyskujących habilitację w tym kraju. Różne mogły być powody, dla których część adiunktów, pozbawionych we własnych środowiskach wsparcia lub za- służonego uznania, poza granicami kraju poszukiwała szansy na docenienie swoich faktycznych dokonań naukowych. Zwracam na to uwagę, ponieważ mo- tywacje i interesy były rozmaite, a rzeczywiste dokonania nauczycieli akade- mickich, które stały się przedmiotem oceny rad naukowych słowackich uczelni, są odmienne i trudne do oceny w wymiarze etycznym. O wszczęciu przewo- du habilitacyjnego nie decydowała tam ocena peer review publikacji kandy- datów, ale analiza danych parametrycznych zgodnie z obowiązującym w tym kraju prawem i wewnątrzuczelnianymi normami. Prezentując dane globalne, uczulam, by nie generalizować wniosków i nie obejmować nimi całej populacji polskich migrantów na Słowację. W aneksie zamieszczony został wykaz osób objętych analizą danych o ich akademickim statusie, które czytelnik lub każdy zainteresowany może weryfikować czy badać. Niniejsza rozprawa jest nauko- wym studium zjawiska, w jakim uczestniczyło ponad 200 osób – dopóki resort nauki i szkolnictwa wyższego nie podjął stanowczych działań uniemożliwiają- cych części polskich kandydatów kontynuowanie źle pojętej współpracy mię- dzynarodowej. Zawsze w takich sytuacjach tracą ci, którzy byli rzetelni, uczciwi, solidni i odpowiedzialni. Są też wówczas narażeni na ostracyzm, niesprawiedli- we oceny, a nawet ekskluzję. Trudno bowiem oddzielać ziarno od plew, kiedy otrzymuje się informacje o nieprawidłowościach w określonej sprawie. Wstrząs informacyjny, jaki w środowisku akademickim wywołała wiadomość o skali turystyki habilitacyjnej musiał także skutkować – ze strony tych, którzy byli świadomi własnych nieuczciwych praktyk – agresją, prowokacjami, a na- wet próbami zastraszania władz wydziałów niektórych polskich uniwersytetów Wstęp 21 czy świadomych patologii naukowców. Wykorzystywano do tego celu procedu- ry prawne, a niektórym, także mediom, wytaczano sprawy sądowe. Przywołuję w tej monografii fragmenty wygłaszanych w kraju referatów, a także artykułów publikowanych w pracach zbiorowych, których rozproszenie i ograniczone ramy uniemożliwiały całościowe spojrzenie na zjawisko turystyki naukowej. W okre- sie ich wydawania miały spełniać funkcję prewencyjną, chronić przed wzrostem zainteresowania w naszym kraju habilitacjami słowackimi. Niestety, niektórzy nauczyciele, świadomi możliwości zablokowania przez ministerstwo tej ścieżki awansu, przestali już liczyć się z negatywnymi konsekwencjami. W 2013 r. zaproponowałem środowisku akademickiemu spojrzenie na pro- blem turystyki habilitacyjnej Polaków na Słowacji w perspektywie głębokiej me- tafory zakleszczenia. W głębokiej wodzie pływają bowiem grube ryby, a rzecz dotyczy zakleszczenia odpowiadającego głębinowym procesom w naukach humanistycznych i społecznych, w tym także w przebiegu kształcenia przy- szłych kadr naukowych. Nie ma co trzymać się mielizny, bo schwycimy jedynie mizerne płotki. Metafora „zakleszczenia” – a ja wykorzystałem dwa znaczenia tego pojęcia – pozwalała w lekkiej formie docierać do głębin zjawisk patolo- gicznych, co miało sprzyjać poważnej refleksji nad pedagogiką. Pojęcie za- kleszczenia ma kilka znaczeń, dzięki czemu możemy w naukach o wychowaniu i praktyce wychowawczej dostrzec zjawiska, które skutkują tak pozytywnymi, jak i negatywnymi następstwami – albo dla przedstawicieli nauk pedagogicz- nych (przede wszystkim, gdyż sam reprezentuję tę dyscyplinę naukową), ich naukowego awansu i profesjonalnego rozwoju, albo dla podlegających im mło- dych pracowników naukowych, studentów czy wychowanków. Sądziłem wtedy, że sprawa turystyki habilitacyjnej dotyczy tylko i wyłącznie pedagogów. Szybko jednak przekonałem się, że jest inaczej. Zastosowałem wówczas metaforę za- kleszczenia pedagogiki przez tzw. pasożyty zewnętrzne. Wśród nich wyróż- niłem kleszcze słowackie oraz rodzime (wieloetatowość bez konsekwentnego rozliczania z dorobku naukowego w podstawowym miejscu pracy). Ten rodzaj kleszczy, przystosowany do ssania korzyści, rozplenia się głównie w szkolnic- twie niepublicznym, zbrojny w posiadany stopień doktora habilitowanego lub tytuł profesora, który jest pomocny przy utrzymywaniu się „w skórze żywiciela”. Pojawienie się tych kleszczy stało się jednym ze wskaźników kryzysu w środo- wisku – braku profesorów i doktorów habilitowanych w dziedzinie nauk huma- nistycznych i społecznych z dyscypliny „pedagogika”, ale też „psychologia” czy „socjologia” (nie tylko zresztą w szkolnictwie niepublicznym, ale także w pań- stwowych wyższych szkołach zawodowych, akademiach i uniwersytetach5). Podobne zjawisko dotyczyło niemalże każdej uczelni w kraju i prawie każdej dyscypliny naukowej. Mam nadzieję, że niniejsza publikacja nie tylko pozwoli na poznanie po- wyższego zjawiska, ale i ułatwi zrozumienie sytuacji, w jakiej znaleźli się pol- scy naukowcy w wyniku nadużywania przez niektóre osoby słowackich norm akademickich, które dalece odbiegają od krajowych. Zasługi i winy leżą po obu 5 Tenże, Klinika akademickiej pedagogiki. Wstęp 22 stronach granicy, także wśród gremiów naukowych słowackich uniwersytetów, współuczestniczących w naruszaniu dobrych praktyk akademickich oraz zasa- dy rzetelnej współpracy międzynarodowej. Niech będzie to ostrzeżeniem przed nadużywaniem prawa do niegodnych działań w obu krajach. Słowacka Komisja Akredytacyjna (Akreditačná komisia), w odróżnieniu od polskiej, skutecznie re- agowała na rozprzestrzeniające się dysfunkcje jednostek akademickich, odbie- rając wielu wydziałom uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i docenta. Jako pierwszy sankcjami dotknięty został Wydział Pedagogiczny Uni- wersytetu Katolickiego w Rużomberku, któremu w 2009 r. zawieszono prawo do promowania naukowców w zakresie pedagogiki i pracy socjalnej. Później uprawnienia traciły jednostki naukowe kolejnych uniwersytetów państwowych, przede wszystkim ze względu na niespełnianie norm prawa o szkolnictwie wyż- szym i braki kadrowe. Być może w przyszłości wyniki moich badań staną się przyczynkiem do wyeliminowania habilitacji jako stopnia naukowego, który w zglobalizowanej nauce traci swoją funkcję, a u części kadr akademickich wyzwala nieetycz- ne postawy zabiegania o awans na skróty, bez rzeczywistych osiągnięć, ale z wykorzystaniem niespójności i luk w regulacjach prawnych wielu krajów6. Na- leżałoby zdecydowanie zwiększyć wymagania wobec prac doktorskich i dok- torantów, stwarzając im zarazem właściwe warunki do projektowania i reali- zowania własnych zamysłów badawczych, tak by nie było potrzeby „robienia” habilitacji, wytwarzania prac, które w niczym nie przyczyniają się do rozwoju nauk. Habilitowanie się jedynie dla utrzymania miejsca pracy w uczelniach sta- ło się w ostatnich dwóch dekadach polskiej transformacji powszechnie osłania- ną, także przez ustawodawców, praktyką socjalną mającą niewiele wspólnego z troską o jak najwyższy poziom polskiej nauki. Pragnę w tym miejscu podziękować profesorom tytularnym i uczelnianym, którzy w okresie zmagań z opisanym tu zjawiskiem zabierali odważnie głos, pozyskiwali dane, zabiegali o pomoc u polityków, posłów na Sejm VI i VII ka- dencji i u władz MNiSW, chcąc zakończyć współpracę ze Słowacją na dotych- czasowych warunkach. Szczególną wdzięczność za wsparcie i zrozumienie złożoności sytuacji kieruję do profesorów z Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN, uznających potrzebę i sens reagowania na zjawisko emigracji awan- sowej. Dziękuję Wiceminister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Darii Lipińskiej- -Nałęcz, która interweniowała u władz Republiki Słowackiej w sprawie tam- tejszych habilitacji dla Polaków, a także rozpoczęła w skali bilateralnej działa- nia, aby zmienić treść obowiązującego porozumienia w zakresie ograniczenia uznawalności w naszym kraju słowackich tytułów naukowo-pedagogicznych. Obecnemu Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego dr. Jarosławowi Gowino- wi wyrazy szacunku należą się za ostateczne zamknięcie ścieżki słowackich awansów. Dzięki podpisowi złożonemu przez ministra w marcu 2016 r. pod dokumentem nowelizującym dotychczasowe porozumienie z Republiką Sło- wacką zostały wymienione noty dyplomatyczne, a nowelizacja dwustronnego 6 Tenże, Habilitacja. Diagnoza. Procedury. Etyka. Prognozy. Wstęp 23 porozumienia zaczęła obowiązywać z dniem 1 czerwca 2016 r. Życie nie znosi próżni. Mam świadomość, że zawsze jakaś część środowiska akademickiego będzie dążyć do awansu za wszelką cenę, bez rzetelnych osiągnięć, w ramach istniejących w kraju rozwiązań. O tym, jak jest w pedagogice pisało wielu z nas w innym miejscu7. Ufam, że autentycznie naukowo-badawcza współpraca z uczonymi na Słowacji nie dozna z tego powodu uszczerbku, a wprost prze- ciwnie – będzie skutkować umiędzynarodowieniem badań naukowych na naj- wyższym poziomie, z troską o ich społeczno-etyczny wymiar. 7 R. Cierzniewska, Wokół przemian akademickiego środowiska pedagogów w Polsce. Ostat- nia dekada XX i początek XXI wieku, Wydawnictwo W, Bydgoszcz 2000; M. Czerepaniak-Walczak, Pedagogika – studia i studenci. Niektóre aspekty kształcenia na kierunku pedagogika, „Forum Oświa- towe” 2002, nr 1; Fabryki dyplomów czy universitas? O „nadwiślańskiej” wersji przemian w edukacji akademickiej, red. M. Czerepaniak-Walczak, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2013; A. Grom- kowska-Melosik, Ściągi, plagiaty, fałszywe dyplomy. Studium z socjopatologii edukacji, Pedagogika GWP, Gdańsk 2007; Z. Melosik, Uniwersytet i społeczeństwo. Dyskursy wolności, wiedzy i władzy, Wydawnictwo Wolumin, Poznań 2002 (wyd. II: Oficyna Wydawnicza „Impuls” Kraków 2009); Prze- szkody dla rozwoju humanistyki w szkołach wyższych (z pedagogiką w tle). W perspektywie troski o uniwersytet, kulturę humanistyczną i podręczniki, red. M. Jaworska-Witkowska, L. Witkowski, Wy- dawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2011; B. Śliwerski, Autodegradacja pedagogiki jako nauki i kie- runku kształcenia, [w:] Kultura – edukacja. Ciągłość i tendencje zmian, red. J. Szempruch, M. Woj- ciechowska, J. Karczewska, Wydawnictwo LIBRON, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach, Kielce 2011; tenże, Klinika akademickiej pedagogiki. Wstęp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Turystyka habilitacyjna Polaków na Słowację w latach 2005-2016. Studium krytyczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: