Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00118 006994 11257855 na godz. na dobę w sumie
Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków - ebook/pdf
Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8365-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Tutoring jako metoda edukacji spersonalizowanej, traktująca rozwój podopiecznego holistycznie, staje się coraz bardziej popularna. W opinii jej prekursorów oraz praktyków jest ona szansą na powrót do źródeł edukacji i odnowienie relacji mistrz-uczeń. Metoda ta, oparta na personalizmie, klasycznej koncepcji cnót i osiągnięciach psychologii pozytywnej oraz wyposażona w nowoczesne narzędzia edukacyjne, pozwala odkrywać pełnię potencjału podopiecznego, by mógł on wykorzystywać swoje talenty i mocne strony dla dobra własnego i innych. Niewątpliwym walorem tej książki jest jej kompleksowość: autorzy kładą nacisk zarówno na wnikliwy opis teoretycznych podstaw metody, jak i na konkretne przykłady jej zastosowania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

R E D A K C J A N A U K O W A PIOTR CZEKIERDA BARTOSZ FINGAS MARCIN SZALA TUTORING TEORIA, PRAKTYKA, STUDIA PRZYPADKÓW Warszawa 2015 Patronat merytoryczny Collegium Wratislaviense Recenzent dr Małgorzata Sidor-Rządkowska Wydawca Kamila Dołęgowska-Narloch Redaktor prowadzący Janina Burek Opracowanie redakcyjne Joanna Hołdys Renata Włodek Korekta i łamanie Wydawnictwo JAK Projekt graficzny okładki Studio Kozak Zdjęcia wykorzystane na okładce © iStockphoto.com/Steve Debenport Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy prawo i własność. Więcej na www.legalnakultura.pl Polska Izba Książki © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN 978-83-264-8169-7 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wstęp ................................................................................................................... 9 Część I. Co to jeSt tutorIng? KIm jeSt tutor? ............................... 13 rozdział 1. Czym jest tutoring? ............................................................................ 15 Piotr Czekierda Instytucje są tak dobre jak ludzie, którzy je tworzą ........................................ 16 Edukacja masowa, zindywidualizowana i spersonalizowana ............................ 18 Mistrz, który pozwala spojrzeć głębiej ............................................................ 22 Proces tutoringu i jego rodzaje (tutoring naukowy i rozwojowy) ................... 24 Tutoring, coaching, mentoring – różnice i podobieństwa ............................... 27 Inspirować do wielkości ................................................................................. 34 rozdział 2. Fundamenty i źródła tutoringu .......................................................... 37 Bartosz Fingas Relacja mistrz–uczeń ...................................................................................... 39 Edukacja spersonalizowana i etyka cnót ......................................................... 45 Psychologia pozytywna ................................................................................... 51 Tutoring – między ideałem a rzeczywistością .................................................. 58 rozdział 3. Praca tutorska i proces stawania się tutorem ..................................... 62 Marcin Szala Specyfika pracy tutora .................................................................................... 62 Stawanie się tutorem ..................................................................................... 71 Proces kształcenia tutorów ............................................................................. 79 Podsumowanie ............................................................................................... 88 rozdział 4. tutoring nie jest tani. Dlaczego się opłaca i jak go finansować? ........ 89 Damian Godlewski Jakie zasoby są potrzebne, by wdrożyć tutoring? ............................................ 89 Wdrażanie tutoringu w szkole. Ile to kosztuje? ............................................... 90 Jakie są długofalowe korzyści z wdrażania tutoringu? ..................................... 93 Sposoby finansowania programów tutoringowych ......................................... 98 Podsumowanie .............................................................................................. 110 6 Spis treści Część II. tutorIng – obSzary zaStoSoWań I baDanIa ................. 113 rozdział 1. tutoring szkolny – personalizacja edukacji ........................................ 115 Paweł Zuchniewicz Bitwa o człowieka .......................................................................................... 115 Razem możemy więcej ................................................................................... 117 Personalizacja a indywidualizacja .................................................................... 120 Rzecznik ........................................................................................................ 122 rozdział 2. tutoring akademicki – pomiędzy epistemą a doxą. tożsamość metody w kontekście kształcenia uniwersyteckiego ........................................ 123 Beata Karpińska-Musiał Wprowadzenie ............................................................................................... 123 Skąd takie pozycjonowanie tutoringu w teorii i praktyce akademickiej? ......... 124 Doxa i epistema w tutoringu – spotkanie idei z doświadczeniem .................... 127 Tutoring a przywództwo ideowe z punktu widzenia pedagogiki...................... 129 Tutoring a epistemiczne struktury poznawcze – perspektywa językoznawcza i dydaktyczna ........................................................................................... 131 Podmiot „stający się” i „tożsamość narracyjna” – hermeneutyka Paula Ricouera a mechanizmy działające w metodzie tutoringu akademickiego ... 133 Podsumowanie oraz kontekst wdrożeń w instytucji kształcenia wyższego (HEI) ....................................................................................................... 135 rozdział 3. badania: tutoring w opinii nauczycieli akademickich – perła z lamusa czy perła do lamusa? ...................................................................... 140 Marta Kowalczuk-Walędziak Wprowadzenie ............................................................................................... 140 Metodologia badań ....................................................................................... 142 Analiza wyników badań ................................................................................. 144 Dyskusja i wnioski końcowe ........................................................................... 154 rozdział 4. tutoring w organizacjach pozarządowych i projektach społecznych ................................................................................................... 159 Joanna Pysik Charakterystyka tutoringu w organizacjach społecznych ................................. 159 Cele osiągane w tutoringu w projektach społecznych ..................................... 160 Tutoring szansą dla organizacji pozarządowych .............................................. 163 Korzyści płynące z tutoringu w organizacjach społecznych ............................. 165 rozdział 5. tutoring a edukacja domowa ............................................................ 169 Marek Budajczak Główne terminy i ich definicje ...................................................................... 170 Interrelacje między tutoringiem a edukacją domową ...................................... 171 Społeczne perspektywy rozwijania relacji tutoring–edukacja domowa i ich stosunek do oświaty zbiorowej ......................................................... 176 Spis treści 7 Część III. StuDIa PrzyPaDKóW ................................................................ 179 Wprowadzenie: Co ma wpływ na skuteczne wdrożenie tutoringu? Kilka ważnych uwag na marginesie ..................................................................... 181 Krzysztof Słaboń Proaktywność / kreatywne podejście do rzeczywistości / przywództwo ........... 182 Budowanie zespołu, potęga pytania „dlaczego?” i wspólna wizja ................... 183 Myślenie strategiczne i zmiana ....................................................................... 185 rozdział 1. tutoring w szkole .............................................................................. 187 Tutoring w Gimnazjum nr 58 im. Jana Nowaka -Jeziorańskiego w Poznaniu .... 187 Miłosz Piękny, Katarzyna Rudnicka Tutoring w 2 Społecznym Liceum Ogólnokształcącym w Warszawie – jak wdrażaliśmy tutoring ............................................................................... 196 Magdalena Niemczuk-Kobosko Tutoring w Zespole Szkół nr 6 we Wrocławiu ............................................... 206 Joanna Godlewska, Natalia Gorzkowska Tutoring w szkole „Żagle” Stowarzyszenia „Sternik”– między szkołą a rodziną ...................................................................................................... 215 Paweł Zuchniewicz rozdział 2. tutoring akademicki .......................................................................... 224 Tutoring na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie – Wydziałowa Indywidualna Ścieżka Edukacyjna ................................................................. 224 Łukasz Danel, Jakub Kwaśny, Agnieszka Żur Tutoring w Kolegium „Artes Liberales” .......................................................... 232 Krzysztof Rutkowski Tutoring na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego ..... 239 Ewa Szymczak, Mirosława Malinowska Tutoring na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gdańskiego – w trosce o jakość w ilości ............................................................................................. 244 Beata Karpińska-Musiał Tutoring na uniwersytetach w Oksfordzie i Cambridge .................................. 255 Marcin Szala rozdział 3. tutoring w organizacjach pozarządowych i projektach społecznych .................................................................................................... 266 Tutoring w Stowarzyszeniu Praktyków Kultury .............................................. 266 Daniel Brzeziński Tutoring w Akademii Przyszłości Stowarzyszenia WIOSNA – nie rybę, nie wędkę, ale mentalność wędkarza ............................................................. 270 Anna Wilczyńska, Anna Żaczek 8 Spis treści Tutoring w Szkole Liderów ............................................................................ 280 Małgorzata Lelonkiewicz, Agnieszka Szelągowska Tutoring w Programie Tutor Collegium Wratislaviense i Fundacji Dorastaj z Nami ............................................................................................. 291 Joanna Pysik Część IV. WyWIaDy ........................................................................................ 301 Wywiad z Tomaszem Krupskim, podopiecznym w Programie Tutor ...................... 303 Wywiad z Małgorzatą Witczak i Katarzyną Jędrzak, tutorkami z I Liceum Ogólnokształcącego im. Hugona Kołłątaja w Krotoszynie .............................. 308 Wywiad z dr Sabiną Ratajczak, tutorką, prodziekan Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej .................................................................................... 314 Wywiad z dr Ewą Szymczak, prodziekan ds. kształcenia, Wydział Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego ............................................................. 323 o autorach ........................................................................................................... 329 Wstęp W czasach studiów politologicznych część swojego czasu poświęcałem na wolontariacką pracę na rzecz dzieci z trudnych rodzin we Wrocławiu. Borykaliśmy się z problemem, jak nam się wydawało, niskiej skuteczno- ści działań – na kilka godzin tygodniowo angażowaliśmy dzieci, które jed- nak wracały do starych nawyków wyniesionych z zaniedbanych domów. W pewnym momencie wpadliśmy na pomysł, aby każdemu z nas przypisać konkretne dziecko i zaoferować mu stałe, regularne wsparcie. Ten prosty zabieg – wtedy jeszcze nie miałem pojęcia, że nawiązuje on do metody tuto- ringu – przyniósł wiele dobrych rezultatów. Choć budowanie takiej relacji było dla mnie wyzwaniem, któremu wtedy nie zawsze potrafiłem sprostać, to widziałem, jak wiele dobrego można zrobić, pracując z kimś pojedynczo. Szczęśliwy ten, kto ma obok siebie kogoś, kto pragnie jego dobra, ofiaruje swój czas, potrafi poprowadzić w ciekawe miejsca! Obecność życzliwego dorosłego, który wspiera i jednocześnie stawia wyzwania, potrafiła przy- nieść niezwykłe efekty: wzrost poczucia własnej wartości, chęć podejmowa- nia wyzwań, większą wytrwałość, a także radość z życia. Pracując w ten sposób, kierowaliśmy się w dużym stopniu intuicją i zdro- wym rozsądkiem, nie mając świadomości istnienia uporządkowanych po- dejść i metod opierających się na indywidualnej relacji. Jednym z pierwszych odkryć w tym obszarze była zasada cura personalis1 (łac. – troska dla całej osoby), która polega na poświęceniu zindywidualizowanej uwagi drugiej osobie, szacunku dla jej sytuacji, nadziei oraz obaw, docenieniu szczególnych talentów i intuicji podopiecznego. Model pracy z podopiecznym opierający się na zrozumieniu jego szczególnego kontekstu, bazujący na konkretnym doświadczeniu, z którego płynie refleksja i wywodząca się z niej decyzja, mimo upływu wielu wieków od jego opracowania wciąż wydaje się aktual- ny. Niezwykłą inspiracją była także praktyka tutoringu oksfordzkiego, którą promuje w Polsce m.in. prof. Zbigniew Pełczyński, założyciel Fundacji Szko- 1 Jedna z naczelnych zasad szkół i uniwersytetów opierających się na duchowości ignacjań- skiej. 10 Wstęp ła Liderów. Kładzie ona nacisk na rozwój intelektualny, analizę argumentów, podejmowanie decyzji, przywództwo oraz społeczny rozwój człowieka. Pierwszy wykład na temat tutoringu na Uniwersytecie Wrocławskim, w którym próbowałem dokonać syntezy tych doświadczeń, zgromadził za- ledwie kilka osób. To był 2006 rok i opowiadając o tutoringu, można było mieć pewność, że 99 osób nigdy nie słyszało o tej metodzie! Dzisiaj tuto- ring zyskuje coraz bardziej na znaczeniu, jest rozwijany w wielu interesują- cych ośrodkach w Polsce, a samych absolwentów Szkół Tutorów Collegium Wratislaviense jest ponad 600 z terenu całej Polski. Polska potrzebuje tutoringu – edukacji, która inspiruje do wielkości. Potrzebujemy osób potrafiących odważnie korzystać ze swoich talentów, o szerokich horyzontach, troszczących się zarówno o swój rozwój, jak i do- bro wspólne. Potrzebujemy także opartych na zaufaniu relacji, które po- wodują, że stajemy się lepsi i możemy więcej. Tutoring może nam w tym pomóc. Planując wydanie książki o tej metodzie, wraz z pozostałymi redaktora- mi, Bartoszem Fingasem i Marcinem Szalą, chcieliśmy całościowo przy- bliżyć ją Czytelnikom. Opisać jej cel, to, czym różni się od innych metod edukacyjnych, jak rozumiemy jej źródła i fundamenty, oraz wyjaśnić, kim jest tutor. Pragnęliśmy także zaprezentować najciekawsze miejsca praktyko- wania tutoringu w Polsce. Obawiając się swoistej inflacji pojęcia tutoringu (czy tutorem można się stać w wyniku decyzji administracyjnej bądź pozy- skania funduszy na ten cel?), postanowiliśmy również ukazać standardy tej metody. Niniejsza książka ma na celu możliwie najbardziej wszechstronne opisa- nie fenomenu tutoringu. Składa się z czterech części, które pod względem treści odwzorowują zasadę „od ogółu do szczegółu”. Pierwsza część jest za- tem poświęcona temu, jak można rozumieć tutoring. Dotykamy w niej kwe- stii definicyjnych, opisujemy cechy wyróżniające tutoring oraz jego miejsce na mapie edukacji i innych metod rozwoju. Przyglądamy się jego źródłom i fundamentom, które wskazują, skąd tutoring może czerpać siłę, inspirację, a także konkretne narzędzia. Skupiamy się również na osobie tutora, kom- petencjach, które powinien posiadać, oraz na samym procesie tutoringu. Ponieważ tutoring to nie tylko abstrakcyjna idea, ale także praktyka eduka- cyjna, która potrzebuje określonych zasobów, by mogła zostać wdrożona, poświęcamy też miejsce na kwestie finansowe i wdrożeniowe. W drugiej części specjaliści i praktycy tutoringu opisują specyfikę jego funkcjonowania w poszczególnych kontekstach: szkolnym, akademickim, społecznym oraz w edukacji domowej. Rozdziały te uwzględniają specyficz- ne cele i zagadnienia właściwe danym obszarom. I tak w tutoringu szkolnym jest to m.in. kwestia roli rodziców w tutoringu, w akademickim – wpisania tutoringu w różne paradygmaty i dylematy kształcenia wyższego, a tak- Wstęp 11 że badania nad tutoringiem, natomiast w obszarze społecznym istotny jest kontekst edukacji nieformalnej i obywatelskiej. Trzecia część obejmuje zbiór studiów przypadków. Autorami są prakty- cy, którzy wdrażają tutoring w różnych instytucjach: w szkołach, na uczel- niach i w organizacjach pozarządowych. Pokazują oni, w jaki sposób tuto- ring może przyjąć ramy instytucjonalne i zacząć funkcjonować już nie jako działanie doraźne i nieformalne, ale wpisane w filozofię działalności edu- kacyjnej danej instytucji. Przypadki te pokazują, że tutoring jest nie tylko wspaniałą ideą, ale także czymś, co może się urzeczywistnić i funkcjonować w polskich realiach. W ostatniej części książki znalazły się wywiady, które pozwalają spojrzeć na tutoring oczami jego uczestników: tutorów, podopiecznego oraz osoby wdrażającej go. Spojrzenie z tej perspektywy pozwala dojrzeć to, czego nie da się uchwycić w badaniach, statystykach czy teoriach dotyczących tuto- ringu. Tutoring to przede wszystkim spotkanie konkretnych osób – z ich refleksjami, przeżyciami i odczuciami. Stworzenie tej książki nie byłoby możliwe bez zgromadzenia świetnych autorów – praktyków tutoringu. Razem z zespołem redakcyjnym bardzo dziękujemy Autorkom i Autorom za ich pracę, jesteśmy przekonani, że przy- niesie ona wiele pożytku Czytelnikom oraz osobom, które chciałby podążać tutorską drogą. Dziękujemy za możliwość uczenia się od Was w ciągu mi- nionych lat. Pragniemy także wyrazić swoją wdzięczność pozostałym człon- kom zespołu Collegium, którego praca umożliwiła zebranie niezwykłego tu- torskiego doświadczenia: Piotrowi Kolbuszowi, Joannie Pysik, Damianowi Godlewskiemu, Krzysztofowi Słaboniowi, Beacie Karpińskiej-Musiał oraz Annie Malatyńskiej. Pracując z Wami, przekonujemy się, że jeśli potrafimy o czymś zamarzyć, to potrafimy też to zrealizować2. Czytając teksty składające się na tę książkę, możemy się przekonać, jak niezwykła jest moc spotkania z kimś, kto okaże nam dobroć, zbuduje z nami relację, wskaże wzniosłe ideały i jednocześnie zainspiruje swoim profesjo- nalizmem i mistrzostwem. Mistrzostwo i ofiarowana przyjacielska relacja potrafią zmieniać życie na lepsze, nadawać mu nowy kierunek. Tego do- świadczenia życzę w imieniu swoim oraz pozostałych redaktorów wszyst- kim tutorom i ich podopiecznym. Mamy nadzieję, że niniejsza książka Pań- stwu w tym pomoże. Piotr Czekierda Collegium Wratislaviense Wrocław, 18 stycznia 2015 r. 2 Zdanie przypisywane Waltowi Disneyowi. Część I Co to jest tutoring? Kim jest tutor? Rozdział 1 Czym jest tutoring? Piotr Czekierda Człowiek potrzebuje inspiracji, aby się rozwijać. Bez spotkania z kimś, kto inspiruje, kto pokazuje coś, co w danym momencie wydaje nam się nieosią- galne, prawdziwy rozwój jest bardzo trudny. Kilka lat temu potrzebowałem nowego bodźca do rozwoju osobistego. Mając wcześniejsze doświadczenie uczestnictwa w solidnych programach rozwojowych (także z wykorzysta- niem metody tutoringu1) i ich dobrych rezultatów, szukałem programu, który poszerzy moje horyzonty i pozwoli wytyczyć nowe cele. Gdy trafiłem do międzynarodowego grona uczestników International Faculty Program2, moją uwagę przykuł jeden z profesorów, który uczył nas pracy metodą case study. Profesor Carlos Garcia Pont zrobił doktorat na MIT3. Na pierwszych zajęciach pokazał nam zdjęcie swojej rodziny z kilkanaściorgiem dzieci (wszyscy siedzieli na crossowych motorach); bardzo dynamicznie prowa- dził swoje wykłady, był też doradcą czołowych firm. Nikogo nie pozosta- wiał obojętnym: prowokował, spierał się, starał się ukazywać konsekwencje błędnych założeń i dawał narzędzia pozwalające ich unikać. Podczas zajęć dzielił się z nami także bogatym doświadczeniem z działalności biznesowej. Zajęcia polegały na tym, że czytaliśmy kilkudziesięciostronicowe studia przypadku konkretnej firmy, której szefostwo stało w obliczu konieczno- ści podjęcia niezwykle ważnej, konkretnej decyzji mającej zaważyć na jej przyszłości. Do dzisiaj pamiętam dwa zasadnicze pytania, jakie kierował profesor Pont do osób, które chciały podzielić się z innymi swoimi propo- zycjami rozwiązań. Pierwsze z nich brzmiało: Did you do the numbers?4, a gdy człowiek uporał się z tym, pojawiało się drugie: What’s your criteria, Piotr? Któregoś popołudnia szedłem alejką uczelnianego kampusu i spo- 1 Po raz pierwszy spotkałem się z metodą tutoringu, uczestnicząc w I edycji Programu Lide- rzy Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowanego przez Stowarzyszenie Szkoła Lide- rów (http://www.liderzy.pl). 2 Program dla profesjonalistów zajmujących się edukacją biznesową realizowany przez IESE Business School w Barcelonie (http://www.iese.edu/en/international-faculty-program). 3 Massachussetts Institute of Technology – jedna z najlepszych politechnik świata (http:// web.mit.edu). 4 Case study zwykle zawierają także pokaźne, często kilkunastostronicowe zbiory firmo- wych zestawień liczbowych (http://www.iese.edu/en/faculty-research/case-method). 16 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? tkałem prof. Ponta. Podziękowałem mu za świetnie poprowadzony ostatni kazus. Profesor w bardzo naturalny sposób zaproponował mi minitutorial – pogłębienie tematu przy wspólnej kawie. Niestety, musiałem odmówić, bo właśnie spieszyłem się na spotkanie z dyrektorem programu, ale ten epizod dał mi wiele do myślenia. Jak to możliwe, że ktoś ma tak dużą i kochającą się rodzinę, zrobił doktorat na jednej z najlepszych uczelni świata, doradza świetnym firmom i ma jeszcze czas na kawę ze studentem? A to ja jestem osobą, która odmawia spotkania z powodu braku czasu! Jak to się robi, jak można dojść do takiego poziomu!? – te pytania cisnęły mi się wtedy na usta. Collegium Wratislaviense tworzą ludzie, którzy mieli szczęście doświad- czyć edukacyjnych relacji inspirujących do zmierzania w stronę wielkości. Doświadczyliśmy tego zarówno za granicą, jak i w Polsce; za każdym razem były to kontakty z osobami, które potrafiły zainspirować do głębokiego rozwoju. Jedną z metod, która jest niezwykle owocna w procesie integral- nego rozwoju człowieka, jest właśnie tutoring, którego istotę, definicję i elementy będę chciał przybliżyć w tej części książki. Kilka lat temu posta- nowiliśmy dzielić się tym doświadczeniem z polskimi nauczycielami, wykła- dowcami, trenerami i edukatorami. Dziś, gdy tutoring zdobywa coraz więk- szą popularność zarówno w Polsce, jak i na świecie, chcemy opisać to, jak go rozumiemy, uchwycić sens metody, która jest czymś znacznie więcej niż tylko zbiorem pewnych technik pracy indywidualnej. Rosnąca popularność tutoringu bierze się między innymi stąd, że jest to metoda, która akcentuje powrót do sensu edukacji: podmiotowego spotkania dwóch osób, które – w sposób oparty na dobrowolności – chcą się wspólnie czegoś uczyć. Tutor chce pomóc w rozwoju młodemu człowiekowi, który nosi w sobie pragnie- nie spotkania przewodnika, autorytetu, mistrza. Instytucje są tak dobre jak ludzie, którzy je tworzą Los młodego człowieka, który spotyka się z systemem edukacyjnym, może przybrać w naszym kraju trzy formy. Pierwsza polega na tym, że młody czło- wiek może się bardzo rozwinąć. Jeśli odnieść się do klasycznej triady edu- kacji5 – może on poczynić znaczne postępy pod względem intelektualnym, fizycznej sprawności oraz duchowości. Drugi wariant jest taki, że przejdzie przez proces edukacji na zasadzie „teflonowej”: nic do niego nie przywrze na dłużej, edukacja spłynie po nim jak woda po kaczce. Jeśli ktoś przede wszystkim nudzi się w szkole albo na uczelni, to prawdopodobnie mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem. Trzeci przypadek, chyba najsmut- 5 Zob. W. Jaeger, Paideia, Fundacja Aletheia, Warszawa 2001. 1. Czym jest tutoring? 17 niejszy, to sytuacja, w której kontakt z edukacją doprowadza do regresu mło- dego człowieka, szkodzi jego rozwojowi intelektualnemu, fizycznemu czy duchowemu. Edukacja ma swoje konsekwencje i czy nam się to podoba, czy nie, wywiera wpływ na młodego człowieka, nie zawsze niestety pozy- tywny. Instytucje edukacyjne, w których uczą się młodzi ludzie, nasze dzieci, tworzą zawsze konkretne osoby. I to od nich, od wartości, jakimi się kierują, ich etosu pracy, postaw, warsztatu zależy jakość edukacji, której poddawane są młode osoby. Stąd tak ważny jest aspekt personalistyczny, podmiotowy w myśleniu o edukacji: tworzą ją zawsze konkretni ludzie dla konkretnych ludzi. Jednym z podstawowych założeń, które powinniśmy przyjąć jako tu- torzy czy koordynatorzy tutoringu, jest to, że tutoring nigdy nie będzie lep- szy niż tutor – osoba, która podejmuje się pracy wychowawczej i nauczyciel- skiej. O tym, kim jest tutor, szerzej pisze w rozdziale 3 Marcin Szala. Wbrew pozorom tutoring nie jest nowinką edukacyjną, ale wpisuje się w poważną, sięgającą niemal początków cywilizacji tradycję edukacyjną6. Mówiąc nieco żartobliwie, jest nową metodą, która jest stara jak świat7. Myśląc o procesie uczenia się, możemy wyróżnić trzy podejścia edukacyjne: edukację masową, edukację zindywidualizowaną oraz edukację spersona- lizowaną. Pierwsza z nich jest najczęściej stosowana i każdy z nas ma jakieś doświadczenie z jej formami: lekcjami, wykładami, ćwiczeniami, semina- riami. Zasadniczo polega ona na tym, że jedna osoba przekazuje pewne treści, umiejętności i postawy określonej grupie osób. Wokół edukacji ma- sowej toczy się ważny spór, czy jest ona opłacalna i efektywna, czy wręcz degeneruje jej uczestników8. Niemniej jednak dość trudno zakwestionować jej zasadność w określonych warunkach: umożliwia przekazanie wiedzy większej grupie osób, jest ekonomiczna, daje możliwość szerokiej wymiany poglądów i doświadczeń. Tak jak na stronie Uniwersytetu Oksfordzkiego nie znajdziemy łatwo opisu tego, czym jest tutoring, tak na stronie Uni- wersytetu Wrocławskiego nie znajdziemy definicji wykładu czy zajęć ćwi- czeniowych – to tak oczywista metoda pracy ze studentem, że nie wymaga wyjaśniania. Odnosząc się do sporu dotyczącego jakości edukacji masowej, proponuję przyjęcie spojrzenia właśnie poprzez pryzmat ludzi: kiepscy me- rytorycznie, a na dodatek pozbawieni odpowiednich cech charakteru wy- kładowcy i nauczyciele będą tworzyć słabą edukację masową, a ci, którzy są dobrze przygotowani, będą to robić na świetnym poziomie i dużo dawać swoim odbiorcom. Osobiście są mi znane zarówno przykłady słabych tuto- riali, jak i świetnych, inspirujących wykładów osób, które nawet nie znały mojego imienia. 6 Tamże. 7 Więcej na ten temat w rozdziale 2 dotyczącym fundamentów tutoringu. 8 Zob. A. Nalaskowski, Masowa edukacja degeneruje, „Rzeczpospolita”, 1.10.2012, oraz C. Kościelniak, Masowa edukacja się opłaca, „Rzeczpospolita”, 9.10.2012. 18 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? edukacja masowa, zindywidualizowana i spersonalizowana Problem z edukacją masową zaczyna się gdzie indziej. Ciekawy w tym kontek- ście może być przykład jedynego Polaka, który obecnie gra w koszykarskiej lidze NBA – Marcina Gortata. Wychowanek Łódzkiego Klubu Sportowego zaczynał przygodę z najlepszą ligą koszykarską świata jako trzeci Polak, po niezbyt udanych doświadczeniach Cezarego Trybańskiego i Marcina Lampe- go. Gortat rozpoczął grę w drużynie Orlando Magic, w pierwszym swoim meczu w NBA zdobył 2 punkty, miał 1 zbiórkę i zanotował 1 faul, w ostat- nim meczu sezonu zasadniczego (16.04.2008) zdobył już 12 punktów i miał 11 zbiórek. Mimo ciężkiej pracy na treningach i dużego zaangażowania nie mógł się przebić do pierwszej piątki swojej drużyny, pełnił w niej rolę zmien- nika dla pierwszego centra. Ta sytuacja nie satysfakcjonowała ambitnego Po- laka, niemniej ciężka praca wspólnie z innymi zawodnikami wciąż nie przy- nosiła pożądanych rezultatów. Być może brało się to stąd, że Marcin Gortat dość późno zaczął uprawiać koszykówkę (wcześniej skakał wzwyż oraz grał w piłkę nożną) i miał pewne braki techniczne w tej dyscyplinie. W lidze NBA zyskał przydomek „Polish Hammer”, bo najlepiej czuł się w sytuacji, gdy rozgrywający dogrywa do niego piłkę, którą on może z impetem wsadzić do kosza. Na pierwszoplanowego centra w lidze NBA to było jednak za mało. Edukacja grupowa okazała się niewystarczająca, aby osiągnąć wyższy poziom gry, który mimo ciężkiej pracy wciąż pozostawał dla niego niedostępny. Czy każdy z nas nie miewa czasem podobnych doświadczeń? Mimo sta rań i ciężkiej pracy nie przychodzą oczekiwane rezultaty, a to, czego uczyliśmy się wspólnie z innymi, z jakichś powodów nie wystarcza? Latem 2011 ro ku Marcin Gortat rozpoczął indywidualne treningi z legendą NBA Hakeemem „The Dream” Olajuwonem. „Marzenie” spotkało się z „Polskim Młotem”. To była bardzo ciekawa decyzja, ponieważ styl gry Olajuwona był diametral- ne odmienny od gry Gortata: Olajuwon bardzo rzadko „pakował” piłkę do kosza, z niezwykłą łatwością, dzięki technicznym zwodom, potrafił wyma- newrować rywali i z gracją zdobywał punkty. Marcin Gortat wraz z kolegą z drużyny spędzili z Olajuwonem pięć dni, a ich wspólną pracę tak opisywał trener drużyny Phoenix Suns Alvin Gentry: „Czują, że wiele się od niego nauczyli. Spędzali z nim na parkiecie sporo czasu, bo około 3–3,5 godziny dziennie, i pokazywał im wtedy swoją pracę. To niby nic wielkiego, ale jest bardzo pozytywne. Uważają, że była to jedna z lepszych rzeczy, jakie przytrafi- ły im się w czasie sportowej kariery”9. Sam Marcin Gortat komentował indy- 9 Źródło: Eurosport.onet.pl/koszykowka/nba/gortat-zakonczyl-treningi-z-legenda-nba/6j684 (dostęp: 25.02.2015). 1. Czym jest tutoring? 19 widualną pracę z „The Dream” następująco: „Mam świetnego trenera, który okazał się także wspaniałym człowiekiem. To zaszczyt uczyć się od kogoś takiego! Będę dwa razy lepszy!”10. I rzeczywiście tak się stało. Marcin Gortat został pierwszym centrem swojej kolejnej drużyny Phoenix Suns, obecnie jest jednym z liderów drużyny Washington Wizzards, a 14 maja 2013 roku usta- nowił rekord kariery, zdobywając w fazie pucharowej (play-off) 31 punktów. Obecny jego pseudonim to już nie „Polish Hammer”, ale „Polish Machine”. Czy byłoby to możliwe bez indywidualnych lekcji z mistrzem Olajuwonem? Wydaje się, że nie. Potwierdza to jedno z kluczowych założeń dotyczących ludzkiego rozwoju: że dla osiągnięcia wyższego, trudnego do zdobycia po- ziomu trzeba znaleźć sobie indywidualnego nauczyciela, którego umiejętno- ści i wiedza przewyższają nasze i który przy tym jest dobrym człowiekiem. Na tym polega siła edukacji zindywidualizowanej, która oferując indy- widualną metodykę pracy, uwagę nauczyciela skupioną na konkretnym uczniu, doprowadza bardzo skutecznie do osiągnięcia określonego celu. Za- wodnik przygotowujący się do ważnego turnieju, uczeń szkoły muzycznej przed występem, uczeń przed olimpiadą i konkursem, student przed obro- ną pracy dyplomowej – z reguły przygotowują się do ważnych zadań nie w grupie, ale pod okiem nauczyciela. Warto się zastanowić zatem, czy tuto- ring lub ujmując rzecz szerzej: indywidualna współpraca tutora z uczniem są obecne tam, gdzie nie ma zgody na przeciętność, gdzie chce się osiągać ambitne cele? Wydaje mi się, że tak. Sądzę, że możliwość inspirującej indy- widualnej współpracy ma decydujące znaczenie dla pełnego rozwoju poten- cjału podopiecznego. Jednym z motorów napędowych relacji tutorskiej jest pragnienie nauczenia się czegoś, co jest w danym momencie niedostępne, a co posiadł tutor. Gdy mamy do czynienia z sytuacją, kiedy podopieczny chce się nauczyć tego, co potrafi tutor, relacja tutorska rozwija się w sposób naturalny. To również jedno z podstawowych założeń tutoringu naukowe- go, o którym będę pisał w dalszej części rozdziału. Zastanawiające jest, jak wiele musi się wydarzyć w polskiej szkole czy na uczelni, aby takie sytuacje miały regularnie miejsce. Sama edukacja zindywidualizowana to jednak za mało. Przykłady choć- by wielu koszykarzy NBA, którzy mimo mistrzowskiego poziomu sporto- wego nie potrafili ułożyć sobie życia, pokazują, że trening umiejętności to zdecydowanie za mało, potrzebujemy spójniejszego, bardziej integralnego podejścia. Co z tego, że ktoś świetnie rzuca do kosza i bardzo dobrze na tym zarabia, skoro nie potrafi tworzyć trwałych relacji rodzinnych i trwoni majątek? Przykładów na podejście, które możemy określić mianem „szko- lenia cyborgów”, nie musimy szukać tylko w słynnych ligach – niemało 10 Źródło: gwizdek24.se.pl/koszykowka/dzięki-niemu-będę-dwa-razy-lepszy_192878.html (do- stęp: 25.02.2015). 20 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? szkół, uczelni czy firm promuje kult rezultatu, wyniku kosztem integralne- go, opartego na wartościach rozwoju człowieka. Dlatego tutoring, który osadzony jest w kontekście edukacji spersona- lizowanej, jest metodą polegającą na myśleniu o człowieku całościowo, nie tylko pod kątem jego zawodowych czy edukacyjnych osiągnięć. Na czym opiera się trzeci rodzaj kształcenia określany tym mianem? Do metod edukacji zindywidualizowanej, która w dużym stopniu kładzie nacisk na skuteczność, dodaje on silny akcent humanistyczny. Edukacja spersonalizo- wana proponuje całościowe spojrzenie na człowieka, postrzegając go jako wielowymiarową osobę, która posiada umysł, ducha, wolę, uczucia i cia- ło11. Ideał tutoringu, na którym opieramy się w Collegium Wratislaviense, to wychowywanie i rozwijanie wszystkich tych obszarów. Umysł odpowiada za możliwość poznawania i rozumienia, duchowość pozwala odnajdować głębszy sens ludzkiego działania i wyjść poza horyzont własnego „ja”, silna wola daje nadzieję na skuteczność podejmowanych wysiłków, ciało daje siłę i witalność potrzebne do realizowania zadań. Te wszystkie elementy tworzą osobowość, charakter, który jest decydującym czynnikiem sukcesu rozumia- nego jako zdolność do realizacji znaczących celów. Gdy pytamy, dlaczego ludzie osiągają szczęście, potrafią tworzyć kochające się rodziny, pomnażać dobrobyt, realizować talenty i pasje, to nikt nie odpowiada, że stoi za tym doskonała umiejętność obsługi Excela, znajomość całek czy interpunkcji. Raczej wskazywane są takie cechy, jak odwaga, mądrość, wytrwałość, kon- sekwencja, pasja w działaniu, pozytywne, optymistyczne nastawienie czy umiejętność służenia innym. Jak zatem możemy zdefiniować tutoring w kontekście edukacji sperso- nalizowanej? tutoring to metoda indywidualnej opieki nad podopiecznym, oparta na relacji mistrz–uczeń, która dzięki integralnemu spojrzeniu na rozwój człowieka stara się o pełny rozwój jego potencjału. Spróbujmy rozwinąć tę definicję. Co wyróżnia tutoring wśród innych metod edukacyjnych? Tutorzy pracują głównie w relacji „jeden na jeden”. To otwiera wiele możliwości: nawiązania relacji opartej na zaufaniu, po- znania mocnych i słabych stron podopiecznego, poznania jego osobistych celów, wyznaczenia dostosowanej do potrzeb podopiecznego ścieżki roz- wojowej. Spotkania we dwoje, podczas których omawia się wyniki pracy podopiecznego (dobrze, aby każdy tutorial zawierał omówienie pracy do- mowej uczestnika), dają możliwość wnikliwej i szczerej dyskusji. Niestety, wielu absolwentów polskich uczelni i szkół kończy je nawet z wyróżnie- niem, ale nigdy nie musiało odpowiedzieć na pytanie: „Co o tym myślisz, 11 Zob. K. Wojtyła, Osoba i czyn, Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uni- wersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Lublin 1994. 1. Czym jest tutoring? 21 jakie jest twoje zdanie?”. Tutoring daje taką unikalną szansę; tutaj pytania o sposób myślenia, osobiste stanowisko, wartość i argumenty są na porząd- ku dziennym. Dość często się zdarza, że na zapowiedź tutorskiej pracy pod- opieczni i początkujący tutorzy reagują niemałymi obawami o, ich zdaniem, zbyt dużą intensywność pracy. Moim zdaniem te obawy wynikają z kilku przyczyn: rzadkiego doświadczenia pozytywnych, inspirujących rozmów indywidualnych (najczęściej słysząc zdanie: „Muszę z tobą porozmawiać”, mamy skojarzenie z trudną rozmową), niewielkiego doświadczenia syste- matycznego wysiłku (dominuje raczej doświadczenie „3 × Z”, czyli zakuć, zdać, zapomnieć) i małego nacisku na słowo pisane (na którym często opie- ra się tutoring, szczególnie naukowy). Przy dobrze poprowadzonym proce- sie tutorskim te obawy szybko pryskają. Mogą się pojawić i takie historie jak ta z Pawłem, jednym z moich pod- opiecznych. W ramach któregoś z naszych tutoriali spacerowaliśmy po wrocławskich parkach im. Stanisława Tołpy i Edyty Stein, rozmawiając o studiach, które byłyby najlepsze dla Pawła. Rozmowa była tak wciągają- ca, że nie zdążyliśmy omówić eseju, który Paweł przygotował na tutorial. Na zakończenie spotkania zaproponowałem, że skoro mamy jeden nieomó- wiony esej, to na kolejny tutorial Paweł nie musi przygotowywać nowego tekstu. Na co usłyszałem: „Ale ja chcę napisać następny esej!”. Tutoring angażuje, i to bardzo! Indywidualne rozmowy potrafią być tak wciągające, że prowadząc je, łatwo zgubić się w górach, czego sam doświadczyłem pod- czas kilka rozmów na seminarium prof. Ryszarda Stockiego, które odbywa- ło się w pięknych okolicach Nowego Sącza. W spotkaniach tutorskich może wziąć udział więcej niż jedna osoba, maksymalna liczba to trzy osoby. Wymaga to jednak dużej sprawności i dobrej moderacji ze strony tutora, aby zapewnić indywidualne podejście do każdego z uczestników, korzystając jednocześnie z bogactwa dynamiki grupowej. Pomysł trójki tutorskiej może być dobrym rozwiązaniem także w sytuacji, gdy podopieczni mają pewne opory przed pracą „jeden na je- den” i nie są jeszcze do niej gotowi. Praca w większym zespole, jak się wy- daje, bardziej pasuje do tutoringu naukowego. Dla tutoringu rozwojowego, opierającego się na poszukiwaniu celów dla podopiecznego, odpowiedniej- sza wydaje się praca „jeden na jeden”. Spotkania we dwoje mają szczególną wartość i nie powinniśmy przy projektowaniu procesu tutorskiego „eko- nomizować” tej metody, zakładając, że liczba uczestników powinna być większa, bo tak jest taniej. Wiele uczniowskich i studenckich świadectw potwierdza szczególną wartość spotkań, na których nie trzeba odgrywać pewnej roli, „popisywać się” przed rówieśnikami. To daje szansę na więk- szą szczerość i otwartość. Z drugiej strony, inna dynamika tutoringu – jego intensywność i otwartość – powoduje też konieczność posiadania innych kompetencji niż te, które są skuteczne w pracy grupowej. Na przykład jed- 22 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? ną z najważniejszych umiejętności tutora jest skracanie i budowanie dy- stansu oraz umiejętność reagowania na to, co się dzieje w relacji tutorskiej. Bywa, że dobrzy nauczyciele, doskonale radzący sobie w pracy z grupą, nie odnajdują się w sytuacji jeden na jeden z powodu innej dynamiki pracy, innej formy kontaktu. Może być też odwrotnie – dobry tutor niekoniecznie musi radzić sobie z grupą. mistrz, który pozwala spojrzeć głębiej Tutoring opiera się również na relacji mistrz–uczeń. „Mistrz” rozumiany jest tutaj jako ktoś, kto stale dba o własny rozwój i posiadł biegłość w jakiejś dziedzinie. Mistrzowski poziom osiągamy wtedy, gdy potrafimy poradzić sobie z wieloma sytuacjami i problemami, które spotykamy w dziedzinie, w jakiej się specjalizujemy. Dla Malcolma Gladwella osiąganie mistrzostwa to również kwestia tego, ile czasu zajmujemy się daną dziedziną12. Mi- strzowski poziom niekoniecznie musi oznaczać bycie najlepszym w swojej dziedzinie; to raczej umiejętność syntezy, zwięzłość i biegłość w temacie. Tutor, który ma poprowadzić cykl tutoriali, musi między innymi zdecydo- wać, jakich osiem najważniejszych zagadnień czy tez ze swojego obszaru zaproponuje do przemyślenia swojemu podopiecznemu. Mistrz to również ktoś, kto wiedzie dobre, wartościowe, ciekawe życie. Zdaniem Dantego mistrz to ktoś, kto potrafi nas nauczyć, jak człowiek może siebie uczynić wiecznym13. Czy tutor może pomóc w tym swojemu podopiecznemu? Oczywiście! Może to zrobić na trzy sposoby. Po pierwsze, zachęcając go i pomagając mu w odnalezieniu głębszego sensu życia, po drugie, poma- gając mu dostrzec własne talenty, wreszcie po trzecie – rozwijając je dzięki tutorskiemu treningowi i zachęcie. Tutor, pomagając podopiecznemu w sta- waniu się uważną, refleksyjną i kontemplacyjną osobą, powinien wyczulić go na to, co najważniejsze, a co często na pierwszy rzut oka jest niewidocz- ne14. Człowiek, jak opisuje to Martin Seligman15, może wieść trzy rodzaje życia: przyjemne, zaangażowane bądź znaczące. Spełnienie przynosi życie znaczące (w którym mieścić się mogą również życie przyjemne i zaangażo- wane), czyli angażowanie swych sił w coś, co jest większe od nas. Jest to, inaczej mówiąc, znalezienie najgłębszego sensu podejmowanych przez nas działań i wysiłków, którym może być pragnienie służby innym, twórczość, 12 M. Gladwell, Poza schematem. Sekrety ludzi sukcesu, Znak, Kraków 2009. 13 Dante Alighieri, Boska komedia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959. 14 A. de Saint-Exupéry, Mały Książę, XXI, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1991. 15 M.E.P. Seligman, Prawdziwe szczęście. Psychologia pozytywna a urzeczywistnienie naszych możliwości trwałego spełnienia, Media Rodzina, Poznań 2005. 1. Czym jest tutoring? 23 zaangażowanie społeczne i dobroczynne czy też miłość do Boga. Rozwój moralny nie ma tutaj wymiaru ciasnego gorsetu, ale jest uczeniem się sztu- ki pięknego życia, praktykowania prawdziwego humanizmu16. Rozmowy o tym, co dla człowieka ważne, pomoc w zbudowaniu osobistych kryteriów dla dokonywania wyborów mogą być ważnym zadaniem tutora aspirujące- go do roli mistrza. Niezwykle cennym owocem tutoringu może być zachęta do różnorodnej twórczości, do osobistej wypowiedzi w ważnych tematach. Tutorzy kładą duży nacisk na samodzielną pracę podopiecznych, która po- winna pomóc im dostrzec i rozwinąć swoje talenty. To właśnie podczas tutoriali mogą w atmosferze bezpieczeństwa i zaufania powstać pierwsze teksty filozoficzne, wzory fizyczne, wiersze czy obrazy. A właściwie ukie- runkowana, szeroko rozumiana twórczość i służba są z pewnością jednymi z podstawowych warunków, by można było powiedzieć: non omnis moriar. Nie trzeba robić nadzwyczajnych rzeczy, aby pomagać innym w stawa- niu się lepszym człowiekiem i zapisać się w dobrej pamięci. Jeden z najpo- tężniejszych i najciekawszych ludzi starożytności Marek Aureliusz, cesarz i filozof, nie miał złudzeń co do tego, jak dużo mogą nam dać „zwykli” mi- strzowie, którzy nas otaczają. W Księdze Pierwszej jego Rozważań czytamy: 1. Dziadkowi Werusowi zawdzięczam łagodność i równe usposobienie. 2. Do- bremu imieniu ojca i pamięci o nim – umiłowanie skromności i charakter męski. 3. Matce – ducha pobożności i dobroczynności. I odrazę nie tylko do wyrzą- dzania krzywdy, lecz także do myśli o niej. Nadto sposób życia prosty, daleki od zbytku ludzi bogatych. 4. Pradziadkowi – żem do szkoły publicznej nie chodził, lecz miałem dobrych nauczycieli w domu; zawdzięczam mu też nabycie prze- świadczenia, że powinno się na to nie żałować grosza. (...) 6. Diognet zaszczepił mi wstręt do błahostek i ustrzegł mnie przed wiarą w to, co mówią czarodzieje i kuglarze o zamawianiach i wypędzaniu złych duchów itp. (...) 7. Rustyko- wi zawdzięczam zrozumienie potrzeby poprawy i pielęgnowania charakteru. (...) 8. Apolloniuszowi zawdzięczam niezależność sądów i rozważną pewność w postępowaniu. (...) I stałą równowagę umysłu w dolegliwych cierpieniach, przy stracie dziecka, w chorobie długotrwałej. I to, żem mógł zobaczyć na jego żywym przykładzie jasno, że ten sam człowiek może być bardzo stanowczy i łagodny. I zupełny brak złego humoru przy nauczaniu. (...) 9. Sekstusowi za- wdzięczam ducha życzliwości. I wzór domu rządzonego po ojcowsku17. Czasem blokujące przed podjęciem się roli opiekuna, tutora czy właśnie mistrza mogą być zbyt duże, kształtowane np. przez media, oczekiwania względem tej roli. „Mistrzem to ja mogę być, jak zdobędę Nobla albo jak po- 16 J.L. Lorda, Humanizm. Dobra niewidzialne, FABRI. Bibilioteka konesera, Toruń–Kra- ków 2011. 17 Marek Aureliusz, Rozmyślania, De Agostini Polska, Warszawa 2001, s. 11. 24 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? każą mnie w telewizji. A że nie zdobędę, to nie będę” – może pomyśleć ktoś, kto nie dostrzega znaczenia działania tu i teraz, z tymi konkretnymi ludźmi, którzy go otaczają, z tym, co już ma i co potrafi. Sądzę, że w czasach, gdy podważany jest sens mistrzostwa i autorytetu, nie powinniśmy rezygnować z tej roli, która jest tak ważna w procesie wychowania młodych ludzi18. Proces tutoringu i jego rodzaje (tutoring naukowy i rozwojowy) Bardzo ważnym elementem tutoringu jest długoterminowy, regularny proces. Zakładamy, że proces ten obejmuje osiem lub więcej spotkań, które powinny się odbywać nie rzadziej niż raz w miesiącu. Proces tutoringu obejmuje bar- dzo konkretne etapy: 1. Budowanie relacji tutorskiej, wzajemne poznanie się, zbudowanie zaufa- nia, doprowadzenie do wspólnego rozumienia celów i metody tutorin- gu, określenie zasad i formy współpracy (zawarcie kontraktu). 2. Formułowanie celu współpracy: określenie tego, nad czym chcemy pra- cować, co rozwijać, określenie rezultatów (zarówno w sferze naukowej, jak i rozwojowej), czyli tego, po czym poznamy, że współpraca tutorska jest efektywna. 3. Realizacja założonego celu: regularna, metodyczna praca tutorska, z sil- nym naciskiem na pracę własną podopiecznego, zachętę do samodziel- nego myślenia oraz inspirujące spotkania tutorskie (tutoriale). 4. Ewaluacja procesu: analiza tego, co udało się osiągnąć w wymiarze na- ukowym i rozwojowym, głębsza refleksja wzmacniająca zarówno samo- świadomość (świadomość osobistych wartości, celów, mocnych i sła- bych stron, wpływu na innych) podopiecznego, jak i tutora. Dobrze przygotowany do swojej pracy tutor powinien znać założenia każdego z tych etapów oraz dysponować narzędziami, które umożliwiają jego realizację. Dobrze, jeśli zastosowanie tych narzędzi jest wcześniej ćwi- czone; taką możliwość daje m.in. certyfikowana Szkoła Tutorów Collegium Wratislaviense. Długofalowy proces tutoringu daje nadzieję na długotrwałe rezultaty19. Duże znaczenie ma samodzielna praca wykonana między spotkaniami przez 18 Zob. K. Olbrycht, O roli przykładu, wzoru, autorytetu i mistrza w wychowaniu osobo- wym, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009. 19 Zob. K. Czayka-Chełmińska, Metoda tutoringu, [w:] Tutoring. W poszukiwaniu metody kształcenia liderów, Stowarzyszenie Szkoły Liderów, Warszawa 2007. 1. Czym jest tutoring? 25 podopiecznego. Tutoriale (spotkania tutorskie) są raczej poświęcone roz- mowie o tym, do czego doszedł podopieczny, i wytyczaniu szlaku kolejnych poszukiwań niż korepetycjom czy przekazywaniu wiedzy. Mimo że w swo- jej istocie tutoring nie stawia sobie celów terapeutycznych, jest on procesem głębokim. Tutor ze swoim podopiecznym buduje opartą na zaufaniu relację, więź, która pomaga podopiecznemu w podejmowaniu wysiłku rozwijania siebie. W związku z tym od osób, które chcą zostać tutorami, oczekujemy z reguły trzech rzeczy: szacunku dla wartości i dążenia do tego, aby za- chowywać spójność między deklarowanymi wartościami i swoim życiem, kompetencji merytorycznej w danym obszarze (trzeba się dobrze na czymś znać) oraz umiejętności komunikacyjnych i zdolności do budowania relacji. Obecność mądrego dorosłego, pragnącego dobra dla podopiecznego i po- trafiącego krok po kroku go prowadzić, jest niezwykle pomocna dla rozwo- ju młodego człowieka. Ba, szczęśliwy ten, kto tego doświadczył! Taka relacja buduje się w czasie, który jest cennym zasobem. Ale to dobra inwestycja: relacja oparta na solidnych fundamentach i jej rezultaty trwają długo. Człowiek jest bytem, który się staje20, dojrzewa, potrafi się głęboko przemieniać ku dobru (niestety, także ku złu), a to również odbywa się w czasie. Ważna w tutoringu jest także koncentracja na przyszłości i możliwo- ściach, a nie na przeszłości i ograniczeniach. Siła zawarta w stwierdzeniu: „No dobrze, zapomnijmy o tym, co się nie udało, i zajmijmy się tym, co chciałbyś osiągnąć teraz”, jest ogromna, motywuje do tego, aby spróbować ponownie. Tym również między innymi tutoring różni się od procesu tera- peutycznego, że nie koncentruje się na przeszłości. W Collegium Wratislaviense staramy się podkreślać wartość tutoringu opartego na wolności i dobrowolności. Jednym z celów tutora jest sprawie- nie, aby podopieczny odnalazł sens tutoriali, motywację do przychodzenia na nie i robił to z własnej woli. Gdy mimo podejmowanych przez tutora prób nie daje to zakładanych rezultatów i kandydat na podopiecznego nie chce przychodzić na tutoriale, to raczej odradzamy ich kontynuowanie. W takim wypadku bowiem prawdopodobnie nie skorzysta z nich więcej niż z edukacji masowej. W metodzie tutoringu możemy wyróżnić dwa podejścia: tutoring na- ukowy i tutoring rozwojowy. Łączy je wspólny duch, integralne spojrze- nie na człowieka, oparcie na relacji mistrz–uczeń, ale wykorzystywane są w różnych sytuacjach. Tutoring naukowy stosowany jest głównie wtedy, gdy podopieczny deklaruje, że wie, co go interesuje i w jakim kierunku rozwoju naukowego chciałby iść. Tutoring rozwojowy stosujemy najczę- ściej w dwóch przypadkach: gdy podopieczny nie wie, co go interesuje, w jakim kierunku chciałby się rozwijać, ale czuje pewną potrzebę rozwo- 20 Zob. E. Sujak, Rozważania o ludzkim rozwoju, Znak, Kraków 1992. 26 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? ju, oraz w sytuacji, gdy bezpośrednio zajmujemy się rozwojem osobistym podopiecznego. Oczywiście te dwa rodzaje tutoringu mogą się przenikać i często tak się dzieje, chciałbym jednak przedstawić je osobno, aby ukazać ich specyfikę, wymagania i rezultaty. Ciekawie o swoim, trzeba przyznać, że niemal ekstremalnym doświad- czeniu tutoringu naukowego pisze we wspomnieniach C.S. Lewis (później- szy tutor i profesor Cambridge). Tak opisuje on pracę „jeden na jeden” ze Starym Knockiem (tutorem, który był także tutorem ojca C.S. Lewisa): Myśl, że istoty ludzkie miałyby wykorzystywać narząd głosu do czegokolwiek poza przekazywaniem lub odkrywaniem prawdy, wydawała mu się absurdem. Nawet najbardziej swobodna uwaga stanowiła dla niego wyzwanie do dyskusji. (...) Wykazanie błędu (gdy doszliśmy już do niego) zawsze wyglądało podobnie. Czy czytałem to? Czy przestudiowałem tamto? Czy dysponuję jakimiś danymi statystycznymi? Czy mam jakieś dane z własnego doświadczenia? (...) Innym chłopcom może by się to nie podobało; dla mnie takie rozmowy były jak krwi- sty befsztyk i mocne piwo21. Rzetelna, wymagająca i inspirująca praca intelektualna to jednak nie wszystko. tutoring naukowy wyróżnia kilka elementów: • zgodność zainteresowań tutora i podopiecznego: np. tutor interesuje się fizyką, podopieczny również, łączą ich zainteresowania i pasje; • cel tutoringu pojawia się już na początku relacji: może to być przygoto- wanie się do egzaminu, poznanie jakiegoś obszaru wiedzy, przygotowa- nie tekstu bądź eksperymentu; • tutoring to znacznie więcej niż przekazanie wiedzy: to poszukiwanie mądrości; w tym procesie nie zatrzymujemy się na zdobywaniu infor- macji, ale skupiamy na samodzielnym myśleniu i dokonywaniu pew- nych rozstrzygnięć; • równowaga między dyscypliną i eksploracją: tutor ustala wspólnie z pod- opiecznym ścisły plan pracy, ale jest także otwarty na nowe zagadnienia, dbając jednocześnie o to, aby praca posuwała się do przodu; intelektualna przyjemność: ważnym zadaniem tutora jest sprawić, aby dany obszar wiedzy cieszył, dawał satysfakcję i radość; pasja związana z tym, co się robi, jest bowiem jednym z kluczowych czynników życio- wego sukcesu; • • odpowiednia równowaga między dyscypliną i planem pracy a swobod- ną eksploracją; • tutor oprócz rozwoju wiedzy i umiejętności kładzie także nacisk na roz- wój charakteru. 21 C.S. Lewis, Zaskoczony radością. Moje wczesne lata, Palabra, Warszawa 1999, s. 137. 1. Czym jest tutoring? 27 Jedną z trudności, jakie mogą nas spotkać, gdy pracujemy metodą tu- toringu, jest tzw. efekt kangura (nazywany tak m.in. przez prof. Zbigniewa Pełczyńskiego), czyli zagrożenie skakaniem z tematu na temat i brak ugrun- towanej, systematycznej wiedzy jako rezultatu procesu. Istotnym wyzwa- niem, które stoi przez tutorem, jest umiejętność selekcji tematów, obszarów wiedzy: cykl ośmiu spotkań oznacza z reguły konieczność wybrania przez tutora ośmiu węzłowych zagadnień. Tutor powinien zwrócić uwagę na to, aby absolwent tutoringu był biegły w dyskusji i analizie tematów, ale przy tym miał solidne zasoby wiedzy „encyklopedycznej”. Charakterystyczne cechy tutoringu rozwojowego można z kolei opisać następująco: • umiejętność odkrywania i prowadzenia podopiecznego jest ważniejsza od wspólnych zainteresowań; • zadaniem tutora jest rozpoznać potencjał, preferencje, talenty pod- opiecznego, których nie jest on świadom, oraz zaproponować formy ich rozwoju i wykorzystania; • tutor pracuje w dużym stopniu poprzez wspólne doświadczanie z pod- opiecznym; • cel tutoringu pojawia się po drodze, pracę cechuje duża doza swobod- nej, acz uporządkowanej eksploracji; • miarą sukcesu jest zarówno odkrycie i rozbudzenie zainteresowań, świa- domość talentów, jak i rozwój pozytywnych cech charakteru; • tutor powinien cechować się pewną wszechstronnością, aby móc poru- szać się po omawianych zagadnieniach, a w momentach gdy potrzebna jest wiedza ekspercka, powinien skierować podopiecznego tam, gdzie może ją uzyskać; intelektualna przyjemność: podobnie jak w tutoringu naukowym, waż- nym zadaniem tutora jest sprawienie, aby poznawany obszar wiedzy cie- szył, dawał satysfakcję i radość, pasja jest bowiem jednym z kluczowych czynników życiowego sukcesu. • tutoring, coaching, mentoring – różnice i podobieństwa Te trzy metody rozwoju opierające się na pracy indywidualnej sporo łączy, ale też niemało dzieli. Spróbuję przedstawić najważniejsze założenia i cechy tych metod. Tutoring, coaching i mentoring stawiają sobie podobne cele, bywa, że wykorzystują podobne czy wręcz identyczne narzędzia. W każdej z tych metod chodzi o rozwój potencjału, szacunek dla wolności i podmio- 28 Część I. Co to jest tutoring? Kim jest tutor? towości człowieka oraz wyznaczanie sobie ambitnych celów i ich skuteczne realizowanie. Niemniej jednak jasno widać różnice między nimi oraz szcze- gólne konteksty, w których mogą być z dobrym skutkiem stosowane. tutor jest specjalistą w obszarze, którym się zajmuje, wie, jak się w nim poruszać i odnieść sukces. Ma przemyślanych wiele kwestii z tym związa- nych, zna drogę do osiągnięcia biegłości w danym obszarze. Pyta, inspiruje, czasem radzi. Dzieli się swoim warsztatem. Jest wychowawcą – dba o roz- wój charakteru podopiecznego i rozmawia o wartościach. Nie musi ukrywać swoich wartości i tożsamości, co więcej, właśnie z ich powodu może być wybierany przez podopiecznych. Tutor nie musi mieć bogatej sieci kontak- tów, ważnych projektów zrealizowanych w swoim życiu, rozpoznawalnych, budzących podziw osiągnięć. Osobie pragnącej zwiększyć swą wnikliwość, umiejętność podejmowania decyzji, biegłość w nauce, chcącej rozwinąć swój charakter i rozmawiać o wartościach – rekomendowałbym tutoring. Mówi się, że coach jest jak taksówkarz, który ma zawieźć klienta pod wskazany adres. Tym adresem jest cel, jaki wyznacza sobie klient wynajmu- jący coacha. Coach pomaga mu w znalezieniu celu, który go rozpali i zmo- tywuje do wysiłku. Coach nie musi być specjalistą w danej dziedzinie – jest specjalistą od uruchamiania zasobów klienta. Nie udziela rad, wstrzymuje się również od wartościowania tego, co mówi klient, zadaje jednak pyta- nia, które służą wzmocnieniu samoświadomości klienta. Coach z reguły kładzie znaczący nacisk na warsztat, narzędzia, które stosuje. Jeśli główną potrzebą danej osoby jest wsparcie w realizacji konkretnego, ważnego celu i dodatkowo jest to osoba posiadająca zasoby, zarówno materialne, jak i nie- materialne, to sugerowałbym coaching. Warto zaznaczyć, że klienci często sięgają po coaching w sytuacji kryzysu (gdy chcą stawić czoła problemom i potrzebują wsparcia) i nagłego wzrostu (gdy np. obejmują nowe, wyma- gające stanowisko i muszą szybko opanować nowe kompetencje społeczne czy techniczne). mentor z kolei osiągnął wysoki poziom w tym, co robi, ma znaczący dorobek, sukcesy i autorytet. Z reguły swój czas inwestował w realizację projektów, a nie w naukę metod pracy z innymi. Ma jednak sporo do po- wiedzenia, dysponuje rozległą siecią kontaktów. Lubi również dzielić się wiedzą z ludźmi, którzy podzielają jego wartości, chce ich wzmacniać i pro- mować. Może nieautorytatywnie radzić, dzieląc się swoim doświadczeniem i wiedzą. Bywa adwokatem i promotorem swojego podopiecznego. Jeśli mamy do czynienia z osobą, która lubi – w pewnych obszarach – uczyć się od lepszych od siebie, ufa przede wszystkim regułom i zasadom po- twierdzonym realnymi, życiowymi sukcesami, jest otwarta na przywództwo innych oraz aktywne kształtowanie charakteru, to takiej osobie rekomen- dowałbym mentoring. 1. Czym jest tutoring? 29 , m y t w m o i z o p i k o s y w ł ą n g ą i s o r o t n e M i m y c ą z c a n z ę i s ć i l a w h c o p e ż o m , i b o r o c t e t y r o t u a e ż k a t a d a i s o p , i m a i c ę i n g ą i s o u i c y ż w ę i s a i n a w o r e i k z y c ą j a k i n y w i s u m e i N . i m a i c ś o t r a w i m y n o l ś e r k o , o g e n z c i g o g a d e p a i n a w o t o g y z r p ć e i m m i o w s m i k t s y z s w e d e z r p e j u ł a i z d d o - ę i n g ą i s o i ą i c ś o w o b o s o , m e d a ł k y z r p e c ą j a k i n y w , y d a r o g e j ą s e n n e C . i m a i c - o d i m a s e c k u s o g e t r a p o p , o g e t a g o b z ę i s ć i l e i z d e ż o m r o t n e M . a i n e z c d a i w ś a r a t S . y t a m e l y d e j o w j e r ó t k , ą b o s o ć y b , i m a t k a t n o k , ą z d e i w s ć y z r e i w o p a n ż o m , o g e n z c e i p o d o p u ł a j c n e t o p j ó w z o r o ę i s ą r ó t k , e z d o r d o c ą j a t ę i m a p o k d a z r e i n - o p y b o s o j e n a d u ł a j c n e t o p u i n a j i w z o r – m e r o t n e m z t k a t n o k y n r a l u g e r z e z r p j e i n d e i w o p d o o , ą n o z c d a i w ś o d ą b o s o a n a c ą j a g e l o p a d o t e m o t g n i r o t n e M , j e j e i n a z d a r o d , y b o s o j e n a d u ł a j c n e t j e j e i c y b h c y n z c y t y r k h c a j c a u t y s w a a n ę i s a r e i p o g n i r o t n e M . m e t a k o w d a e i w t z d ó w y z r p i i j c a l u m y t s , i j c a r i p s n i . w ó t k a t n o k i c e i s , u ż i t s e r p , i j c a m r o f - o p j ó w z o r t s e j a r o t n e m m e i n a d a Z . ) i c ś o t r a w , a j z i w ( . m a s ł d e z s e z r p h c a o c e ż , ą c i n ż ó r ą t z ( z r a k w ó s k a t k a j t s e j a t n e i l k ć ź e i w a z a m y r ó t k , ) a t n e i l k d o a i n - a w o ż a g n a a z i u k ł i s y w ż e i n w ó r e j u k e z c o e i s n e s m y n w e p W . a t n e i l k o g e j o w s w ó l - e c ę j c a z i l a e r a n t s e j y n o i w a t s a n h c a o C h c a o C . t n e i l k e i b o s a z c a n z y w y r ó t k , l e c t s e j m e s e r d a m y T . s e r d a y n a z a k s w d o p o g e c ą j u w y t o m u i n e i z e l a n z w a g a m o p - i l a j c e p s ć y b i s u m e i n h c a o C . u k ł i s y w o d e j u w y t o m z i a t n e i l k i l a p z o r y r ó t k , u l e c d o ą t s i l a j c e p s t s e j – e i n i z d e i z d j e n a d w ą t s . a t n e i l k w ó b o s a z a i n a i m a h c u r u - o s o ( a t n e i l k i c ś o ł z s y z r p i j z i w j e n o l ś e r k o h c y n ż a w , ) u g n i h c a o c z j e c ą j a t s y z r o k y b ę j c a z i l a e r a n y n o i w a t s a n t s e j g n i h c a o C . w ó l e c h c y n t i b m a i h c y b a ł s ć a k i n u a g a m o p : u g n i h c a o c e l e C e n l a u d i w y d n i a r e i p s w ; ć ś o n w y t k e f e i ć a w o z i l a m y s k a m a l a w z o p ; ę i s e i n e z c u ; i c ś o n t ę j e i m u ć i l a n o k s o d i ł a j c n e t o p y n o r t s e n c o m a i n c a m z w ; w ó k i n y w e r ó t k , i c ś o n t ę j e i m u i y b o s a z e j u z i w y t k a ; e n a w y t s y z r o k y w e i n y ł y b s a z c h c y t o d e j c a l e r e j o w s ć a w o t ł a t z s k i , ć a t s ę i s ą c h c i m i k a j , i m i k a t ę i s ć a t s m o i z d u l a g a m o p a n , b ó s o p s w ) e t s i b o s o i e w o d o w a z ( . y ż e l a z m i m i k a j t s e J . s e c k u s ć ś e i n d o
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: