Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01889 033227 15641636 na godz. na dobę w sumie
Twoje badania krwi - ebook/pdf
Twoje badania krwi - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Vital Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8168-118-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

70% diagnoz lekarskich jest stawianych w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych. W większości przypadków nasza krew może co najwyżej wskazywać, co się w niej znajduje. Nie odsłania natomiast tego, co dzieje się w tkankach w organizmie czy poszczególnych organach. Dzięki tej książce poznasz wszystkie ważne parametry krwi, które mają ogromne znaczenie dla zdrowia, takie jak żelazo, poziom cukru, TSH, witaminy D, B12 itd. Będziesz wiedział o jakie dodatkowe badania krwi poprosić lekarza aby diagnoza była prawidłowa. Staniesz się świadomym pacjentem i unikniesz przyjmowania zbędnych leków. Nie będziesz musiał już znosić zmęczenia, bólu czy pogorszonego nastroju. Odkryj przyczynę złego samopoczucia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Miryam Muhm Twoje badania krwi Twoje badania krwi Miryam Muhm Twoje badania krwi Dlaczego wyniki badań laboratoryjnych są często błędne i nie odzwierciedlają faktycznego stanu zdrowia Redakcja: Irena Kloskowska Skład: Krzysztof Remiszewski PRojekt okładki: Krzysztof Remiszewski tłumaczenie: Aneta Trybulska Wydanie I BIAŁYSTOK 2019 ISBN 978-83-8168-119-3 tytuł oRyginału: Die Blutwert-Lüge: Warum Laborwerte falsch sind und uns krank machen Copyright © 2016 Europa Verlag GmbH Co. KG Berlin · München · Zürich · Wien © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2018 All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadaczy praw autorskich. Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca i autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod. 15-762 Białystok ul. Antoniuk Fabr. 55/24 85 662 92 67 – redakcja 85 654 78 06 – sekretariat 85 653 13 03 – dział handlowy – hurt 85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl PRINTED IN POLAND SPIS TREŚCI Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1 . Żelazo, burn-out i spółka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2 . Geofagia – apetyt na ziemię . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 3 . TSH – niesklasyfikowani tarczycowcy . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4 . Jod – powrót do początków ewolucji . . . . . . . . . . . . . . . . 103 5 . Witamina B12 – depresja, demencja i nieprawidłowe zakresy normy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 6 . Witamina B1 bronią w walce z parkinsonem? . . . . . . . . . 165 7 . Wapń, osteoporoza… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 8 . Witamina D – „D”ylemat z ochroną przed słońcem . . . 205 9 . Glukoza – słodziutka cukrzyca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 10 . Jak pewne są wyniki badań laboratoryjnych? . . . . . . . . . . 263 Definicje niektórych pojęć z zakresu medycyny laboratoryjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Ważna informacja Niniejsza książka nie jest wyczerpującym źródłem informacji . Jej publikacja nie zastąpi ani praktyk medycznych, ani porady zaufa- nego lekarza . Podane na łamach tej książki porady zostały staran- nie opracowane i sprawdzone zarówno przez autorkę, jak i przez wydawnictwo, jednakże nie udzielają oni z  tego tytułu żadnej gwarancji . Tym samym zarówno odpowiedzialność cywilna au- torki lub wydawnictwa, jak i  jej podwykonawców, za wszelkie szkody osobowe, materialne i majątkowe jest wyłączona . Nie jest bowiem intencją autorki, by stawiać diagnozy lub wy- dawać jakiekolwiek zalecenia . Jej celem jest natomiast przeka- zanie pomocnych informacji z zakresu opieki zdrowotnej, które można wykorzystać w oparciu o konsultacje z zaufanym lekarzem . W razie próby samodzielnego leczenia autorka i wydawnictwo nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za ewentualne konsekwen- cje . W razie wątpliwości co do zażycia jakichkolwiek suplemen- tów diety należy skonsultować się ze swoim lekarzem . Wyróżnienia w przytoczonych cytatach pochodzą od autorki, o ile nie wskazano inaczej . PRZEDMOWA Pomysł na opracowanie niniejszej książki zawdzięczam amery- kańskiemu lekarzowi i badaczowi Johnowi D . Doux . Dziesięć lat temu opublikował on pewną pracę naukową, która pokrywała się z moim długoletnim doświadczeniem jako studentki medycyny i pacjentki . Jej tytuł brzmiał When normal is not… W wolnym tłu- maczeniu brzmi to mniej więcej tak: „Kiedy wyniki badań labora- toryjnych są w normie, a wcale nie oznaczają, że jesteśmy zdrowi”1 . Przedstawiona przez niego, poparta wieloma dowodami na- ukowymi teza stanowiła dla mnie odpowiedź na wiele pytań, które się mimowolnie nasuwają, gdy dostrzega się, jak wielu ludzi mimo „normalnych” wyników badań laboratoryjnych cierpi miesiącami lub latami z powodu chorób, bez żadnej diagnozy, już nie wspo- minając o jakimkolwiek leczeniu – i wszędzie, gdzie to tylko moż- liwe, przyczepia im się łatkę „zestresowanych psychosomatyków” . Praca dra Doux oraz poglądy innych lekarzy, że ślepa wiara w wyniki badań krwi (surowicy) może w wielu przypadkach wy- prowadzić medycynę na manowce2, coraz bardziej motywowały mnie do tego, by zebrać odpowiednie materiały naukowe i ukazać jeden z najpoważniejszych problemów współczesnej medycyny: podejście do wyników badań krwi . 7 TWOJE BADANIA KRWI Poważny dlatego, że do 70 diagnoz lekarskich jest stawia- nych właśnie w oparciu o wydruk takich badań laboratoryjnych . W większości przypadków nasza krew może co najwyżej pokazać, co się w niej znajduje – nie pokaże natomiast tego, co dzieje się w tkankach w organizmie . Innymi słowy: nawet jeżeli badany skład- nik występuje w badanym obszarze, to i tak w tkankach i narządach (tarczyca, nerki, wątroba, trzustka, mózg, kości…) może istnieć nie- dobór lub nadmiar tego składnika – i z tego względu możemy być chorzy . Znajduje to uzasadnienie w wielu badaniach medycznych . Jeżeli badane wartości krwi przekraczają zakres prawidłowych wartości, to – abstrahując od ostrych przypadków – można zwy- kle przyjąć, że odchylenie to ujawni się dopiero wtedy, gdy narząd lub tkanka już od dłuższego czasu będą zmienione chorobowo . Jeżeli przykładowo badanie wykaże podwyższony poziom kreaty- niny we krwi, to znaczy, że w niemal 50 praca nerek jest niepra- widłowa . Oznacza to zatem, że nerki już od lat zmagały się z silnie osłabioną wydolnością, na co jednakże nie wskazywały wartości kreatyniny zawarte w badaniach krwi3 . Pionierska praca naukowa Johna D . Doux ukazuje, co jest pię- tą Achillesa medycyny konwencjonalnej . Jego zdaniem – i zresztą nie tylko on tak uważa – założenie, że wyniki badań krwi będące w zakresie normy oznaczają normalne funkcjonowanie narządów i tkanek, jest zasadniczym błędem4 współczesnej medycyny, gdyż w ten sposób wielu faktycznie chorych pacjentów zostaje po pro- stu pominiętych . Problem ten staje się jeszcze większy, kiedy okazuje się, że wy- niki badań krwi same w sobie są z nieznanego powodu błędne . Zaczyna się zatem od nieprawidłowego pobrania krwi i ciągnie się to tak dalej, aż do fałszowania wyników wskutek błędów labora- toryjnych lub przyjmowanych leków . 8 PRZEDMOWA Drażliwym punktem medycyny są bowiem obecnie ustalone wartości normy dla danego badania . Czasem są one tak „duże jak drzwi od stodoły”, jak to dobrze oddała jedna z pacjentek, a cza- sem – tak wąskie jak ucho igły – obrazowa metafora, która ujmuje tę problematykę w swojej istocie . Problematyka ta jest w mniejszym bądź większym stopniu po- ruszana przez lekarzy specjalistów, i to tylko w niektórych wy- tycznych . Niemniej jednak w wielu przypadkach nie dochodzi do radykalnych i koniecznych zmian w zakresie nieprawidłowo ustalonych granic normy dla, jak by nie było istotnych dla nas, wyników morfologii . W  taki właśnie sposób niezmiennie wielu chorych wykra- cza poza schemat myślowy tego systemu medycznego, gdyż większość lekarzy w celu postawienia diagnozy skłania się bar- dziej ku bazowaniu na wynikach badań krwi niż na widocznych symptomach . Niewielkie wartości liczbowe podane w wynikach badań, na podstawie których rozróżniamy dzisiaj „chorych/wymagających leczenia” od tych „zdrowych/odsyłanych do domu”, mogą decydo- wać o losie milionów . Zbyt często tylko na podstawie tychże war- tości chorzy ludzie bez diagnozy i terapii popadają w zwątpienie . Nieprawidłowo wyznaczone wartości graniczne normy mogą ponadto powodować, że właśnie wskutek braku wczesnego zdia- gnozowania dochodzi do zachorowania lub pogorszenia stanu zdrowia – mówimy zatem o chorobach, którym, jeśli postąpiliby- śmy inaczej (dokładna analiza symptomów i lepsze, bardziej od- powiednie wartości graniczne normy), moglibyśmy w porę zapo- biec, które moglibyśmy odpowiednio leczyć albo nawet wyleczyć . Tutaj nie chodzi tylko o pacjentów, ale również o związane z tym społeczne koszty następcze . 9 TWOJE BADANIA KRWI Ludziom, którzy dbają o zdrowie swoje i swoich najbliższych i sami chcą coś w tym zakresie uczynić, niniejsza książka dostar- cza ugruntowanych medycznych informacji; jednocześnie stara się pełnić rolę drogowskazu i doradcy, który pomoże nam lepiej odnaleźć się w tym naszym sprawnie funkcjonującym, aczkolwiek zawierającym błędy, systemie medycznym . Monachium, lato 2016 roku Miryam Muhm PODZIĘKOWANIE Dziękuję wszystkim lekarzom i profesorom, którzy otwarcie po- ruszali ze mną wszelaką problematykę medycyny dnia codzien- nego i dostarczyli mi pomocnych informacji . Szczególne podzię- kowania składam na ręce Suzanne Bürger za jej niezwykle cenne wsparcie językowe i współpracę redakcyjną . Dziękuję również wszystkim naukowcom oraz lekarzom spe- cjalistom i lekarzom pierwszego kontaktu, którzy mieli odwagę poruszyć publicznie kwestie niedociągnięć medycznych i którzy walczą o poprawę tego stanu rzeczy . 10 WPROWADZENIE W celu lepszego zrozumienia przedstawionej w tej książce proble- matyki chciałabym w pierwszej kolejności wyjaśnić kilka kwestii . Podanym w wynikach badań wartościom laboratoryjnym czę- sto przypisuje się odpowiednie wartości referencyjne . Liczby te (wartości graniczne) są opatrzone jednostkami miary i  zosta- ły ustalone przez lekarzy specjalistów i ekspertów . Niemal 70 wszystkich diagnoz lekarskich jest stawianych na podstawie wła- śnie tych wartości . Wartości laboratoryjne odnoszą się do składników (analitów lub parametrów) mierzonych we krwi, a  dokładniej mówiąc, w surowicy i osoczu . W poniższych rozdziałach rozgraniczenie to zostanie pominięte, by nie zakłócać płynności czytania . Będzie zatem mowa ogółem o „badaniach krwi” bez wyszczególniania za każdym razem, czy chodzi o badania osocza, surowicy lub też krwi pełnej . Wartości graniczne, oddzielające ludzi zdrowych od chorych, są ustalane na podstawie określonych kryteriów, które w świe- cie specjalistów często budzą kontrowersje, a towarzystwa me- dyczne skłaniają do tego, by raz je zwiększać, raz zmniejszać . W ten sposób powstaje niejako swoista kolejka górska, na której 11 TWOJE BADANIA KRWI miliony ludzi raz uznaje się za chorych, a innym razem – za zupeł- nie zdrowych . Tyczy się to przede wszystkim wartości tyreotropi- ny (TSH), cholesterolu, glukozy, itd . Duże zaufanie do wyników badań krwi bazuje na założeniu, że wartości pewnych składników we krwi – niezależnie od tego, czy mieszczą się one w zakresie normy czy też nie – korelują ze sta- nem tych składników w organizmie, to znaczy z ich stanem w na- rządach i tkankach . To założenie jednak nie zawsze jest słuszne! To zależy między innymi od pewnej ważnej przesłanki, która nie- stety zbyt często jest źle rozumiana: mianowicie od homeostazy . Źle rozumiana z powodu mocy tego, co rzeczywiste, jak sam się później przekonasz . W uproszczeniu homeostaza krwi jest dążeniem organizmu do zachowania odpowiedniego stężenia danych składników we krwi i wyrównania odchyleń (zmian) z pomocą mechanizmów sprzę- żenia zwrotnego . Przykład: kiedy spożywamy za dużo cukru, wzrasta poziom cukru we krwi (ilość glukozy we krwi) i tym samym więcej insu- liny wytrąca się do krwi – hormonu, który reguluje proces synte- zy glukozy do glikogenu, dzięki czemu przywraca poziom cukru we krwi do normalnej wartości . Jeżeli z kolei we krwi znajduje się za mało cukru (na przykład w czasie postu), do akcji wkracza glukagon (również hormon) i zaczyna rozkładać glikogen, powo- dując tym samym wzrost poziomu cukru we krwi . W ten sposób organizm sam zapewnia, że mózg zawsze otrzymuje wystarczającą ilość tego jakże ważnego dostawcy energii . To jest trochę jak z prowadzeniem samochodu: w celu kom- pensacji zmiany kierunku samochodu (z powodu nierówności, pochyłości lub wyrw w jezdni) i utrzymania samochodu na wy- znaczonym pasie ruchu kierowca manewruje kierownicą niemalże 12 WPROWADZENIE automatycznie i nieświadomie, raz bardziej na lewo, raz bardziej na prawo . Podobnie funkcjonuje homeostaza krwi – samoregula- cja krwi, o której musi wiedzieć każdy student medycyny . Czy przebywanie twojego samochodu na danym pasie mówi coś o jego stanie? Nie, bo w dalszym ciągu pozostajesz na wyznaczonym pasie mimo powolnych oznak zużycia auta lub stopniowego sącze- nia się oleju . Tylko w wyjątkowo ekstremalnych przypadkach samo- chód wyrzuciłoby z pasa (na przykład w razie pęknięcia opony) . Pozostańmy przy tej metaforze, by wyjaśnić całość: mózg („kie- rowca”) stara się utrzymać stężenie składnika we krwi zawsze w określonych parametrach („na wyznaczonym pasie ruchu”), ale to bardzo niewiele mówi o stanie twoich narządów i tkanek („fak- tycznym stanie twojego samochodu”) . Tylko już w pełni rozwi- nięta choroba lub ostry przypadek, na przykład nagłe krwawienie („pęknięta opona”) wyrzuci określone składniki z tego homeosta- tycznego pasa . W praktycznej, szarej rzeczywistości medycznej zdecydowana większość lekarzy od wieków wychodzi z założenia, że stan krwi w większości przypadków odzwierciedla stan organizmu . To jest jednak mylny wniosek – pociągający za sobą katastrofalne skutki dla pacjentów . Cały szereg badań potwierdza, że w organizmie może zacho- dzić ogniskowy (ograniczony do danej tkanki lub danego organu) niedobór lub nadmiar pewnych składników, mimo że we krwi wszystko jest „w porządku” . Ta nierównowaga ograniczona wy- łącznie do jednego narządu może powodować choroby – niekiedy nawet bardzo poważne . Podobnie ogniskowe zaburzenia procesów biochemicznych mogą w  odniesieniu do danej molekuły wywoływać choroby, których nie będzie widać w wynikach badań laboratoryjnych5 . 13 TWOJE BADANIA KRWI I  mimo podwyższonych wartości danego składnika we krwi w tym narządzie może dojść do niedoboru tego składnika (patrz rozdział Żelazo, burn-out i spółka) . Menglin Li z Chińskiej Akademii Nauk Medycznych i Krajo- wego Laboratorium Medycznej Biologii Molekularnej w Pekinie streszcza to wszystko w następujący sposób: Krew podlega dokład- nej kontroli homeostatycznej, oznacza to, że organizm wykazuje ten- dencję do zwalczania zmian [w stężeniu składników] we krwi […] Nawet wtedy, gdy osocze [krwi] przepływa przez wszystkie tkanki organizmu i tym samym teoretycznie jest w stanie zgromadzić wszel- kie informacje na temat biomarkerów stanów chorobowych [skład- ników], nie należy ignorować roli mechanizmów homeostatycznych w  zwalczaniu wspomnianych zmian [w  stężeniu] zachodzących w składnikach6 . Makroelement (przeciwieństwo: mikroelement) magnez od lat stanowi klasyczny przykład niskiej sugestywności wartości wielu składników we krwi – o czym lekarze generalnie powinni wiedzieć . Ten składnik mineralny bierze udział w ponad 300 procesach enzymatycznych w organizmie i tym samym jest decydujący dla zdrowego funkcjonowania między innymi układu nerwowego, mięśni, serca, naczyń krwionośnych, jak również kości . Wiemy, że 99 magnezu znajduje się w komórkach organizmu, a tylko 1 we krwi . Wiele badań wskazuje na to, że poziom magnezu we krwi najprawdopodobniej nie odzwierciedla faktycznego stęże- nia tego składnika mineralnego w organizmie – w szczególności, kiedy jego wartości leżą w normie7 . To wszystko wiadomo już od 1990 roku8, co więcej, wspomniał o tym w Niemczech w 1995 roku prof . dr H . J . Holtmeier (zaczerpnięte z cytatu dr Bayer): Niedobór magnezu występuje często, ale trudno go udowodnić. 14 WPROWADZENIE W około 50 przypadków mamy do czynienia z niedoborem ko- mórkowym, którego się nie wykaże w surowicy krwi9 . Niestety – od 1990 roku, czyli już od ponad ćwierćwiecza, nie- wiele się w tym zakresie zmieniło, co zostało wyłuszczone w 2011 roku w pewnym badaniu przeprowadzonym przez amerykańskich naukowców: Niestety stężenie magnezu w surowicy nie odzwiercie- dla całkowitej ilości magnezu w organizmie; lepsze możliwości po- miaru całkowitego bilansu magnezu ani nie są łatwo dostępne, ani znormalizowane10 . W tej książce nie chodzi jednak tylko o ukazanie wad testów, ale głównie o  źle ustalone zakresy prawidłowych wartości . Kwestia ta została podkreślona w pewnym artykule naukowym: Tradycyjna metoda wyznaczania zakresów referencyjnych dla stę- żenia magnezu we krwi jest błędna w obliczu dużej liczby „nor- malnych” ludzi, którzy mają chroniczny, nieuświadomiony ujemny wynik bilansowy magnezu […] Zmniejszona ilość przyjmowane- go wraz z pożywieniem magnezu doprowadziła do chronicznego, ukrytego niedoboru magnezu u wielu ludzi, gdyż stężenie magnezu w ich surowicy cały czas znajduje się w granicach normy, ten jed- nakże z powodu resorpcji pochodzi głównie z kości. W celu osiągnię- cia normalnego poziomu magnezu we krwi osoby te dla własnego zdrowia powinny odpowiednio dostosować swój sposób odżywiania albo przyjmować suplementy magnezu11 . Problematyka związana ze składnikiem mineralnym, jakim jest magnez, stanowi jeden z wielu przykładów, które pokazują nam, jak bardzo możemy być chorzy mimo normalnych wyników badań krwi . Jeżeli niedobór tego składnika, który bądź co bądź nadal odgrywa decydującą rolę w naszym organizmie, nie zosta- nie wykryty w badaniu krwi, właściwie oczywiste jest, że samo to 15 TWOJE BADANIA KRWI wystarczy, byśmy zachorowali – a nie to, że jesteśmy „zestresowa- ni” czy „wyczerpani psychicznie” . Istnieje jeszcze szereg innych składników, o których jednak tu- taj nie wspomnę, gdyż wówczas rozsadziłoby to ramy tej książki . Można by tu przytoczyć dla przykładu naukowe dowody dla po- tasu i kreatyniny12, które idą w tym samym kierunku, co te odno- szące się do magnezu . Same normalne wartości wątrobowe w wy- nikach badań niekoniecznie oznaczają, że z wątrobą jest wszystko w porządku13 . Można nawet mieć ostre zapalenie trzustki, a para- metry krwi odnoszące się do tego narządu – na przykład enzymy takie jak lipaza i amylaza, które w takim przypadku musiałyby być podwyższone – będą całkowicie w normie14 . (Z tego też względu amerykańscy lekarze już od lat opowiadają się za tym, by w przy- padku tak ostrych przebiegów choroby swoją uwagę skierować bardziej na markery zapalne jak CRP, by tę jakże niebezpieczną, bądź co bądź zbyt często kończącą się śmiercią chorobę móc roz- poznać możliwie jak najwcześniej)15 . Mimo to – dlaczego prawie 70 diagnoz jest stawianych głów- nie w oparciu o wyniki badań krwi16? Pewnie dlatego, że stało się to częścią „medycyny defensyw- nej”17 . Dlaczego zatem lekarz miałby leczyć symptomy, skoro w wy- nikach badań czarno na białym widać, że pacjent w ramach usta- lonych przez lekarzy specjalistów zakresów referencyjnych normy jest zdrowy? Strach przed wszelkimi konsekwencjami prawnymi skłania lekarzy nawet do tego, by zlecić wykonanie badań krwi, mimo iż uważają je oni za niewiarygodne – bądź też by rozpocząć leczenie, co do którego sami w ogóle nie są przekonani18 . Lekarz, który odpowiednio zajmie się pacjentem z wyraźnymi oznakami choroby – na przykład takim, który mógłby zmagać się z niedoczynnością tarczycy – mimo wyników badań mieszczących 16 WPROWADZENIE się w normie, mógłby wiele przy tym ryzykować . Z tego powodu niektórzy z nich utracili nawet swoje prawo wykonywania zawo- du lub musieli odpowiadać za swoje czyny przed sądem, mimo iż obowiązuje zasada, że wytyczne nie są prawnie wiążące19 . Obstawanie w pierwszej kolejności przy wynikach badań krwi w celu postawienia diagnozy jest przypuszczalnie związane rów- nież z  faktem, że sposób funkcjonowania homeostazy nie jest zrozumiały, albo inaczej ujmując: w jej ramach zachodzi proces utrzymania istotnych dla życia stężeń składników we krwi – co jednakże niepostrzeżenie może być bardzo obciążające dla narzą- dów i tkanek . W obliczu ogromu dowodów na to, że „normalne” wartości krwi niekoniecznie korelują ze stanem organizmu, chyba nadszedł wreszcie czas, by wyzbyć się pewnych dogmatów . Gdy- byśmy zatem zaczęli postrzegać organizm i tym samym homeosta- zę z ewolucyjnego punktu widzenia, możliwe byłoby wyrzucenie przestarzałych koncepcji, w ramach których choroby rozpoznaje się zbyt późno i zazwyczaj nietrafnie, za burtę . Krew jest nam potrzebna do życia, podobnie jak wszystkie inne składniki, które w sobie ma i które transportuje . W razie zaburzeń stężenia składników organizm robi wszystko, by możliwie jak naj- lepiej znosić tego typu zmiany zachodzące we krwi, aby zaopatry- wać w nią najważniejsze narządy i tkanki, w tym również centrum dowodzenia organizmu: czyli mózg . Ale nawet to nie jest tak ważne, jak zapewnienie samego prze- życia . Weźmy pod lupę chociażby taką witaminę B12 . Jej niedobór najpierw uwidacznia się w układzie nerwowym (uczucie odrętwie- nia), a następnie – w mózgu (depresja, dezorientacja, demencja) . Dopiero wtedy niedobór witaminy B12 wychodzi również we krwi, ponieważ powoduje niedokrwistość złośliwą (anemię), która nie- leczona prowadzi do śmierci . 17 TWOJE BADANIA KRWI Z biegiem ewolucji natura stworzyła pewnego rodzaju hierar- chię, której zapewne podlega również stężenie molekuł w orga- nizmie . Zgodnie z tą „hierarchią przeżycia” kwestia utrzymania funkcji życiowych ma pierwszeństwo względem naszego „stanu zdrowia” czy naszego samopoczucia . Jeśli cierpimy tylko z powo- du osteoporozy, a nawet demencji, jesteśmy w stanie jeszcze dłu- go żyć – mimo ewidentnego niedoboru wapnia lub witaminy B12 . Kiedy jednak dojdzie do istotnie poważnego ubytku wspomnia- nych substancji, wówczas może to być niebezpieczne dla naszego życia . I właśnie ta jakże istotna dla lekarskiej diagnozy krew (oso- cze, itd .) mogłaby wtedy stanowić ostatni przystanek, na którym na jaw wychodzą deficyty fizyczne i problemy zdrowotne (za wy- jątkiem ostrych przypadków) . Na bazie właśnie takiej kontroli homeostatycznej krwi prof . Youhe Gao jest zdania, że inne płyny ustrojowe (mocz i pot) czę- ściej pokazują nam, że mamy do czynienia z zaburzeniami, niż krew . Swoją zrozumiałą i naukowo popartą tezę uzasadnia w ten sposób, że mocz i pot stanowią produkty ekskrecji, czyli to, co organizm wydala, i  czego, w  przeciwieństwie do krwi, już nie potrzebuje . Kryje się za tym myśl, że organizm w wyniku home- ostazy krwi próbuje pozbyć się substancji go obciążających (na przykład protein, które uległy zmianie w wyniku przyjmowania leku) wraz z moczem lub potem, zanim obciążą one krew . Idąc tym tropem, także wydychane przez nas powietrze można byłoby postrzegać jako wydalanie go z naszego organizmu20 . Wszystkie powyższe twierdzenia pokazują, że w  naukowym świecie specjalistów w ruchu jest coś, co związane jest z niedocią- gnięciami wyników badań krwi . Dr John D . Doux już przed laty postulował, by opracować inne metody odpowiednio wczesnego 18 WPROWADZENIE wykrywania zaburzeń funkcjonalnych w  sensie niedoboru lub nadmiaru określonych substancji w organizmie21 . Pocieszająca jest świadomość, że badacze nie ograniczają się wyłącznie do stawiania tez, ale że faktycznie poszukują nowych dróg ku lepszemu i  szybszemu rozpoznawaniu chorób . Od lat trwają już prace nad stworzeniem wyszukanych czujników dla tak zwanych nosów elektronicznych, by w wydychanym powietrzu możliwe było wyłapanie tak zwanych lotnych związków organicz- nych (VOCs = volatile organic compounds), z których da się wy- prowadzić okoliczności choroby . W Europie oraz w USA w takie nowe przedsięwzięcia badaw- cze inwestuje się wiele pieniędzy, dzięki czemu już dzisiaj takie diagnozy chorobowe na podstawie wydychanego powietrza są możliwe . W 2014 roku naukowcy z Medycznego Centrum Uni- wersytetu w Maastricht za pomocą takiego elektronicznego nosa z taką samą pewnością mogli zdiagnozować raka piersi, jak za po- mocą zazwyczaj stosowanych metod22 . Niedawno (w lutym 2016 roku) na Politechnice Federalnej ETH w Zurychu dzięki ulepszonej metodzie analitycznej oraz odpowiedniemu urządzeniu uzyskano bardzo precyzyjne pomia- ry molekuł wydychanego powietrza23 . Dr Pablo Sinues, prywatny wykładowca uniwersytecki i naukowiec pracujący w laboratorium chemii organicznej wspomnianej uczelni technicznej, za pomocą swojego wysoce czułego aparatu był w stanie wykazać obecność szeregu produktów metabolizmu w lekach . Kolejnym krokiem będzie prawdopodobnie diagnozowanie cukrzycy i innych cho- rób na bazie wydychanego powietrza24 . Miesiąc po wspomnianej publikacji badacze z  uniwersyte- tu w Amsterdamie opublikowali kolejne badanie poświęcone tej 19 TWOJE BADANIA KRWI tematyce . Na bazie zmierzonych w wydychanym powietrzu mo- lekuł można było jednoznacznie odróżnić zdrowych pacjentów od takich, którzy przykładowo zmagali się z artrozą reumatoidal- ną . Ale nie tylko to – dzięki zmiennym „odciskom palców” moż- liwe było również dobre rozpoznanie stopnia zaawansowania choroby25 . W tej dziedzinie zatem coś się dzieje, ponieważ w świecie spe- cjalistów panuje jawne przekonanie, że zachodzi potrzeba opraco- wania lepszej metody diagnostycznej, by móc wcześniej rozpozna- wać choroby, niż pozwala na to krew . Wprawdzie i tutaj w dalszym ciągu mamy do czynienia z ba- daniami . Droga do wprowadzenia tej nowej metody w życie jest długa – i do tego czasu my, pacjenci, musimy zadowolić się fak- tem, że diagnozy będą zasadniczo stawiane w oparciu o wyniki ba- dań krwi – i to mimo że państwowa kasa chorych, jak na przykład AOK, pisze na swojej stronie internetowej: Zasadniczo w przy- padku wszystkich badań krwi obowiązuje zasada, że charakteryzują się one jedynie ograniczoną dokładnością i nie dają jednoznacznych wyników. Oprócz prawidłowych pozytywnych wyników każdy test daje także błędne pozytywne wyniki26 . Z tego też względu opłaca się dowiedzieć się czegoś więcej na te- mat wartości krwi i ich wiarygodności – w szczególności w odnie- sieniu do substancji, które zostaną omówione w tej książce: TSH, jod, wapń/PTH, żelazo, ferrytyna, witamina B12, witamina B1… 20 1 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA To, jak ważne dla życia są minerały, wiedzą już od dawien dawna nasi najbliżsi krewni, szympansy . Naukowcy z uniwersytetu w Oksfordzie od 1990 roku obser- wują pewną grupę tych naczelnych w lesie Budongo, rezerwacie dzikiej przyrody w Ugandzie . W ostatnich latach stwierdzili oso- bliwy sposób zachowania: szympansy te coraz częściej żrą glinę i/ lub piją wodę z glinianek . Powodem takiego zachowania jest naj- pewniej rosnące zniszczenie lokalnych palm rafia, których rdzeń do tej pory pełnił dla szympansów rolę źródła składników mine- ralnych . Odkąd się ono wyczerpuje, zwierzęta zaczęły instynk- townie szukać nowych możliwości uzupełnienia niedoborów (taki sposób postępowania jest znany wśród szympansów) . W gli- nie, bogatej w takie składniki mineralne jak żelazo, mangan, ma- gnez i wapń, znalazły swoje nowe źródło27 . Z  pewnością zadasz sobie pytanie, co szympansy i  jedzenie gliny mają wspólnego z tym rozdziałem . Otóż dowiesz się tego w ramach lektury . I tak dużo już zdradziłam – jest to pośrednio związane ze „złymi” parametrami żelaza we krwi, ale również z dziwnie i „źle” wyznaczonymi zakresami normy dla ferrytyny 21 TWOJE BADANIA KRWI (białka służącego do magazynowania żelaza w komórkach) . Wie- lu ludzi, którzy poważnie chorują z powodu niewykrytego niedo- boru żelaza, postępuje dokładnie tak samo jak szympansy z Bu- dongo i wkłada sobie do ust taką glinę28 . W języku specjalistycznym takie zaburzenie odżywiania okre- śla się mianem geofagii . Wnioskując z niejednego opisu przypad- ku na platformie PubMed29, do dnia dzisiejszego występuje ona w naszym zamożnym, cywilizowanym, zachodnim świecie (mię- dzy innymi w USA i w Szwajcarii) . Powód: również w XXI wieku niedobór żelaza w większości przypadków wciąż nie jest właści- wie diagnozowany30 . (Więcej na temat tego godnego uwagi zjawi- ska dowiesz się w rozdziale Geofagia – apetyt na ziemię) . KRÓTKIE WPROWADZENIE – ŻELAZO I JEGO ZNACZENIE Żelazo jest określane mianem mikroelementu, gdyż w ludzkim organizmie występuje jedynie w znikomych ilościach (3 do 5 g) . Mimo to odgrywa ono w naszym ciele absolutnie najważniejszą rolę, wiąże bowiem i transportuje tlen . Im mniej żelaza, tym mniej tlenu . Skutki: rosnące zmęczenie, apatia, depresja, letarg, burn-out31 i zadyszka – aż po bezpłodność i poważną niewydolność mięśnia sercowego32 . Dobrze ulokowane jako centralny atom molekuły proteino- wej, żelazo tworzy dobrze nam znaną hemoglobinę, czerwo- ny barwnik krwi . Może przypominasz sobie z czasów szkoły, że zawarty w roślinach chlorofil, zielony barwnik liści, jest bardzo podobny do hemoglobiny – z tą tylko różnicą, że w przypadku roślin centralny atom stanowi nie żelazo, a magnez . Kiedy roślina 22 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA zmaga się z niedoborem magnezu, na jej bezsilnych listkach two- rzą się jasne plamki . U ludzi, u których występuje niedobór że- laza, skóra i błony śluzowe stają się coraz bardziej blade i nijakie, brakuje im też energii . Dlatego też natura rozwinęła w tym zakresie podobne strategie dla zwierząt i ludzi – dwóch form życia, które mogą być tak różne . Jednakże mimo tych znacznych różnic każda z tych form życia jest na zawołanie drugiej: magnez zawarty w chlorofilu ułatwia roślinom absorpcję światła słonecznego i tym samym uruchomie- nie procesu fotosyntezy, której produktem jest tlen . A z kolei tlen wytwarzany przez rośliny, kiedy jest wdychany przez człowieka, wiąże się w atomy żelaza w naszej hemoglobinie – i tym samym utrzymuje nas przy życiu . Żelazo jest odpowiedzialne nie tylko za istotny dla życia trans- port tlenu w naszym organizmie, ale również jest nieodzownym elementem wielu innych ważnych procesów metabolicznych (przyjmuje się, że bierze udział w 180 funkcjach naszego organi- zmu)33 . Dla tarczycy przykładowo niezbędny jest nie tylko jod, ale również żelazo – nawet serce zawdzięcza swoje stalowe bicie temu minerałowi . Niedobór, ale również nadmiar tego elementu może nieko- rzystnie wpływać na nasze zdrowie . W tym rozdziale zajmiemy się jednak wyłącznie niedoborem żelaza i omówimy niedociągnięcia obecne w dzisiejszej medycynie, co podkreślają również lekarze z kliniki uniwersyteckiej Hamburg-Eppendorf na swojej stronie internetowej: Niedobór żelaza jest z medycznego punktu widzenia wciąż nierozwiązanym problemem na całym świecie34 . Zanim jednak zgłębimy kwestię fundamentalnego znaczenia żelaza dla zdrowia i dobrego samopoczucia, omówię kilka para- metrów krwi, którymi będziemy się często posługiwać . 23 TWOJE BADANIA KRWI W celu stwierdzenia niedoboru lub nadmiaru żelaza w orga- nizmie lekarz zaleca wykonanie badań krwi . Aby określić ilość że- laza, wartość krwi mierzy się pod kątem ilości żelaza i substancji, które odgrywają ważną rolę w procesie jego metabolizmu. Należą do nich w szczególności żelazo w stanie wolnym (Fe2+), ferrytyna (biał- ko kompleksujące jony żelaza) i transferyna (białko transportujące żelazo do tkanek). Dzięki określeniu ilości żelaza można między in- nymi stwierdzić niedobór tego pierwiastka w organizmie, który na- leży do głównych przyczyn powstania niedokrwistości (anemii) . Ta częściowo przestarzała informacja nadal jest dostępna na porta- lu chirurgicznym, mimo że w 2013 roku cała strona internetowa była aktualizowana35 . Z powyższego cytatu można wywnioskować, że wielu lekarzy w dalszym ciągu zaleca dokonywanie pomiaru parametru „żelaza” – przy czym już od 2005 roku wiadomo (Ärzteblatt)36, że nie są one wiarygodne w kontekście określenia niedoboru żelaza . Rów- nież wytyczne Niemieckiego Towarzystwa Hematologicznego i Onkologicznego z 2011 roku uważają żelazo jako parametr do określenia ilości żelaza za „przestarzały”, gdyż ten analit (w języ- ku fachowym: składnik próbki podlegający oznaczaniu) podlega zbyt dużym wahaniom dobowym i z tego względu nie nadaje się do ustalenia niedoboru żelaza w organizmie . Do celów pomiaru stężenia żelaza we krwi pacjenta lekarze mają jeszcze wiele innych lepszych parametrów do dyspozycji (ich listę znajdziesz w podrozdziale Niedobór żelaza – parametry labo- ratoryjne i diagnostyka laboratoryjna) . Jak wielu zapewne wie z  praktyki, lekarz zleca zwykle tyl- ko laboratoryjne badanie poziomu żelaza i/lub ferrytyny . A że przy określaniu ewentualnego niedoboru żelaza odchodzi się od pomiaru stężenia żelaza, podaje się zatem jedynie zakresy 24 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA normy dla ferrytyny, o czym wspomniano w wyżej wymienionych wytycznych: kobiety: 15 – 150 µg/l, mężczyźni: 30 – 400 µg/l . Jeżeli przekroczona zostanie dolna wartość graniczna ferryty- ny, mamy do czynienia z niedoborem żelaza . W przypadku prze- kroczenia górnej granicy diagnozuje się nadmiar żelaza . Dolna granica, która zasadniczo odróżnia pacjentów zmaga- jących się z niedoborem żelaza od pacjentów zdrowych, od lat jest pod ostrzałem, jest kwestionowana przez samych le- karzy i profesorów medycyny i częściowo też jest przez nich ostro krytykowana. Również w przypadku tak zwanych normalnych wartości żelaza wielu pacjentów odczuwa rozmaite symptomy, które są związane z niedoborem tego pierwiastka w organizmie, i mogą tym samym znacznie ograniczać jakość życia . Ze względu na to, że dolna grani- ca ferrytyny jest jednakże ustawiona zbyt nisko, osoby te są często odsyłane do domu niezdiagnozowane . Niedobór żelaza może prowadzić do niedokrwistości (anemii), dlatego też w celu stwierdzenia wystąpienia tej choroby należy zbadać również inne wartości, na przykład znaną już hemoglobi- nę, dla której obowiązują poniższe zakresy normy: kobiety: 12,3 – 15,3 g/dl, mężczyźni: 14,0 – 17, 5 g/dl . A  teraz przejdziemy do części bardziej szczegółowej, która z pewnością bardziej pomoże ci lepiej chronić swoje zdrowie . W dzisiejszym świecie, który codziennie jest zalewany informa- cjami (tymi potrzebnymi, jak i tymi zupełnie zbędnymi), stykamy 25 TWOJE BADANIA KRWI się z tym, co znane (powszechnie obowiązująca wiedza), i z tym, co (dalece) nieznane . Przypomnij sobie model góry lodowej – z pewnością ilość tych nieznanych informacji stanowi największą i najbardziej skrytą część tego świata informacji . Odpowiedzial- nemu pacjentowi nie pozostaje inny wybór, jak tylko aktywnie przyswoić sobie tę wiedzę, gdyż nie może on decyzji dotyczących swojego zdrowia i życia scedować w pełni na kogoś innego . ROZPROSZONY NIEDOBÓR ŻELAZA W EUROPIE I W STANACH ZJEDNOCZONYCH Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) 30 ludności na całym świecie cierpi z powodu niedokrwistości (anemii), którą w większości przypadków wywołuje niedobór żelaza37 . Niedobór żelaza jest tym samym najczęściej występującą na świecie chorobą niedoborową u ludzi . Wiara w to, że niedobór ten panuje wyłącz- nie w krajach rozwijających się oraz że w Europie i innych krajach przemysłowych ten problem nie występuje, jest wielkim błędem . W  USA odsetek pacjentów, którzy zmagają się z  niedoborem żelaza, jest w dalszym ciągu wysoki, ale niższy niż w Europie38, prawdopodobnie z powodu bardzo powszechnego przyjmowania suplementów diety lub w wyniku lokalnych decyzji politycznych, które doprowadziły do wzbogacenia mąki pszennej w żelazo39 . Ta ostatnia metoda jest zresztą także zalecana przez WHO . W Europie niedobór żelaza stanowi tym samym większy pro- blem niż w USA . Według szacunków w krajach europejskich do 10 ludzi cierpi z powodu niedoboru żelaza, z czego dobre 20 kobiet w wieku rozrodczym . U przynajmniej 4–8 młodzieży 26 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA europejskiej w wieku od 13 do 15 lat występuje niedobór żelaza bez niedokrwistości, czyli bez anemii40 . Niemniej jednak z powodu niedoboru tego pierwiastka cier- pią również jeszcze młodsze osoby, gdyż niedobór żelaza należy w świecie zachodnim do najczęściej występujących niedoborów u nie- mowląt i małych dzieci. Jak wynika z badania Male et al. (2001), u jednorocznych dzieci z jedenastu regionów Europy wskaźnik za- chorowalności na niedobór żelaza wynosił 7,2 , a wskaźnik zacho- rowalności na anemię wywołaną niedoborem żelaza – 2,3 41 . Mimo że wszystkie te dane zawarte są w wytycznych Niemiec- kiego Towarzystwa Hematologicznego i  Onkologicznego oraz w publikacjach Niemieckiego Towarzystwa ds . Żywienia i tym samym lekarze powinni zadbać o odpowiedni wywiad lekarski i właściwą diagnostykę, wielu pacjentów musi wręcz prosić swoich lekarzy, by wystawili im skierowanie na badanie poziomu żelaza42 . Prawdopodobnie w głowach wielu lekarzy krąży błędne założe- nie, że ludzie w Europie są dobrze odżywieni i z tego względu w na- szych szerokościach geograficznych znaczny niedobór żelaza raczej należy do rzadkości (co najwyżej w przypadku niektórych chorób, jak niewydolność nerek, rak czy przewlekłe zapalenie jelita) . Kolejny poważny błąd, który skłania miejscowych lekarzy do tego, by ani nie rozpoznawać problemu niedoboru żelaza, ani nie diagnozować go prawidłowo, bierze się stąd, że często zadowalają się oni wynikami morfologii krwi . Jeżeli liczba czerwonych krwi- nek i stężenie hemoglobiny są w porządku, to przyjmują na tej podstawie, że pacjent jest zdrowy . W tym przypadku niedokrwistość mylona jest z niedoborem żelaza, ponieważ nie tylko niedokrwistość, ale również niedobór żelaza może wywoływać u nas choroby . Jak później się dowiemy 27 TWOJE BADANIA KRWI – i jak też jednoznacznie wynika z wyżej wspomnianych wytycz- nych – niedobór żelaza nie jest równoznaczny z anemią, którą de- finiuje się na bazie otrzymanych wartości hemoglobiny . Zanim jednak przejdziemy do szczegółowego omówienia róż- nych aspektów tego zagadnienia – jakie problemy mogą pojawić się w przypadku określania wartości laboratoryjnych, jakie skład- niki należy poddać badaniu w celu wykrycia ewentualnego niedo- boru żelaza, a także jakie zakresy normy byłyby właściwe dla ferry- tyny – przyjrzyjmy się krótko kwestii tego, jak w ogóle dochodzi do powstania niedoboru żelaza . PRZYCZYNY NIEDOBORU ŻELAZA To, dlaczego akurat kobiety w wieku rozrodczym są szczególnie do- tknięte niedoborem żelaza, powinno być jasne . Młode i już nie takie młode kobiety, które borykają się ze szczególnie długotrwałymi lub bardzo intensywnymi miesiączkami, powinny wspomnieć swoim lekarzom o tych swoich właściwie „nienaturalnych” miesiączkach, gdyż może to być oznaką między innymi problemów z tarczycą lub innych problemów natury hormonalnej . Pewne jest, że takie mie- siączki znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia niedoboru żelaza . Z uwagi na fakt, że żelazo jest niezbędne do rozwoju, to poten- cjalny niedobór tego pierwiastka może mieć swoje poważne skut- ki zwłaszcza u dzieci (w szczególności dla mózgu) – tym większe, im więcej dzieci te spożywają gotowej żywności i napojów zawie- rających fosforany lub też kiedy w rodzinie zwraca się szczególną uwagę na ograniczenie konsumpcji mięsa . Mniej powszechna jest natomiast wiedza o tym, że również młodzi chłopcy w okresie doj- rzewania nie są chronieni przed niedoborem żelaza . 28 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA Niedobór może być również wynikiem przyjmowania niewy- starczającej ilości pożywienia lub też zahamowania procesu re- sorpcji tego minerału poprzez spożywanie produktów gotowych lub napojów (szczególnie tych na bazie kofeiny) . Określone poli- fenole, które występują między innymi w herbacie, kawie, napo- jach energetycznych i czekoladzie, wiążą przyjmowane wraz z po- żywieniem żelazo i sprawiają, że staje się ono bezużyteczne dla organizmu . Również sporty wytrzymałościowe mogą znacznie zużywać rezerwy żelaza, podobnie jak diety odchudzające i inne jednostronne sposoby odżywiania się . Niektóre grupy są szczególnie podatne na występowanie nie- doboru żelaza, między innymi weganie, ludzie z zaburzeniami ży- wienia (anoreksja lub bulimia), jak i wszyscy ci, którzy odżywiają się nieprawidłowo . Współczesne ubóstwo, które dotyczy przede wszystkim dzie- ci, młodzieży i osób starszych, tworzy nową grupę ludzi, których pokłady żelaza się szybko zużywają . Zgodnie z szacunkami na- ukowców, do 30 starszych ludzi znajduje się w grupie ryzyka za- grożonej niedoborem, gdyż resorbują oni zbyt mało żelaza z po- żywienia43 lub też zażywają leki zobojętniające kwasy żołądkowe, na zgagę i refluks44 . Jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że choroby zapalne przewodu żo- łądkowo-jelitowego mają negatywny wpływ na przyjmowanie żela- za, wówczas należy zadać sobie pytanie, ilu ludzi – szczególnie mło- dych, którzy zmagają się z celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego – w ogóle jest w stanie nagromadzić wystarczające rezerwy tego pierwiastka w organizmie . Faktem jest, że u pacjentów z zapaleniem jelit często może docho- dzić do poważnych niedoborów żelaza, aż po ewidentną anemię . Potwierdza to wiele różnych badań naukowych, opinia ta została 29 TWOJE BADANIA KRWI również wygłoszona w czasie europejskiego kongresu poświęconego tej tematyce (2014)45 . Ponadto istnieje jeszcze cała rzesza ludzi, którzy cierpią z powo- du niewykrytej atrofii błony śluzowej żołądka, jak również tych, u których występuje ograniczona produkcja kwasu (jak na przy- kład pacjenci z niedoczynnością tarczycy) – są też tacy, którzy na przykład spożywają zbyt dużo produktów mlecznych (wapń) i na bazie soi (kwas fitowy) . To wszystko utrudnia całkowite wykorzy- stanie przyjmowanego żelaza w organizmie . Niedoborem żelaza zagrożone są również osoby, które często oddają krew, które cierpią z powodu chronicznych zapaleń, poli- pów, przepuklin lub chorób autoimmunologicznych – podobnie jak ci, którzy z natury mają zwiększone zapotrzebowanie na żela- zo (oprócz dzieci w okresie rozwoju do tej grupy należą również kobiety w ciąży, wyczynowi sportowcy, maratończycy, itp .) . Ci wszyscy ludzie mogliby we wszelakich dziedzinach odczuć poprawę jakości swojego życia, gdyby prawidłowo stwierdzono u nich niedobór żelaza . Do tego celu potrzebne jest jednak (od dawna niezbędne) podwyższenie wartości granicznych dla ferry- tyny, poza tym należałoby uwzględnić również nowe parametry krwi, jak na przykład „ZPP” (patrz wyżej wymienione wytyczne) lub „ HRC” (patrz załącznik B do zmienionych europejskich wytycznych bazujących na dowodach w zakresie leczenia anemii u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek)46 . W każdym razie warto byłoby spróbować – również ze wzglę- du na fakt, że medycyna nie stanowi już faktycznej nauki, jak to nagminnie podkreślają sami profesorowie tejże dyscypliny47 . 30 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA CO O FERRYTYNIE MÓWIĄ NIEMIECCY EKSPERCI? Istotne jest, by wiedzieć, że w rozwiniętym świecie liczba ludzi, których zapasy żelaza są niewystarczające, jest dużo większa niż liczba tych, którzy chorują na ewidentną anemię wywołaną nie- doborem żelaza . Jak można przeczytać na stronie internetowej prowadzonej przez lekarzy Patient, ich liczba jest prawdopodob- nie trzykrotnie większa48 . Z tego też względu w wytycznych Niemieckiego Towarzystwa Hematologicznego i  Onkologicznego (2011) zostały opisanie trzy różne fazy niedoboru żelaza . Jeżeli wydalane żelazo nie jest odpowiednio rekompensowane żelazem przyjmowanym wraz z pożywieniem (niezależnie od przy- czyny – patrz powyżej), wówczas należy przyjąć, że bilans żelaza w organizmie się nie zgadza . W  stadium początkowym żelazo jest redukowanie jedynie w przeznaczonych dla niego narządach kumulacyjnych (na przykład w wątrobie) . W kolejnym stadium powstaje funkcjonalny niedobór żelaza, ponieważ organizm nie dysponuje wystarczającymi ilościami że- laza do wytwarzania krwi w szpiku kostnym: W II stadium […] zaopatrzenie erytropoetycznych komórek ma- cierzystych w szpiku kostnym w żelazo jest niewystarczające, mimo iż hemoglobina znajduje się w zakresie normy49 . Zwykle zalecane badanie składników krwi nie wykaże tego funkcjonalnego niedoboru żelaza w wynikach morfologii, gdyż poziom hemoglobiny cały czas utrzymuje się przecież w normie . Od tego drugiego stadium jednak niedobór żelaza prowadzi do cho- roby z powodu niewystarczającego zaopatrzenia komórek w żelazo50 . 31 TWOJE BADANIA KRWI Mamy zatem do czynienia z chorobą, której jednakże nie widać w morfologii krwi, a co za tym idzie, również w wynikach badań (jeżeli nie badano innych parametrów) . Celem przypomnienia: morfologia krwi dostarcza informacji o ilości hemoglobiny, jak i o ilości i stanie różnych komórek krwi. Wyniki badań krwi zawierają przeważnie wyniki morfolo- gii, jak również wartości pomiarowe pozostałych parametrów, które nie tyle dostarczają informacji na temat stanu krwi jako takiej, ile (zgodnie z oficjalną interpretacją) o stanie narządów, jak i innych tkanek. W trzecim stadium, czyli do momentu, w którym w wynikach badań poziom hemoglobiny jest zbyt niski, mówi się o anemii wy- wołanej niedoborem żelaza . Autorzy wyżej przytoczonych wy- tycznych piszą tak: W III stadium niewystarczające zaopatrzenie komórek somatycznych w żelazo jest już tak wyraźne, że nie przekra- cza ono nawet wartości normy obowiązujących dla hemoglobiny51 . Lekarze i profesorowie, którzy opracowali te niemieckie wy- tyczne, tym samym jednoznacznie i  wyraźnie piszą o  tym, że hemoglobina może się znajdować całkowicie w zakresie normy, mimo że w  tym samym czasie niedobór żelaza już uniemożli- wia wytwarzanie krwi i przez to prowadzi ewidentnie do cho- roby . Mówiąc jaśniej – człowiek może już od jakiegoś czasu być chory, nawet wtedy, gdy wartości hemoglobiny w badaniach są „w porządku” . Są jednak też i tacy lekarze, którzy wykraczają poza to myślenie i przyznają, aczkolwiek nie bezpośrednio, że na niektórych wyni- kach badań krwi nie można do końca polegać . 32 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA (Podobnej sytuacji doświadczamy również w  przypadku wapnia, także i tu wartości we krwi mogą być bowiem zupełnie „w normie”, a ktoś już od lat może zmagać się z ubytkiem tego pierwiastka w tkankach kostnych i chorować na osteoporozę – patrz rozdział: Wapń, osteoporoza…) . Pytanie, które właściwie lekarz powinien mimowolnie sobie postawić, brzmi: jak dalece wszelkie inne istotne parametry krwi, narządów i tkanek dają się wykryć w wynikach badań krwi do- piero wtedy, gdy jest już „dużo za późno”? W konsekwencji ozna- cza to bowiem, że choroba zaatakowała na długo przed tym, zanim w wynikach badań krwi wyszły podejrzane wartości, to znaczy, że ani diagnoza, ani odpowiednia terapia nie są stosowane we wła- ściwym czasie . W praktyce jest to częsty przypadek, co nieoficjalnie potwier- dził mi pewien profesor endokrynologii na Uniwersytecie La Sa- pienza w Rzymie – w szczególności u pacjentów z problemami z tarczycą (patrz rozdział: TSH – niesklasyfikowani tarczycowcy) . NIEDOBÓR ŻELAZA – BŁĘDNY MATERIAŁ DOWODOWY, BŁĘDNE ZAKRESY NORMY W celu stwierdzenia wystąpienia niedoboru żelaza w ostatnich dziesięcioleciach sugerowano lekarzom, by zlecali badanie pozio- mu ferrytyny . Jak wynika z pewnego naukowego artykułu opublikowanego na łamach Ärzteblatt 2005 oraz z wytycznych Niemieckiego To- warzystwa Hematologicznego i Onkologicznego z 2011 roku52, zauważono, że określenie wartości żelaza (które przez długie lata 33 TWOJE BADANIA KRWI uchodziło za główny parametr i jako takie było stosowane!) nie daje wiarygodnych wyników . Zgodnie z  opracowaniem niemieckiego Związku Państwo- wych Kas Chorych (GKV) z 2014 roku – prawie 10 lat później! – do badania poziomu żelaza oddano ponad 11 milionów pró- bek krwi . W przypadku zaledwie 7 milionów próbek krwi zleco- no dodatkowo analizę ferrytyny . W celu stwierdzenia niedoboru żelaza niestety wciąż zbyt wielu lekarzy posługuje się błędnym i (w zasadzie oficjalnie) nieważnym parametrem „żelaza” . Bazując na wyżej wymienionych liczbach, widać, że badanie ferrytyny też się zleca z założeniem, że ten nowy w zakresie ba- dania niedoboru żelaza Święty Graal da wiarygodne wyniki krwi . Niestety się tak nie dzieje, gdyż nawet pomiar ferrytyny ma swoje ukryte wady . Pewne badanie przeprowadzone przez amerykań- skich naukowców wykazało, że ferrytyna […] ma ograniczoną relewancję prognostyczną i podlega silnym wahaniom ze względu na wykorzystywane w laboratoriach oznaczenia probiercze […]53 . Z tego też względu różne metody wykrywania dają bardzo różne wyniki krwi . Największym problemem jednak są dobrane zakresy normy dla ferrytyny, które już od ponad dziesięciu lat wzbudzają wiele kon- trowersji, nawet wśród samych specjalistów . Wytyczne Niemieckiego Towarzystwa Hematologicznego i Onkologicznego jednakże, mimo zażartej debaty, chwilowo zda- ją się nie dostrzegać potrzeby działania w tym zakresie i zalecają następujące wartości normy dla ferrytyny: kobiety: 15–150 µg/l; mężczyźni: 30–400 µg/l (mikrogram Podobne zakresy referencyjne dla ferrytyny obowiązują rów- nież w Austrii, Szwajcarii i w wielu innych krajach europejskich . na litr) . 34 ŻELAZO, BURN-OUT I SPÓŁKA Wskazówka: wartości te są czasem podawane również w ng/ml (nanogram na mililitr); liczba jednak w związku z tym nie ulega zmianie. Wielu lekarzy i badaczy w Szwajcarii uważa jednak, że przyjęte zakresy w przypadku kobiet są zbyt nisko ustalone . Nie na próż- no amerykańscy lekarze rodzinni w swoich wytycznych zalecają, by dolną granicę tego zakresu nie tylko u mężczyzn, ale również u kobiet podnieść do 30 µg/l . Jak wynika dalej z tychże amerykańskich wytycznych, u ludzi z chronicznym stanem zapalnym do anemii wywołanej niedobo- rem żelaza dochodzi prawdopodobnie już przy 50 µg/l54 . Wytycz- ne Europejskiej Organizacji Choroby Crohna i Zapalenia Jelita Grubego [ECCO] w ramach diagnozy i leczenia chronicznych chorób zapalnych jelit idą jeszcze dalej – mianowicie stanowią, że u tych pacjentów niedobór żelaza występuje już przy wartościach ferrytyny poniżej 100 µg/l55 . Objawy psychiczne, jak znużenie, letarg, depresje, problemy z koncentracją, syndrom burn-out itp ., zaczynają się z chwilą, gdy wartość ferrytyny osiągnie 50 µg/l lub nawet 75 µm/lg, to samo w przypadku fizycznych oznak choroby, jak bóle głowy czy karku . Już w 2008 roku Schaub et al . wykazali w ramach badania, że pacjenci, których mimo „normalnych” wartości żelaza we krwi (ferrytyna była w przedziale 25 a 50 µg/l) leczono infuzjami że- laza, czuli się znacznie lepiej w kolejnych miesiącach (i mogli od- stawić przyjmowane antydepresanty czy środki przeciwbólowe) . Dr n . med . Beat Schaub jest jednym z największych pionierów w tej dziedzinie . Stoi on na stanowisku, że – jeśli chodzi o żela- zo – ludzka strefa dobrego samopoczucia koreluje z wartością 35

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Twoje badania krwi
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: