Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00312 009665 7506816 na godz. na dobę w sumie
Uczestnictwo pracowników w spółce europejskiej - ebook/pdf
Uczestnictwo pracowników w spółce europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 409
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-7955-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Obowiązująca od dziesięciu lat ustawa o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej umożliwia polskim przedsiębiorcom tworzenie spółek w drodze fuzji transgranicznej oraz przenoszenie siedziby już utworzonych spółek do innego państwa bez ich likwidacji. Widoczne jest także stale rosnące zainteresowanie przedsiębiorców z innych państw członkowskich prowadzeniem działalności gospodarczej w formie spółki europejskiej. Uzasadnione wydaje się zatem przyjrzenie się problemom, jakie powstają w związku z uczestnictwem pracowników w spółce europejskiej w świetle prawa polskiego i unijnego.

Jednym z celów monografii jest podjęcie kompleksowych badań nad zagadnieniem uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Istotna jest również ocena wskazanych unormowań pracowniczych w relacji do rozwiązań z zakresu struktury spółki europejskiej oraz form udziału pracowników w pozostałych europejskich podmiotach gospodarczych. Prowadzona analiza rozpoczyna się od ukazania podstaw uregulowania uczestnictwa pracowników na płaszczyźnie krajowej oraz europejskiej i wyjaśnienia pojęcia uczestnictwa pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W publikacji omówiono także problematykę ochrony prawa pracowników do uczestnictwa pod kątem powstania i funkcjonowania spółki europejskiej oraz zmian zachodzących po jej zarejestrowaniu. Podjęto próbę określenia granic wolności stron w kształtowaniu mechanizmów uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej w drodze porozumienia oraz dokonano oceny skutków, jakie ono wywołuje. Równocześnie analizie poddano zakres wpływu pracowników na zarządzanie spółką europejską, w której obowiązują zasady standardowe. Rozważania kończą się syntezą unormowań odnoszących się do innych niż spółka europejska podmiotów gospodarczych oraz wnioskami w zakresie ujednolicenia istniejącej regulacji.

Rozważania kończą się syntezą unormowań odnoszących się do innych niż spółka europejska podmiotów gospodarczych oraz wnioskami w zakresie ujednolicenia istniejącej regulacji.

Zainicjowanie szeroko zakrojonych badań nad uczestnictwem pracowników w spółce europejskiej wydaje się pożądane ze względu na to, że liczba tych podmiotów w państwach członkowskich Unii Europejskiej stale wzrasta. Według danych Europejskiego Instytutu Związkowego (ETUI) 21.3.2014 r. w 25 krajach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego zarejestrowanych było ogółem 2125 spółek europejskich, z których 289 zidentyfikowano jako prowadzące działalność gospodarczą i zatrudniające powyżej 5 pracowników (tzw. „spółki normalne”)

Główny problem badawczy niniejszej pracy sprowadza się do ustalenia, czy przepisy istniejące w obszarze uczestnictwa pracowników są w takim stopniu zespolone ze sposobem powstania i strukturą spółki europejskiej, iż nie mogą być od nich oderwane. Obowiązujące na płaszczyźnie europejskiej oraz krajowej regulacje dotyczące uczestnictwa pracowników w przedsiębiorstwach ponadnarodowych są niezwykle rozproszone. W polskim prawie pracy podjęta została już, jak na razie bezskutecznie, próba umieszczenia tych przepisów w jednym akcie – Projekcie Zbiorowego Kodeksu Pracy. Należy jednak zauważyć, że tylko w bardzo ograniczonym zakresie podjęto w Projekcie próbę ujednolicenia tych przepisów. Istnieje potrzeba ustalenia, w jakim stopniu regulacje odnoszące się do spółki europejskiej mogą stanowić pewien wzór dla stworzenia modelu uczestnictwa pracowników w europejskich podmiotach gospodarczych. W tym celu niezbędna jest analiza elementów instytucji uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej i wprowadzenie rozwiązań zapewniających jej skuteczność.  Dla dopełnienia obrazu prawnego konieczne jest wskazanie różnic pomiędzy regulacją dotyczącą spółki europejskiej i innych przedsiębiorstw ponadnarodowych w aspekcie uczestnictwa pracowników oraz ustalenia, czy istnieje możliwość ich przezwyciężenia.


Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE Uczestnictwo pracowników w spółce eUropejskiej AnetA GiedreWiCz-nieWińskA Wydawnictwo C.H.Beck Monografie Prawnicze aneta giedrewicz-niewińska • Uczestnictwo Pracowników w sPółce eUroPejskiej Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Aleksandra Auleytner OchrOna praw autOrskich i pOkrewnych a zasady swObOdnegO przepływu tOwarów i świadczenia usług w prawie ue Krzysztof Ślebzak prawO dO zabezpieczenia spOłecznegO w kOnstytucji rp. zagadnienia pOdstawOwe Przemysław Pest udziały jednOstek samOrządu terytOrialnegO we wpływach z pOdatków dOchOdOwych Agnieszka Piskorz-Ryń (red.) jawnOść i jej Ograniczenia. dOstęp i wykOrzystywanie. tOm 5 Anna Brzezińska-Rawa, Dorota Sylwestrzak (red.) rOla państwa w prOcesach pOdnOszenia kOnkurencyjnOści i innOwacyjnOści przedsiębiOrstw. diagnOza istniejących uwarunkOwań i barier prawnych – perspektywy rOzwOju www.ksiegarnia.beck.pl Uczestnictwo Pracowników w sPółce eUroPejskiej aneta giedrewicz-niewińska wYdawnictwo c.H.Beck warszawa 2015 Wydawca: ewelina skibniewska Recenzja naukowa: prof. Uw dr hab. łukasz Pisarczyk wydanie publikacji zostało dofinansowane przez wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku © wydawnictwo c.h.beck 2015 wydawnictwo c.H.Beck sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 warszawa Skład i łamanie: DtP service Druk i oprawa: elpil, siedlce isBn 978-83-255-7954-8 isBn e-book 978-83-255-7955-5 Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................................... X Wykaz skrótów ........................................................................................................... XIX Wykaz literatury ........................................................................................................ XXIII Wykaz orzecznictwa ................................................................................................. XXXIX Rozdział I. Ewolucja uczestnictwa pracowników .............................................. 1 1 1. Podstawy uczestnictwa pracowników ......................................................... 1.1. Podstawy historyczne ............................................................................ 1 4 1.2. Podstawy etyczne .................................................................................... 7 1.3. Podstawy społeczno-ekonomiczne ...................................................... 2. Podstawy uczestnictwa pracowników z perspektywy unijnej ............... 11 3. Projekty unijnych aktów prawnych w zakresie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej ............................................................ 3.1. Projekty z lat 70. ...................................................................................... 3.1.1. Uwagi wstępne ............................................................................ 3.1.2. Projekt z 1970 r. .......................................................................... 3.1.3. Projekt z 1975 r. .......................................................................... 3.1.4. Uwagi końcowe ........................................................................... 3.2. Projekty z przełomu lat 80. i 90. ........................................................... 3.2.1. Projekt z 1989 r. .......................................................................... 3.2.2. Projekt z 1991 r. .......................................................................... 3.3. Raport Davignona .................................................................................. 3.4. Propozycje z lat 1997–2000 ................................................................... 3.5. Projekty unijnych aktów prawnych w zakresie uczestnictwa pracowników w pozostałych przedsiębiorstwach ............................ 4. Wnioski ............................................................................................................. Rozdział II. Pojęcie uczestnictwa pracowników ................................................ 1. Uczestnictwo pracowników w zarządzaniu z perspektywy polskiej w latach 1918–2004 ......................................................................................... 1.1. Lata 1918–1945 ...................................................................................... 1.2. Lata 1945–1956 ........................................................................................ 1.3. Lata 1956–1976 ........................................................................................ I I I I 5 7 7 8 4 8 5 3 3 9 4 4 6 9 7 7 7 9 17 17 17 18 26 26 28 28 31 33 37 39 47 53 53 54 57 59 V 1.4. Lata 1976–1989 ........................................................................................ 1.5. Lata 1989–2004 ...................................................................................... 2. Uczestnictwo pracowników z perspektywy prawa międzynarodowego i unijnego ..................................................................... 3. Pojęcie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej ...................... 3.1. Podmiot uczestnictwa ........................................................................... 3.2. Wpływ pracowników na decyzje, jakie mają być podjęte w ramach spółki .................................................................................... 3.3. Informowanie i konsultowanie ............................................................ 3.4. Partycypacja ............................................................................................ 4. Wnioski ............................................................................................................. Rozdział III. Uczestnictwo pracowników przy tworzeniu spółki europejskiej i zmianach zachodzących po jej zarejestrowaniu ................ 1. Uwagi wstępne ................................................................................................. 2. Sposoby zakładania spółki europejskiej ..................................................... 2.1. Powstanie przez łączenie się spółek ..................................................... 2.2. Utworzenie holdingowej spółki europejskiej ..................................... 2.3. Przekształcenie istniejącej spółki akcyjnej w SE .............................. 2.4. Powstanie spółki zależnej ..................................................................... 3. Wymóg uregulowania uczestnictwa pracowników przy rejestracji spółki europejskiej .......................................................................................... 3.1. Skutki niedołączenia porozumienia w sprawie uczestnictwa pracowników do wniosku o rejestrację SE bądź niepełnej treści porozumienia ......................................................................................... 3.2. Rejestracja spółki europejskiej bez pracowników ............................. 3.2.1. Spółka europejska niezatrudniająca pracowników .............. 3.2.2. Spółki uczestniczące niezatrudniające pracowników .......... 4. Organy spółki europejskiej .......................................................................... 4.1. Organ zarządzający w systemie dualistycznym ................................ 4.2. Organ nadzorczy w systemie dualistycznym ..................................... 4.3. Organ administrujący w systemie monistycznym ............................ 4.4. Przepisy wspólne dla systemu monistycznego i dualistycznego .... 4.5. Walne zgromadzenie .............................................................................. 5. Wpływ zmian w zarejestrowanej spółce europejskiej na uczestnictwo pracowników ................................................................................................... 6. Wnioski ............................................................................................................. Rozdział IV. Porozumienie w sprawie warunków uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej ............................................................... 1. Uwagi ogólne ................................................................................................... VI 63 67 70 74 78 82 86 91 96 101 101 103 104 107 109 111 112 113 116 116 120 122 124 125 128 131 132 133 137 141 141 Spis treści 2. Strony porozumienia ...................................................................................... 2.1. Specjalny zespół negocjacyjny .............................................................. 2.1.1. Rozpoczęcie procedury tworzenia specjalnego zespołu negocjacyjnego ........................................................................... 2.1.2. Podział miejsc w specjalnym zespole negocjacyjnym .......... 2.1.2.1. Ustalenie stanu zatrudnienia ...................................... 2.1.2.2. Zasady podziału miejsc ............................................... 2.1.3. Sposób wyboru lub desygnowania członków specjalnego zespołu negocjacyjnego a zasada równości .......................... 2.1.4. Ochrona przedstawicieli pracowników na przykładzie członków specjalnego zespołu negocjacyjnego ..................... 2.2. Organy właściwe spółek ....................................................................... 3. Procedura zawierania porozumienia ......................................................... 3.1. Prowadzenie negocjacji „w duchu współpracy” ................................ 3.2. Prawo do ochrony informacji .............................................................. 3.3. Zakończenie negocjacji .......................................................................... 4. Treść porozumienia ....................................................................................... 4.1. Pojęcie autonomii stron ......................................................................... 4.2. Autonomia stron a minimalna treść porozumienia ......................... 4.2.1. Informowanie i przeprowadzanie konsultacji ...................... 4.2.2. Partycypacja ................................................................................ 4.2.3. Ogólne składniki ........................................................................ 4.2.4. Ograniczenie autonomii stron w przypadku spółki europejskiej powstałej w drodze przekształcenia ................ 4.3. Ograniczenia zewnętrzne wynikające ze statutu spółki europejskiej ............................................................................................ 5. Charakter prawny porozumienia ................................................................. 5.1. Prawo właściwe ....................................................................................... 5.2. Kryterium normatywności według rozporządzenia unijnego ....... 5.3. Kryteria normatywności według Kodeksu pracy ............................. 6. Wnioski ............................................................................................................. Rozdział V. Zasady standardowe uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej .......................................................................................................... 1. Uwagi wstępne ................................................................................................. 2. Przesłanki stosowania zasad standardowych ............................................ 2.1. Przesłanki stosowania zasad standardowych w odniesieniu do uczestnictwa pracowników ........................................................... 2.2. Przesłanki stosowania zasad standardowych w odniesieniu do partycypacji ...................................................................................... 142 142 145 148 148 151 159 168 171 174 174 178 184 192 192 194 196 199 202 204 205 210 210 214 217 229 233 233 234 237 241 VII Spis treści 2.2.1. Bezwzględna zasada kontynuacji ............................................ 2.2.2. Względna zasada kontynuacji .................................................. 2.2.3. Wybór formy partycypacji w odniesieniu do spółki europejskiej ................................................................................. 3. Treść zasad standardowych ........................................................................... 3.1. Okres obowiązywania zasad standardowych .................................... 3.2. Powołanie organu przedstawicielskiego pracowników .................... 3.3. Standardowe zasady dotyczące informacji i konsultowania ........... 3.4. Standardowe zasady partycypacji ....................................................... 3.4.1. Podstawowa reguła ................................................................... 3.4.2. Szczególny przypadek spółki europejskiej powstałej w wyniku przekształcenia ........................................................ 3.4.3. Podział miejsc w organie spółki europejskiej ........................ 3.4.4. Problem wymogów standardowych partycypacji w monistycznej spółce europejskiej ....................................... 4. Wnioski ............................................................................................................. Rozdział VI. Uczestnictwo w zarządzaniu spółką europejską, a udział w zarządzaniu innymi europejskimi podmiotami gospodarczymi ....... 1. Uwagi wprowadzające ................................................................................... 2. Cele regulacji unijnej ..................................................................................... 3. Budowa europejskich podmiotów gospodarczych .................................... 3.1. Sposoby utworzenia europejskich podmiotów gospodarczych ...... 3.2. Struktura europejskich podmiotów gospodarczych ........................ 4. Cechy charakterystyczne spółdzielni europejskiej ................................... 5. Porozumienie w sprawie udziału pracowników w zarządzaniu ............. 5.1. Szczególne zasady mające zastosowanie do spółki powstałej w wyniku transgranicznego połączenia ............................................ 5.2. Szczególne zasady mające zastosowanie do spółdzielni europejskiej utworzonej wyłącznie przez osoby fizyczne lub przez jedną osobę prawną i osoby fizyczne ................................ 5.3. Procedura negocjacyjna......................................................................... 5.3.1. Rozpoczęcie procedury tworzenia specjalnego zespołu negocjacyjnego ........................................................................... 5.3.2. Budowa specjalnego zespołu negocjacyjnego ...................... 5.3.3. Uchwały specjalnego zespołu negocjacyjnego ...................... 5.4. Treść porozumienia ................................................................................ 6. Zasady standardowe ....................................................................................... 6.1. Przesłanki stosowania zasad standardowych .................................... 6.2. Treść zasad standardowych .................................................................. 241 245 248 252 253 255 259 263 264 265 268 272 281 285 285 287 291 292 298 299 303 304 307 309 309 311 313 315 318 318 321 VIII Spis treści 7. Udział w walnym zgromadzeniu albo zgromadzeniu sekcji lub zgromadzeniu sektorowym w spółdzielni europejskiej ........................... 8. Wnioski ............................................................................................................. 9. Wnioski de lege ferenda .................................................................................. Podsumowanie ........................................................................................................... Indeks rzeczowy ......................................................................................................... 326 327 330 347 363 IX Spis treści Wprowadzenie Koncepcja uczestnictwa pracowników w zarządzaniu spółką europejską uzy- skała ramy prawne w 2001 r. wraz z przyjęciem przez Radę Unii Europejskiej roz- porządzenia 2157/2001 w sprawie statutu spółki europejskiej1, które zaczęło obo- wiązywać od 8.10.2004 r. Dyrektywa 2001/86/WE uzupełniająca statut spółki europejskiej w odniesieniu do uczestnictwa pracowników2 przyjęta została w tym samym czasie, zaś państwa członkowskie Unii Europejskiej zostały zobowiązane do jej transpozycji do 8.10.2004 r. Polski ustawodawca wykonał to zadanie w usta- wie z 4.3.2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej3. Obowiązująca regulacja unijna w zakresie uczestnictwa pracowników w spół- ce europejskiej jest wynikiem różnych projektów aktów prawnych oraz zwieńcze- niem długoletnich sporów państw członkowskich (czas ten określany bywa w li- teraturze jako „trzecia wojna światowa”4), trwających od lat 70. ubiegłego wieku. Przezwyciężenie istniejących różnic było możliwe z powodu nadrzędnego celu, jakim stało się dążenie do zapewnienia gospodarczego sukcesu jednolitego rynku europejskiego przez relacje handlowe o transgranicznym charakterze. Dzięki temu powstał nowy podmiot w formie europejskiej spółki akcyjnej (Societas Europaea lub SE), zwany też „okrętem flagowym europejskiego prawa spółek”5, którego za- sadniczą i wyróżniającą cechą jest ponadnarodowość. Cecha ta wynika z zastoso- wania, dzięki takiej metodzie regulacji jaką jest rozporządzenie, wspólnych roz- wiązań dla systemów prawa krajowego państw członkowskich Unii Europejskiej6. Zmiany w prawodawstwie unijnym objęły także polskich przedsiębiorców, któ- rzy uzyskali nowe środki wspomagające ich działania handlowe na płaszczyźnie międzynarodowej. Zasadnicze rozwiązanie, zwiększające mobilność spółek, pole- gało na umożliwieniu tworzenia spółek w drodze fuzji transgranicznej oraz trans- granicznego przeniesienia siedziby spółki. Ponadto przedsiębiorcy uzyskali prawo 1 Rozporządzenie Rady 2157/2001/WE z 8.10.2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej (SE), Dz.Urz. UE L 294, z 10.11.2001 r., s. 1 ze zm. 2 Dyrektywa Rady 2001/86/WE z 8.10.2001 r. uzupełniająca statut spółki europejskiej w odnie- sieniu do uczestnictwa pracowników, Dz.Urz. UE L 294 z 10.11.2001 r. 3 Dz.U. Nr 62, poz. 551 ze zm. 4 M. Steinberg, Mitbestimmung in der Europäischen Aktiengesellschaft, Hamburg 2006, s. 1. 5 Tamże, s. 2. 6 K. Bilewska, Spółka europejska, Warszawa 2006, s. 15–16. X Wprowadzenie wyboru, dotąd nieznane prawu polskiemu, pomiędzy monistycznym a dualistycz- nym systemem zarządzania spółką. Innowacyjnym rozwiązaniem było także zapewnienie pracownikom, na płasz- czyźnie ponadnarodowej, prawa do udziału w zarządzaniu przedsiębiorstwem, które nie ograniczało się tylko do informacji i konsultacji, ale także uwzględniało partycypację (uczestnictwo pracowników). Nowością było zobowiązanie przedsię- biorców, którzy zdecydowali się założyć spółkę europejską do uregulowania kwe- stii uczestnictwa pracowników. Elastyczność rozwiązań zapewniała możliwość ukształtowania praw pracowniczych w drodze porozumienia poprzedzonego ne- gocjacjami. Prawodawca unijny gwarantował, iż w przypadku niepowodzenia ne- gocjacji, zastosowanie znajdą reguły posiłkowe, określone ustawą. Powyższy model udziału pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem nie był dotychczas znany prawu polskiemu. Od 2005 r. stał się częścią polskiego po- rządku prawnego i obowiązuje nie tylko polskich przedsiębiorców zakładających spółkę europejską z siedzibą w Polsce, ale także – w pewnym zakresie – uczest- niczących w powołaniu tego podmiotu w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Już chociażby z powyższych powodów wydaje się uzasadnione prze- analizowanie problemów, jakie powstają w związku z uczestnictwem pracowników w spółce europejskiej. Warto jednak podkreślić, iż pomimo upływu prawie dziesięcioletniego okresu obowiązywania ustawy implementacyjnej, brak jest w zasadzie monografii, która kompleksowo i systemowo ujmowałaby wieloaspektowość uczestnictwa pracow- ników w spółce europejskiej7. Istniejące zaś opracowania artykułowe są nieliczne i dotyczą z reguły tylko jednostkowych wątpliwości bez całościowej teoretycznej analizy instytucji uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej8. Stanowi to dodatkowy czynnik podjęcia powyższych kwestii. Jednym z najważniejszych celów tej pracy jest zapoczątkowanie badań nad uczestnictwem pracowników w spółce europejskiej. W zamierzeniu ma to być ujęcie kompleksowe, przedstawiające uczestnictwo pracowników w spółce euro- pejskiej, nie zaś charakterystyka ograniczona tylko do jednej wybranej instytucji. Zainicjowanie szeroko zakrojonych badań nad uczestnictwem pracowników w spółce europejskiej wydaje się pożądane ze względu na to, że liczba tych pod- miotów w państwach członkowskich Unii Europejskich stale wzrasta. Według da- nych Europejskiego Instytutu Związkowego (ETUI) 21.3.2014 r. w 25 krajach na- 7 Zagadnienie to w pewnym zakresie omówiono w komentarzu Sz. Pawłowskiego, J. Steliny, A. Wowerki, M. Zielenieckiego, Ustawa o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej z komentarzem, Gdańsk 2008. 8 Zob. np. A. Miętek, Zaangażowanie pracowników w spółce europejskiej – uwagi de lege ferenda, MPPr 2014, Nr 7; J. Wratny, Rola przedstawicielstw pracowniczych w spółce europejskiej jako etap kształtowania się europejskiego modelu partycypacji, PiZS 2011, Nr 1. XI Wprowadzenie leżących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego zarejestrowanych było ogółem 2125 spółek europejskich, z których 289 zidentyfikowano jako prowadzące dzia- łalność gospodarczą i zatrudniające powyżej pięciu pracowników (tzw. „spółki normalne”)9. Od października 2013 r. odnotowano przyrost spółek „normalnych” o 20 nowych. Krajem, w którym siedzibę nadal posiada najwięcej spółek europej- skich tego rodzaju są Niemcy (138). Do spółek „normalnych” należą znane i duże przedsiębiorstwa, takie jak: Allianz, BASF, MAN, Strabag, Deichmann. Pokazuje to, że regulacjami w zakresie uczestnictwa pracowników objętych jest obecnie wie- le tysięcy pracowników. Według danych na 1.4.2013 r. w Polsce zarejestrowano dwie spółki europejskie, lecz żadna z nich nie miała więcej niż pięciu pracowni- ków. Jednak, co warto zauważyć, przedstawiciele polskich pracowników są obec- ni przykładowo w organach spółek europejskich zarejestrowanych w innych niż Polska państwach członkowskich. Prowadzi to do wniosku, że polscy przedsiębior- cy i pracownicy poznają model uczestnictwa w spółce europejskiej nie tylko wów- czas, gdy jej siedziba znajduje się w Polsce, ale także, gdy uczestniczą w powołaniu tego podmiotu w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Główny problem badawczy niniejszej pracy sprowadza się do ustalenia, czy przepisy istniejące w obszarze uczestnictwa pracowników są w takim stopniu ze- spolone ze sposobem powstania i strukturą spółki europejskiej, iż nie mogą być od nich oderwane. Obowiązujące na płaszczyźnie europejskiej oraz krajowej re- gulacje dotyczące uczestnictwa pracowników w przedsiębiorstwach ponadnaro- dowych są niezwykle rozproszone. W polskim prawie pracy podjęta została już, jak na razie bezskutecznie, próba umieszczenia tych przepisów w jednym akcie – Projekcie Zbiorowego Kodeksu Pracy. Należy jednak zauważyć, że tylko w bardzo ograniczonym zakresie przystąpiono w Projekcie do ujednolicenia tych przepi- sów. Istnieje potrzeba ustalenia, w jakim stopniu regulacje odnoszące się do spół- ki europejskiej mogą stanowić pewien wzór dla stworzenia modelu uczestnictwa pracowników w europejskich podmiotach gospodarczych. W tym celu niezbędna jest analiza elementów instytucji uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej i wprowadzenie rozwiązań zapewniających jej skuteczność. Dla dopełnienia obra- zu prawnego konieczne jest wskazanie różnic pomiędzy regulacją dotyczącą spółki europejskiej i innych przedsiębiorstw ponadnarodowych w aspekcie uczestnictwa pracowników oraz ustalenia, czy istnieje możliwość ich przezwyciężenia. Realizacja celu badawczego wymaga analizy szeregu problemów szczegóło- wych występujących w modelu uczestnictwa pracowników przyjętego przez pra- wodawcę unijnego i transponowanego do prawa krajowego. 9 Należy podkreślić, że według danych ETUI z 289 SE „normalnych” jedynie w przypadku 105 z całą pewnością można stwierdzić, iż obecne jest w nich uczestnictwo pracowników. Pozostałe 184 spółki nie przedstawiły danych na ten temat. Zob. www. worker-participation.eu. XII Wprowadzenie W niniejszej monografii podjęto próbę uściślenia istoty udziału pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Zagadnienie to było analizowane w polskiej li- teraturze w oparciu o konkretne regulacje prawne, jakie pojawiały się po II woj- nie światowej. Nie ulega zatem wątpliwości, że sposób pojmowania tego pojęcia ewoluował w związku z zachodzącymi przeobrażeniami systemowymi. Rodzi się pytanie, czy ukształtowane przez polską tradycję rozumienie uczestnictwa pra- cowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem mieści się w definicji uczestnictwa ukształtowanej przez prawodawcę unijnego i implementowanej w prawie krajo- wym. W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie wyjaśnienia wymaga, na ile de- finicję uczestnictwa pracowników zawartą w dyrektywie 2001/96/WE cechuje ela- styczność umożliwiająca objęcie jej zakresem zróżnicowanych tradycji krajowych. Warunkiem zarejestrowania spółki europejskiej jest uregulowanie kwestii uczestnictwa pracowników. W kontekście tego wymogu istotne jest ustalenie, czy weryfikacja informacji o uczestnictwie pracowników przez sąd rejestrowy odbywa się jedynie pod kątem formalnym (istnienia uzgodnień), czy także merytorycznym (treści porozumienia). Należy zastanowić się, czy założyciele spółki europejskiej mogą ją zarejestrować z pominięciem regulacji w sprawie uczestnictwa, jeżeli spół- ka nie zatrudnia pracowników. Analizy wymagają także istotne zmiany dotyczące już zarejestrowanej spółki europejskiej oraz ich wpływ na prawo pracowników do informacji, konsultacji i partycypacji. Problemem wymagającym rozważenia jest kwestia granic wolności stron w kształtowaniu mechanizmów uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Należy dokonać analizy w dwóch aspektach: granic wewnętrznych i granic ze- wnętrznych. W pierwszym przypadku granice wewnętrzne określają unormowa- nia dotyczące uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. W tym kontekście zastanowienia wymaga, w jakim zakresie autonomię woli stron ogranicza jedna z podstawowych reguł, jaką jest ochrona istniejących przed założeniem SE praw pracowników do uczestnictwa (zasada „przed i po”). Czy strony dysponują swo- bodą, aby w porozumieniu o uczestnictwie pracowników zrezygnować z obecności w spółce europejskiej procedury informowania pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji? W jakich sytuacjach strony nie mogą zrezygnować z zapewnie- nia pracownikom prawa do partycypacji? Drugi problem dotyczy istnienia ogra- niczeń zewnętrznych określonych przez prawo odnoszące się do organizacji spółki europejskiej. Powstaje także pytanie, czy autonomia stron w kwestii porozumienia w sprawie uczestnictwa pracowników podlega ograniczeniom wynikającym ze sta- tutu spółki europejskiej. Oceny wymaga także charakter prawny porozumienia w sprawie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Innymi słowy chodzi o ustalenie, czy poro- zumienie wywołuje normatywne skutki. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia posia- da podstawowe znaczenie dla sposobu egzekwowania postanowień porozumienia XIII Wprowadzenie oraz stosowanej wykładni. Biorąc pod uwagę transgraniczny skład podmiotów za- wierających porozumienie, należy ustalić porządek prawny według którego określa się charakter prawny porozumienia. Powstaje pytanie, czy o charakterze porozu- mienia decydują tylko przepisy prawa pracy czy także rozwiązania dotyczące pra- wa spółek? Istnieje także potrzeba wskazania sankcji, jakie stosuje się w razie nie- przestrzegania postanowień porozumienia. W razie niezawarcia porozumienia przewiduje się stosowanie regulacji pomoc- niczej w postaci zasad standardowych. W tym kontekście pojawia się pytanie, jaki jest zakres wpływu pracowników na zarządzanie spółką europejską ustalony prze- pisami prawa? Czy zależy on od sposobu utworzenia spółki europejskiej? Czy po- ziom uczestnictwa w spółce europejskiej o monistycznym systemie zarządzania gwarantowany przepisami prawa czyni prawo założycieli do dokonania wyboru jednego z dwóch systemów administrowania spółką iluzorycznym? Analizy wymagają również regulacje prawne dotyczące udziału pracowni- ków w zarządzaniu innymi niż spółka europejska podmiotami gospodarczymi. Powstaje zasadnicze pytanie, czy możliwe jest stworzenie jednego modelu takie- go udziału? W tym celu pożądane jest dokonanie syntezy tych rozwiązań pod ką- tem możliwości stworzenia wspólnych standardów w zakresie udziału pracowni- ków w zarządzaniu europejskimi podmiotami gospodarczymi. Należy zastanowić się, czy możliwe jest sformułowanie postulatów de lege ferenda, które zapewniłyby większą spójność między tymi przepisami. Podjęte zagadnienie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej wyma- gało z jednej strony zastosowania metody analitycznej w zakresie, w jakim anali- zowane są mechanizmy uczestnictwa pracowników oraz elementy konstrukcyjne spółki europejskiej. Z drugiej strony w pracy posłużono się metodą syntetyczną, szczególnie w tej części, w której wyjaśnia się definicje oraz różnice między udzia- łem pracowników w zarządzaniu europejskimi podmiotami gospodarczymi i do- konuje uogólnień wyników badań nad poszczególnymi zasadami uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Celem jest ocena zależności między mecha- nizmami uczestnictwa pracowników a strukturą spółki europejskiej dla potrzeb całościowego spojrzenia na instytucję udziału pracowników w zarządzaniu tym podmiotem. Podstawową metodą badawczą jest analiza formalno-dogmatyczna tekstów prawnych. Realizacja prawa pracowników do udziału w zarządzaniu spółką euro- pejską wymaga dogłębnej analizy, ponieważ jej obecność w praktyce funkcjono- wania przedsiębiorstw rodzi wiele problemów i wątpliwości. Wobec tego w pracy obecna jest interpretacja obowiązujących przepisów, a także analiza piśmienni- ctwa, niekiedy orzecznictwa oraz projektów aktów prawnych. Należy podkreślić, że analiza ta nie ogranicza się do poszukiwania rozwiązań problemów jedynie w drodze wykładni obowiązującego prawa, ale przedstawiam również propozy- XIV Wprowadzenie cję odpowiedzi na pytanie, jaka powinna być regulacja uczestnictwa pracowników w prawie polskim, a także – niekiedy – w prawie unijnym. Formułuję zatem postu- laty dotyczące zmiany obowiązującego prawa, wskazując jak zapewnić skuteczność mechanizmów uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej i ich spójność za- równo z jej potrzebami, jak i udziałem pracowników w innych europejskich pod- miotach gospodarczych. Praca dotyka wieloaspektowych zagadnień powstających na styku różnych ga- łęzi prawa, przede wszystkim z zakresu prawa pracy, prawa europejskiego i prawa handlowego. W niniejszej monografii celowo sięgam do rozwiązań prawnoporównawczych oraz posługuję się metodą historyczną. Po pierwsze, obecny model uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej determinowany jest czynnikami historyczny- mi o charakterze międzynarodowym. Po drugie, właśnie takie ujęcie podyktowane jest dokonaniem przez prawodawcę unijnego częściowej harmonizacji standardów ochrony prawa pracowników do uczestnictwa w spółce europejskiej i koniecz- nością ich przestrzegania przez wszystkie państwa członkowskie. Chodzi zatem o przedstawienie wzorców rozwiązań prawnych, które łączą krajowe porządki prawne w tym obszarze i są przydatne dla prawa polskiego. Po trzecie, w Polsce dotychczas nie wykształciła się praktyka w zakresie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Rozwiązania przyjęte w innych krajach unijnych nie są przeze mnie omawia- ne całościowo, ponieważ ze względu na obszerność problematyki wykraczałoby to poza przyjęte założenia. W szerokim zakresie odwołuję się do rozwiązań nie- mieckiego ustawodawstwa i dorobku doktryny. Po pierwsze, spowodowane jest to okolicznością, iż za „ojczyznę partycypacji” uważa się Niemcy. Po drugie, rozwią- zania niemieckie (Mitbestimmung) odegrały kluczową rolę w określeniu kształ- tu unijnych rozwiązań przyjętych w zakresie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Po trzecie, wynika to stąd, iż obecnie Niemcy posiadają najbardziej rozwiniętą ze wszystkich państw członkowskich praktykę funkcjonowania spó- łek europejskich z zapewnionym w nich uczestnictwem pracowników. Stawia to Niemcy w centrum unijnej debaty w sprawie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej10. Pomimo znaczenia rozwiązań niemieckich dla zrozumienia kon- sekwencji zastosowanej regulacji unijnej, rozważania nie są ograniczone tylko do literatury niemieckiej. Przydatne okazuje się także piśmiennictwo angielskie, po- nieważ tradycje „wyspiarskie” w zakresie reprezentacji pracowniczej były przeciw- wagą dla rozwiązań niemieckich podczas prac nad rozwiązaniami dotyczącymi spółki europejskiej i ich ostateczna treść jest kompromisem pomiędzy tymi róż- 10 W. Njoya, Employee ownership in the European Company: reflexive law, reincorporation and escaping co-determination, JCLS 2011, t. 11, cz. 2, s. 273. XV Wprowadzenie norodnymi systemami. Zaangażowanie także innych państw w prace nad regula- cją unijną w tym zakresie powoduje, że w monografii korzystam także, chociaż w mniejszym zakresie, z dorobku doktryny austriackiej i włoskiej. Ze wskazanych wyżej względów, w pracy oparłam się nie tylko na prawie pol- skim i prawie państw członkowskich, ale także na prawie unijnym. W dyrektywie 2001/86/WE i w rozporządzeniu 2157/2001 określono bowiem model uczestni- ctwa pracowników w spółce europejskiej, który bezpośrednio wpłynął na sposób uregulowania tej materii w prawie polskim. Nie można także uniknąć powoływa- nia się na rozporządzenie unijne, ponieważ jest ono nie tylko bezpośrednio stoso- wane, ale także posiada pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami11. Należy podkreślić, że nie jest wykluczone także bezpośrednie zastosowanie przepisu dy- rektywy, chociaż wyłącznie w relacjach „wertykalnych”, to znaczy przeciwko or- ganowi państwa członkowskiego, które ponosi odpowiedzialność za nienależytą implementację dyrektywy. W pozostałych przypadkach, w których wyłączony jest bezpośredni skutek dyrektywy, istnieje jednak obowiązek dokonywania wykładni przepisów krajowych w zgodzie z jej brzmieniem i celem12. W obowiązującym sta- nie prawnym w zakresie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej trudno zatem wyobrazić sobie inny model rozważań. Powoływanie przepisów tak zróżnicowanych aktów prawnych wymagało przy- jęcia określonej terminologii. Dodatkowo przemawiała za tym rozbieżność ter- minologiczna występująca pomiędzy oficjalnymi tłumaczeniami prawa unijnego a SpółkaEuropU. Zasadniczo w książce zastosowano nazewnictwo oryginalne uży- wane w powoływanym w pracy akcie prawnym. Dla jasności wywodu koniecz- ne było jednak dokonanie pewnych uogólnień. Przyjęto za dyrektywą 2001/86/ WE, że prawa pracowników do informacji, konsultacji i partycypacji będą określa- ne terminem „uczestnictwo” zamiast „zaangażowanie” jak stanowi ustawa imple- mentacyjna, za czym przemawiają argumenty wskazane w rozdziale II monogra- fii. W konsekwencji udział pracowników w organie spółki europejskiej określany jest sformułowaniem „partycypacja”, a nie „uczestnictwo”. Nie można się jednak zgodzić, aby – jak wynika z tłumaczenia dyrektywy 2001/86/WE – porozumienie w sprawie uczestnictwa pracowników było nazywane „układem”, ponieważ w pol- skim prawie pracy nazwa ta zarezerwowana jest dla układu zbiorowego pracy, któ- rym omawiany akt nie jest. Głównym pojęciem, którego będę używała w opracowaniu, jest „uczestnictwo pracowników”13. Terminem tym posługuje się prawodawca unijny w dyrektywach 11 Zob. np. wyr. NSA z 17.7.2007 r., I OSK 1193/06, Legalis; wyr. NSA z 12.4.2007 r., I OSK 12 M. Szpunar, Odpowiedzialność podmiotu prywatnego z tytułu naruszenia prawa wspólnoto- wego, Warszawa 2008, s. 19, 160. 13 Niekiedy zamiennie będę używała także terminu „udział pracowników”. 716/06, Legalis. XVI Wprowadzenie i rozporządzeniach. Wyjątkowo, definiując to pojęcie w świetle rozwiązań polskich z lat 1918–2004, będę używała pojęcia „uczestnictwo pracowników w zarządza- niu”, co wynika ze specyfiki polskich regulacji14. W celu zachowania przejrzystości dalszych wywodów niezbędne jest także wy- jaśnienie podstawowych terminów z zakresu organizacji spółki europejskiej, któ- rymi posługuję się w opracowaniu. Do kluczowych należy pojęcie „spółki uczest- niczące” przez które rozumiem spółki bezpośrednio uczestniczące w tworzeniu spółki europejskiej. Z pojęciem tym związany jest ściśle termin „właściwy organ spółki”, który oznacza organ zarządzający lub administrujący spółki, stosownie do przepisów prawa, którym ta spółka podlega. Regulacja odnosząca się do uczestni- ctwa pracowników obejmuje nie tylko spółkę europejską, ale także zainteresowa- ne spółki zależne i zakłady, przez które rozumie się spółki zależne spółki uczestni- czącej lub zakłady spółki uczestniczącej, które mają stać się spółką zależną SE lub zakładem SE w związku z jej utworzeniem (art. 58 pkt 3 SpółkaEuropU). Spółka zależna to przedsiębiorca, na którego inna spółka wywiera dominujący wpływ w rozumieniu art. 4 ustawy o europejskich radach zakładowych15. Dominujący wpływ sprowadza się do możliwości sprawowania kontroli nad inną jednost- ką na podstawie powiązań kapitałowych i personalnych (np. poprzez posiadanie określonej ilości akcji przedsiębiorcy zależnego lub prawo do obsadzania stano- wisk w organie przedsiębiorcy zależnego). Zakład w rozumieniu SpółkaEuropU oznacza jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, wykonują- cą działalność gospodarczą w oparciu o wydzielony zespół ludzi i środków mate- rialnych (art. 58 pkt 2). Tożsame terminy i podobny sposób ich rozumienia wy- stępuje także w dyrektywie 2001/86/WE. Nie dotyczy to jedynie pojęcia „zakład”. Prawodawca unijny posługuje się terminem „oddział”, nie określając jego znacze- nia. W świetle jednak orzecznictwa TSUE wydaje się uzasadnione przyjęcie, że znaczenie to jest tożsame16. Pracę otwiera rozdział, w którym przedstawiam podstawy historyczne, spo- łeczne, etyczne, polityczne i ekonomiczne uregulowania uczestnictwa pracowni- ków w podmiotach ponadnarodowych. Oczywiste jest, że analiza uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej wymaga w pierwszej kolejności przybliżenia długotrwałych procesów społeczno-gospodarczych i prawnych, które doprowa- 14 Zob. np. M. Gładoch, Uczestnictwo pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem w Polsce. Problemy teorii i praktyki na tle prawa wspólnotowego, Toruń 2005; Z. Niedbała, Udział organów załogi w zarządzaniu wielkimi organizacjami gospodarczymi w PRL, Poznań 1977; K. Rączka, Uczestnictwo pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwami państwowymi w Polsce. Problematyka prawna, Warszawa 1994. 15 Ustawa z 5.4.2002 r. o europejskich radach zakładowych, t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1146 ze zm. 16 Wyr. TSUE z 22.11.1978 r., C-33/78, Somafer SA przeciwko Saar-Ferngas AG, Zb.Orz. 1978, s. 02183. XVII Wprowadzenie dziły do pojawienia się tej instytucji na płaszczyźnie europejskiej i nadały jej okre- ślony kształt. W rozdziale II analizuję pojęcie uczestnictwa pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Odniesienie się do tego zagadnienia wymaga zwrócenia uwa- gi na dwa istotne aspekty. Pierwszy z nich polega na przedstawieniu poglądów pol- skiej doktryny w przedmiocie istoty udziału pracowników w zarządzaniu do czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Drugi aspekt wiąże się z charakterystyką terminu „uczestnictwo pracowników” zawartego w dyrektywie 2001/86/WE oraz oceny implementacji tych przepisów na gruncie prawa polskiego. W III rozdziale badam, czy rozporządzenie 2157/2001 ustanawia zasady chro- niące prawo pracowników do uczestnictwa. W tym celu analizie poddane zostaną sposoby założenia spółki europejskiej, systemy administrowania spółką, warunek rejestracji spółki jakim jest uregulowanie kwestii uczestnictwa pracowników oraz kompetencje sądu rejestrowego. Ochrona prawa pracowników do uczestnictwa zo- stanie zbadana także pod kątem zmian, jakie zachodzą w już zarejestrowanej spół- ce europejskiej. W rozdziale IV omawiam jeden ze sposobów uregulowania uczestnictwa pra- cowników w spółce europejskiej, jakim jest porozumienie stron. W celu określe- nia autonomii stron dokonuję charakterystyki podmiotów biorących udział w za- warciu porozumienia w sprawie warunków uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej, negocjacji w „duchu współpracy” oraz sposobów ich zakończenia. Z tej perspektywy ukazana jest także treść porozumienia. Dokonanie powyższych ustaleń umożliwia ocenę charakteru prawnego porozumienia. Wydaje się, że bez analizy tych elementów nie byłoby w pełni możliwe sformułowanie wniosków dotyczących zespolenia modelu uczestnictwa pracowników z konstrukcją spół- ki europejskiej. Rozdział V poświęcony jest metodzie kształtowania uczestnictwa pracow- ników w spółce europejskiej w drodze zasad standardowych, określonych prze- pisami prawa. Omówieniu podlegają przesłanki i treść zasad standardowych. Charakterystyka tych elementów jest niezbędna dla sformułowania wniosków odnośnie powiązania zasad standardowych z systemem kierowania spółką euro- pejską. W ostatnim, VI rozdziale, zaprezentowane zostaną różnice między unormowa- niami odnoszącymi się do udziału pracowników w zarządzaniu europejskimi pod- miotami gospodarczymi. Zwrócę uwagę na cele regulacji unijnych i zasady, sposób powstania europejskich podmiotów gospodarczych i ich strukturę, procedurę ne- gocjacji w sprawie porozumienia dotyczącego udziału pracowników w zarządza- niu oraz zasady standardowe. Dokonanie syntezy rozwiązań obecnych w innych niż spółka europejska podmiotach gospodarczych jest nieodzowne dla oceny ze- spolenia przepisów o uczestnictwie z europejskim przedsiębiorstwem. XVIII Wykaz skrótów 1. Akty prawne dyrektywa 94/45 ................ dyrektywa Rady 94/45/WE z 22.9.1994 r. w sprawie ustano- wienia Europejskiej Rady Zakładowej lub trybu informowa- nia i konsultowania pracowników w przedsiębiorstwach lub grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym (Dz.Urz. UE L 254 z 30.9.1994 r.) dyrektywa 2001/86 ............ dyrektywa Rady 2001/86/WE z 8.10.2001 r. uzupełniająca statut spółki europejskiej w odniesieniu do uczestnictwa pra- cowników (Dz.Urz. UE L 294 z 10.11.2001 r.) dyrektywa 2002/14 ............ dyrektywa 2002/14/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.3.2002 r. ustanawiająca ogólne ramowe warunki infor- mowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we Wspólnocie Europejskiej (Dz.Urz. UE L 80 z 23.3.2002 r.) dyrektywa 2003/72 ............ dyrektywa Rady 2003/72/WE z 22.7.2003 r. uzupełniająca sta- tut spółdzielni europejskiej w odniesieniu do zaangażowania pracowników (Dz.Urz. UE L 207 z 18.8.2003 r.) dyrektywa 2005/56 ............ dyrektywa 2005/56/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26.10.2005 r. w sprawie transgranicznego łączenia się spó- łek kapitałowych (Dz.Urz. UE L 310 z 25.11.2005 r.) dyrektywa 2009/38 ............ dyrektywa 2009/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6.5.2009 r. w sprawie ustanowienia europejskiej rady za- kładowej lub trybu informowania pracowników i konsulto- wania się z nimi w przedsiębiorstwach lub w grupach przed- siębiorstw o zasięgu wspólnotowym (Dz.Urz. UE L 122 z 16.5.2009 r.) EuropRadZakłU ................ ustawa z 5.4.2002 r. o europejskich radach zakładowych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1146 ze zm.) InfoPracowU ...................... ustawa 7.4.2006 r. o informowaniu pracowników i przepro- wadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. Nr 79, poz. 550 ze zm.) KC ........................................ ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.) KK ........................................ ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) KP ........................................ ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.) XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Uczestnictwo pracowników w spółce europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: