Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00235 004336 12932223 na godz. na dobę w sumie
Ubezpieczenia obowiązkowe - ebook/pdf
Ubezpieczenia obowiązkowe - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-3553-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi kompleksowe studium ubezpieczeń obowiązkowych. Czytelnicy znajdą w niej odpowiedzi na kluczowe pytania dotyczące zakresu pojęcia ubezpieczenia obowiązkowego i obowiązku ubezpieczenia, jak również analizę norm prawnych określających prawa i obowiązki stron umów ubezpieczeń obowiązkowych.

Autor w publikacji prezentuje:

- ubezpieczenia mające charakter obowiązkowy w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK oraz zestawienie takich ubezpieczeń,
- szczegółową i aktualną (uwzględniającą przepisy nowelizacji z 19 sierpnia 2011 r.) analizę norm prawnych dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych,
- zadania organów administracji publicznej i instytucji rynku odnoszących się do materii ubezpieczeń obowiązkowych,
- motywy, jakimi kierują się ustawodawcy, nakładając obowiązek ubezpieczenia.

Książka przeznaczona jest dla prawników zajmujących się kwestiami ubezpieczeniowymi, pracowników zakładów ubezpieczeń, pośredników ubezpieczeniowych oraz studentów studiów prawniczych i ekonomicznych chcących pogłębić wiedzę w zakresie prawa ubezpieczeniowego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE MARCIN ORLICKI Warszawa 2011 Stan prawny na 1 września 2011 r. z uwzględnieniem zmian, które wejdą w życie 11 lutego 2012 r. Recenzent Prof. dr hab. Janina Panowicz-Lipska Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Anna Berska Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie JustLuk, Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Stanisław Drzewiecki Projekt grafi czny okładki Marcin Domitrz © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2011 ISBN: 978-83-264-1406-0 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści 5 Spis treści Wykaz skrótów ���������������������������������������������������������������������������������� 15 Wstęp  ������������������������������������������������������������������������������������������������ 19 Rozdział 1  Proces kształtowania się ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce  i innych państwach ������������������������������������������������������������������������������������ 25 1�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������������������� 25 1.2. Najdawniejsze ślady ubezpieczeń obowiązkowych �������������������������������� 26 1.3. Kształtowanie się systemu ubezpieczeń obowiązkowych ������������������������ 27 1�3�1� Uwagi ogólne ��������������������������������������������������������������������������� 27 1.3.2. Obowiązkowe ubezpieczenie budynków od ognia ����������������������� 29 1.3.3. Ubezpieczenia społeczne ����������������������������������������������������������� 33 1.3.4. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ��������������������������������� 35 1.3.5. Obowiązkowe ubezpieczenia związane z rolnictwem ������������������� 40 1.4. Stan obecny ubezpieczeń obowiązkowych w wybranych krajach europejskich ��������������������������������������������������������������������������������������� 41 1�4�1� Uwagi ogólne ��������������������������������������������������������������������������� 41 1.4.2. Ubezpieczenia obowiązkowe we Francji �������������������������������������� 42 1.4.3. Ubezpieczenia obowiązkowe w Belgii ����������������������������������������� 50 1.4.4. Ubezpieczenia obowiązkowe w Portugalii ���������������������������������� 53 1.4.5. Ubezpieczenia obowiązkowe we Włoszech ���������������������������������� 57 1.4.6. Ubezpieczenia obowiązkowe w Hiszpanii ����������������������������������� 59 1.4.7. Ubezpieczenia obowiązkowe w Niemczech ��������������������������������� 62 1.4.8. Ubezpieczenia obowiązkowe w Wielkiej Brytanii ������������������������ 68 1.4.9. Stan ubezpieczeń obowiązkowych w wybranych krajach pozaeuropejskich ���������������������������������������������������������������������� 70 Spis treści 6 1.5. Zarys dziejów ubezpieczeń obowiązkowych na ziemiach polskich ���������� 73 1.5.1. Ubezpieczenia obowiązkowe w I Rzeczypospolitej ���������������������� 73 1.5.2. Ubezpieczenia obowiązkowe w okresie zaborów do roku 1806 ������ 75 1.5.3. Ubezpieczenia obowiązkowe w Księstwie Warszawskim �������������� 77 1.5.4. Ubezpieczenia obowiązkowe na ziemiach zaboru rosyjskiego po Kongresie Wiedeńskim ��������������������������������������������������������� 77 1.5.5. Ubezpieczenia obowiązkowe na ziemiach zaboru pruskiego po Kongresie Wiedeńskim ��������������������������������������������������������� 80 1.5.6. Ubezpieczenia obowiązkowe na ziemiach zaboru austriackiego ���� 82 1.5.7. Ubezpieczenia obowiązkowe w II Rzeczypospolitej ��������������������� 83 1.5.8. Ubezpieczenia obowiązkowe na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej �������������������������������������������������������������������� 91 1.5.9. Ubezpieczenia obowiązkowe w latach po II wojnie światowej do roku 1990 ����������������������������������������������������������������������������� 92 1�5�9�1� Uwagi ogólne ��������������������������������������������������������������� 92 1.5.9.2. Ubezpieczenia obowiązkowe w drugiej połowie lat 40. i na początku lat 50. XX w. ������������������������������������ 93 1.5.9.3. Ubezpieczenia obowiązkowe w latach 1952–1957 �������������� 98 1.5.9.4. Ubezpieczenia obowiązkowe w latach 1958–1983 ����������� 101 1.5.9.5. Ubezpieczenia obowiązkowe w latach 1984–1990 ����������� 109 1.5.10. Ubezpieczenia obowiązkowe w latach 1990–2003 ������������������������ 114 Rozdział 2  Pojęcie ubezpieczenia obowiązkowego ����������������������������������������������������� 123 2�1� Uwagi ogólne ����������������������������������������������������������������������������������� 123 2.2. Ubezpieczenia obowiązkowe i ubezpieczenia przymusowe jako ubezpieczenia gospodarcze (ubezpieczenia prywatne) ������������������ 127 2.3. Pojęcie ubezpieczenia obowiązkowego według ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych ���������������������������������������������������� 129 2.3.1. Formuła kontraktowa ubezpieczeń obowiązkowych ������������������� 129 2.3.2. Zaspokajanie przez UFG roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych a kontraktowa formuła tych ubezpieczeń ���������� 132 2.3.3. Ubezpieczenia obowiązkowe jako ubezpieczenia majątkowe ������ 134 2�3�4� Ubezpieczenia obowiązkowe jako ubezpieczenia wynikające z przepisów ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską nakładających na określone podmioty obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia ��� 139 2�3�4�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������� 139 7 Spis treści 2�3�4�2� Ustawa lub ratyfikowana umowa międzynarodowa jako podstawa normatywna ubezpieczenia obowiązkowego ������ 140 2.3.4.3. Wyraźny i stanowczy obowiązek ubezpieczenia ������������� 149 2.3.4.4. „Bezpośredni” i „pośredni” obowiązek ubezpieczenia ���� 152 2.3.4.5. Podsumowanie ����������������������������������������������������������� 154 2�3�5� Ubezpieczenia obowiązkowe jako ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenie budynków rolniczych ��� 155 2.3.5.1. Eliminacja ubezpieczeń majątkowych innych niż OC z grupy ubezpieczeń obowiązkowych (z wyjątkiem ubezpieczenia budynków rolniczych) ��������������������������� 155 2.3.5.2. Obowiązkowe ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jako ubezpieczenia, co do których normatywnie zostały określone: szczegółowy zakres ubezpieczenia, termin powstania obowiązku ubezpieczenia oraz minimalna suma gwarancyjna �������� 158 2.3.5.3. Obowiązkowe ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jako ubezpieczenia hybrydowe ������������������������ 163 2�3�6� Podsumowanie – zestawienie cech ubezpieczenia obowiązkowego ��� 163 2.4. Podział ubezpieczeń obowiązkowych ������������������������������������������������� 164 2�4�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 164 2.4.2. Podział ubezpieczeń obowiązkowych ze względu na metodę regulacji ��������������������������������������������������������������������������������� 164 2.4.3. Podział ubezpieczeń obowiązkowych ze względu na przedmiot ubezpieczenia ��������������������������������������������������������� 166 2.4.4. Podział ubezpieczeń obowiązkowych ze względu na charakterystykę aktywności, której dotyczy ubezpieczenie ���������� 167 2.4.5. Podział obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej ze względu na intensywność ochrony interesów osób poszkodowanych �������������������������������������������������������������� 169 2.5. Ubezpieczenia przymusowe �������������������������������������������������������������� 171 2.5.1. Pojęcie ubezpieczenia przymusowego ��������������������������������������� 171 2.5.2. Przymusowe ubezpieczenia osobowe (następstw nieszczęśliwych wypadków) ���������������������������������������������������� 173 2.5.3. Ubezpieczenia majątkowe inne niż ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenie budynków w gospodarstwach rolnych ������������������������������������������������������� 174 2.5.4. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, co do których nie zostały przez ustawodawcę wyznaczone minimalna suma gwarancyjna, zakres ubezpieczenia ani termin powstania obowiązku ubezpieczenia ���������������������������������������� 177 Spis treści 8 2.5.5. Ubezpieczenia, co do których obowiązek ubezpieczenia nie został wyrażony przez ustawodawcę w sposób stanowczy ���������� 178 2.5.6. Ubezpieczenia, których przymus został nałożony na państwo przez umowę międzynarodową niepodlegającą ratyfikacji ������������������������������������������������������������������������������� 182 2.5.7. Kwestia stosowania przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych w odniesieniu do ubezpieczeń przymusowych ���� 183 2.6. Katalog ubezpieczeń obowiązkowych ������������������������������������������������� 187 Rozdział 3  Motywy wprowadzania i funkcje ubezpieczeń obowiązkowych  ���������������� 194 3�1� Uwagi ogólne ����������������������������������������������������������������������������������� 194 3.2. Ochrona społecznie doniosłych wartości jako przesłanka wprowadzania ubezpieczeń obowiązkowych �������������������������������������� 196 3.3. Konstytucyjne podstawy wprowadzania ubezpieczeń obowiązkowych ��� 207 3.4. Motywy wprowadzania ubezpieczeń obowiązkowych deklarowane w uzasadnieniu projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK ������������������������������������������������������������ 217 3.5. Ubezpieczenia obowiązkowe jako czynnik rozwoju rynku ubezpieczeniowego ��������������������������������������������������������������������������� 218 3.6. Funkcja ochrony interesów majątkowych osób poszkodowanych w obowiązkowych ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej ��������� 223 3.7. Funkcja ochrony interesów majątkowych osób ubezpieczonych w obowiązkowych ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej ��������� 239 3.8. Funkcja ochrony interesów majątkowych osób ubezpieczonych w obowiązkowych i przymusowych ubezpieczeniach majątkowych innych niż OC ���������������������������������������������������������������������������������� 243 3.9. Funkcja ochrony interesów osób ubezpieczonych w przymusowych ubezpieczeniach osobowych �������������������������������������������������������������� 256 Rozdział 4  Ubezpieczenia obowiązkowe w prawie Unii Europejskiej  ������������������������� 258 4�1� Uwagi ogólne ����������������������������������������������������������������������������������� 258 4.2. Zasady ogólne odnoszące się do ubezpieczeń obowiązkowych �������������� 260 4�2�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 260 4.2.2. Reguły kolizyjne odnoszące się do ubezpieczeń obowiązkowych. Szczególne zasady związane z działalnością ubezpieczycieli prowadzących ubezpieczenia obowiązkowe ��������� 261 4�2�2�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������� 261 4.2.2.2. Druga i trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż na życie ������������������������������������������������������ 262 4.2.2.3. Rozporządzenie w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) ��������������������������������� 270 4.2.2.4. Rozporządzenie dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II) ������������������������� 275 9 Spis treści 4.2.3. Ubezpieczenia obowiązkowe jako przeszkoda w realizacji zasady swobody świadczenia usług ������������������������������������������ 276 4�2�3�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������� 276 4.2.3.2. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ������������������ 277 4.2.3.3. Dyrektywa dotycząca usług na rynku wewnętrznym ����� 280 4.2.3.4. Dyrektywa w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych �������������������������������������������������������������� 290 4.3. Rozporządzenia unijne nakładające obowiązek ubezpieczenia �������������� 292 4.4. Dyrektywy związane z obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych ������� 298 4�4�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 298 4.4.2. Pierwsza dyrektywa komunikacyjna (72/166/EWG) ������������������� 300 4.4.3. Druga dyrektywa komunikacyjna (84/5/EWG) �������������������������� 302 4.4.4. Trzecia dyrektywa komunikacyjna (90/232/EWG) ��������������������� 303 4.4.5. Czwarta dyrektywa komunikacyjna (2000/26/WE) �������������������� 304 4.4.6. Piąta dyrektywa komunikacyjna (2005/14/WE) ������������������������� 305 4.4.7. Dyrektywa konsolidacyjna (2009/103/WE) �������������������������������� 308 4.5. Dyrektywy, których implementacja spowodowała powołanie do życia przez ustawodawcę krajowego ubezpieczeń obowiązkowych lub ubezpieczeń przymusowych �������������������������������������������������������� 308 4�5�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 308 4.5.2. Dyrektywy, których implementacja spowodowała wprowadzenie przez ustawodawcę polskiego ubezpieczenia obowiązkowego ���������������������������������������������������������������������� 309 4.5.3. Dyrektywy, których implementacja spowodowała powołanie do życia przez ustawodawcę krajowego ubezpieczenia przymusowego ����������������������������������������������������������������������� 313 Rozdział 5  Obowiązek ubezpieczenia  ������������������������������������������������������������������������ 316 5�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������������������ 316 5.2. Obowiązek ubezpieczenia a ubezpieczenie obowiązkowe �������������������� 317 5.3. Obowiązek ubezpieczenia z punktu widzenia ubezpieczającego/ubezpieczonego ������������������������������������������������������ 318 5�3�1� Uwagi ogólne �������������������������������������������������������������������������� 318 10 Spis treści 5.3.2. Pojęcie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia ������������������� 319 5.3.3. Pojęcie obowiązku ubezpieczenia ��������������������������������������������� 321 5.3.4. Inne używane terminy ������������������������������������������������������������ 321 5.3.5. Wzajemne relacje używanych przez ustawodawcę terminów ������ 324 5.3.6. Opinie doktryny, w których obowiązek ubezpieczenia określany jest jako obowiązek zapewnienia sobie ochrony ubezpieczeniowej �������������������������������������������������������������������� 330 5.3.7. Obowiązek ubezpieczenia w praktyce ��������������������������������������� 331 5�3�7�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������� 331 5.3.7.2. Obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zawierane w sytuacji, gdy pojazd jest w posiadaniu więcej niż jednej osoby ����� 332 5.3.7.3. Grupowe obowiązkowe ubezpieczenia OC zawierane przez samorządy zawodowe na rachunek ich członków �������������������������������������������������������������� 333 5.3.8. Umowa ubezpieczenia obowiązkowego jako instrument wypełniania obowiązku ubezpieczenia ������������������������������������� 335 5.3.9. Definicja i cechy obowiązku ubezpieczenia ������������������������������� 342 5�3�9�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������� 342 5.3.9.2. Obowiązek ubezpieczenia jako obowiązek zapewnienia sobie ochrony ubezpieczeniowej w zakresie określonym przez ustawę ���������������������������� 342 5.3.9.3. Publicznoprawny charakter obowiązku ubezpieczenia ��� 346 5�3�9�4� Zasada ograniczonego zakresu obowiązku ubezpieczenia ��� 350 5.3.9.5. Brak możliwości egzekucji obowiązku ubezpieczenia ����� 361 5.3.9.6. Próba zmiany sposobu ujęcia obowiązku ubezpieczenia w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych ���������������������������������������������������������� 363 5.4. Obowiązek ubezpieczenia z punktu widzenia ubezpieczyciela ������������� 366 5�4�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 366 5.4.2. Kształt prawny obowiązku ubezpieczenia obciążającego ubezpieczyciela ����������������������������������������������������������������������� 367 5.4.3. Prywatnoprawny charakter obowiązku ubezpieczenia obciążającego ubezpieczyciela i jego konsekwencje �������������������� 372 5.4.4. Milczące zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego ���������� 376 5.5. Dokumentacja spełnienia obowiązku ubezpieczenia ���������������������������� 377 5�5�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 377 5.5.2. Dokument ubezpieczenia �������������������������������������������������������� 378 Spis treści 11 5.5.3. Dokumentowanie spełnienia obowiązku ubezpieczenia poprzez rejestry ���������������������������������������������������������������������� 381 5.6. Kontrola spełnienia obowiązku ubezpieczenia ������������������������������������ 382 5.7. Sankcje za niespełnienie obowiązku ubezpieczenia ����������������������������� 390 5�7�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 390 5.7.2. Podmiot, wobec którego może być stosowana sankcja ����������������� 392 5.7.3. Rodzaje sankcji za niespełnienie obowiązku ubezpieczenia �������� 392 5�7�3�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������� 392 5.7.3.2. Sankcje finansowe ������������������������������������������������������� 393 5.7.3.3. Sankcje za popełnienie przestępstwa lub wykroczenia ��� 394 5.7.3.4. Sankcje administracyjne ���������������������������������������������� 395 5.7.3.5. Sankcje korporacyjne (dyscyplinarne) ��������������������������� 397 5.7.3.6. Sankcje w postaci zakazu dokonywania przewozu ��������� 397 5.7.3.7. Uwagi dotyczące dolegliwości, które nie mają charakteru sankcji ������������������������������������������������������� 398 Rozdział 6  Podstawowe regulacje prawne dotyczące ubezpieczeń obowiązkowych  ����� 399 6�1� Uwagi ogólne ����������������������������������������������������������������������������������� 399 6.2. Umowa ubezpieczenia obowiązkowego jako umowa ubezpieczenia w znaczeniu ogólnym ����������������������������������������������������������������������� 402 6.3. Zasada legalizmu ����������������������������������������������������������������������������� 407 6.4. Ochrona interesu osób poszkodowanych w obowiązkowych ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej ������������������������������������� 408 6�4�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 408 6.4.2. Ochrona interesów osób poszkodowanych poprzez wymuszenie szerokiego zakresu ochrony ubezpieczeniowej w obowiązkowych ubezpieczeniach OC ������������������������������������ 411 6.4.3. Ochrona interesów osób poszkodowanych osiągana dzięki zastrzeżeniu act commited trigger ����������������������������������������������� 425 6.4.4. Ochrona interesów osób poszkodowanych poprzez usprawnienie postępowania służącego ustaleniu odpowiedzialności ubezpieczyciela i wypłacie odszkodowania ��� 429 6.4.5. Ochrona interesów osób poszkodowanych dzięki trwałości i niezmienności zakresu ochrony ubezpieczeniowej ������������������� 432 6.4.6. Ochrona interesów osób poszkodowanych przy określaniu właściwości miejscowej sądu ���������������������������������������������������� 441 Spis treści 12 6.4.7. Regulacja prawna sumy gwarancyjnej w obowiązkowych ubezpieczeniach OC jako zagrożenie interesów osób poszkodowanych �������������������������������������������������������������������� 444 6�5� Nadrzędność przepisów ustawy określającej treść stosunku prawnego ubezpieczenia obowiązkowego nad postanowieniami umowy ���������������� 452 6.6. Ułatwienia w realizacji obowiązku ubezpieczenia ������������������������������� 457 Rozdział 7  Otoczenie instytucjonalne systemu ubezpieczeń obowiązkowych  ������������� 465 7�1� Uwagi ogólne ����������������������������������������������������������������������������������� 465 7.2. Rola Ministra Finansów w systemie ubezpieczeń obowiązkowych �������� 466 7.3. Rola Polskiej Izby Ubezpieczeń przy konsultowaniu rozporządzeń w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń OC ��������������������������������������� 471 7.4. Zadania Komisji Nadzoru Finansowego dotyczące ubezpieczeń obowiązkowych ������������������������������������������������������������������������������� 473 7�5� Rola samorządów zawodowych w systemie ubezpieczeń obowiązkowych ��� 480 7.6. Rzecznik Ubezpieczonych, Rzecznik Praw Obywatelskich i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jako strażnicy interesów ubezpieczających, ubezpieczonych i poszkodowanych w obszarze ubezpieczeń obowiązkowych ������������������������������������������� 484 7�6�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 484 7.6.2. Rzecznik Ubezpieczonych ������������������������������������������������������� 485 7.6.3. Rzecznik Praw Obywatelskich i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ���������������������������������������������������� 488 7.7. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jako instytucja wypłacająca odszkodowania osobom niemogącym ich otrzymać od ubezpieczyciela oraz stosująca sankcje za niewykonanie obowiązku ubezpieczenia ���������������������������������������������������������������������������������� 492 7�7�1� Uwagi ogólne ������������������������������������������������������������������������� 492 7.7.2. Status prawny Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego ���� 494 7.7.3. Zadania Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego ������������� 499 7.8. Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ���������������������������������� 510 7�8�1� Uwagi ogólne �������������������������������������������������������������������������� 510 7.8.2. System Zielonej Karty ��������������������������������������������������������������� 510 7.8.3. System IV Dyrektywy ������������������������������������������������������������� 513 7.8.4. PBUK w Systemie Zielonej Karty ����������������������������������������������� 516 7.8.5. PBUK w Systemie IV Dyrektywy ���������������������������������������������� 519 Spis treści Podsumowanie rozważań  ����������������������������������������������������������������� 523 13 Bibliografia  ������������������������������������������������������������������������������������� 529 Źródła internetowe �������������������������������������������������������������������������� 557 Orzeczenia trybunałów i sądów  ������������������������������������������������������� 561 Wykaz skrótów 15 Wykaz skrótów Akty prAwne BGB k.c. k.p.c. TFUE u.d.u. u.n.u.e. u.o.k.k. u.u.o. VVG AB ARiMR BGBl. Biul. SN CEA CEPiK EFTA – Bürgerliches Gesetzbuch vom 18. August 1896 (RGBl. S. 195) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – Traktat z dnia 25 marca 1957 r. w brzmieniu nadanym Trakta- tem z Lizbony, zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Trak- tat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbo- nie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007, s. 1) – wersja skonsolidowana opublikowana w Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010, s. 47. – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 11, poz. 66 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U. Nr 124, poz. 1153 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsu- mentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązko- wych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Pol- skim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.) – Versicherungsvertragsgesetz – Gesetz zur Reform des Versiche- rungsvertragsrecht vom 23. November 2007 (BGBl. I S. 2631) Inne – Anwaltsblatt – Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – Bundesgesetzblatt – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – Comité Europeén des Assurances – Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców – European Free Trade Association 16 Wykaz skrótów E. Prawn. FDUiFE GdV GdVVT A GW ISP j.g.u. KNF KRDP MF Mies. Ub. M.P. M. Praw. MU NNW NP OC OECD OFE OSNAP OSNC OTK PA PBUK PDUW PiP PIU PPR Prz. Sejm. PS PUG PUSiG PUR PZUW RGBl. RM RPEiS RPO RU SA SIS SN St. Pr.-Ek. SU TK – Edukacja Prawnicza – Forum Dyskusyjne Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych – Gesamtverband der Deutschen Versicherungswirtschaft – GdV Volkswirtschaft Themen Analysen – Gazeta Wyborcza – Instituto de Seguros de Portugal – Autoridade de Supervisão de Seguros e Fundos de Pensões – jednostka gospodarki uspołecznionej – Komisja Nadzoru Finansowego – Krajowa Rada Doradców Podatkowych – Minister Finansów – Miesięcznik Ubezpieczeniowy – Monitor Polski – Monitor Prawniczy – Monitor Ubezpieczeniowy – następstwa nieszczęśliwych wypadków – Nowe Prawo – odpowiedzialność cywilna – Organisation for Economic Co-operation and Development – otwarty fundusz emerytalny – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo- łecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna (do 1995 r. jako OSN) – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Prawo Asekuracyjne – Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – Polska Dyrekcja Ubezpieczeń Wzajemnych – Państwo i Prawo – Polska Izba Ubezpieczeń – Przegląd Prawa Rolnego – Przegląd Sejmowy – Przegląd Sądowy – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego – Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych – Prawo Ubezpieczenia Reasekuracja – Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych – Reichsgesetzblatt – Rada Ministrów – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Rzecznik Praw Obywatelskich – Rozprawy Ubezpieczeniowe – Sąd Apelacyjny – Studia Iuridica Silesiana – Sąd Najwyższy – Studia Prawno-Ekonomiczne – Studia Ubezpieczeniowe – Trybunał Konstytucyjny Wykaz skrótów TUiR UFG UOKiK UwRMiS WU Zb. Orz. ZPWP UKSW – Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji – Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Ubezpieczenia w Rolnictwie. Materiały i Studia – Wiadomości Ubezpieczeniowe – Zbiór Orzeczeń – Zeszyty Prawnicze Wydziału Prawa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego 17 Wstęp 19 Wstęp Materia prawna ubezpieczeń obowiązkowych bez wątpienia zasługuje na uwagę, dotyczy bowiem żywotnych interesów wszystkich bez mała obywate- li i przedsiębiorców, prowadząc przy tym do ograniczenia wolności jednych dla ochrony interesów innych. Ubezpieczenia obowiązkowe wiążą się z wartościami istotnymi dla każdego: wolnością, własnością, międzyludzką solidarnością i od- powiedzialnością za podejmowane decyzje. Nie dziwi więc to, że w niegasnących dyskusjach poświęconych tym ubezpieczeniom często pojawiają się żywe emocje. W ostatnich latach tematyka ubezpieczeń obowiązkowych powracała najczęś- ciej bezpośrednio po katastrofach naturalnych, w wyniku których znaczące straty ponosili ludzie niemający ochrony ubezpieczeniowej. Wciąż na nowo stawiano te same pytania: czy należy obarczać obywateli obowiązkiem ubezpieczania ich włas- nego mienia; czy właściwym rozwiązaniem jest świadczenie pomocy przez władze publiczne; czy kwestia zabezpieczenia interesów majątkowych jednostek przed niszczącą siłą żywiołów powinna być pozostawiona ich własnej zapobiegliwości? Krytykowanie samej idei ubezpieczeń obowiązkowych obecnie nie zdarza się często. Wśród uczestników dyskusji poświęconej ich tematyce nie brakuje jednak innych punktów spornych. Należą do nich przede wszystkim określenie kształtu i zakresu obowiązku ubezpieczenia oraz kryteriów, według których należy wskazy- wać podmioty obciążone tym obowiązkiem. Szczególnie duże kontrowersje budzą ubezpieczenia obowiązkowe motywowane paternalistycznie, nie jest natomiast – co do zasady – negowane narzucanie obowiązków dotyczących ubezpieczeń odpowie- dzialności cywilnej, w szczególności zaś ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Pożytki z jego istnienia są oczywiste, ono samo zaś powszechnie jest traktowane jako konieczny instrument ochrony ofiar wypadków komunikacyjnych. Nie ma łatwych odpowiedzi na pytania dotyczące materii ubezpieczeń obo- wiązkowych. Stanowi ona obszar, na którym ostro ścierają się rozmaite ideologie, a różnice pomiędzy nimi uwidaczniają się w sposób szczególnie wyraźny. Dlatego też ubezpieczenia obowiązkowe są i zapewne pozostaną na długo źródłem kon- trowersji, biorących się z głębokich niekiedy różnic w sposobie myślenia o zakresie koniecznych i dopuszczalnych ograniczeń wolności jednostki: ze względu na dobro całej wspólnoty, ze względu na dobro innych osób czy też ze względu na dobro tej jednostki, której wolność jest ograniczana. Ponieważ w dyspucie o ubezpieczeniach obowiązkowych ujawniają się sprzeczności między wartościami, stworzenie spój- nego systemu tych ubezpieczeń nie jest możliwe bez jasnej i przekonująco umoty- wowanej odpowiedzi na pytanie o priorytety. 20 Wstęp Trudno oprzeć się wrażeniu, że w ostatnich latach niezbyt aktywnie dążono do stworzenia podstaw teoretycznych i wypracowania konsensusu w sprawie wartości, którym powinien służyć system ubezpieczeń obowiązkowych. Dyskusje dotyczące tej kwestii tak samo gwałtownie gasły kilka tygodni po powodzi, huraganie czy trąbie powietrznej, jak gwałtownie wybuchały. Sprawa traktowana była koniunk- turalnie i dopiero szczególnie duża częstotliwość katastrof naturalnych w ostatnich latach (zwłaszcza w roku 2010) spowodowała, że o ubezpieczeniach obowiązkowych rozmawia się więcej. Szansą na stworzenie przemyślanego systemu prawnego ubezpieczeń obo- wiązkowych było uchwalenie w 2003 r. ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych1. Wielkim osiągnięciem tego aktu prawnego jest wprowadze- nie ogólnego pojęcia ubezpieczenia obowiązkowego oraz wskazanie cech wspól- nych każdemu z ubezpieczeń obowiązkowych. W części ogólnej ustawy zostały sformułowane normy odnoszące się do wszystkich ubezpieczeń obowiązkowych. Mogło to doprowadzić do stworzenia spoistej wewnętrznie kategorii ubezpieczeń obowiązkowych, wyraziście odróżniającej się od pozostałych grup ubezpieczeń gospodarczych. Szansa ta nie została jednak wykorzystana we właściwy sposób. Ustawodawca dawał i nadal daje powody do tego, by wątpić w przydatność przyjętych przezeń wcześniej rozwiązań ustawowych. W wielu ustawach przyjmowane są rozwiązania, które drastycznie odbiegają od ogólnej konstrukcji ubezpieczenia obowiązkowego określonej w części ogólnej ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Wobec tego trudno utrzymywać, że ubezpieczenia obowiązkowe są wciąż kategorią wewnętrznie jednolitą, że nie trzeba ich dzielić na te, które w istocie swej realizują pod- stawowe założenia systemu, nakreślonego przez przepisy ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, a także te, które od założeń tych istotnie odbiegają. Większość problemów wiążących się z ubezpieczeniami obowiązkowymi doty- ka w równym stopniu głębokiej warstwy ideologicznej, co przyziemnych trudności w obszarze techniki legislacyjnej. Wydaje się, że obszary te są ze sobą ściśle powią- zane w tym znaczeniu, że brak jasnych podstaw aksjologicznych i wizji dotyczącej kształtu i roli ubezpieczeń obowiązkowych dezorganizuje działania legislacyjne. Gdy ustawodawca nie wie dokładnie, czego chce, wówczas skłonny jest do działań połowicznych, chaotycznych, niespójnych i służących różnym sprzecznym celom. Mimo trudności (a może właśnie ze względu na ich istnienie) wydaje się, że ubezpieczenia obowiązkowe warte są głębszej naukowej refleksji. Przemawia za tym ich rozpowszechnienie, a co za tym idzie – znaczenie społeczne i gospodarcze. Cho- dzi przede wszystkim o obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, ale i liczne inne ubezpieczenia obowiązkowe odpowiedzialności cywilnej, które gwarantują milionom osób realizację ich roszczeń odszkodowawczych. Rzec można, że obowiązkowe ubezpieczenia odpowiedzialno- ści cywilnej są podstawowym instrumentem zapewnienia praktycznej skuteczności prawa odszkodowawczego. Warto zatem o nich pisać. 1 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.). 21 Wstęp Wielka społeczna i gospodarcza rola ubezpieczeń obowiązkowych nie przekła- da się na znaczące zainteresowanie tą tematyką doktryny prawa ubezpieczeniowe- go. W polskiej literaturze prawniczej brakuje jak dotąd kompleksowego i zarazem obszernego opracowania, którego przedmiotem byłyby ubezpieczenia obowiąz- kowe. Przedmiotem analizy bywają oczywiście pewne aspekty ubezpieczeń obo- wiązkowych w kontekście globalnym bądź też poszczególne rodzaje ubezpieczeń obowiązkowych, co oczywiste – najczęściej obowiązkowe ubezpieczenie odpowie- dzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Prace przedstawicieli doktryny prawa ubezpieczeniowego stworzyły podwaliny dla obszernego i dogłęb- nego opracowania prawnych aspektów ubezpieczeń obowiązkowych, opracowanie takie dotąd jednak nie powstało. Najwyższy czas, by podjąć próbę stworzenia stu- dium prawnego ubezpieczeń obowiązkowych. Obiekt badania w niniejszym opracowaniu stanowią przepisy polskiego prawa odnoszące się do materii ubezpieczeń obowiązkowych. Chodzi przede wszystkim o część ogólną ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, jej prze- pisy odnoszące się do ubezpieczeń obowiązkowych: odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, odpowiedzialności cywilnej rolników oraz budynków w gospodarstwach rolnych, jak również przepisy tej ustawy odnoszące się do działalności instytucji ściśle związanych z rynkiem ubezpieczeń obowiązkowych: Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i Polskiego Biura Ubezpieczycieli Ko- munikacyjnych. Jako obiekt badania potraktowano również liczne ustawy nakładają- ce na określone kategorie podmiotów obowiązek ubezpieczenia (nie zawsze w sposób zgodny z przepisami ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK) oraz rozporządzenia dotyczące ubezpieczeń obowiązkowych, wydane na podstawie upo- ważnień zawartych w tych ustawach. Analiza wymienionych powyżej przepisów nie byłaby możliwa bez uwzględnienia ich relacji z przepisami kodeksu cywilnego (w szczególności poświęconymi umowie ubezpieczenia – art. 805–834 k.c.), które z tego względu również należało poddać badaniu. Analizie poddano także przepi- sy ustaw normujących działalność instytucji tworzących swoiste „otoczenie insty- tucjonalne” systemu ubezpieczeń obowiązkowych, takich jak Minister Finansów, Rzecznik Ubezpieczonych, Komisja Nadzoru Finansowego, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Polska Izba Ubezpieczeń oraz organizacje samorządów zawodowych osób, na które nałożono obowiązek ubezpieczenia. Badanie prawa krajowego nie może następować bez uwzględnienia jego kon- tekstu w postaci regulacji prawnych Unii Europejskiej. Dlatego też istotnym obiek- tem badania w niniejszej pracy są przepisy prawa UE odnoszące się do materii praw- nej ubezpieczeń obowiązkowych: zarówno dyrektywy podlegające transpozycji do prawa krajowego, jak i rozporządzenia. W niezbędnym zakresie uwzględniono również historyczne źródła prawa, stwarzające możliwość poznania systemów ube- zpieczeń obowiązkowych w czasach minionych, jak również ustawy wybranych państw obcych, stwarzające właściwe tło dla ukazania rozwiązań rodzimych. Ze względu na istotne podobieństwa systemu ubezpieczeń gospodarczych w Niem- czech i w Polsce najbardziej do tego celu nadaje się ustawodawstwo niemieckie i to ono brane jest pod uwagę w najszerszym zakresie. Niewiele jest orzeczeń sądów i trybunałów pokazujących istotę ubezpieczeń obowiązkowych i obowiązku ubezpieczenia w oderwaniu od poszczególnych ro- dzajów tych ubezpieczeń. Te spośród nich, które istotę tę ukazały, zostały poddane 22 Wstęp badaniu w niniejszej pracy. Należy podkreślić, że stosunkowo często refleksję ogólną dotyczącą ubezpieczeń obowiązkowych można odnaleźć w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Bez ich analizy trudno byłoby podjąć próbę objaśnienia istoty tychże ubezpieczeń. Należy dostrzec, że przepisy prawa składające się na obiekt badań w niniejszej pracy stanowią konglomerat o złożonym charakterze. Są wśród nich zarówno prze- pisy prawa prywatnego, jak i te, które bez wątpienia muszą być zaliczane do prawa publicznego. Zjawisko przenikania się unormowań prywatno- i publicznoprawnych i wzajemnego ich oddziaływania jest jednym z głównych źródeł praktycznych prob- lemów w tworzeniu spójnej regulacji prawnej ubezpieczeń obowiązkowych i w ra- cjonalnym stosowaniu prawa ich dotyczącego. Opis tego fenomenu polega przede wszystkim na precyzyjnym wskazaniu, które z elementów systemu mają naturę prywatnoprawną, które zaś należą do prawa publicznego, a także na objaśnieniu, jakie konsekwencje ma ustalony charakter jurydyczny poszczególnych unormowań. Dlatego też jedno z głównych zadań niniejszej pracy stanowi ustalenie cha- rakteru prawnego obowiązku ubezpieczenia i ubezpieczeń obowiązkowych. Nie jest to łatwe wobec niekonsekwencji aksjologicznej i terminologicznej ustawodaw- cy. Obydwa te pojęcia są kluczowe dla koherencji regulacji prawnej, zaś ich wie- loznaczność lub fałszywa identyfikacja może być (i niestety często jest) źródłem obecnych trudności w stosowaniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych. Udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o istotę ubezpieczeń obowiąz- kowych i obowiązku ubezpieczenia ma doniosłe znaczenie dlatego, że umożliwia następnie ukazanie spójnego wewnętrznie systemu ubezpieczeń obowiązkowych, zbudowanego na tych pojęciach. Identyfikacja znaczenia centralnych pojęć systemu ubezpieczeń obowiązko- wych ma istotne znaczenie praktyczne, pozwala bowiem na lepsze stanowienie i stosowanie prawa. Jak się zdaje, właściwy opis pojęć ubezpieczenia obowiązko- wego i obowiązku ubezpieczenia” może mieć efekt porządkujący i koordynujący, odgrywają one bowiem kluczową rolę w każdym z elementów systemu ubezpieczeń obowiązkowych; każdy z elementów tego systemu w większym lub mniejszym stopniu do nich się odwołuje. Po dokonaniu identyfikacji znaczenia pojęć ubez- pieczenia obowiązkowego i obowiązku ubezpieczenia podjąć zatem trzeba próbę rekonstrukcji systemu normatywnego ubezpieczeń obowiązkowych (a przynajmniej tej jego części, która ma walor ogólny). Niezbędne dla osiągnięcia powyższego celu opracowania było wskazanie warto- ści, które powinny być realizowane przez ubezpieczenia obowiązkowe – i to zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i przy uwzględnieniu przepisów Konstytucji RP. Jednym z najistotniejszych celów badań w niniejszej pracy jest właśnie udzielenie odpowiedzi na pytanie, na ile ograniczanie wolności osobistej i gospodarczej poprzez narzucanie obowiązku ubezpieczenia znajduje uzasadnienie w przepisach konstytucyjnych. Opracowanie niniejsze dotyczy regulacji prawnych obowiązujących w dniu 1 września 2011 r. Uwzględniono również przepisy nowelizacji ustawy o ubez- pieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK z dnia 19 sierpnia 2011 r.2, które wejdą 2 Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 205, poz. 1210). 23 Wstęp w życie dnia 11 lutego 2012 r. (dalej: nowelizacja z 2011 r.). Nowelizacja ta, choć nie rozwiązuje zasadniczych problemów ubezpieczeń obowiązkowych, stanowi jednak pewien postęp na drodze ku systemowemu i wewnętrznie spójnemu ich ujęciu. Z pewnością w najbliższych latach będą podejmowane dalsze prace legislacyjne służące nie tylko usuwaniu usterek w funkcjonowaniu poszczególnych rodzajów ubezpieczeń obowiązkowych, ale i stworzeniu niezawodnych, uniwersalnych me- chanizmów prawnych. Podstawową metodą badawczą była dogmatyczna analiza tekstów ustaw i roz- porządzeń. Służy ona ustaleniu norm prawnych przy użyciu narzędzi językowych i logicznych. W ograniczonym zakresie zastosowano również metodę prawno- -porównawczą. Wobec bardzo znaczącego zróżnicowania regulacji prawnej ube- zpieczeń obowiązkowych w poszczególnych państwach metoda ta nie nadaje się do analizowania zagadnień szczegółowych; przydatna jest zaś tylko wówczas, gdy chodzi o generalia. Analiza dogmatyczna prowadzona była z wykorzystaniem dorobku piśmien- nictwa ubezpieczeniowego (polskiego i obcego). Przy ustalaniu aksjologii systemu ubezpieczeń obowiązkowych, której przejawem są deklarowane i rzeczywiste mo- tywy nakładania przez ustawodawcę obowiązku ubezpieczenia, konieczne było posiłkowanie się tekstami uzasadnień projektów aktów prawnych, jak również do- robkiem innych nauk (w szczególności ekonomii i filozofii), opisującym zasadnicze prądy myślowe mające znaczenie dla kształtowania w określony sposób systemu ubezpieczeń obowiązkowych. Praca podzielona jest na siedem rozdziałów: • Rozdział pierwszy poświęcony jest opisowi procesu kształtowania się ube- zpieczeń obowiązkowych w Polsce i innych państwach. Ukazuje on dzieje ubezpieczeń obowiązkowych – począwszy od ich początków aż po dzień dzisiejszy. Co oczywiste, zarys historyczny ubezpieczeń obowiązkowych na ziemiach polskich został przedstawiony w sposób bardziej szczegóło- wy. W rozdziale pierwszym ukazano również stopień rozpowszechnienia instytucji ubezpieczenia obowiązkowego w kilku krajach Europy oraz w innych częściach świata. • W rozdziale drugim podjęto próbę identyfikacji pojęcia ubezpieczenia obo- wiązkowego w obowiązującym ustawodawstwie polskim. • Rozdział trzeci dotyczy motywów wprowadzania oraz funkcji ubezpieczeń obowiązkowych. Przedmiotem rozważań jest aksjologiczne tło ubezpieczeń obowiązkowych, w szczególności zaś to, w jakim zakresie ubezpieczenia obo- wiązkowe wprowadzane są z pobudek paternalistycznych, liberalnych lub ko- munitarystycznych. Rozważania te zyskują swój wymiar praktyczny przy oce- nie konstytucyjności poszczególnych rodzajów ubezpieczeń obowiązkowych. • Rozdział czwarty pokazuje wpływ prawa Unii Europejskiej na system ubezpieczeń obowiązkowych w państwach członkowskich. Przedmiotem analizy są zarówno regulacje UE określające kształt ubezpieczeń obowiąz- kowych w sposób bezpośredni, jak i te, których funkcją jest zobowiązywa- nie państw członkowskich do wprowadzania obowiązku ubezpieczenia w określonym zakresie. 24 Wstęp • Rozważania zawarte w rozdziale piątym dotyczą centralnego pojęcia sy- stemu ubezpieczeń obowiązkowych, którym jest obowiązek ubezpiecze- nia. Rozdział zawiera analizę tego pojęcia w obowiązującym prawie oraz propozycję dogmatycznej jego definicji, która opiera się na konstatacji, że istotą obowiązku ubezpieczenia jest zapewnienie sobie przez osobę nim obciążoną ochrony ubezpieczeniowej w określonym przez ustawę zakresie. • Zdefiniowanie pojęcia ubezpieczenia obowiązkowego i obowiązku ubez- pieczenia pozwala na konsekwentną i opierającą się na spójnych założe- niach wstępnych wykładnię przepisów ogólnych ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK. Próba dokonania takiej wykładni została dokonana w rozdziale szóstym, poświęconym podstawowym regulacjom prawnym dotyczącym ubezpieczeń obowiązkowych. • Ostatni, siódmy rozdział pracy, dotyczy otoczenia instytucjonalnego ubezpieczeń obowiązkowych, tj. instytucji, których działalność w istot- ny sposób wpływa na praktykę funkcjonowania systemu ubezpieczeń obowiązkowych. Powstanie niniejszej pracy nie byłoby możliwe, gdyby nie wsparcie licznego grona osób życzliwych jej autorowi. Szczególne podziękowania kieruję pod adresem Pani Profesor Janiny Panowicz-Lipskiej, której wnikliwości i wiedzy niezmiernie dużo zawdzięczam. Chciałbym podziękować moim Kolegom z Katedry Prawa Cy- wilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego UAM – dr. Jakubowi Pokrzywniakowi i dr. Aleksandrowi Raczyńskiemu – za możliwość konsultowania z nimi wielu kwe- stii dotyczących treści pracy. Wreszcie, za wielkie wsparcie i życzliwość dziękuję mojej Żonie Justynie, Córce Zuzi, Rodzicom i Teściom. 1.1. Uwagi ogólne 25 Rozdział 1 Proces kształtowania się ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce i innych państwach 1.1. UwAgI ogólne Tłem dla zawartych w niniejszej pracy rozważań, dotyczących pojęcia ubez- pieczenia obowiązkowego i obowiązku ubezpieczenia w obowiązującym prawie polskim, powinno być zapewne krótkie ukazanie transformacji ubezpieczeń obowiązkowych w czasach minionych. Dzieje kształtowania się tej kategorii ube- zpieczeń dają znakomitą perspektywę dla analizowania przepisów obecnie obo- wiązujących. Historia ubezpieczeń obowiązkowych oraz tej części prawa ubez- pieczeniowego, która ich dotyczy, dobitnie pokazuje, jak różnie materia ta może być uregulowana – w zależności od obowiązującego w danym czasie i na danym obszarze systemu prawno-ustrojowego, od dominujących założeń ideologicznych i określonych przez ustawodawcę celów, którym ubezpieczenia obowiązkowe mają służyć. Dlatego w krótkim zarysie przedstawione zostaną najważniejsze fakty historyczne dotyczące rozwoju systemu ubezpieczeń obowiązkowych w kilku krajach europejskich. Co oczywiste, szczególnie wiele miejsca zostanie poświęcone transformacji ubezpieczeń obowiązkowych na ziemiach polskich. Niniejszy rozdział zawiera również skrótowy opis początków idei syste- mów ubezpieczeń obowiązkowych w kilkunastu wybranych krajach świata, ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowania krajowych systemów prawnych w kwestii nakładania obowiązków dotyczących poszczególnych rodzajów ube- zpieczeń. Krótkiej analizie poddano związek tradycji prawa ubezpieczeniowego poszczególnych państw oraz zakresu i kształtu ubezpieczeń obowiązkowych w tych państwach. W części rozdziału poświęconej historii ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce opisane zostały dzieje ubezpieczeń obowiązkowych w I Rzeczypo- spolitej i na ziemiach polskich w czasach rozbiorowych, jak również źródła prawa dotyczącego ubezpieczeń obowiązkowych w II Rzeczypospolitej, za- kres i zasady funkcjonowania oraz egzekwowania obowiązku ubezpieczenia w dwudziestoleciu międzywojennym, a także specyficzne cechy ubezpieczeń obowiązkowych i ubezpieczeń ustawowych, występujące w latach 1944–1990. Szczegółowej analizie zostały poddane również ustawy i rozporządzenia stano- Rozdział 1. Proces kształtowania się ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce i innych państwach 26 wiące o obowiązku ubezpieczenia po dokonaniu zmian ustroj
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ubezpieczenia obowiązkowe
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: