Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00325 004445 12223304 na godz. na dobę w sumie
Twórcza organizacja. Komputerowe wspomaganie twórczości organizacyjnej - ebook/pdf
Twórcza organizacja. Komputerowe wspomaganie twórczości organizacyjnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 272
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9720-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zasadniczym celem niniejszego opracowania jest przeprowadzenie dyskusji nad problematyką twórczości organizacyjnej i możliwościach komputerowego jej wspomagania. Dyskusja ta została przeprowadzona na łamach trzynastu rozdziałów, w których przewijają się wątki teoretyczne, metodologiczne i praktyczne dotyczące twórczości organizacyjnej, uwarunkowań jej rozwoju oraz projektowania systemów wspomagania twórczości organizacyjnej, a także roli ICT w tym wspomaganiu. Książka została napisana z myślą o osobach, które prowadzą lub zamierzają rozpocząć badania dotyczące problematyki twórczości organizacyjnej i jej wspomagania z udziałem ICT. Monografia może być także interesującym materiałem dydaktycznym dla studentów oraz słuchaczy studiów doktoranckich i podyplomowych. Również przedstawiciele praktyki gospodarczej oraz specjaliści z branży ICT, znajdą w niej wiele wskazówek dotyczących m.in.: jak rozwijać twórczość organizacyjną, projektować systemy wspomagania twórczości organizacyjnej, a przede wszystkim, jakie korzyści niesie ze sobą stosowanie ICT we wspomaganiu twórczości organizacyjnej.

Recenzowane opracowanie jest bardzo ciekawym, aktualnym oraz nowatorskim spojrzeniem na kwestie twórczości organizacyjnej oraz jej wspierania poprzez odpowiednio zaprojektowane systemy komputerowe. Prezentowany w nim zakres treściowy, opracowany przez niezwykle kompetentny zespół autorski, powoduje, iż monografia ta niewątpliwie jest pozycją nowatorską na polskim rynku wydawniczym i niemającą na nim realnej konkurencji.

Dr hab. inż. Janusz Wielki, prof. PO
Wydział Ekonomii i Zarządzania Politechniki Opolskiej Katedra
E-biznesu i Gospodarki Elektronicznej

Monografia jest efektem pracy wielu osób, wywodzących się z Katedry Informatyki Ekonomicznej oraz Katedry Przedsiębiorczości i Zarządzania Innowacyjnego Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, a także z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Twórcza organizacja Komputerowe wspomaganie twórczości organizacyjnej Redakcja naukowa Celina M. Olszak Wydawnictwo C.H.Beck Twórcza organizacja Zespół autorski Kamila Bartuś Tomasz Bartuś Rozdział 11 Rozdział 13 (współautor: 13.1, 13.2 i 13.3) Rozdział 8 (współautor: pkt. 8.4) Rozdział 10 (współautor) Rozdział 13 (współautor: pkt 13.1 i 13.2) Katarzyna Bratnicka-Myśliwiec Rozdział 1 Rozdział 2 Jerzy Kisielnicki Paweł Lorek Maria Mach-Król Celina M. Olszak Rozdział 4 (współautor) Rozdział 5 Rozdział 8 (współautor: pkt 8.3) Rozdział 6 Rozdział 9 Rozdział 10 (współautor) Rozdział 7 Rozdział 12 Wstęp Rozdział 3 Rozdział 4 (współautor) Rozdział 8 (współautor: pkt 8.1 i 8.2) Rozdział 10 (współautor) Rozdział 13 (współautor: pkt 13.3) Twórcza organizacja Komputerowe wspomaganie twórczości organizacyjnej Redakcja naukowa Celina M. Olszak Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Joanna Perzyńska Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce: Ireneusz Gawliński Seria: Zarządzanie Recenzent: dr hab. inż. Janusz Wielki, prof. PO Praca napisana pod kierunkiem naukowym Celiny M. Olszak w ramach projektu „Metodologia komputerowego wspomagania twórczości organizacyjnej”, przyznanego przez Narodowe Centrum Nauki na podstawie decyzji numer DEC 2013/09B/HS4/00473 © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: KJS Katarzyna Słomka Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9719-1 e-book ISBN 978-83-255-9720-7 Spis treści Wstęp (Celina M. Olszak) ....................................................................................................... 9 Rozdział 1. Rola i znaczenie twórczości organizacyjnej w zarządzaniu organizacjami (Katarzyna Bratnicka-Myśliwiec) .......................................................... 15 1.1. Analiza i interpretacja twórczości organizacyjnej ............................................ 15 16 1.2. Analiza twórczości organizacyjnej pod kątem zarządzania strategicznego 1.3. W poszukiwaniu wyróżników twórczej organizacji ........................................ 22 Rozdział 2. Pomiar i ocena rozwoju twórczości organizacyjnej (Katarzyna Bratnicka-Myśliwiec) ...................................................................................... 35 2.1. Koncepcja twórczości organizacyjnej jako dynamicznej zdolności organizacji ................................................................................................................ 2.2. Pomiar twórczości organizacyjnej jako dynamicznej zdolności organizacji ................................................................................................................ 35 46 Rozdział 3. Wiedza i ICT w rozwoju twórczości organizacyjnej (Celina M. Olszak) ............................................................................................................. 51 51 3.1. Wiedza a twórczość organizacyjna ..................................................................... 53 3.2. Generacje komputerowych systemów wspomagania organizacji ................. 3.3. ICT we wspomaganiu twórczości organizacyjnej ............................................. 55 60 3.4. ICT jako czynnik oddziałujący na twórczość .................................................... 62 3.4.1. ICT oraz poziomy tworzenia twórczości indywidualnej ..................... 63 3.4.2. ICT w uczeniu organizacyjnym ................................................................ 3.4.3. ICT a praca projektowa ............................................................................... 63 64 3.4.4. Instytucjonalizacyjna rola ICT w twórczych procesach ....................... 3.5. Prezentacja wybranych wyników badań własnych na temat związku między ICT a twórczością organizacyjną ........................................................... 64 Rozdział 4. System wspomagania twórczości organizacyjnej (Celina M. Olszak, Jerzy Kisielnicki) ................................................................................. 71 71 4.1. Modele twórczości ................................................................................................. 4.2. Koncepcja systemu wspomagania twórczości organizacyjnej ........................ 73 4.3. System wspomagania twórczości w świetle własnych badań empirycznych .......................................................................................................... 4.4. Zadania systemu wspomagania twórczości organizacyjnej i jego powiązania z krajowymi systemami informacji naukowo-technicznej ........ 4.5. Infrastruktura systemu wspomagania twórczości organizacyjnej ................ 4.6. Model procesów udostępnienia informacji zawartej w zasobach systemu wspomagania twórczości organizacyjnej oraz propozycje finansowania eksploatacji systemu ............................................................................................... 4.7. Strategie rozwiązań budowy systemu wspomagania twórczości organizacyjnej i udział w nich doświadczeń open access .................................. 79 83 84 86 87 6 Spis treści Rozdział 5. Zasoby informacyjne jako element systemu wspomagania twórczości organizacyjnej (Jerzy Kisielnicki) ............................................................. 89 5.1. Zasoby informacyjne i ich źródła – typologia ................................................... 89 5.2. Źródła elektroniczne jako podstawowy element zasilania zasobów informacyjnych systemu wspomagania twórczości organizacyjnej .............. 5.3. Przegląd wybranych baz danych książek, czasopism, raportów badawczych i naukowych ..................................................................................... 5.4. Platformy informacyjne jako element zasilania zasobów informacyjnych ..... 5.5. Ocena źródeł elektronicznych i platform informacyjnych dla systemu wspomagania twórczości organizacyjnej ........................................................... 91 92 94 99 Rozdział 6. Rozwój twórczości i innowacyjności na przykładzie wybranych państw (Paweł Lorek) ....................................................................................................... 103 6.1. Twórczość i innowacyjność w ujęciu makroekonomicznym .......................... 103 6.2. Porównanie poziomu twórczości i innowacyjności krajów europejskich w świetle wybranych wskaźników makroekonomicznych ............................. 106 6.3. Wnioski i rekomendacje ........................................................................................ 117 Rozdział 7. Przykłady systemów informatycznych do wspomagania twórczości organizacyjnej (Maria Mach-Król) ................................................................................ 119 7.1. Założenia systemów informatycznych do wspomagania twórczości organizacyjnej ......................................................................................................... 119 7.2. Systemy wspierające grupę – GSS i systemy wspierania grupowego podejmowania decyzji – GDSS oraz pokrewne ................................................. 122 7.3. Systemy oparte na technologiach internetowych ............................................. 126 7.3.1. Platformy www ........................................................................................... 126 7.3.2. Digital storytelling – cyfrowe opowieści .................................................... 128 7.3.3. Web 2.0, crowdsourcing i oprogramowanie społecznościowe ............ 129 7.4. Podsumowanie funkcjonalności systemów informatycznych do wspomagania twórczości organizacyjnej ........................................................... 133 Rozdział 8. Teorie i podejścia do projektowania systemów wspomagania twórczości organizacyjnej (Celina M. Olszak, Jerzy Kisielnicki, Tomasz Bartuś) ..... 135 8.1. Projektowanie systemów wspomagania twórczości organizacyjnej według koncepcji A.R. Hevnera .......................................................................... 135 8.2. Podejście zasobowe ................................................................................................ 140 8.2.1. Zasoby systemów informatycznych ......................................................... 142 8.2.2. Atrybuty zasobów informatycznych ....................................................... 143 8.3. Podejście zwinne (agile) .......................................................................................... 144 8.4. Podejście agentowe ................................................................................................. 147 Rozdział 9. Metody i narzędzia do projektowania systemów wspomagania twórczości organizacyjnej (Paweł Lorek) .................................................................... 151 9.1. Założenia dla komputerowych systemów wspomagania twórczości ........... 151 9.2. Text Mining ............................................................................................................... 153 9.3. Web Mining ............................................................................................................... 156 9.4. Sieci neuronowe ...................................................................................................... 159 9.5. Eksploracja grafów ................................................................................................. 162 Rozdział 10. Projektowanie systemu wspomagania twórczości organizacyjnej (Celina M. Olszak, Tomasz Bartuś, Paweł Lorek) ............................................................. 165 10.1. Założenia metodyczne ........................................................................................... 165 10.2. Propozycja konceptualnego modelu projektowania systemu wspomagania twórczości organizacyjnej ........................................................... 168 Spis treści 7 10.3. Prototyp systemu wspomagania twórczości organizacyjnej .......................... 174 Rozdział 11. Architektura komputerowego wspomagania twórczości organizacyjnej (Kamila Bartuś) ..................................................................................... 183 11.1. Wymagania stawiane przed architekturą komputerowego wspomagania twórczości organizacyjnej ..................................................................................... 183 11.2. Charakterystyka architektury komputerowego wspomagania twórczości organizacyjnej ......................................................................................................... 186 11.3. Architektura funkcjonalna komputerowego wspomagania twórczości organizacyjnej ......................................................................................................... 189 Rozdział 12. Obszary zastosowań wspomagania twórczości organizacyjnej (Maria Mach-Król) ............................................................................................................. 197 12.1. Przykłady zastosowań wspomagania twórczości organizacyjnej ................. 197 12.1.1. Współdziałanie i praca grupowa .............................................................. 198 12.1.2. Generowanie nowych idei ......................................................................... 199 12.1.3. Innowacje ...................................................................................................... 199 12.1.4. Zarządzanie i praca z wiedzą .................................................................... 200 12.1.5. Wsparcie kreatywności .............................................................................. 201 12.2. Wykorzystanie systemu wspomagania twórczości organizacyjnej w obszarach funkcjonalnych ................................................................................ 202 12.2.1. Rachunkowość finansowa ......................................................................... 202 12.2.2. Działalność handlowa ................................................................................ 202 12.2.3. Działalność wytwórcza .............................................................................. 203 12.2.4. Planowanie produkcji i sterowanie produkcją ....................................... 203 12.2.5. Zarządzanie relacjami z klientami ........................................................... 204 12.2.6. Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw ........................................... 205 12.2.7. Zarządzanie finansami .............................................................................. 206 12.2.8. Zarządzanie personelem ............................................................................ 206 12.2.9. Rynek ubezpieczeniowy ............................................................................ 206 12.2.10. Rynek telekomunikacyjny ....................................................................... 207 Rozdział 13. Bariery rozwoju systemów wspomagania twórczości organizacyjnej (Kamila Bartuś, Tomasz Bartuś, Celina M. Olszak) ............................. 209 13.1. Czynniki wpływające na rozwój systemów wspomagania twórczości organizacyjnej ......................................................................................................... 209 13.2. Charakterystyka barier rozwoju systemów wspomagania twórczości organizacyjnej ......................................................................................................... 211 13.3. Prezentacja wybranych wyników badań dotyczących determinant i barier rozwoju systemów wspomagania twórczości organizacyjnej ........................ 218 Bibliografia ............................................................................................................................ 223 Załączniki .............................................................................................................................. 243 Załącznik A. Główne opracowania dotyczące pojmowania twórczości organizacyjnej ......................................................................................................... 243 Załącznik B. Kwestionariusz do badania twórczości organizacyjnej ..................... 249 Załącznik C. Ankieta ...................................................................................................... 251 Spis rysunków ....................................................................................................................... 263 Spis tabel ................................................................................................................................ 265 Indeks ...................................................................................................................................... 267 Wstęp Potrzeba twórczego myślenia, działania i twórczego zarządzania organiza- cją jest znana nie od dziś [Proctor, 2001]. W ostatnich latach jednak rola twórczo- ści znacznie wzrosła. Niektórzy nawet zapowiadają nadejście nowej ery rozwoju społeczno-gospodarczego − ery twórczości, charakteryzującej się nowymi mo- delami zarządzania, zachęcającymi całe organizacje oraz ludzi do kreatywno- ści i innowacyjności [Walton, 2010]. Twórczość urasta do rangi nowego kierunku zarządzania organizacją. Na taką sytuację wpłynęło kilka istotnych przyczyn. Niektóre z nich przedstawiono poniżej. 1. Twórczość organizacyjną uznaje się za ważny zasób lub zdolność organi- zacji [Andriopoulos, 2001], będący kluczem do poprawy efektywności organiza- cji starających się zdobyć przewagę konkurencyjną i utrzymać w turbulentnym otoczeniu [Wang, Cheng, 2010]. 2. Dzięki twórczości organizacje tworzą nowe sytuacje, wartość dodatkową i satysfakcję klienta [Jerzyk, 2007]. 3. Twórczość jest niezbędna do wytworzenia nowych zachowań i interpreta- cji w niespodziewanych sytuacjach [Bechky, Okhuysen, 2011]. 4. Twórczość staje się podstawowym narzędziem strategicznym, umożliwia- jącym radzenie sobie z ekonomicznymi przeciwnościami, wynikającymi np. z różnych kryzysów i załamań gospodarczych [Nissley, 2010]. 5. Twórczość jest środkiem, za pomocą którego organizacje i ich uczestnicy mogą kreować znaczącą, trwałą wartość dla swoich różnorodnych interesariu- szy [George, 2007]. 6. Twórczość w sektorach nowej technologii, jak i również w tradycyjnych, dojrzałych organizacjach, wydaje się odgrywać większą rolę w sukcesie niż sku- teczne systemy produkcyjne [Styhre, Sundgren, 2010]. W literaturze przedmiotu przytaczanych jest wiele dowodów na to, że techno- logia informacyjno-komunikacyjna (information communication technology − ICT) może odgrywać ważną rolę w osiąganiu przewagi konkurencyjnej, poprawie pro- cesu podejmowania decyzji oraz efektywności organizacyjnej [ Dewett, 2003; Kisiel- nicki, 2014a; Olszak, 2016]. Można znaleźć również argumenty potwierdzające, że jest ona istotna we wspieraniu twórczości poszczególnych jednostek i grup, a tak- że w twórczym rozwiązywaniu problemów [Shneiderman, 2007]. Niestety, niewiele jest badań ukierunkowanych na zgłębianie problematyki twórczości organizacyj- nej i jej wspomaganie z udziałem ICT [Olszak, Kisielicki, Bratnicki, 2016]. Zwłasz- cza, brakuje badań ilustrujących, jakie narzędzia ICT mogą być wykorzystywane we wspomaganiu twórczości organizacyjnej, co determinuje ich stosowanie oraz jak projektować całe systemy służące do wspomagania twórczości organizacyjnej. 10 Wstęp Zasadniczym celem niniejszego opracowania jest przeprowadzenie dyskusji naukowej nad problematyką twórczości organizacyjnej i możliwościami kom- puterowego jej wspomagania. Cel ten wiąże się z realizacją wielu celów szcze- gółowych, w tym m.in. z: 1) identyfikacją istoty twórczości organizacyjnej oraz jej komputerowego wspomagania; 2) badaniem związku między twórczością organizacyjna a ICT; 3) identyfikacją potencjalnych obszarów wykorzystania ICT do wspomaga- nia twórczości organizacyjnej; 4) charakterystyką podejść, teorii oraz metod i narzędzi do budowy syste- mów wspomagania twórczości organizacyjnej; 5) zaproponowaniem całościowego modelu projektowania systemu wspoma- gania twórczości organizacyjnej; 6) identyfikacją barier i ograniczeń związanych z projektowaniem oraz wdra- żaniem systemów wspomagania twórczości organizacyjnej. Realizacja tak sformułowanego celu badawczego wymagała wykorzysta- nia różnych metod badawczych. Do najważniejszych należą: analiza literatury przedmiotu, krytyczne wnioskowanie, myślenie dedukcyjne, metody sondażu oraz metody symulacji komputerowej. Struktura tego opracowania zamyka się w trzynastu rozdziałach oraz trzech załącznikach. Wielowątkowość badań podejmowanych nad twórczością w organizacjach powoduje, że problematyka ta stanowi trudny obszar refleksji teoretycznej. Głównym celem pierwszego rozdziału jest uporządkowanie kwestii znaczących naukowo, takich jak pojmowanie twórczości organizacyjnej i jej związki z inno- wacjami, problem wielowymiarowości konstruktu twórczości czy też dylemat: ujęcie reflektywne kontra ujęcie formatywne. Rozdział ten składa się z trzech podrozdziałów. Pierwszy z nich zawiera analizę i interpretację twórczości or- ganizacyjnej, przedstawiając wyłaniającą się nową perspektywę na zarządza- nie organizacjami – spojrzenie przez pryzmat twórczości. W podrozdziale 1.2 przeprowadzono analizę twórczości organizacyjnej pod kątem zarządzania strategicznego. W podrozdziale 1.3 przedstawiono zaś rozważania na temat naj- ważniejszych wyróżników twórczej organizacji. Celem rozdziału drugiego jest przedstawienie koncepcji twórczości orga- nizacyjnej jako dynamicznej zdolności organizacji. Wiele uwagi poświęcono podejściu zasobowemu, które podpowiada, że organizacje, które są w stanie rozwinąć i wykorzystać unikatowe, trudne do naśladowania i cenne zdolno- ści oraz kompetencje, osiągają ponadprzeciętne dochody i zdobywają przewagę konkurencyjną. Zwrócono jednak uwagę, że korzyści pochodzące z danej puli zasobów są przemijające i dlatego też organizacje potrzebują adaptacji poprzez ustawiczne nabywanie nowych zasobów i tworzenie z nich nowych konfigura- cji. W drugiej części tego rozdziału opisano pomiar twórczości organizacyjnej jako dynamicznej zdolności organizacji. W rozdziale trzecim podjęto próbę identyfikacji związku między ICT a twór- czością organizacyjną. Taka analiza jest istotna dla badań, które zakładają, że wiedza i informacja są najważniejszymi elementami w rozwoju twórczości oraz Wstęp 11 że systemy ICT poprawiają efektywność zarządzania tymi zasobami. W tym celu przeprowadzono badania literaturowe dotyczące relacji wiedzy i twór- czości, a także roli ICT w rozwoju twórczości. Zaprezentowano badania róż- nych autorów na temat oddziaływania ICT na twórczość organizacyjną, a także przedstawiono wybrane wyniki własnych badań empirycznych, dotyczące związku ICT i twórczości organizacyjnej. W rozdziale czwartym wiele uwagi poświecono problematyce systemów informacyjnych, które są niezbędne do efektywnego rozwoju twórczości w or- ganizacjach. Propozycję systemu wspomagania twórczości organizacyjnej po- przedzono charakterystyką wybranych modeli twórczości. Przebadane modele uzmysłowiły, że do tej pory nie opracowano systemu wspomagania twórczości organizacyjnej, opartego na informacji i ICT. Jednocześnie stały się one inspira- cją do stworzenia koncepcji systemu wspomagania twórczości organizacyjnej. Zaproponowany system opisano z perspektywy pięciu elementów: T – twórców i użytkowników biorących udział w szeroko rozumianym pro- cesie generowania nowych i użytecznych idei; Z − zasobów informacyjnych i zasobów wiedzy potrzebnych w procesach związanych z twórczością organizacyjną; P − procesów transformacji informacji i wiedzy niezbędnych do generowa- nia nowych i użytecznych idei; I − narzędzi, a zwłaszcza narzędzia ICT; R − relacji zachodzących między poszczególnymi elementami. Aby jednak lepiej zrozumieć istotę systemu wspomagania twórczości or- ganizacyjnej oraz naturę kształtujących go elementów, zaprezentowano włas- ne wyniki badań jakościowych, przeprowadzone w wybranych organizacjach. W dalszej części rozdziału opisano najważniejsze zadania systemu wspomaga- nia twórczości organizacyjnej i jego powiązania z krajowymi systemami infor- macji naukowo-technicznej. Sporo uwagi poświęcono także strategiom budowy systemu wspomagania twórczości organizacyjnej i roli zasobów open access w tworzeniu infrastruktury systemu wspomagania twórczości organizacyjnej. Rozdział piąty to obszerny materiał, dotyczący różnych źródeł informacji oraz baz danych, istotnych z punktu widzenia rozwoju systemu wspomagania twórczości organizacyjnej. Opisano w nim m.in. bazy czasopism wydawnictwa Elsevier, Springer, bazy danych grupy Emerald Group Publishing Limited, bazy danych Wiley-Blackwell, bazę danych Scopus oraz bazę danych Web of Knowledge. Scharakteryzowano także ogólnopaństwowe platformy informa- cyjne, które mogą stanowić ważne źródło zasilania dla systemu wspomaga- nia twórczości organizacyjnej. Opisano przykłady platform informacyjnych z sześciu europejskich państw: Irlandii, Finlandii, Danii, Holandii, Litwy oraz Szwajcarii. W rozdziale szóstym przeanalizowano sytuację wybranych krajów pod względem potencjału innowacyjnego. W ocenie rozwoju państw posłużono się różnorodnymi wskaźnikami, obrazującymi poziom rozwoju poszczególnych gospodarek w aspekcie twórczości i innowacyjności. W analizie profili poszcze- gólnych krajów podjęto również próbę identyfikacji czynników kształtujących poziom twórczości i innowacyjności w gospodarce. 12 Wstęp Rozdział siódmy poświęcony został wykorzystaniu różnych systemów infor- matycznych do wspomagania twórczości organizacyjnej. Omówiono w nim m.in. systemy wspierające grupę oraz kilka rozwiązań informatycznych opartych na technologiach internetowych. Zaprezentowane systemy informatyczne przedsta- wiono w kontekście charakterystyk i wymagań procesu twórczości organizacyj- nej. Pozwoliło to na przeprowadzenie ich oceny oraz kompleksowych porównań. W rozdziale ósmym scharakteryzowano różne teorie naukowe i podejścia, interesujące z punktu widzenia budowy systemów wspomagania twórczości organizacyjnej. Omówiono podejście A.R. Hevnera i jego współautorów [2004], podejście zasobowe, metodykę zwinnego projektowania oraz podeście wieloa- gentowe. Przedstawiono argumenty przemawiające za ich wykorzystaniem do projektowania oraz budowy systemu wspomagania twórczości organizacyjnej. Rozdział dziewiąty zawiera syntetyczny opis metod oraz narzędzi przydat- nych do projektowania systemów wspomagania twórczości organizacyjnej. Opi- sano w nim metody oraz narzędzia mogące znaleźć zastosowanie w pozyskaniu danych (Web Mining), przetwarzaniu ich (eksploracja tekstu) oraz analizie (sieci neuronowe i eksploracja grafów). Szczególny nacisk położono na zidentyfiko- wanie wad oraz zalet poszczególnych metod w kontekście ich przydatności do komputerowych systemów wspomagania twórczości. W rozdziale dziesiątym zaproponowano całościowy model projektowania systemu wspomagania twórczości organizacyjnej. Zaproponowany model zo- stał opisany z perspektywy dwóch podejść: zasobowego oraz agentowego. Przy jego tworzeniu wykorzystano także teorię projektowania badań A.R. Hevnera i jego współpracowników [2004] oraz podejście zwinne. W podrozdziale 10.2 przedstawiono prototyp systemu wspomagania twórczości organizacyjnej, tj. jego architekturę oraz podstawowe funkcjonalności. Rozdział jedenasty zawiera ogólny opis architektury komputerowego wspo- magania twórczości organizacyjnej, która może być w przyszłości uszczegó- ławiana oraz adaptowana do różnych warunków. Scharakteryzowano m.in. takie elementy, jak: warstwę źródeł danych, pozyskiwania i przechowywania danych, kreator twórczych fraz i odpowiedzi, narzędzia raportujące, narzędzia do dzielenia się wiedzą oraz brokerów informacji. W rozdziale dwunastym skupiono się na obszarach zastosowań informa- tycznego wspomagania twórczości organizacyjnej. W podrozdziale 12.1 rozwa- żono możliwość wspierania twórczości organizacyjnej przez istniejące systemy informatyczne w obszarach zadaniowych, takich jak np. współdziałanie i pra- ca grupowa, generowanie nowych idei czy innowacje. Podrozdział 12.2 został poświęcony możliwościom wsparcia tej twórczości w różnych obszarach funk- cjonalnych organizacji (jak choćby CRM czy zarządzanie personelem) przez sy- stem wspomagania twórczości organizacyjnej. Rozdział ostatni został poświęcony barierom i ograniczeniom rozwoju sy- stemów wspomagania twórczości organizacyjnej. Na podstawie badań różnych autorów oraz badań własnych, przeprowadzonych wśród ekspertów reprezen- tujących biznes, naukę oraz sektor ICT, zidentyfikowano główne bariery, a także zaproponowano sposoby ich pokonywania. W dalszej części rozdziału przepro- wadzono próbę klasyfikacji barier oraz ograniczeń w obszarze komputerowego wspomagania twórczości organizacyjnej. Wstęp 13 Książka została napisana z myślą o naukowcach, którzy prowadzą lub za- mierzają rozpocząć badania dotyczące problematyki twórczości organizacyjnej i jej wspomagania z udziałem ICT. Może być także interesującym materiałem dydaktycznym dla studentów oraz słuchaczy studiów doktoranckich i pody- plomowych. Również przedstawiciele praktyki gospodarczej oraz specjaliści z branży ICT znajdą w niej wiele wskazówek dotyczących m.in.: jak projektować i wdrażać w organizacjach systemy wspomagania twórczości organizacyjnej, a przede wszystkim, jakie korzyści niesie ze sobą stosowanie ICT we wspoma- ganiu twórczości organizacyjnej. Rozdział 1 Rola i znaczenie twórczości organizacyjnej w zarządzaniu organizacjami Katarzyna Bratnicka-Myśliwiec 1.1. Analiza i interpretacja twórczości organizacyjnej Twórczość jest ważna zarówno dla długofalowego przetrwania organiza- cji, jak i w działalności naukowej, artystycznej i rozwojowej. Zainteresowanie tą problematyką w odniesieniu do społeczeństwa trwa już dobrych kilkadzie- siąt lat i od samego początku twórczość była traktowana jako niezbywalny ele- ment postępu [Arieti, 1976; Stein, 1953]. Autor międzynarodowego bestsellera, Richard Florida [2002], przekonująco uzasadnia, że głównym motorem rozwo- ju społecznego i gospodarczego jest twórczość. Występuje też szeroka zgodność co do tego, że twórczość jest fundamentem innowacji organizacyjnych [Shin, Zhou, 2007] i koniecznym warunkiem rozwoju organizacji [Elsbach, Hargadon, 2006], stanowi niezbywalny składnik badania systemów [Rokita, 2011], jest waż- na dla długofalowego przetrwania organizacji i radzenia sobie z nieoczekiwa- nymi sytuacjami organizacyjnymi [Robinson, Stern, 1997], miast [Klasik (red.), 2009], a nawet rozwoju społeczno-gospodarczego [Hu, 2004]. Ponadto, można odnieść wrażenie, że coraz rzadszym zjawiskiem jest twórca działający w poje- dynkę, a coraz częściej twórczość jest dziełem zespołów i większych grup ludzi w organizacjach i to oni mają dominujący wpływ na postęp, jaki dokonuje się na świecie [Fisher, Amabile, 2009]. Twórczość nie jest kategorią jednolicie rozumianą przez badaczy zjawisk organizacyjnych [Batey, 2012]. Dokładniejsze przyjrzenie się dotychczasowym sposobom rozumienia konstruktu tej kategorii przez różnych autorów pozwala jednak wyróżnić w ich pismach cztery istotne cechy wspólne (zob. Załącznik A). Przede wszystkim panuje powszechne przekonanie, że tworzywem twórczości są idee. Uznaje się też, że twórcze idee wyróżniają się nowością i użytecznoś- cią. W większości przypadków stosowane jest ujęcie procesowe, kładące nacisk na generowanie, czy też wytwarzanie twórczych idei. Czwartym istotnym po- dobieństwem jest kwestia rozróżnienia między twórczością, a innowacyjnością. 16 Katarzyna Bratnicka-Myśliwiec Współcześnie twórczość i innowacje są jednym z najważniejszych źródeł przewagi konkurencyjnej [Gisbert-Lopez i in., 2014]. Przedstawiciele zarządza- nia, ekonomii, socjologii, psychologii społecznej, polityki i historii przekonująco argumentują, że twórczość uruchamia innowacje, a innowacje ułatwiają twór- czość [Mann, Chan (red.), 2010]. Innowacyjność organizacji ma początek w twór- czych ideach. Wypracowanie nowych, wychodzących poza stan obecny idei, jest przecież warunkiem koniecznym wdrożenia nowych programów, wpro- wadzenia nowych produktów albo usług. Z tego punktu widzenia innowacja jest traktowana jako proces wprowadzenia nowego elementu organizacyjnego, będącego w punkcie wyjścia twórczą ideą, która jest częstokroć modyfikowana w czasie procesu wdrożeniowego [Andriopoulos, Dawson, 2011]. W szerokim, procesowym ujęciu to właśnie dzięki innowacjom następuje wprowadzenie twórczych idei budowanych wokół szans [Kraśnicka, 2012]. Niektórzy zaś [np. Baer, 2012] idą jeszcze dalej i pojmują innowacje w kategoriach dwóch rodza- jów wypracowywania nowych i użytecznych idei oraz ich wdrażania głównie za pomocą procesu społeczno-politycznego. Bez wątpienia można stwierdzić, że twórczość jest koniecznym – acz niejedynym – warunkiem innowacji [Da- manpour, Aravind, 2012]. 1.2. Analiza twórczości organizacyjnej pod kątem zarządzania strategicznego Potrzeba stosowania niesztampowych elementów zarządzania współczesny- mi organizacjami jest wyraźnie widoczna nie od dziś [Proctor, 1998; West, 2000]. Stanowi ona przyczynę, dla której w ostatnich latach kwestia twórczości cieszy się coraz większym zainteresowaniem badaczy zarządzania, którzy uznają ją za ważny zasób (albo zdolność) organizacji [Andriopoulos, 2001; Williamson, 2001] będący kluczem do efektywności organizacji starających się zdobyć i utrzymać powodzenie w burzliwym otoczeniu [Wang, Cheng, 2010], a zdaniem niektó- rych nawet przetrwać [Martins, Terblanche, 2003]. To właśnie dzięki niej „przed- siębiorstwo tworzy nowe sytuacje, wartość dodatkową i satysfakcję klienta” [Jerzyk i in., 2006, s. 8] i osiąga przewagę konkurencyjną [Oldham, Cummings, 1996]. Kreatywność całej organizacji i jej uczestników służy budowaniu konkurencyj- ności przedsiębiorstwa [Suszyński, 2011]. Zdolność kadry zarządzającej do twór- czego odpowiadania na dylematy zarządzania jest niezbywalnym nośnikiem efektywności organizacji [Low, Purser, 2011]. Niektórzy nawet zapowiadają nadejście nowej ery – ery twórczości, w któ- rej będą potrzebne nowe modele zarządzania, uwzględniające wiele aspektów kontekstu zachęcającego ludzi do kreatywności [Walton, 2010]. Kreatywność jest niezbywalną cechą kapitału ludzkiego i stanowi liczący się nośnik konkurencyj- ności [Lipka, 2012]. Dlatego też staje się jedną z podstawowych kompetencji pra- cownika przedsiębiorstwa przyszłości [Grudzewski, Hejduk, 2011]. Jak dobitnie podsumowuje J.M. George, twórczość „jest uznana za podstawowy środek, za pomo- cą którego organizacje i ich uczestnicy mogą kreować znaczącą trwałą wartość dla swo- ich wielorakich interesariuszy w dzisiejszym, dynamicznie zmieniającym się otoczeniu” [George, 2007, s. 439]. Rozdział 1. Rola i znaczenie twórczości organizacyjnej w zarządzaniu organizacjami 17 W XXI wieku twórczość staje się głównym narzędziem strategicznym, które- go zastosowanie umożliwia zdobycie i wykorzystanie przewagi konkurencyjnej [Anderson i in., 2014; McLean, 2009]. Jak podkreśla Liu wraz ze współautorami [w druku], zagregowana twórczość pojedynczych pracowników jest silnie zwią- zana z innowacyjnością przedsiębiorstwa, która z kolei prowadzi do osiągania przewagi konkurencyjnej. Twórczość jest potrzebna do wytworzenia nowych zachowań i interpretacji w niespodziewanych sytuacjach, które ani nie były przewidywane, ani też zaplanowane [Bechky, Okhuysen, 2011]. Stanowi więc ważne narzędzie radzenia sobie przez przywódców strategicznych z ekono- micznymi przeciwnościami wynikającymi z załamań gospodarczych [Nissley, 2010]. Coraz więcej najbardziej efektywnych na świecie organizacji stosuje nowy model biznesu, oparty na wykorzystaniu indywidualnej twórczości w celu uła- twienia innowacji [Houghton, DiLiello, 2010], a kreatywność pracowników jest traktowana jako strategiczny element kapitału ludzkiego [Makowiec, 2011]. Co więcej, zarówno w sektorach nowej technologii, jak i w tradycyjnych, dojrzałych organizacjach, zdolność do bycia twórczym wydaje się odgrywać większą rolę w sukcesie niż skuteczne systemy produkcyjne [Styhre, Sundgren, 2010; Drio- ri, Honig, 2010; Jacques, 2010]. Nic więc zaskakującego w tym, że współczesne zarządzanie wymaga większego nasycenia twórczością [Ringland i in., 2010], a także dynamicznej infrastruktury napędzającej nowe idee i ułatwiającej wpro- wadzenie ich w życie [Birkinshaw, 2010]. Coraz większe jest zatem zrozumienie dla konieczności uzupełnienia instrumentarium zarządzania o kolejne narzę- dzia menedżerskie, ułatwiające efektywne działanie w warunkach niepewno- ści. Takim narzędziem jest twórcza zdolność, która jest głównym nośnikiem innowacji, konkurencyjności, a także przetrwania organizacji, w której twórcze wybory strategiczne dobrze służą harmonijnej koegzystencji oraz ewolucji orga- nizacji i otoczenia [Ford, 2002]. Dlatego też konieczne jest poznanie sił kształtu- jących twórczość, zrozumienie, w jaki sposób pojawiają się one w organizacjach, a także jak organizacje mogą rozwijać istniejące w nich twórcze zdolności. Krótko mówiąc, twórczość mierzona na poziomie organizacji ma znaczący wpływ na efektywność finansową. Biorąc zaś pod uwagę całość rozważań na te- mat znaczenia twórczości we współczesnych organizacjach, zasadne jest założe- nie, że twórczość wpływa pozytywnie na efektywność organizacji. Odgrywa ona ważna rolę w społeczeństwie, a zwłaszcza we współczesnych organizacjach. X. Liu wraz ze współautorami [2011] podkreślają za D.M. Harringtonem [1990], że twórczość organizacyjna jest funkcją wzajemnie oddziałujących na siebie twórczych uczestników organizacji, twórczego procesu, twórczych rezul- tatów (wytworów) i twórczego otoczenia. Dotychczasowe sposoby rozumienia twórczości w organizacjach różniły się wieloaspektowością – to znaczy obej- mowały różną liczbę składników, przy czym wskazane cztery komponenty sta- nowiły o kompletności definicji. Drugą ważną płaszczyzną zróżnicowania jest zakres wielopoziomowości, potencjalnie obejmujący uczestnika organizacji, ze- spół, całą organizację oraz otoczenie organizacji. Pora podsumować dotychczasowe rozważania o sposobach rozumienia twórczości w organizacjach. Przede wszystkim należy podkreślić za M.L. Eu- nice i S. de Alencar [2012], że twórczość organizacyjna jest względnie nowym obszarem badań i że niezmiernie trudno jest zaznaczyć wszystkie wchodzące 18 Katarzyna Bratnicka-Myśliwiec w grę konfiguracje elementów zarówno z powodu ich różnorodności i złożono- ści, jak i wielorakich interakcji. Dlatego też proponuję uznać, że twórczość orga- nizacyjna jest procesem generowania idei zachodzącym w wymiarach nowości i użyteczności oraz ulokowanym w kontekście całej organizacji. Zaproponowa- na definicja ma charakter opisowy i uwzględnia wyniki najnowszych badań. Ujęcie twórczości organizacyjnej jako wielowymiarowego i wielopoziomowego konstruktu pozwala połączyć wymiary traktowane w dotychczasowych bada- niach zazwyczaj osobno. Ponadto, wskazano na potencjalny charakter twórcze- go dynamicznego procesu organizacyjnego, który trzeba dopiero uruchomić, aby uzyskać pożądane efekty organizacyjne. Wreszcie, akcent położony na sy- stematyczność rozwiązywania problemów uwydatnia, że przypadkowa działal- ność i liczenie na szczęście nie są atrybutami twórczości organizacyjnej. Na tym tle pojawia się problem wielowymiarowego ujęcia twórczości organizacyjnej. Twórczość jest zazwyczaj traktowana jako konstrukt jednowymiarowy o charakterze reflektywnym. W tej ostatniej kwestii zaczyna się rozwijać waż- na dyskusja metodologiczna. Istotnym rozstrzygnięciem metodologicznym jest bowiem uznanie, że twórczość w organizacji (twórczość organizacyjna) jako ukryty konstrukt istnieje niezależnie od jej wskaźników, bądź też przyjęcie, że jest ona kształtowana jako kombinacja swych wskaźników [Covin, Wales, 2012]. Ukryte konstrukty są „zjawiskami leżącymi w polu zainteresowania teoretycznego, które nie mogą być bezpośrednio obserwowane i muszą być oszacowane za pomocą wi- docznych zmiennych dających się obserwować” [Diamantopoulos i in., 2008, s. 1204]. W zależności od założonego kierunku przyczynowości między ukrytym kon- struktem i jego wskaźnikami można mówić o dwóch sposobach pomiaru. Jeżeli przyjmiemy, że przyczynowość biegnie od konstruktu do jego wskaź- ników, to stosujemy odzwierciedlający (reflektywny) sposób pomiaru. Pra- widłowość pomiaru zależy tutaj od mocy korelacji między wskaźnikami i wewnętrznej spójności. Innymi słowy, organizacje wytwarzają nowość i uży- teczność, ponieważ mają wysoki poziom obserwowanej twórczości organiza- cyjnej. Natomiast gdy założymy, że kierunek przyczynowości między ukrytym konstruktem a wskaźnikami jest odwrotny, to wykorzystujemy kształtujący (formatywny) sposób pomiaru: konstrukt jest kształtowany przez wyjaśniają- cą kombinację wskaźników. Wskaźniki są w tym przypadku niezamienne i każ- dy z nich reprezentuje sobą konceptualną domenę konstruktu. Konkretyzując, organizacje cechują się silną twórczością organizacyjną, ponieważ tworzą no- wość i użyteczność. Jest to subtelne, ale ważne rozróżnienie [George, 2011]. Jeżeli wymiary mają charakter formatywny względem konstruktu, to mogą mieć od- mienny wpływ na zmienne zależne. Natomiast gdy wymiary są odbiciem kon- struktu, to jest mało prawdopodobne, aby zróżnicowanie wymiarów znalazło swój wyraz w zróżnicowaniu zmiennej zależnej. Porównując wspomniane dwa modele pomiaru w odniesieniu do twórczo- ści organizacyjnej, można wskazać – opierając się na rozważaniach B.A. Geo- rga [2011] o orientacji przedsiębiorczej – na kilka znaczących różnic. W ujęciu reflektywnym zmiana poziomu twórczości organizacyjnej znajduje odzwier- ciedlenie we wszystkich jej wymiarach, a w podejściu formatywnym taka zmia- na jest prawdopodobnie wzrostem jednego lub kilku wymiarów. Reflektywne pojmowanie twórczości organizacyjnej oznacza współzmienność jej wymiarów, Rozdział 1. Rola i znaczenie twórczości organizacyjnej w zarządzaniu organizacjami 19 co nie jest konieczne w formatywnym rozumieniu tego konstruktu. W pierw- szym przypadku liczba wymiarów nie jest tak ważna, jak w drugim, w którym pominięcie jednego wymiaru oznacza zignorowanie jednej z domen konstruk- tu. W reflektywnej perspektywie metodologicznej zależności z poprzednikami opierają się na całościowym konstrukcie wraz ze skutkami na współwystępo- wanie wymiarów twórczości organizacyjnej. Z kolei w płaszczyźnie formatyw- nej poprzedniki są powiązane z poszczególnymi wymiarami, a konsekwencje z połączonymi efektami różnych wymiarów. Wybór metodologiczny dotyczący relacji między ukrytym konstruktem a jego miarami ma zatem istotny wpływ zarówno na sposób formułowania hipotez, jak i na interpretację uzyskanych wy- ników. Przeważająca część dotychczasowych badań twórczości w organizacjach wywodziła się – pośrednio lub bezpośrednio – z założeń ujęcia reflektywnego. W tym opracowaniu rozważania są prowadzone w konwencji formatywnego pojmowania twórczości. Niemniej jednak, potrzebne jest lepsze metodologiczne rozstrzygnięcie w kwestii wielowymiarowości twórczości. Jednolita skala twórczości organizacyjnej, opracowana przez L.G. Weinzim- mera i jego współautorów [2011, s. 68], obejmuje cztery charakterystyki: 1) „Przywiązywanie dużej wagi do szczegółów nie obniża mojej zdolności do 2) „Pracownicy mają możliwość twórczego rozwiązywania pojawiających się proble- generowania nowych idei”; mów”; 3) „Nasza organizacja kładzie nacisk na twórczość”; 4) „Nasza organizacja nagradza twórcze myślenie”. Skala dotyczy poziomu całej organizacji i traktuje twórczość jako zmienną jednowymiarową. Z kolei inne badania wskazują, że twórczość w organizacjach ma wiele postaci i nie da się jej sprowadzić do jednego wymiaru. Jednowymiarowe ujęcie twórczości jest zbytnim uproszczeniem, ponieważ zakłada funkcjonalną równoważność nowości i odpowiedniości. Tymczasem duża nowość nie oznacza małej odpowiedniości i odwrotnie. Ważne są również sytuacje wysokich bądź niskich wartości w obydwu wymiarach twórczości. Twórcze idee są jednocześnie nowe i właściwe, a w pewnym sensie rywalizują- ce ze sobą. Rozpatrywanie ich we wzajemnym związku pozwoli uchwycić całą gamę odcieni twórczości, oddać jej złożoność i związane z nią subtelności. W swej charakterystyce typów twórczości R.C. Litchfield [2010] wprowadził pojęcie przestrzeni twórczości, która ma dwa wymiary – nowość i użyteczność. T.L. Juillerat [2011] z kolei podaje w wątpliwość twierdzenie, czy generowanie twórczych idei zawsze zwiększa prawdopodobieństwo innowacji. Nowość jako składnik twórczości może przecież zmniejszyć szansę na pozytywną ocenę i wybór danej idei do dalszego opracowania. Wprawdzie kadra zarządzająca ma skłonność do przypisywania nowym ideom atrybutów użyteczności, ale więk- szość ludzi irracjonalnie preferuje jednak zachowanie stanu obecnego. Trudność polegająca na jednoczesnym uwzględnianiu potrzeb twórczości i wymogów skuteczności oraz ekonomiczności niekoniecznie jest barierą w oży- wionej działalności twórczej. Wyniki czterech eksperymentów laboratoryjnych zwróciły uwagę na dużą rolę paradoksalnych ram poznawczych w twórczości indywidualnej [Miron-Spector i in., 2011]. Paradoksalne zmiany poznawcze –
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Twórcza organizacja. Komputerowe wspomaganie twórczości organizacyjnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: