Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00408 007066 12425568 na godz. na dobę w sumie
Typografia od podstaw. Projekty z klasą - książka
Typografia od podstaw. Projekty z klasą - książka
Autor: Liczba stron: 240
Wydawca: Helion Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-2758-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> webmasterstwo >> web design
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Sprawdź, jak tworzyć jeszcze lepsze dokumenty!

Poznaj sekrety typografii

Laikowi w dziedzinie typografii każdy tekst może wydawać się identyczny pod względem technicznym, Ot, zbiór liter. Natomiast każda osoba nieco lepiej zorientowana w tej dziedzinie dostrzeże wiele innych elementów tego samego tekstu, świadczących o jego jakości. Jednak na początku należy odpowiedzieć na pytanie: 'Czym zajmuje się typografia?'. Odpowiedź wydaje się błaha: 'Istotą typografii jest użycie znaków pisarskich w druku oraz ich prezentacja na ekranie monitora'. Z bliska okazuje się, że ta dziedzina wiedzy charakteryzuje się licznymi skomplikowanymi pojęciami i zasadami. Ich znajomość i wykorzystanie w codziennej pracy to klucz do tworzenia technicznie perfekcyjnych dokumentów. Czy jednak naprawdę trzeba poświęcić życie na zdobywanie tej tajemnej wiedzy?

Już nie! Do Twoich rąk oddajemy kolejną książkę z serii, której autorka zapozna Cię z najbardziej skomplikowanymi zagadnieniami w zakresie stosowania odpowiednich krojów czcionek. Najpierw jednak poznasz anatomię litery oraz podstawowe pojęcia, takie jak wysokość tekstu, punkt oraz pica. Na dalszych stronach książki sprawdzisz, co stanowi o czytelności i zrozumiałości kroju pisma, oraz dowiesz się, dlaczego jedne cudzysłowy są dobre, a drugie złe. Ponadto zdobędziesz wiedzę na temat optycznego wyrównywania marginesów, stylów w interpunkcji oraz przesuwania znaków względem linii podstawowej. Ostatnie rozdziały książki autorka poświęca kerningowi, interlinii, odstępom między akapitami oraz wyrównaniom. Są to te elementy, po których można poznać profesjonalnie złożony tekst. Książka ta jest idealną pozycją dla wszystkich osób, które na co dzień zajmują się tworzeniem pism, oraz dla tych, które interesują się typografią. Dzięki licznym przykładom dobrego i złego wykorzystania czcionek będziesz tworzył jeszcze lepsze dokumenty!

Jeżeli interesuje Cię temat typografii, z pewnością przypadnie Ci do gustu druga książka poświęcona tej tematyce: 'DTP od podstaw. Projekty z klasą'.

Wykorzystaj wiedzę z zakresu typografii do wywierania wpływu na czytających!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Typografia od podstaw. Projekty z klasą Autor: Robin Williams Tłumaczenie: Piotr Cieślak na podstawie „Mistrzowskie stosowanie czcionek. Jak to zrobić?” w tłumaczeniu Anny Witerkowskiej ISBN: 978-83-246-2758-5 Tytuł oryginału: The Non-Designer s Type Books, Deluxe Edition Format: 168×237, stron: 240 Sprawdź, jak tworzyć jeszcze lepsze dokumenty! • Co sprawia, że krój pisma jest czytelny i zrozumiały? • Jak wybrać krój pisma? • Jak wyróżnić istotne fragmenty tekstu? Poznaj sekrety typografii Laikowi w dziedzinie typografii każdy tekst może wydawać się identyczny pod względem technicznym, Ot, zbiór liter. Natomiast każda osoba nieco lepiej zorientowana w tej dziedzinie dostrzeże wiele innych elementów tego samego tekstu, świadczących o jego jakości. Jednak na początku należy odpowiedzieć na pytanie: „Czym zajmuje się typografia?”. Odpowiedź wydaje się błaha: „Istotą typografii jest użycie znaków pisarskich w druku oraz ich prezentacja na ekranie monitora”. Z bliska okazuje się, że ta dziedzina wiedzy charakteryzuje się licznymi skomplikowanymi pojęciami i zasadami. Ich znajomość i wykorzystanie w codziennej pracy to klucz do tworzenia technicznie perfekcyjnych dokumentów. Czy jednak naprawdę trzeba poświęcić życie na zdobywanie tej tajemnej wiedzy? Już nie! Do Twoich rąk oddajemy kolejną książkę z serii, której autorka zapozna Cię z najbardziej skomplikowanymi zagadnieniami w zakresie stosowania odpowiednich krojów czcionek. Najpierw jednak poznasz anatomię litery oraz podstawowe pojęcia, takie jak wysokość tekstu, punkt oraz pica. Na dalszych stronach książki sprawdzisz, co stanowi o czytelności i zrozumiałości kroju pisma, oraz dowiesz się, dlaczego jedne cudzysłowy są dobre, a drugie złe. Ponadto zdobędziesz wiedzę na temat optycznego wyrównywania marginesów, stylów w interpunkcji oraz przesuwania znaków względem linii podstawowej. Ostatnie rozdziały książki autorka poświęca kerningowi, interlinii, odstępom między akapitami oraz wyrównaniom. Są to te elementy, po których można poznać profesjonalnie złożony tekst. Książka ta jest idealną pozycją dla wszystkich osób, które na co dzień zajmują się tworzeniem pism, oraz dla tych, które interesują się typografią. Dzięki licznym przykładom dobrego i złego wykorzystania czcionek będziesz tworzył jeszcze lepsze dokumenty! Jeżeli interesuje Cię temat typografii, z pewnością przypadnie Ci do gustu druga książka poświęcona tej tematyce: „DTP od podstaw. Projekty z klasą”. Wykorzystaj wiedzę z zakresu typografii do wywierania wpływu na czytających! Idź do • Spis treści • Przykładowy rozdział Katalog książek • Katalog online • Zamów drukowany katalog Twój koszyk • Dodaj do koszyka Cennik i informacje • Zamów informacje o nowościach • Zamów cennik Czytelnia • Fragmenty książek online Kontakt Helion SA ul. Kościuszki 1c 44-100 Gliwice tel. 32 230 98 63 e-mail: helion@helion.pl © Helion 1991–2011 Spis treści • Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 • Mała powtórka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Krótka historia pisma 1. Wieki pisma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 • Aldus Manutius . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Czytelność i zrozumiałość 2. Sztuka czytelności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3. Sztuka zrozumiałości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Interpunkcja 4. Dobre i złe cudzysłowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 5. Optyczne wyrównywanie marginesów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 6. Style w interpunkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 7. Przesuwanie znaków względem linii podstawowej . . . . . . . . . . . 69 Typografia_book.indb   5 2010-08-27   05:58:24 s p i s t r e ś c i Mistrzowski skład 8. Open Type i zestawy eksperckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 9. Kapitaliki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 10. Cyfry nautyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 11. Ligatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 12. Pisma wąskie i szerokie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 13. Typografia afiszowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Odstępy 14. Kerning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 15. Interlinia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 16. Odstępy między akapitami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 17. Wyrównanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Szczegóły 18. Nagłówki i podtytuły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 19. Cytaty i wyimki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 20. Podpisy pod ilustracjami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 21. Wyróżnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 22. Przenoszenie wyrazów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Typografia_book.indb   6 2010-08-27   05:58:24 s p i s t r e ś c i Efekty specjalne 23. Litery ozdobne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 24. Inicjały . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 25. Kolor w typografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 26. Ornamenty i symbole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 27. Kroje z semiogramami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 28. Nie bądź nieśmiały! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 Typograficzne dylematy 29. Sugestywna typografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 30. Wybór kroju pisma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 31. Grzechy główne dtp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 32. O modzie w typografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 Słownik ważniejszych pojęć • Pojęcia typograficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 Informacje dodatkowe • Dodatek A Zaufaj swoim oczom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 • Dodatek B Dystrybutorzy fontów i oprogramowania . . . . . . . 225 • Dodatek C Znaki specjalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 • Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 Typografia_book.indb   7 2010-08-27   05:58:24 Open Type i zestawy eksperckie Rzeczą, która najbardziej podoba mi się w rewolucji cyfrowego projektowania i komuni­ kacji, jest eksplozja świadomości istnienia typografii. Ludzie, którzy dziesięć lat temu nie przypuszczali nawet, by na świecie był więcej niż jeden krój pisma, teraz szczegółowo ana­ lizują menu w restauracji, reklamę lub plakat, zastanawiając się, jakich krojów w nich użyto. Niezmiennie też zadziwia mnie, jak szybko zaraża nas magia liter, jak szybko zaczynamy odczuwać niedosyt — chcemy lepiej i więcej. Trudno sobie wyobrazić, że 256 standardo­ wych znaków typowego fontu mogłoby nie wystarczyć (to przecież i tak jest dużo wię­ cej, niż oferowały maszyny do pisania), okazuje się jednak, że… potrzebujemy ich więcej! I dlatego niektórzy z głównych dystrybutorów fontów oferują tzw. zestawy eksperckie (ang. expert sets) — dodatki do podstawowych krojów zaprojektowane z myślą o sytu­ acjach, w których rzeczywiście będziemy potrzebowali czegoś specjalnego. W zestawach eksperckich zawarte są między innymi staromodne cyfry nautyczne, prawdziwe kapitali­ ki, ułamki zwykłe, ozdobne inicjały, różne warianty tego samego znaku, znaki w indeksie górnym i dolnym oraz ligatury. Rozwój zestawów eksperckich był jednym z impulsów, który zainspirował twórców standar­ du OpenType, opracowanego przez firmy Adobe i Microsoft. Ów standard wykorzystuje możliwości adresowania znaków przy użyciu dwóch bajtów, dostępne w najnowszych sys­ temach operacyjnych firm Apple i Microsoft. Tym samym umożliwia projektowanie zbio­ rów zawierających nie 256, lecz ponad 65 tysięcy glifów (czyli różnych wariantów znaków). W tym rozdziale opiszę możliwości, jakie oferuje standard OpenType i zestawy eksperc­ kie, a potem wyjaśnię, dlaczego warto ich używać. W kolejnych rozdziałach znajdziesz szczegółowe porady dotyczące tego, kiedy i w jakich sytuacjach sięgać po te wyrafinowa­ ne rozwiązania typograficzne. Typografia_book.indb   77 2010-08-27   05:58:31 78 m i s t r z o w s k i s k ł a d Co zawierają zestawy eksperckie i fonty OpenType? Ten rozdział stanowi wstęp do omówienia możliwości typowego zestawu eksperckie­ go i profesjonalnego fontu w standardzie OpenType. W kolejnych rozdziałach tej części książki omówione zostały konkretne grupy glifów, które można znaleźć w specjalnie za­ projektowanych krojach. Kapitaliki Niemal każdy program pozwala zamienić małe litery w Kapitaliki. Po takiej zmianie wiel­ kie litery pozostają wielkimi literami, a małe wyglądają jak wielkie, lecz są od nich nieco mniejsze. Niestety, podczas tworzenia kapitalików większość programów po prostu skalu­ je majuskuły do odpowiedniej wysokości. Proporcje pisma zostają zachwiane — prawdzi­ we majuskuły wyglądają przy przeskalowanych na dużo grubsze (przykłady zastosowania kapitalików znajdziesz na stronie 90.). Kapitaliki z zestawów eksperckich i krojów Open­ Type nie są zwykłymi pomniejszonymi majuskułami, lecz zaprojektowanymi specjalnie w tym celu znakami, dzięki czemu znakomicie współgrają z większymi od nich wersali­ kami w piśmie o tej samej wysokości. Więcej szczegółów na ten temat zawiera rozdział 9. Cyfry nautyczne (mediewalowe) Tradycyjne liczby (cyfry) wstawione w tekst, np. 45 872, wyglądają na zbyt duże w sto­ sunku do pozostałych znaków. W przeszłości cyfry były projektowane na podobieństwo małych liter, miały wydłużenia dolne i górne i wyglądały w ten sposób: 45 872. Cyfry tego typu znajdziesz w wielu zestawach eksperckich i krojach OpenType. Zostały one zapro­ jektowane w taki sposób, by delikatnie wtapiały się w tekst. Cyfry nautyczne (inaczej me­ diewalowe) są szczególnie piękne w dużych rozmiarach. Gdy raz zacznie się ich używać, trudno wrócić do zwykłych cyfr. Więcej szczegółów na ich temat znajdziesz w rozdziale 10. Typografia afiszowa lub tytułowa W dobrze zaprojektowanym kroju pisma formy małych i dużych znaków różnią się nie tylko wymiarami, lecz także proporcjami pogrubień i przewężeń, wysokość minuskuł jest dobrana proporcjonalnie do wysokości majuskuł, a odstępy międzyliterowe i rozmiar „oczek” (pustych przestrzeni w literach takich, jak „e”, „g” lub „o”) są dopasowane optycz­ nie do wielkości znaków. Tymczasem podczas składania tekstu przy użyciu komputera zwiększenie stopnia (wysokości) pisma, powiedzmy do 127 punktów, powoduje zwykłe przeskalowanie źródłowych, 12­punktowych znaków do wysokości 127 punktów. Nie za­ wsze wygląda to dobrze. Z tego względu w niektórych zestawach eksperckich zawarte są warianty znaków (tak­ że minuskuł) zaprojektowane z myślą o składaniu tekstów o rozmiarze powyżej 24 punk­ tów, zwane niekiedy krojami afiszowymi (ang. display). Różnica nie jest może zauważalna w piśmie 24­punktowym, ale będzie zupełnie wyraźna w nagłówku lub krzykliwym tytu­ le na plakacie. Więcej informacji na ten temat znajdziesz w rozdziale 13. Niektóre fonty OpenType zawierają nie tylko odmiany afiszowe, lecz także oddzielne warianty znaków przeznaczone do składania nagłówków i śródtytułów (patrz też strona 82). Typografia_book.indb   78 2010-08-27   05:58:32 8 . O p e n T y p e i z e s t a w y e k s p e r c k i e 79 Ligatury Oprócz standardowych ligatur, takich jak fi lub fl, zestawy eksperckie oferują zazwyczaj więcej kombinacji znaków (na przykład Rp dla rupii). Więcej informacji na temat liga­ tur znajdziesz w rozdziale 11. Jeszcze więcej ligatur i wariantów znaków zawierają kroje OpenType, o czym przekonasz się już na stronie 83. Litery ozdobne Bardziej rozbudowane zestawy eksperckie oferują też tzw. litery ozdobne (ang. swash let- ters), które mogą nadać Twojej pracy bardziej wysmakowany wygląd. Warto jednak pamię­ tać, że takie litery są jak słodkie ciasto — pyszne, jeśli zje się kawałek, lecz łatwo można przesadzić. Używaj ich z umiarem. „Zamaszyste” znaki zostały pomyślane jako ozdobne wykończenie frazy, czasami wsuwają się też pod sąsiednie litery. Nie powinny jednak roz­ pychać wierszy i tworzyć nieproporcjonalnych, dużych odstępów. O literach ozdobnych będzie jeszcze mowa w Rozdziale 23. Pauzy Zgodnie z polskimi regułami typograficznymi znak pauzy powinien być oddzielony od są­ siadujących z nią wyrazów zwykłymi odstępami międzywyrazowymi. Niektórzy uważają jednak, że takie rozwiązanie powoduje powstanie zbyt dużych optycznych przerw w ciągu tekstu i rezygnują z wstawiania wspomnianych spacji, próbując wyregulować odstępy przy użyciu kerningu. Niezdecydowanym przychodzą w sukurs specjalnie zaprojektowane pau­ zy o długości ¾ zwykłej pauzy, które mają niejako „wbudowane” niewielkie odstępy, uła­ twiające zachowanie odpowiedniej odległości od sąsiednich wyrazów. Ze względu na brak stosownego skrótu klawiaturowego, takiego znaku należy niestety poszukać samemu. Ornamenty Zestawy eksperckie i fonty OpenType często zawierają też ornamenty (  •  ), które są elegancką alternatywą dla zwykłych krojów typu dingbats. O ornamentach i in­ nych znakach (semiogramach) piszę w rozdziale 26. Więcej o OpenType O krojach OpenType mogłabym pisać w nieskończoność… Garść przydatnych informa­ cji na ich temat znajdziesz na stronach 82 – 84. Typografia_book.indb   79 2010-08-27   05:58:32 80 m i s t r z o w s k i s k ł a d Diabeł tkwi w szczegółach Subtelne, wyrafinowane detale wyróżniające tekst złożony fontami OpenType czy też przy użyciu zestawów eksperckich jeszcze kilkanaście lat temu zapew­ ne przeszłyby bez echa. Oczekiwania odbiorców i wrażliwość na kwestie este­ tyki wzrosły jednak w ostatnich latach tak bardzo, że dziś owe detale są zauwa­ żane i doceniane. Nawet jeśli efekt jest bardzo subtelny, całość jest odbierana jako bardziej profesjonalna i ładniejsza. „dyskurs o życiu i śmierci”, przełożony przez Mary sidney Herbert, 1592 autorem oryginału był philipe de Mornay Przykład efektu wizualne- go, jaki można uzyskać przy użyciu specjalnie zaprojek- towanego zestawu eksperc- kiego. Tekst po lewej stronie został złożony najzwyklej- szym krojem Times New Ro- man w stopniu 12/14,5 i wyjustowany. Tekst złożony krojem Brioso Pro Regular 10,5/15, z uży- ciem kapitalików, liter ozdob- nych i staromodnych cyfr nau- tycznych. Podpis złożony krojem Brioso Pro Caption, również z użyciem kapita- lików, ornamentu, kursywy i cyfr nautycznych. Dyskurs o życiu i śmierci przełożony przez Mary Sidney Herbert • 1592 Autorem oryginału był Philipe de Mornay Typografia_book.indb   80 2010-08-27   05:58:33 8 . O p e n T y p e i z e s t a w y e k s p e r c k i e 81 8 : o p e n t y p e e x p e r t s e t s Zestawy eksperckie Eksperckie zestawy znaków można kupić w większości serwisów internetowych 83 zajmujących się sprzedażą fontów (wybrane serwisy tego typu znajdziesz w do­ datku B). Ze względu na to, że zwykły font może zawierać zaledwie 256 zna­ Expert set fonts ków, zestaw ekspercki zazwyczaj składa się z wielu oddzielnych plików z kro­ jami należącymi do tej samej rodziny. Innymi słowy, w takim zestawie prócz You can buy expert sets at most of the font web sites (see a partial list in pliku z „właściwym” krojem możesz na przykład znaleźć plik z samymi kapi­ Appendix B). Because a regular font can only hold up to 256 characters, an talikami, samymi cyframi nautycznymi, znakami w indeksie górnym i dolnym, expert set is actually a collection of fonts in the same family. Th at is, in an ozdobnymi inicjałami itd. Kompletny, rozbudowany zestaw tego typu niejed­ expert package you will get the regular font, plus you might get a font that nokrotnie zawiera 30 różnych wariantów i grup znaków należących do tego sa­ contains just the small caps, another that contains oldstyle fi gures, superscripts, and subscripts. And yet another for italic swash. A complete expert set package mego kroju pisma! Każdy z nich będzie stanowił odrębną pozycję na liście fon­ might contain up to thirty diff erent fonts in the one family! Each font will tów (patrz strony 85 – 86). show up in your font list separately (see pages 87–88). Zestaw ekspercki może być oznaczony jako „Expert”, „OSF”, „SC”, „Small An expert set font might be labeled “Expert,” “OSF,” “SC,” “Small Caps,” Caps” lub podobnie. Zanim kupisz jeden z takich zestawów, koniecznie zapo­ or some other descriptive term. Be sure to check the specifi cations and the znaj się z ich zawartością i próbkami fontów; nie są to bowiem tanie inwestycje. samples for the font before you invest in it. Pliki należące do zestawu Th is is the Adobe Caslon Expert family with all the Adobe Caslon Expert. Zwróć individual fonts for the uwagę na różne warianty regular character set and podstawowego kroju i dodatki each of the expert additions. wchodzące w skład takiego zestawu. Nawiasem mówiąc, zanim zdecydujesz się na zakup zestawu eksperckiego, ko­ Before you run out and buy a bunch of expert sets, carefully read about niecznie zapoznaj się z możliwościami standardu OpenType, który stopniowo OpenType. OpenType is eventually going to replace expert sets. If you’re using je wypiera. Jeśli posługujesz się programem InDesign, to w ogóle nie musisz InDesign, skip expert sets and move right into OpenType. If you’re using QuarkXPress, any version earlier than 7.0, you’re stuck with expert sets. zawracać sobie głowy wspomnianymi zestawami — od razu sięgnij po kroje OpenType. Zestawy eksperckie mogą jednak stanowić ostatnią deskę ratunku dla użytkowników programu QuarkXPress w wersjach starszych niż 7.0. Typografia_book.indb   81 2010-08-27   05:58:33 82 m i s t r z o w s k i s k ł a d Kroje OpenType Standard OpenType został opracowany przez firmy Adobe i Microsoft w oparciu o system kodowania o nazwie Unicode, który umożliwia adresowanie znaków przy użyciu dwóch bajtów danych. Techniczne aspekty tego rozwiązania nie są istotne — najważniejszy jest efekt, czyli możliwość tworzenia zestawów zawierających ponad 65 tysięcy glifów, zamiast dotychczasowej skromnej liczby 256 znaków dostępnych w zwykłych fontach. Glif to konkretna wersja danego znaku. Na przykład litera „z” jest pewnym znakiem, lecz ta minuskuła to tylko jeden z wielu jej wariantów — mamy bowiem wielką literę „Z”, ka­ pitalik „z”, ozdobne „Z”, czy też „Ź” ze znakiem diakrytycznym. Każdy z nich jest pew­ nym glifem powiązanym z literą „z”. Krój OpenType może obejmować całe zestawy znaków, począwszy od prawdziwych ka­ pitalików, przez ułamki i znaki ozdobne, aż do ligatur — wszystkie te grupy zostaną opi­ sane w kolejnych rozdziałach. Możliwość zawarcia ponad 65 tysięcy znaków w ramach jednego kroju pozwala opracować fonty obsługujące kilka różnych języków. Na przykład kroje OpenType Pro firmy Ado­ be zazwyczaj zawierają cyrylicę na potrzeby języka rosyjskiego i pokrewnych, pełną gamę liter ze znakami diakrytycznymi, stosowanych m.in. w języku polskim i tureckim, a tak­ że znaki alfabetu greckiego (μ’αγαπάς). Fonty OpenType są wieloplatformowe — zakupionego kroju możesz z powodzeniem użyć w systemach Mac OS, Linux, Unix i Windows. To bardzo pomocne w sytuacji, gdy dokumenty są przenoszone pomiędzy różnymi systemami. Krój OpenType może zawierać różne warianty optyczne dla różnych rozmiarów znaków. Zgodnie z tym, o czym wspomniałam na stronie 78, zasadniczo kroje powinny być projek­ towane pod kątem określonych rozmiarów, a nie tylko powiększane i zmniejszane w ra­ zie potrzeby na ekranie komputera. W krojach OpenType mogą znajdować się warian­ ty znaków zaprojektowane specjalnie z myślą o tekstach drukowanych drobnym drukiem, głównie podpisach (ang. caption) w rozmiarze od 6 do 8 punktów, wariant standardowy (ang. regular) dla tekstu o rozmiarze od 9 do 13 punktów, wariant nagłówkowy (ang. sub- head) dla tekstu od 14 do 24 punktów i wariant afiszowy (ang. display) dla tekstu od 25 do 72 punktów. Na pokazanych poniżej przykładach możesz porównać różnice w grubo­ ści i proporcjach znaków w każdym z wymienionych wariantów pisma, dostosowanych do różnych zadań — odmiany przeznaczone do składania drobnych napisów są nieco cięż­ sze i charakteryzują się większym światłem między znakami, odmiany do większych na­ pisów są lżejsze i złożone nieco ciaśniej. Warnock Pro Caption, 16 punktów Warnock Pro Regular, 16 punktów Warnock Pro Subhead, 16 punktów Warnock Pro Display, 16 punktów Typografia_book.indb   82 2010-08-27   05:58:33 8 . O p e n T y p e i z e s t a w y e k s p e r c k i e 83 Kroje OpenType są „inteligentne” Posługując się fontami OpenType w programie, który jest przystosowany do ich obsługi, przekonasz się, że zachowują się one w „inteligentny” sposób. Owa „inteligencja” polega na tym, że program dobiera odpowiedni wariant znaku w zależności od konkretnej sytuacji. Na przykład po wprowadzeniu tekstu wersalikami, krojem OpenType, program powinien odpowiednio przesunąć wybrane znaki — na przykład myślniki i nawiasy — względem linii podstawowej, tak aby dopasować je do położenia tekstu (patrz rozdział 7.). W przypadku pisanki program może dobrać odpowiedni wariant znaku w zależności od tego, czy został on użyty na początku, pośrodku czy na końcu wyrazu. W niektórych pisankach, naśladujących tradycyjne odręczne pismo, program obsługujący kroje OpenTy­ pe może automatycznie użyć odpowiednich glifów w taki sposób, by całość jak najwier­ niej odzwierciedlała tekst skreślony ludzką ręką. Ê Tak wygląda litera e, która powinna zostać użyta w środku wyrazu. Łącznik z le­ wej strony umożliwia stworzenie płynnego połączenia z poprzednim znakiem Ë Ta litera e, bez łącznika, zostanie wstawiona jaki pierwsza litera wyrazu lub jako pierwsza litera po majuskule, z którą nie można jej bezpośrednio połączyć Ì Ta litera e doskonale nadaje się do umieszczenia na końcu wyrazu Í Ten wariant litery e znakomicie nadaje się do umieszczenia na początku wyrazu, który jest pierwszym wyrazem w nowym wierszu (dzięki temu zamaszysty „ogo­ nek” nie będzie kolidował z poprzednim wyrazem) Î Prócz tego w kroju Ministry Script zaprojektowano wiele eleganckich ligatur Glify pokazane na powyższym przykładzie zostały zaczerpnięte z kroju Ministry Script z zestawu Umbrella, dostępnego na stronie Veer.com. Przejrzyj dostępne w serwisie prób­ ki tego kroju i zapoznaj się z olbrzymią różnorodnością glifów, w tym niezwykłych liga­ tur, które zostały zaprojektowane specjalnie dla niego. Z kolei zdanie poniżej zostało zło­ żone krojem Zapfino, instalowanym wraz z systemem Mac OS X. Dzięki możliwościom standardu OpenType różne wersje litery „f” są wstawiane automatycznie podczas pisania. Zwróć uwagę na piękną ligaturę dla pary „Th”. fioletowa flaga fregaty �or Typografia_book.indb   83 2010-08-27   05:58:33 84 m i s t r z o w s k i s k ł a d 86 t h e n o n - d e s i g n e r ’ s t y p e b o o k Zanim kupisz… Nie wszystkie kroje OpenType obejmują znaki dodatkowe! Wiele z nich to zwy­ kłe fonty, które przeszły małą kosmetykę i są teraz sprzedawane w formacie OpenType, lecz nie zawierają wszystkich cudowności opisanych w tym rozdzia­ le. Na przykład spośród krojów firmy Adobe najbogatsze i najpełniejsze są kro­ je oznaczone przyrostkiem „Pro”. Zanim zdecydujesz się na zakup wybranego kroju, poszukaj, czy będzie on zgodny z funkcjami takimi jak automatyczne za­ Check before you buy stępowanie znaków (ang. automatic characters substitution) lub warianty optycz­ Not all OpenType fonts include extra characters! Many have just had a facelift ne (ang. opticals). W serwisach takich jak Veer.com opis kroju zawiera wszystkie and are now in the OpenType format, but the great things you see in this niezbędne informacje o każdym z krojów OpenType, który znajduje się w ofer­ chapter are not included. Th e Adobe OpenType fonts that are feature-rich have cie. Poza tym w serwisie Veer.com znajdziesz też dokument pdf z informacja­ the word “Pro” in their names. When buying a font, look for features such as mi dotyczącymi standardu OpenType i stosowania fontów w tym formacie; “automatic characters substitution” or “opticals.” On a web site like Veer.com, wspomniany dokument możesz pobrać z dowolnej strony z fontem OpenType. the specs clearly tell you what you can expect in any OpenType font. Veer also provides pdfs that explain more about OpenType and how to use it; you can download the pdf from any page that displays an OpenType font. Dwa rodzaje krojów OpenType Kroje OpenType można podzielić na dwa rodzaje. Pierwszy z nich to kroje Two types of OpenType fonts oparte na standardzie PostScript; takie, które są dostępne w bibliotece krojów Th ere are two types of OpenType fonts. One is PostScript-based, such as Adobe Type. Pliki z tymi fontami mają rozszerzenie .otf. Drugi rodzaj krojów those in the Adobe Type Library. Th ey have an .otf extension in the font fi le OpenType został opracowany w oparciu o fonty TrueType. Pliki z tymi fonta­ name. Th e other type is TrueType-based and has a .ttf extension. mi mają rozszerzenie .ttf. You can install and use any fl avor of OpenType font along with PostScript Kroje OpenType można dowolnie łączyć z krojami PostScript Type i i TrueType. Type 1 and TrueType fonts. Sorry, but . . . As I write this, only Adobe applications use OpenType effi ciently and eff ec- tively. QuarkXPress cannot take advantage of the OpenType options beyond the regular 256 characters until version 7.0. Przepraszam, ale… …w chwili gdy piszę te słowa, kroje OpenType rozwijają skrzydła tylko w pro­ gramach firmy Adobe. Program QuarkXPress aż do wersji 7.0 nie obsługuje żadnych funkcji związanych z tym standardem. Typografia_book.indb   84 2010-08-27   05:58:34 8 . O p e n T y p e i z e s t a w y e k s p e r c k i e 85 Kilka słów o korzystaniu z zestawów eksperckich Wadą zestawów eksperckich jest ich rozbicie na oddzielne kroje zawierające wyłącznie znaki specjalne, dlatego też nie można wykorzystywać ich w codziennej pracy tak, jak zwykłych fontów. Jeśli na przykład chciałbyś wpisać adres, musisz na chwilę wybrać je­ den z krojów należących do zestawu eksperckiego, zawierający cyfry nautyczne, a potem wrócić do podstawowego kroju, którym składałeś tekst. Aby wstawić ornament lub pau­ zę ¾, musisz zmienić krój dla tego jednego znaku. Podobnie gdy chcesz wstawić literę ozdobną. W wielu zestawach eksperckich zawierających kapitaliki nie ma odpowiadają­ cych im wersalików. Tak więc każdy wyraz, który zawiera oba rodzaje liter, wymaga dwu­ krotnej zmiany fontu. Aby ułatwić sobie sprawę, można użyć funkcji typu „znajdź i za­ mień”. Można też przygotować makro lub zdefiniować klawisze skrótów. Innym problem związany z korzystaniem z zestawów eksperckich polega na tym, że ich dystrybutorzy nie zawsze dostarczają kompletu informacji o znakach, jakie zestaw zawiera, a tymczasem wiedza o tym, gdzie można wykorzystać niektóre z obco wyglądających zna­ ków lub jak je uzyskać, mogłaby być użyteczna. Niektóre zestawy zawierają również „ukry­ te” znaki, których uzyskanie wymaga użycia kombinacji czterech klawiszy (np. Option+Y, a następnie Shift+N w systemie Mac OS). Narzędzia do zarządzania fontami Do obsługi i wyszukiwania znaków specjalnych potrzeba dodatkowego narzędzia. W sys­ temie Windows można w tym celu użyć niewielkiej aplikacji systemowej — Tablicy zna­ ków, którą znajdziesz w aplikacjach w menu Start. Użytkownicy systemu Mac OS mogą skorzystać z narzędzi Podgląd znaków lub Podgląd klawiatury. Otwórz okno dialogowe z preferencjami systemu Mac OS, wybierz opcję Język i tekst, kliknij zakładkę Układy klawiatur i zaznacz opcję Podgląd znaków i klawiatury. Prócz tego włącz opcję Pokazuj menu klawiatury na pasku menu. Odtąd na pasku menu pojawi się ikona z flagą; po jej kliknięciu będziesz mógł uruchomić jedną z wymienionych aplikacji. W programie InDesign dla systemu Windows lub Mac OS możesz skorzystać z panelu Glyphs (Glify) — patrz rysunek na następnej stronie — który można otworzyć przy uży­ ciu stosownego polecenia z menu Type (Tekst). Jeśli w swojej pracy korzystasz z dużej liczby fontów, prawdopodobnie znasz już takie na­ rzędzia jak: Suitcase, Font Agent Pro lub Font Reserve. W przypadku rozbudowanych zestawów eksperckich, takich jak Adobe Minion (22 fonty) czy Centennial firmy Linoty­ pe (17 fontów), użycie takich programów jest praktycznie niezbędne. Krój Caslon, którym został złożony główny tekst tej książki, w wersji „eksperckiej” składa się z 26 oddzielnych plików z glifami, obejmujących warianty pogrubione, ozdobne, afi­ szowe, nagłówkowe, specjalną wersję do składania drobnych tekstów, znaki w indeksie górnym i dolnym, pasujące do poszczególnych wariantów oraz ornamenty. Od pewnego czasu używam fontu Caslon Pro w formacie OpenType, opracowanym przez firmę Ado­ be, gdyż jest to po prostu o wiele wygodniejsze — wszystkie warianty i odmiany (w tym wersje o różnym „ciężarze” optycznym) zawarte są w jednym pliku! Typografia_book.indb   85 2010-08-27   05:58:34 86 m i s t r z o w s k i s k ł a d 88 Obsługa krojów OpenType w programie Adobe InDesign jest wręcz dziecin­ nie prosta. Na rysunku poniżej pokazane jest obszerne menu wariantów styli­ t h e n o n - d e s i g n e r ’ s t y p e b o o k stycznych kroju o nazwie Warnock Pro. Niewielka ikona z symbolem w kształ­ cie litery „O” obok nazwy informuje, że mam do czynienia z fontem OpenType. Po określeniu wariantu stylistycznego mogę wygodnie wybierać potrzebne zna­ Adobe InDesign makes using OpenType a breeze. Below you see my font menu ki z panelu Glyphs (Glify), pokazanego na rysunku na dole strony. for an OpenType font called Warnock Pro. You can see the menu itself tells me it’s an OpenType font by the little “O” icon next to its name. Once I have selected the optical size and style I want to use, I can use the Glyphs palette Menu obsługi fontów w progra- mie InDesign jest bardzo wygod- (farther below) to select specifi c characters. ne. Obok nazwy prócz informacji o formacie wyświetlana jest prób- ka kroju, a wszystkie warianty da- nego kroju są zawsze pod ręką. W panelu Glyphs wyświetlane są wszystkie znaki dostępne w wybranym wariancie stylistycznym. When you see a tiny triangle in the corner of a glyph’s box, you know there are Jeśli w rogu danego glifu widoczna jest malutka trójkątna strzałka, to znaczy, alternate glyphs for that character. Click on the triangle to see the alternates, że dany znak występuje w kilku różnych wersjach. Kliknij tę strzałkę, aby je wy­ as shown above. Double-click a glyph to make it appear on the page where the świetlić (patrz rysunek). Dwukrotne kliknięcie wybranego glifu powoduje jego insertion point is fl ashing or where text is selected. automatyczne umieszczenie w edytowanym tekście, w miejscu, w którym znaj­ duje się kursor lub zaznaczenie. Typografia_book.indb   86 2010-08-27   05:58:34 Kapitaliki Projektanci i typografowie znają wiele sztuczek, dzięki którym ich pra­ ce są piękne i sprawiają przyjemność czytającemu. Jedną z nich jest umiejęt­ ne użycie kapitalików. Tą nazwą określa się wielkie litery, mające w przybliże­ niu wysokość minuskuł. Kapitaliki są często używane ze względu na efektowny wygląd, jednak mają one również kilka praktycznych zastosowań w eleganckiej typografii. Często używa się ich na początku artykułu lub rozdziału — pierw­ szy wiersz lub początek wiersza składa się wówczas kapitalikami, tak jak w tym akapicie. Jest to prosty i elegancki sposób, by wprowadzić czytelnika w tekst. Kiedy używać kapitalików? Jeśli skrótowce złożymy wersalikami, będą się nadmiernie wyróżniały w tekście. Jednym ze standardowych i praktycznych zastosowań, w których można wyko­ rzystać kapitaliki, są właśnie skrótowce, np. sa, cbs, cnn lub simm. Kapitalików używa się też tradycyjnie w skrótach „a.m.” i „p.m.” oznaczają­ cych godziny przed­ i popołudniowe w krajach anglosaskich. Jeśli pisałeś kie­ dyś na maszynie do pisania, prawdopodobnie jesteś przyzwyczajony do uży­ wania w takich przypadkach wielkich liter, ponieważ maszyna nie umożliwiała wstawiania kapitalików. Teraz jednak masz już taką możliwość i powinieneś z niej skorzystać. Agentka FBI, Harriet, włączyła kanał CNN, by przed pójściem do łóżka posłuchać najnowszych sensacyjnych wiadomości o CIA. Agentka fbi, Harriet, włączyła kanał cnn, by przed pójściem do łóżka posłuchać najnowszych sensacyjnych wiadomości o cia. Wielkie litery w środku zdania niepotrzebnie ściągają na siebie wzrok czytelnika. Zwróć uwagę na to, jak kapitaliki wtapiają się w tekst. Typografia_book.indb   87 2010-08-27   05:58:34 88 m i s t r z o w s k i s k ł a d Tworzenie własnych kapitalików Większość edytorów tekstu zawiera opcje i polecenia, zazwyczaj dostępne w me­ nu takim jak Format czy Czcionka, które umożliwiają zamianę zaznaczonych uprzednio małych liter w kapitaliki. Jeśli Twój program nie został wyposażo­ ny w taką funkcję, wpisz tekst używając wielkich liter, a następnie zmniejsz je do wysokości około 70 procent wysokości (w punktach) reszty pisma (dzia­ łanie wspomnianych funkcji jest analogiczne). Taka metoda jest w porządku, jeśli rzadko używasz kapitalików albo robisz to tylko w pracach niewymagających wysokiej jakości. Jeśli jednak zależy Ci na naprawdę pięknej typografii, powinieneś zainwestować w fonty, które ma­ ją specjalnie zaprojektowane kapitaliki. Zwykłe zmniejszenie wysokości pisma (niezależnie od tego, czy wykonasz je ręcznie, czy zdasz się na wspomniane wcześniej funkcje programu — efekt jest taki sam) skutkuje przeskalowaniem wszystkich elementów znaków, a co za tym idzie, grubość kapitalików nie pa­ suje do grubości innych znaków użytych w tym samym zdaniu. KAŻDY MA SWOJĄ ŻABĘ, CO PRZED NIM UCIEKA. Grubość komputerowo wygenerowanych kapitalików jest mniejsza niż grubość zwykłych wielkich liter. Krój pisma — Switzer Condensed EFN. Jeśli musisz użyć kroju, który nie ma odpowiednich kapitalików, spróbuj wy­ korzystać jego lekko pogrubioną odmianę (ang. semibold), jeśli taka oczywiście istnieje. Po zmniejszeniu wysokości pisma jego grubość również się zmniejszy. Możesz także spróbować zmniejszyć domyślną wysokość kapitalików — jeśli Twoja aplikacja tworzy je poprzez zmniejszenie do 70 procent, zmień ustawie­ nie np. na 82 procent, by nie dopuścić do nadmiernych różnic w grubościach kresek liter. Niestety, w programie QuarkXPress i InDesign tak zdefiniowany rozmiar bę­ dzie dotyczył wszystkich kapitalików w dokumencie — nieważne, jakich fontów, jakich rozmiarów, stylów czy grubości liter użyjesz w poszczególnych akapitach. Uzyskany efekt nie jest więc najwyższej próby. To zresztą dotyczy większości „globalnych” ustawień w programach do składu publikacji — im większy zasięg ma jakaś opcja, tym mniej jest użyteczna. Wyjątkiem jest program PageMaker, który umożliwia zmianę wysokości kapi­ talików dla każdej litery osobno i pozwala na dodawanie ich do arkusza stylów. Typografia_book.indb   88 2010-08-27   05:58:34 9 . k a p i t a l i k i 89 Prawdziwe kapitaliki Niewiele rodzin fontów zawiera „rasowe” kapitaliki. Takie znaki zostały od po­ czątku do końca zaprojektowane jako kapitaliki, ze szczególnym uwzględnie­ niem dopasowania proporcji i grubości kresek do kresek odpowiadających im majuskuł. Takie prawdziwe kapitaliki często są dostępne w krojach OpenType, zawierających tysiące różnych znaków i ich wariantów. W programach obsługu­ jących zaawansowane możliwości standardu OpenType, takich jak InDesign, na­ ciśnięcie skrótu klawiaturowego powodującego przekształcenie tekstu na kapi­ taliki powoduje wybranie „prawdziwych” kapitalików, jeśli tylko są one dostępne. Kapitaliki są też niekiedy dostępne w zestawach eksperckich, w postaci oddziel­ nego pliku zawierającego tylko znaki tego typu (zajrzyj do rozdziału 8.). Za­ stosowanie prawdziwych kapitalików nadaje publikacji elegancki wygląd i nie zakłóca płynności czytania. Każdy Ma Swoją Żabę, Co Przed Nim Ucieka. I Swojego Zająca, Którego Się Boi. Prawdziwe kapitaliki są specjalnie zaprojektowane tak, by gru- bość ich kresek odpowiadała kreskom wielkich liter. W krojach OpenType, w których zawarte zostały specjalnie zaprojektowane kapitaliki, możesz użyć ich automatycznie — wystarczy, że pod- czas wprowadzania tekstu użyjesz skrótu klawiaturowego, powo- dującego włączenie kapitalików. Program obsługujący standard OpenType zadba o to, by były to „prawdziwe” kapitaliki, a nie ich imitacje. W powyższych przykładach użyto krojów Switzer EFN (PostScript) oraz Adobe Caslon Pro (OpenType). Typografia_book.indb   89 2010-08-27   05:58:34 90 m i s t r z o w s k i s k ł a d Czytelność i zrozumiałość kapitalików Podpisy pod ilustracjami lub cytaty są czasem złożone kapitalikami. Warto jednak pamiętać, że wcale nie są one łatwiejsze do przeczytania niż tekst zło­ żony wersalikami. Dzieje się tak dlatego, że wszystkie wyrazy mają podobne prostokątne kształty, więc oczy zmuszone są wrócić do metody czytania litera po literze. To jednak nie oznacza, że nigdy nie powinieneś używać wersalików lub kapitalików. Pamiętaj jedynie o ograniczeniach i użyj ich wtedy, gdy mo­ żesz pozwolić sobie na utratę pewnej dozy czytelności. Im więcej tekstu zło­ żono wersalikami lub kapitalikami, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że lu­ dzie go przeczytają. Żyć szczęśliwie, niewiele mając; poszukiwać elegancji ra­ czej niż luksusu i wytworności raczej niż mody; być war­ tościowym, nie tylko godnym szacunku, i zamożnym, nie bogaczem; uczyć się wytrwale, myśleć spokojnie, rozma­ wiać łagodnie i działać szczerze; słuchać z otwartym sercem gwiazd i ptaków, młodych i mędrców; tolerować wszystko z pogodą ducha; robić wszystko z odwagą, nie przegapiać okazji, nigdy się nie spieszyć. ™ Czyli, mówiąc krótko, pozwolić duchowości wyrastać ponad przecięt­ ność. ™ Oto moja symfonia. William Henry Channing Pomimo iż tekst jest interesujący, sporego wysiłku wymaga prze- czytanie go do końca, prawda? Kapitaliki wcale nie są łatwiejsze do czytania niż wersaliki. Typografia_book.indb   90 2010-08-27   05:58:34 Cyfry nautyczne Liczby i wartości numeryczne składają się z cyfr. Cyfry dostępne w większości typowych krojów pisma przypominają wielkością wersaliki i wstawione do tek­ stu wydają się zbyt duże. W przeszłości cyfry były projektowane na podobień­ stwo małych liter, miały wydłużenia dolne i górne, dzięki czemu gładko i pięk­ nie wtapiały się w tekst. Tzw. cyfry nautyczne (inaczej: mediewalowe) elegancko prezentują się także w dużych rozmiarach. Gdy raz zaczniesz ich używać, z nie­ chęcią będziesz wracał do „zwykłych” cyfr. Popatrz, jak wielkie i niepasujące do reszty tekstu są cyfry w tych tekstach: Kochany Janie, zadzwoń, proszę, o 15.00 pod numer 438­97­62 w celu omówienia ślubu. Lub napisz do mnie na adres: 87­505, ul. Uliczna 916. Z kolei tutaj cyfry elegancko korespondują z resztą tekstu: Kochany Janie, zadzwoń, proszę, o 15.00 pod numer 438­97­62 w celu omówienia ślubu. Lub napisz do mnie na adres: 87­505, ul. Uliczna 916. Typografia_book.indb   91 2010-08-27   05:58:34 92 m i s t r z o w s k i s k ł a d Cyfry o stałej szerokości W odróżnieniu od zwykłych takie cyfry charakteryzują się stałą wielkością odstępów, nie­ zależną od szerokości znaku. Jak sama nazwa wskazuje, zajmowane przez nie pole zawsze ma taką samą wielkość. Innymi słowy, cyfra 1 zajmuje tyle samo miejsca co cyfra 7, co by­ wa bardzo przydatne w sytuacji, gdy trzeba przygotować zestawienie tabelaryczne czy ko­ lumnę mającą na celu zsumowanie wartości. Guziki Śrubki Roboty 473 1892 19,5 Gdyby cyfry nie zajmowały jednakowej szerokości, byłoby dużo trudniej wyrównać je w kolumnach. Gorzej, jeśli użyje się takich cyfr do złożenia liczb w obrębie zwykłego tekstu — wówczas ich stała szerokość powoduje powstanie nierównych odstępów i zazwyczaj wymaga ker­ ningu. Przyjrzyj się uważnie odstępom międzyliterowym w poniższym numerze telefonu: Zadzwoń do Rozalindy pod numer 1-916-987-7546. Cyfry o odstępach proporcjonalnych Cyfry nautyczne w większości zestawów eksperckich (choć nie we wszystkich) są zapro­ jektowane jako proporcjonalne, co znaczy, że każda z nich zajmuje szerokość korespondu­ jącą z rozmiarami znaku — jedynka będzie zajmowała mniej miejsca niż siódemka, gdyż jest od niej smuklejsza. Takie cyfry znakomicie wyglądają złożone obok siebie, lecz nie należy ich stosować w tabelach lub kolumnach wartości, gdyż nie da się ich wówczas wy­ równać! Gdy kupisz zestaw ekspercki i zaczniesz używać cyfr nautycznych, sprawdź od ra­ zu, czy są one stałej, czy proporcjonalnej szerokości — po prostu wpisz kilka kolumn cyfr i zobacz, czy da się je optycznie rozdzielić poprzez wstawienie prostych, pionowych linii. Cyfry w przykładzie z lewej strony są sta- łej szerokości, tworzą elegancko wyrówna- ną kolumnę. Z kolei zestawienie po prawej stronie zostało złożone cyframi o proporcjo- nalnych odstępach, wskutek czego cała ich kolumna nie jest idealnie wyrównana. W krojach OpenType często dostępnych jest kilka wersji cyfr: Nautyczne proporcjonalne Nautyczne o stałej szerokości Klasyczne proporcjonalne Klasyczne o stałej szerokości 1234567890 1234567890 1234567890 1234567890 doskonałe do stosowania w tekście piękne i elegancko wyrównane tradycyjne o proporcjonalnej szerokości tradycyjne, elegancko wyrównane Typografia_book.indb   92 2010-08-27   05:58:35 Ligatury Ligatury są pojedynczymi znakami typograficznymi, które składają się z dwóch lub kilku połączonych liter. Popularnymi ligaturami są kombinacje „fi” i „fl”. figlarny pamflet figlarny pamflet Czy dostrzegasz problem w przykładzie z lewej strony? Czy widzisz jego rozwiązanie w przykładzie z prawej? Ligatury są tworzone nie tylko w celu rozwiązania problemów typograficznych, pojawiających się na przykład wtedy, gdy litera „f ” przesłania kropkę nad „i”, ale czasami także wówczas, gdy projektantowi zależy na wyjątkowo eleganc­ kim wyglądzie pisma. Ligatury fi i fl są dostępne w większości krojów w syste­ mie Mac OS (patrz przykład na następnej stronie), a w zestawach eksperckich i krojach OpenType zazwyczaj jest bardzo wiele ligatur. W systemie Windows wymienione ligatury dostępne są tylko w najnowszych krojach; najczęściej trze­ ba jednak sięgnąć po font OpenType lub zestaw ekspercki. Ile ligatur dostrzeżesz w tym tekście? To są ligatury dostęp- ne z kroju Myriad Pro, użyte w przykładzie obok: fi fl ffi Filmowaliśmy całą scenę o świcie, jak tylko nad stokiem pojawiło się słońce. Dziewczyny pełły grządki, figlarnie spoglądając na młodego ekonoma. A on, smukły jak Apollo, przecha- dzał się wolno między nimi, wyciągał z kieszeni toffi, częstował co ładniej- sze i flirtował. Krowy mełły spokojnie trawę, flegmatycznie oganiając się od bąków i przyglądając się ludziom. Typografia_book.indb   93 2010-08-27   05:58:35 94 m i s t r z o w s k i s k ł a d Wstawianie ligatur W systemie Mac OS dwie podstawowe ligatury — fi i fl, można wstawić w dowolnej apli­ kacji. W systemie Windows są one dostępne tylko w krojach OpenType i zestawach eks­ perckich. W celu wstawienia wymienionych ligatur w systemie Mac OS użyj następują­ cych skrótów: fi fl Option+Shift+5 Option+Shift+6 W systemie Windows wymienione ligatury (oczywiście w tych krojach, które zostały w nie wyposażone) można wprowadzić przy użyciu tablicy znaków lub innych narzędzi tego ty­ pu; w standardzie Unicode mają one kod U+FB01 i U+FB02. W programie InDesign należy zaznaczyć tekst, a następnie włączyć odpowiednią opcję Ligatures (Ligatury) w panelu Character (Typografia). Pamiętaj, by używać ich w tych ar­ kuszach stylów, w których będą dostępne. Ligatury nie sprawiają problemów przy spraw­ dzaniu pisowni, a próba zmiany kerningu tworzących je znaków spowoduje ich fizycz­ ne rozdzielenie. W programie QuarkXPress należy otworzyć okno z preferencjami programu i zaznaczyć opcję Ligatures (ligatury) w zakładce Character (typografia). Niestety, skonfigurowane tutaj ustawienie będzie obejmowało cały dokument, niezależnie od rozmiaru i kroju, co czyni to rozwiązanie praktycznie nieprzydatnym w profesjonalnej typografii. (Parametr Break Above [rozdziel powyżej] odpowiada granicznej wartości kerningu, przy której ligatura jest traktowana jako całość; jeśli ręcznie ustawisz większy kerning znaków, ligatura zo­ stanie automatycznie rozdzielona). „i” bez kropki Zasadniczo ligatury nie są używane w typografii afiszowej (piśmie od 24 punktów wzwyż). Jeśli masz kłopot z „f” przesłaniającym kropkę nad „i”, spróbuj użyć znaku bez kropki: „ı”. W celu wstawienia tego znaku użyj panelu Glyphs (Glify) w programie InDesign (w sys­ temie Mac OS możesz wprowadzić go skrótem Option+Shift+B). Zwróć uwagę na kombinację liter „fi”. Flamingi skubią figi. Flamingi skubią fıgi. Zastosowanie „i” bez kropki rozwiązało problem! Znaki bez kropek przychodzą w sukurs w sytuacjach, gdy kropka zaczyna przeszkadzać, co często dzieje się w przypadku pochylonych ozdobnych majuskuł. Victor Hugo Vıctor Hugo Hm, czy ta kropka „sklejona” z literą V nie jest denerwująca? Teraz możesz to poprawić. Typografia_book.indb   94 2010-08-27   05:58:35 Pisma wąskie i szerokie Rodziny krojów często mają więcej niż tylko cztery podstawowe odmiany: Regular, Italic, Bold i Bold Italic. Większe rodziny mogą zawierać jeszcze od­ miany: Condensed, Bold Condensed, Extra Condensed, Extended, Black Exten­ ded itd. Istnieją również specjalne, pojedyncze kroje, którym nadano bardzo wą­ ski lub bardzo szeroki, ciężki wygląd. Krój wąski (ang. condensed) jest krojem, który wygląda, jakby został skompreso­ wany lub ścieśniony w poziomie. Krój poszerzony (ang. extended) wygląda tak, jakby został rozciągnięty. Takich odmian możesz użyć do rozwiązania pewnych problemów typograficznych lub po prostu w celu uzyskania ciekawego efektu. To jest wspaniały krój Myriad Pro. To jest Myriad Pro Condensed, inny wspaniały krój. To jest Myriad Pro Extended, również piękny. Kroje wąskie często mają elegancki, smukły wygląd. Kroje poszerzone wyglądają na trochę przysadziste, ale też wyglądają interesująco. Często wyglądają supernowocześnie, stanowczo. Typografia_book.indb   95 2010-08-27   05:58:35 96 m i s t r z o w s k i s k ł a d Kroje wąskie Gdy zależy Ci na oszczędności miejsca, wąskie kroje są doskonałym rozwią­ zaniem. Zapewne zauważyłeś już, iż niektóre kroje zajmują dużo więcej prze­ strzeni niż inne. Porównaj powierzchnie zajęte przez dwa teksty poniżej, zło­ żone krojami Garamond i Times. Ten drugi został zaprojektowany specjalnie dla gazety „London Times” — znaki są szczuplejsze, przez co zajmują mniej miejsca, ale wciąż są znakomicie czytelne. Nawet na podstawie tak małej prób­ ki można stwierdzić, że duża partia tekstu złożona krojem Times wypełniłaby znacząco mniejszą powierzchnię niż pismo Garamond w tym samym rozmia­ rze, choć Times wydaje się większy. (Dzieje się tak z powodu wysokości minu­ skuł; zajrzyj na stronę 15, zawierającą więcej szczegółów na ten temat). Miały na mnie cudowny, terapeu- tyczny wpływ, te katastrofy, któ- rym robiłem korektę… Kiedy świat rozpadł się i ostatnie wydanie poszło do druku, korektorzy cicho pozbierali wszystkie przecinki, średniki, łączniki, asteriksy, nawiasy, kropki, wykrzykniki itd. i włożyli je do małego pudełka nad krzesłem wydawcy. Comme ça tout est régle. Henry Miller, Zwrotnik Raka Miały na mnie cudowny, terapeuty- czny wpływ, te katastrofy, którym ro- biłem korektę… kiedy świat rozpadł się i ostatnie wydanie poszło do druku, korektorzy cicho pozbierali wszystkie przecinki, średniki, łączniki, asteriksy, nawiasy, kropki, wykrzykniki itd. i wło- żyli je do małego pudełka nad krzesłem wydawcy. Comme ça tout est régle. Henry Miller, Zwrotnik Raka Krój pisma w przykładzie po lewej stronie — Garamond. Po prawej —Times. Obydwa w stopniu 9/12. Typografia_book.indb   96 2010-08-27   05:58:35 9 . p i s m a w ą s k i e i s z e r o k i e 97 Komputerowe modyfikacje pism Wiesz zapewne, że w większości programów można zwęzić lub poszerzyć lite­ ry naciśnięciem jednego klawisza. Jest to zabieg dopuszczalny jedynie w „na­ głych wypadkach”, gdyż komputer zniekształca znaki, po prostu je ściskając. Jeśli potrzebujesz pisma zwężonego — na przykład aby zmieścić więcej informa­ cji w biuletynie informacyjnym — proszę, nie wyręczaj się komputerem, a za­ inwestuj w prawdziwy, wąski krój. Będzie on zaprojektowany w odpowiednich proporcjach, z uwzględnieniem właściwej grubości kresek i innych charakte­ rystycznych cech i detali, nawiązujących do głównej rodziny kroju, a jednocze­ śnie będzie cechował się dobrą czytelnością. Poniżej znajdują się przykłady li­ ter zmienionych komputerowo i kroju zaprojektowanego jako zwężony. Franklin Gothic, przeskalowany Franklin Gothic Condensed W pierwszym przykładzie komputer po prostu sztucznie zwęził litery. Drugi przykład został złożony specjalnym, wąskim krojem. Zwróć uwa- gę na różnice w grubości kresek, na przewężenia, pogrubienia, oka liter, odstępy między literami, wysokość małych liter w stosunku do wersalików, zakończenia liter „e” i „s” oraz inne subtelne różnice pomiędzy specjalnie zaprojektowanym wariantem kroju a jego imitacją. Dręczy mnie wieczne pra­ gnienie odległych rzeczy. Uwielbiam żeglować po nie­ przyjaznych morzach i przy­ bijać do barba rzyń skich wybrzeży. Herman Melville, Moby Dick Dobrze zaprojektowany zwężony krój, pomimo „skondensowanego” wyglądu i wąskich proporcji, zachowuje maksy- malną czytelność. To jest przykład prawdziwego wąskiego kroju o nazwie Minion Pro Condensed. Typografia_book.indb   97 2010-08-27   05:58:35 98 m i s t r z o w s k i s k ł a d Łam zasady Od czasu do czasu trzeba zaprojektować nietypowy, przyciągający uwagę tytuł z użyciem wąskiej lub poszerzonej odmiany kroju, ale taka nie istnieje lub jej wygląd Ci nie odpowiada. W takich wypadkach można oczywiście złamać wspo­ mniane wcześniej zasady, lecz jeśli już się na to zdecydujesz — złam ją z gu­ stem! Niech Twój projekt wygląda tak, jakbyś celowo zniekształcił pismo. Je­ śli nie będzie to oczywiste, wyrafinowany czytelnik (a takich jest coraz więcej!) pomyśli, że nie miałeś pojęcia o tym, co robiłeś. Więc śmiało. Więcej odwagi. S y r e n a jest Jeśli zamierzasz zniekształcić pismo, zrób to! Ale zdecydowanie, żeby nikt nie pomyślał, że tylko udawałeś. Powyższy tekst został złożony krojami Pinus (pisanka), Eurostile Extended Two oraz Bad Copy. Typografia_book.indb   98 2010-08-27   05:58:35 Typografia afiszowa Termin „typografia afiszowa” odnosi się do pisma dużego, „plakatowego”, któ­ re jest przeciwieństwem tekstu właściwego, podzielonego na akapity, złożone­ go pismem od 9 do 12 punktów. Niektórzy mogą uznać, że typografia afiszowa (inaczej: tytułowa) to tylko nagłówki, ale w zasadzie określa się tak każde pismo od 24 punktów wzwyż. Kroje dekoracyjne również nazywa się tym mianem, po­ nieważ zwykle używamy ich w dużych rozmiarach i przy specjalnych okazjach. Są to rzecz jasna bardzo ogólne definicje. W klasyfikacji projektowania kro­ jów pism również istnieje termin „typografia afiszowa”. Takie kroje są tworzo­ ne z przeznaczeniem dla tekstów i napisów o dużych rozmiarach. Dawno temu, kiedy znaki były wycinane ręcznie w metalu, projektant zmieniał istotne cechy wraz ze wzrostem stopnia pisma: cienkie kreski stawały się jeszcze cieńsze, szeryfy delikatniejsze, tak samo miejsca, w których litery łączą się ze so­ bą. Czasami zmieniał się też stosunek wysokości tekstu do wysokości majuskuł. Natomiast komputer nie robi żadnych rozróżnień między literami różnej wy­ sokości. Bez skrępowania skaluje źródłowe pismo o wysokości, powiedzmy, 12 punktów, powiększając je lub zmniejszając, wedle życzenia. Tak więc litery 6­punktowe są po prostu o połowę niższe niż 12­punktowe. Oznacza to, że kre­ ski są o połowę cieńsze, odstępy między znakami o połowę mniejsze itd. W pi­ śmie 36­punktowym wszystko jest trzy razy większe niż w 12­punktowym: kreski trzy razy grubsze, odstępy szersze itd. To decyduje o ciężkim, mniej fi­ nezyjnym wyglądzie dużego pisma. Rozwiązaniem problemu jest użycie spe­ cjalnie zaprojektowanych dużych krojów afiszowych. Typografia_book.indb   99 2010-08-27   05:58:35 100 m i s t r z o w s k i s k ł a d Tytuł kontra tekst Nietrudno dostrzec różnice pomiędzy krojami pisma użytymi w przykładach podanych poniżej. W obydwu przypadkach mamy do czynienia z różnymi wa­ riantami kroju OpenType o nazwie Warnock Pro, z tym że tekst z lewej złożo­ no krojami z rodziny Regular, a ten z prawej krojami z rodziny Regular Display (obydwa w stopniu 80 punktów). Nawet całkowity laik typograficzny zauważy na pierwszy rzut oka, że napis po prawej stronie jest bardziej elegancki, subtel­ ny i zgrabniejszy. Wszystko dlatego, że litery i wbudowane w nie odstępy zo­ stały zaprojektowane z myślą o dużych rozmiarach, a nie po prostu kompute­ rowo przeskalowane. z kapitalikami z kapitalikami Zwróć uwagę na szczegóły różniące te kroje. Jakie detale mają wpływ na bar- dziej elegancki wygląd liter z prawej strony? Przyjrzyj się uważnie szeryfom, przewężeniom i pogrubieniom, miejscom, w których znaki się łączą, odstępom, zakończeniom. Którego kroju użyłbyś podczas tworzenia billboardu lub wiel- kiego plakatu? W rozbudowanym kroju pisma, warianty afiszowe zazwyczaj są dostępne w kilku postaciach — przynajmniej czterech: Regular, Italic, Bold i Bold Italic. Każdy z nich jest specjalnie przystosowany do dużych rozmiarów znaków. Typografia_book.indb   100 2010-08-27   05:58:36 1 3 . t y p o g r a f i a a f i s z o w a 101 Typografia afiszowa i tekst podstawowy Nie używaj krojów afiszowych w tekście podstawowym! Po automatycznym przeskalowaniu do stopnia zwykłego tekstu wszystkie delikatne fragmenty i szeryfy staną się tak drobne, że znikną w druku. Jeśli krój zaprojektowano dla wysokości 36 punktów, a wydrukujesz go jako 9­punktowy tekst, kompu­ ter zmniejszy wszystko do jednej czwartej oryginału. Taki tekst zawsze będzie mniej czytelny niż naturalnie mały krój, nawet jeśli wydrukujesz go na najwyż­ szej jakości maszynie drukarskiej. Niektóre kroje OpenType firmy Adobe zawierają różne warianty optyczne, uła­ twiające dobranie właściwej odmiany kroju w zależności od stopnia składane­ go tekstu. Wśród takich wariantów najczęściej spotyka się kroje do tworzenia podpisów (captions — od 6 do 8 punktów), zwykłego tekstu (regular — od 9 do 13 punktów), nagłówków (subheads — od 14 do 24 punktów) i odmiany afi­ szowe (dis play — od 25 do 72 punktów). W poniższym przykładzie użyto kroju OpenType firmy Adobe o nazwie Brioso Pro Regular o rozmiarze 65 punktów. Ten krój nie został przystoso- wany do używania w dużych rozmiarach, toteż wygląda dość ociężale. Serpentyna Krój Brioso Pro Regular został zaprojektowany z myślą o tekście podstawowym. Sprawdza się doskonale w tekście takim jak ten, który właśnie czytasz. Nawet przy wysokości 9 punktów litery są kształtne i pełne, a proporcje idealnie dobra- ne pod kątem czytelności tekstu. W kolejnym przykładzie użyto kroju afiszowego Brioso Pro Display o roz- miarze 65 punktów. Ponieważ pewne elementy liter są delikatniejsze i sub- telniejsze niż w podstawowym wariancie kroju Brioso, tekst w takim roz- miarze prezentuje się bardziej elegancko. Serpentyna Ten sam krój Brioso Pro Display przestaje jednak być czytelny i elegancki, gdy tekst jest tak drobny jak ten, który czytasz. Różnice pomiędzy wysokością minuskuł i majuskuł wydają się zbyt duże, przewężenia są zbyt cienkie, odstępy międzyliterowe zbyt wąskie, a cenne, drobne detale zbyt słabo lub w ogóle niewidoczne. Typografia_book.indb   101 2010-08-27   05:58:36             można   przygotować akceptowalne         ogłoszenie,        ignorując         typografię,     ale dobra         typografia              to              podstawa      każdego      znakomitego           projektu hERB LuBALiN Typografia_book.indb   102 2010-08-27   05:58:36
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Typografia od podstaw. Projekty z klasą
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: