Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00286 006126 14265326 na godz. na dobę w sumie
Układanie tras pojazdów w łańcuchu dostaw. Modele, metody, zastosowania - ebook/pdf
Układanie tras pojazdów w łańcuchu dostaw. Modele, metody, zastosowania - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-141-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie projektami
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Ważnym wyzwaniem, przed jakim stoją decydenci zajmujący się planowaniem zaopatrzenia i dystrybucji w łańcuchach dostaw, jest obsługa transportowa. W publikacji dokonano próby zebrania oraz usystematyzowania wiedzy i doświadczeń z ostatnich kilkudziesięciu lat badań nad zagadnieniami z zakresu optymalizacji problemów transportowych. Omówiono metody rozwiązywania kwestii związanych z układaniem tras jednego i wielu pojazdów, a także zaprezentowano ich warianty.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ekonomia Układanie tras pojazdów w łańcuchu dostaw Modele, metody, zastosowania Radosław Jadczak I I WYDAWNICTWO Ul JIWERSYTETU ŁODZKIEGO Łódź 2019 • • Radosław Jadczak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Badań Operacyjnych, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Maciej Nowak REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR Aneta Tkaczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/candy18 © Copyright by Radosław Jadczak, Łódź 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08628.18.0.M Ark. wyd. 14,0; ark. druk. 18,25 ISBN 978-83-8142-140-9 e-ISBN 978-83-8142-141-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw 1.1. Łańcuch dostaw 1.2. Kanały dystrybucji 1.3. Procesy transportowe 1.4. Organizacja procesów transportowych Rozdział 2 Klasyczny problem transportowy 2.1. Sformułowanie problemu decyzyjnego 2.2. Warianty klasycznego problemu transportowego 2.2.1. Zadanie transportowe otwarte 2.2.2. Zadanie transportowe z kryterium czasu 2.2.3. Zadanie transportowe z blokadą tras 2.2.4. Wielokryteriowe zadanie transportowe 2.2.5. Wieloszczeblowe zadanie transportowe 2.2.6. Zadanie transportowo-produkcyjne 2.2.7. Zagadnienie przydziału 2.2.8. Minimalizacja pustych przebiegów 2.3. Algorytm transportowy Rozdział 3 Układanie trasy jednego pojazdu 3.1. Sformułowanie problemu decyzyjnego 3.2. Warianty problemu komiwojażera 3.2.1. Symetryczny i niesymetryczny problem komiwojażera 3.2.2. Problem komiwojażera w grafie niepełnym 3.2.3. Problem komiwojażera z minimalizacją czasu 3.2.4. Problem chińskiego listonosza 3.2.5. Problem m-komiwojażerów Rozdział 4 Układanie tras wielu pojazdów 4.1. Sformułowanie problemu decyzyjnego 4.2. Warianty problemu wielu komiwojażerów 9 13 13 18 22 27 33 34 35 36 36 37 38 39 44 45 46 48 51 52 59 59 60 62 63 67 69 71 75 6 Spis treści 4.2.1. Problem wielu komiwojażerów z ograniczeniami zasobowymi 4.2.2. Problem wielu komiwojażerów z oknami czasowymi 4.2.3. Problem wielu komiwojażerów z dostawą i/lub odbiorem dóbr 4.2.4. Problem wielu komiwojażerów z obsługą rozdzieloną 4.2.5. Problem wielu komiwojażerów z uzupełnieniami ładunku 4.2.6. Problem wielu komiwojażerów z obsługą okresową 4.2.7. Stochastyczny problem wielu komiwojażerów 4.2.8. Dynamiczny problem wielu komiwojażerów 4.2.9. Wielokryterialny problem wielu komiwojażerów 4.2.10. Wielobazowy problem wielu komiwojażerów Rozdział 5 Metody dokładne układania tras pojazdów 5.1. Podstawowe założenia metody podziału i ograniczeń 5.2. Metody dokładne a zagadnienie przydziału 5.3. Metody dokładne a minimalne drzewo rozpinające Rozdział 6 Heurystyki układania tras pojazdów 6.1. Heurystyki konstrukcyjne 6.2. Heurystyki dekompozycyjne Rozdział 7 Metaheurystyki układania tras pojazdów 7.1. Jednoagentowe przeszukiwanie lokalne 7.1.1. Algorytmy lokalnej optymalizacji 7.1.2. Algorytmy symulowanego wyżarzania 7.1.3. Algorytmy przeszukiwania tabu 7.2. Metaheurystyki wieloagentowe 7.2.1. Algorytmy mrówkowe 7.2.2. Algorytmy ewolucyjne Zakończenie Spis rysunków i tabel Bibliografia 75 80 83 89 92 97 103 110 116 126 141 141 147 154 163 164 177 193 194 195 207 219 233 235 248 269 273 281 Table of Contents Introduction Chapter 1 Transport processes in supply chain management 1.1. Supply chain 1.2. Distribution channels 1.3. Transport processes 1.4. Transport processes organization Chapter 2 Classic transportation problems 2.1. Decision problem formulation 2.2. Classic transportation problem variants 2.2.1. Open transportation problem 2.2.2. Transportation problem with time criterion 2.2.3. Transportation problem with route blocking 2.2.4. Multiobjective transportation problem 2.2.5. Multilevel transportation problem 2.2.6. Transportation-production problem 2.2.7. Assignment problem 2.2.8. Minimization of empty routes 2.3. Transport algorithm Chapter 3 Travelling salesman problem 3.1. Decision problem formulation 3.2. Travelling salesman problem variants 3.2.1. Symmetric and asymmetric travelling salesman problem 3.2.2. Traveling salesman problem in incomplete graph 3.2.3. Traveling salesman problem with time criterion 3.2.4. Chinese postman problem 3.2.5. Multiple travelling salesman problem Chapter 4 Vehicle routing problem 4.1. Decision problem formulation 4.2. Vehicle routing problem variants 9 13 13 18 22 27 33 34 35 36 36 37 38 39 44 45 46 48 51 52 59 59 60 62 63 67 69 71 75 8 Table of Contents 4.2.1. Capacitated vehicle routing problem 4.2.2. Time windows vehicle routing problem 4.2.3. Pich-up and delivery vehicle routing problem 4.2.4. Split delivery vehicle routing problem 4.2.5. Vehicle routing problem with satellite facilities 4.2.6. Period vehicle routing problem 4.2.7. Stochastic vehicle routing problem 4.2.8. Dynamic vehicle routing problem 4.2.9. Multiobjective vehicle routing problem 4.2.10. Multi-depot vehicle routing problem Chapter 5 Exact methods for vehicle routing problems 5.1. Branch and bounds basics 5.2. Exact algorithms and assignment problem 5.3. Exact algorithms and minimum spanning tree Chapter 6 Heuristics for vehicle routing problems 6.1. Construction heuristics 6.2. Decomposition heuristics Chapter 7 Metaheuristics for vehicle routing problems 7.1. Single-agent local optimization 7.1.1. Local search algorithms 7.1.2. Simulated annealing algorithms 7.1.3. Tabu search algorithms 7.2. Multi-agent metaheuristics 7.2.1. Ant algorithms 7.2.2. Evolutionary algorithms Conclusion List drawings and tables Bibliography 75 80 83 89 92 97 103 110 116 126 141 141 147 154 163 164 177 193 194 195 207 219 233 235 248 269 273 281 Wprowadzenie Dzisiejsze rozumienie procesów logistycznych jest niewspółmiernie szersze niż blisko siedemdziesiąt lat temu, kiedy logistyka zaczynała być postrzegana jako nie- zwykle użyteczna koncepcja biznesowa. Ciągły rozwój procesów gospodarczych, postępująca globalizacja rynku, a także rozkwit i doskonalenie istniejących tech- nik zarządzania sprawiły, że konieczne stało się wypracowanie nowego spojrzenia na logistykę, wykraczającego daleko poza granice pojedynczego przedsiębiorstwa. Obecnie z zagadnieniem logistyki nierozerwalnie łączy się pojęcie łańcucha do- staw, który według wielu badaczy jest częścią łańcucha logistycznego, a nawet sieci logistycznych. Łańcuch dostaw – w dużym uproszeniu – to zbiór wzajemnie ze sobą powiązanych podmiotów, których nadrzędnym celem jest dostarczenie finalnemu nabywcy pożądanego przez niego produktu z jak największą wartością dodaną. Pro- cesy logistyczne natomiast stanowią zbiór wszelkich działań służących osiągnięciu tego celu przy jak najwyższym poziomie obsługi konsumenta finalnego. Globalizacja procesów gospodarczych oraz nieustannie zmieniające się potrze- by rynku stawiają przed decydentami nowe wyzwania nie tylko w kwestii pozy- skiwania nowych rynków zbytu, ale także (jeżeli nie przede wszystkim) poprawy konkurencyjności na rynkach istniejących. Wyzwania te dotyczą ciągłego dosko- nalenia działań zarówno w zakresie modyfikacji istniejących i konstruowania no- wych łańcuchów dostaw, jak i obsługujących je procesów logistycznych. Ponadto bardzo szybki i wciąż postępujący rozwój systemów informacyjnych (w tym in- formatycznych i telekomunikacyjnych) stawia decydentów przed koniecznością podejmowania decyzji właściwie w czasie rzeczywistym. Powoduje to, że coraz wyraźniejszych kształtów nabiera i coraz bardziej doceniana staje się logistyka o charakterze operacyjnym, polegająca na nieustannym identyfikowaniu, formu- łowaniu i rozwiązywaniu problemów decyzyjnych w celu poszukiwania optymal- nych decyzji. Niewątpliwie kolejnym sporym wyzwaniem jest identyfikacja i rozwiązywanie problemów w zakresie dystrybucji produktów w łańcuchu dostaw. Chodzi tu mię- dzy innymi o problemy transportowe, a w szczególności te, które dotyczą układa- nia tras jednego lub wielu pojazdów. W literaturze przedmiotu znane są one od dawna pod nazwą zagadnienia jednego lub wielu komiwojażerów. Znacznie dłuż- szą historię ma problem jednego komiwojażera, którego początki sięgają połowy 10 XIX stulecia. Problem wielu komiwojażerów z kolei po raz pierwszy został sformu- łowany przez G.B. Dantziga i J.H. Ramsera w 1959 roku jako problem wysyłania ciężarówek (Truck Dispatching Problem). Cechą charakterystyczną zagadnień układania tras dla pojazdów jest łatwość ich sformułowania, w przeciwieństwie do znalezienia optymalnego rozwiązania. Pojazd lub pojazdy, które wyruszają z miejsca startowego (bazy), mają za zadanie odwiedzić każdy z zadanej liczby punktów zlokalizowanych na określonym obsza- rze geograficznym, spełniając przy tym wszystkie nałożone na problem ogranicze- nia (np. dotyczące czasu pracy pojazdu, ładowności, godzin pracy odwiedzanych punktów itp.) w taki sposób, aby szeroko rozumiany łączny koszt tras wszystkich wykorzystanych pojazdów był jak najniższy. Jest to wysoce skomplikowane zagadnienie, a poszukiwanie optymalnego układu tras oraz problem jednego i wielu komiwojażerów wciąż przyciągają uwagę wielu badaczy oraz praktyków, czego najlepszym dowodem jest ogromna i wciąż powięk- szająca się liczba publikacji na ten temat. Można w nich znaleźć zarówno próby iden- tyfikacji i opisu modeli nowych odmian podstawowego problemu decyzyjnego, jak i prezentację coraz to nowszych metod ich rozwiązywania. Proponowane metody poszukiwania optymalnych tras charakteryzują się z jednej strony prostotą, a z dru- giej strony wysokim stopniem złożoności podejmowanych kroków. Jedne gwarantu- ją znalezienie rozwiązań optymalnych, podczas gdy inne tego nie zapewniają, dając rozwiązania bardzo dobre, ale nie najlepsze z możliwych. Niestety zazwyczaj decyzje optymalne okupione są dużym wysiłkiem obliczeniowym. Nie sposób przedstawić w tym miejscu wszystkich istniejących metod odno- szących się do problemów układania tras pojazdów. Dlatego celem niniejszej pra- cy jest próba zebrania oraz usystematyzowania wiedzy i doświadczeń z ostatnich blisko pięćdziesięciu lat badań nad zagadnieniami logistyki operacyjnej w zakresie transportu. Motywacją do jej napisania było wypełnienie luki w piśmiennictwie w tej dziedzinie, gdyż i w fachowej literaturze obcojęzycznej, i w literaturze polskiej brakuje pozycji podejmujących tak ważne z punktu widzenia logistyki operacyjnej zagadnienia. Książka podzielona została na siedem rozdziałów, które układają się w trzy nieformalne części. Rozdział pierwszy to część wprowadzająca. Przedstawiono w nim podstawowe zagadnienia związane z łańcuchem dostaw oraz procesami transportowymi. Zawiera definicje łańcuchów dostaw, kanałów dystrybucji, pro- cesów transportowych i przewozowych oraz ich najważniejsze klasyfikacje. Omó- wiono tam także rolę procesów transportowych w obsłudze łańcucha dostaw ze szczególnym uwzględnieniem najważniejszych form i modeli ich organizacji. Część drugą stanowią kolejne trzy rozdziały, których celem jest prezenta- cja podstawowych modeli i ich odmian dotyczących zagadnień układania tras pojazdów. Rozdział drugi poświęcony został najbardziej znanemu wśród lo- gistyków klasycznemu problemowi transportowemu. Oprócz sformułowanej tam podstawowej postaci problemu przedstawiono również najważniejsze jego Wprowadzenie 11 odmiany i modyfikacje, a także algorytm transportowy służący znalezieniu roz- wiązania optymalnego. Klasyczny problem transportowy jest nie tylko ważny z punktu widzenia problematyki logistyki operacyjnej, ale może też stanowić niezwykle cenne narzędzie w poszukiwaniu rozwiązań zadań, o których będzie mowa w dalszej części książki. W rozdziałach trzecim i czwartym zdefiniowano zagadnienia układania tras – odpowiednio – jednego i wielu pojazdów. Rozdział trzeci omawia problem ko- miwojażera. Poza tym, że znajduje się on w centrum zainteresowań logistyków, stanowi także problem o charakterze kombinatorycznym, chętnie podejmowany jako pole zastosowań do wielu nowych narzędzi optymalizacji. Z kolei rozdział czwarty skupia się stricte na problematyce układania tras pojaz- dów i sformułowano w nim podstawową postać problemu wielu komiwojażerów. Ponadto przedstawiono w tym miejscu najważniejsze, zdaniem autora, warianty i modyfikacje problemu podstawowego, które uwzględniają występujące w prak- tyce gospodarczej dodatkowe założenia i warunki związane z optymalizacją tras pojazdów (tj. ograniczenia czasowe, ograniczenia związane z zasobami transpor- towymi czy założenia związane z samą strukturą rozwiązywanego zadania). Trzecia (nieformalna) część pracy poświęcona została prezentacji metod słu- żących do poszukiwania optymalnych tras pojazdów. Jako że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat pojawiło się ich bardzo wiele, zdecydowano się wybrać spo- śród nich te najważniejsze i najbardziej charakterystyczne. Ich opis znajduje się w trzech osobnych rozdziałach. Rozdziały piąty i szósty stanowią zbiór klasycznych podejść do rozwiązania problemów układania tras jednego i wielu pojazdów. Rozdział piąty zawiera pre- zentację metod dokładnych, czyli takich, które gwarantują znalezienie rozwiązania optymalnego. Jednakże metody te charakteryzują się znacznym stopniem złożo- ności i trudności, a ponadto bardzo często korzystają z przekształconej wyjściowej postaci problemu podstawowego (np. zagadnienia przydziału czy minimalnego drzewa rozpinającego), dlatego w rozdziale szóstym przedstawiono najchętniej stosowane przez praktyków strategie poszukiwania optymalnych tras, jakimi są metody heurystyczne. W przeciwieństwie do metod dokładnych nie zapewniają one, że znaleziony przez nie układ tras jest najlepszy, lecz cechują się o wiele niż- szym stopniem złożoności, co powoduje, że są łatwe w użyciu. Ostatni rozdział, omawiający metody optymalizacji układania tras pojazdów, jest najobszerniejszy, ponieważ zawiera nowatorskie, a zarazem nieklasyczne podejścia do układania tras pojazdów. Metody tam przedstawione czerpią mo- tywację nie tylko z cech i konstrukcji samego problemu układania tras (metody przeszukiwania lokalnego), ale także z procesów zachodzących w naturze (algo- rytmy metaheurystyczne). W rozdziale tym zaprezentowano zastosowanie do pro- blemów jednego i wielu komiwojażerów: algorytmów symulowanego wyżarzania, algorytmów przeszukiwania tabu, algorytmów mrówkowych oraz algorytmów ewolucyjnych. Przybliżenie ich podstawowych założeń i procesów działania może Wprowadzenie 12 też stanowić inspirację do budowy konkretnych metod poszukiwania najlepszych rozwiązań innych problemów optymalizacji. Niniejsza pozycja może być adresowana do szerokiego grona czytelników. Z jednej strony mogą to być praktycy (analitycy i decydenci) poszukujący najlep- szych, a zarazem korzystnych ekonomicznie rozwiązań służących optymalizacji problemów transportowych (i nie tylko) w ramach logistyki operacyjnej w swoich przedsiębiorstwach. Z drugiej strony publikacja ta może być także wykorzystywa- na jako zwarty materiał źródłowy stanowiący punkt wyjścia do dalszych badań zarówno nad identyfikacją nowych odmian problemów układania tras pojazdów, jak i poszukiwaniem nowych, lepszych sposobów ich rozwiązywania. Ponadto w intencji autora powinna ona stanowić interesujące uzupełnienie literatury logi- stycznej, a w szczególności w zakresie logistyki operacyjnej. Wprowadzenie Rozdział 1 Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw W dobie gospodarki globalnej logistyka jest terminem rozumianym o wiele sze- rzej niż w drugiej połowie ubiegłego stulecia. Pojęcie to ewaluowało od proste- go fizycznego ruchu produktu pomiędzy wytwórcą a konsumentem do dziedziny wiedzy, której jednym z celów jest optymalne kształtowanie łańcuchów dostaw. Dzisiejsze znaczenie logistyki rozumiane jest jako proces polegający na plano- waniu, realizowaniu oraz kontrolowaniu przepływu dóbr i informacji pomiędzy jego interesariuszami, w szczególności pomiędzy dostawcami i odbiorcami. Pro- cesy fizycznego przepływu dóbr oraz przepływu informacji nie odnoszą się tylko do wąsko pojmowanej bezpośredniej relacji dostawca–odbiorca (np. producent– konsument), lecz obejmują wszystkie relacje, począwszy od naturalnych źródeł wytworzenia, na punkcie konsumpcji skończywszy. Podmiotem szeroko rozumia- nych działań logistycznych jest łańcuch dostaw, który może być definiowany w ra- mach pojedynczego przedsiębiorstwa, ale i pewnego zbioru organizacji, znacznie się od siebie różniących pod względem np. swojej podstawowej działalności. 1.1. Łańcuch dostaw W literaturze związanej z logistyką trudno znaleźć jedną uniwersalną definicję pojęcia łańcucha dostaw. Przedstawia się je na rozmaite sposoby: jako pewną strukturę podmiotów gospodarczych, jako proces gospodarczy lub filozofię za- rządzania. Według jednej z definicji łańcuch dostaw to zbiór różnych organiza- cji, które zaangażowane są w różnego rodzaju procesy i działania mające na celu dostarczenie finalnemu konsumentowi produktów lub usługi (Christopher, 2000, s. 14). To zaangażowanie polega na różnego rodzaju powiązaniach z dostawcami i odbiorcami. Z kolei w Słowniku terminologii logistycznej (Fertsch, 2006) łańcuch 14 logistyczny rozumiany jest dwojako. Po pierwsze, jest to proces, który stanowi se- kwencja zdarzeń dotyczących przemieszczenia dóbr, aby zwiększyć ich wartość. Po drugie, łańcuch dostaw to pewna struktura (organizacja), którą stanowi grupa przedsiębiorstw mająca na celu zaspokojenie popytu na produkty w całym łańcu- chu fizycznego przepływu dóbr. Grupa przedsiębiorstw osiąga ten cel przez po- dejmowanie wspólnych działań, które w szczególności dotyczyć mogą: rozwoju, produkcji, sprzedaży, zaopatrzenia, serwisu, dystrybucji, zarządzania zasobami oraz czynności wspierających. Łańcucha dostaw nie można jednak postrzegać tylko w kategoriach określonej pionowej struktury, w której np. dystrybutorzy produktu należą do producenta (są jego własnością). Coraz częściej przedsiębiorstwa doceniają możliwość korzystania z rozmaitych usług świadczonych przez osobne podmioty gospodarcze (outsour- cing), dzięki czemu mogą się skupić na swojej podstawowej działalności. Zjawisko to nie odnosi się zresztą tylko do usług. Formą outsourcingu może być także naby- wanie różnego rodzaju dóbr (np. surowców lub materiałów) niezbędnych do funk- cjonowania przedsiębiorstwa, które dotąd dane przedsiębiorstwo musiało wytwa- rzać we własnym zakresie. Taki sposób inicjowania i rozwijania powiązań pomiędzy podmiotami gospodarczymi jest charakterystyczny właśnie dla łańcucha dostaw. Łańcuch dostaw może mieć charakter zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny (rys. 1.1 i 1.2) (Fechner, 2007). Rys. 1.1. Zewnętrzny łańcuch dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Fechner, 2007). O łańcuchu zewnętrznym można mówić wtedy, gdy tworzą go podmioty od siebie niezależne (w sensie prawnym i gospodarczym), ale nastawione na realizację wspólnego celu. Z kolei w wypadku łańcucha wewnętrznego jego strukturę tworzą jednostki organizacyjne (np. działy, przedstawicielstwa, oddziały itp.) należące do danego przedsiębiorstwa. Ich zadaniem jest osiąganie celu, jaki stoi przed danym przedsiębiorstwem. Należy tutaj zauważyć, że zarówno kształt, jak i stopień złożo- ności konkretnego łańcucha dostaw (zewnętrznego i wewnętrznego) nie są zawsze jednakowe. Wręcz przeciwnie – są one bardzo zróżnicowane i uzależnione od wie- lu czynników, do których należą między innymi: Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw Łańcuch dostaw 15 ƒ cel, jaki jest postawiony przed łańcuchem dostaw; ƒ liczba i charakter podmiotów tworzących łańcuch dostaw; ƒ rodzaj produktu, dla którego funkcjonuje łańcuch dostaw; ƒ zasięg działania łańcucha dostaw; ƒ wzajemne powiązania pomiędzy podmiotami tworzącymi łańcuch dostaw. Rys. 1.2. Wewnętrzny łańcuch dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Fechner, 2007). W związku z tym potencjalne konfiguracje łańcucha dostaw (w szczególności ze- wnętrznego) mogą mieć charakter: ƒ bardzo prosty (bezpośrednie relacje odpowiednio producenta z dostawcą i producenta z odbiorcą); konfiguracje te zazwyczaj dotyczą bardzo prostych produktów i cechują się niewielkim zasięgiem działania; ƒ złożony (rozbudowana struktura zarówno po stronie dostawców, jak i po stronie odbiorców, np. dostawcy niższego rzędu i dostawcy wyższego rzędu); konfiguracje te dotyczą bardziej złożonych produktów oraz cechują się du- żym zasięgiem działania np. przez rozbudowaną formę dystrybucji; ƒ kompleksowy (struktura rozbudowana o dodatkowe podmioty świadczą- ce np. usługi informatyczne, logistyczne, finansowe, telekomunikacyjne); w konfiguracjach tych widoczny jest największy stopień integracji podsta- wowych podmiotów (dostawców i odbiorców), działających na podstawie wypracowanych takich samych standardów dotyczących np. przepływu in- formacji lub zarządzania konkretnymi operacjami logistycznymi. Istotę każdego łańcucha dostaw stanowią jego poszczególne ogniwa oraz kształt wzajemnych relacji pomiędzy nimi. Ogniwami łańcuchów dostaw są osobne i nie- zależne od siebie przedsiębiorstwa, jak również podmioty gospodarcze, które mogą należeć do jednego właściciela. Wyróżniamy ogniwa: początkowe (zaopatrujące 16 w materiały i surowce niezbędne do produkcji), pośrednie (wytwarzające pół- produkty i wyroby gotowe) oraz końcowe (dostarczające produkty do klientów końcowych). Pomiędzy nimi mogą występować odrębne podmioty zapewniające sprawny przepływ fizyczny produktów, do których można zaliczyć operatorów lo- gistycznych (np. centra dystrybucyjne i logistyczne). Z kolei wzajemne powiązania pomiędzy poszczególnymi ogniwami każdego łańcucha dostaw pozwalają na wyodrębnienie różnych ich konfiguracji, których kształt w sposób bezpośredni wpływa na sposób (metody) realizacji przepły- wów fizycznych produktów oraz związanych z nimi przepływów informacyjnych. W związku z tym wyróżnić można następujące przykładowe konfiguracje spoty- kane w łańcuchach dostaw: ƒ bezpośrednie (rys. 1.3a); ƒ pośrednie dwuetapowe (rys. 1.3b); ƒ pośrednie wieloetapowe (rys. 1.3c); ƒ mieszane (rys. 1.3d). Rys. 1.3a. Przykłady konfiguracji bezpośredniej w łańcuchu dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Szałek, 1992). Rys. 1.3b. Przykłady konfiguracji dwuetapowej pośredniej w łańcuchu dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Szałek, 1992). Rys. 1.3c. Przykład konfiguracji wieloetapowej pośredniej w łańcuchu dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Szałek, 1992). Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw Łańcuch dostaw 17 Rys. 1.3d. Przykłady konfiguracji mieszanej w łańcuchu dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Szałek, 1992). Do czynników kształtujących konfigurację danego łańcucha dostaw zaliczyć można: rodzaj produktu (w szczególności jego stopień złożoności), lokalizację przestrzenną dostawców oraz odbiorców, lokalizację infrastruktury operatorów logistycznych (magazyny, terminale przeładunkowe), przyjętą strategię współpra- cy z jednym lub wieloma dostawcami czy jednym lub wieloma operatorami logi- stycznymi. Pojęciem, które jest naturalnym rozwinięciem łańcucha dostaw, jest „sieć dostaw” (Łupicka, 2006, s. 11). Może być ona traktowana także jako złożenie wielu łańcuchów dostaw. Termin ten wynika bezpośrednio z samej postaci, jak również z możliwości dowolnego rozbudowania przedstawionej powyżej kon- figuracji mieszanej łańcucha dostaw (rys. 1.4), co powoduje, że przyjmuje on postać sieci. Jest to odzwierciedleniem rzeczywistości gospodarczej, w której nierzadko mamy do czynienia z dostawcami dostawców lub klientami klien- tów tworzącymi wspólnie bardzo rozbudowany system dostaw. Ponadto tak jak w łańcuchach dostaw, tak i w sieciach dostaw ogniwami mogą być operatorzy logistyczni, świadczący usługi wszystkim pozostałym podmiotom (dostawcom i odbiorcom). Rys. 1.4. Sieć dostaw Źródło: opracowanie własne na podstawie (Łupicka, 2006, s. 11). 18 Z pojęciami łańcucha dostaw lub sieci dostaw w sposób nierozerwalny wiąże się termin zarządzania łańcuchem dostaw. Można go zdefiniować jako pewnego ro- dzaju koncepcję zarządzania relacjami z dostawcami i odbiorcami, a także z klien- tami w celu dostarczenia produktu we właściwym miejscu i czasie, przy jednoczes- nej minimalizacji kosztów związanych z funkcjonowaniem łańcucha dostaw. Wreszcie, patrząc całościowo na łańcuch logistyczny, począwszy od źródeł wy- twarzania podstawowych surowców niezbędnych do powstania wyrobów goto- wych, a skończywszy na konsumentach finalnych, wyróżnić można dwie części łańcucha dostaw z punktu widzenia każdego ogniwa (przedsiębiorstwa) pośred- niego: łańcuch zaopatrzenia oraz łańcuch dystrybucji. Dotyczy to także łańcucha wewnętrznego w ramach konkretnego przedsiębiorstwa, gdzie wskazuje się podsystem logistyki zaopatrzenia i podsystem logistyki dystrybucji. W obrębie obu tych części bardzo istotną rolę odgrywają kanały zaopatrzenia i dystrybucji kształtujące bezpośrednio sposób przepływu fizycznego produktów. 1.2. Kanały dystrybucji Choć można dokonać podziału łańcucha dostaw na część dotyczącą zaopatrze- nia i dystrybucji, to z perspektywy każdego przedsiębiorstwa stanowiącego jego ogniwo wszystkie ogniwa (podmioty) znajdujące się po nim tworzą łańcuch dystrybucji. Szczególnym pojęciem związanym z logistyką dystrybucji jest „ka- nał dystrybucji”. Najprościej rzecz ujmując, jest to jeden podmiot lub większa liczba podmiotów uczestniczących w procesie przepływu fizycznego dóbr od producenta do użytkownika końcowego (Coyle i in., 2002). Z punktu widze- nia szeroko rozumianego łańcucha dostaw kanał dystrybucyjny może mieć swój początek w ogniwie, które stanowi przedsiębiorstwo produkcyjne, a ko- niec u konsumenta finalnego. Pośrednimi punktami kanału mogą być np. cen- tra dystrybucji, hurtownie, punkty sprzedaży detalicznej, stanowiące własność producenta lub będące niezależnymi od niego podmiotami gospodarczymi. Z kolei z perspektywy dostawcy, który dostarcza producentowi niezbędne ma- teriały i surowce do produkcji, jego kanał dystrybucji kończyć się może właśnie na nim, gdzie konsumentem finalnym jest dla niego producent wyrobu goto- wego. Poszczególne kanały dystrybucji składać się mogą na łańcuch dostaw lub szerzej – sieć dostaw. W literaturze przedmiotu rozróżnia się kilka rodzajów kanałów dystrybucyj- nych, do których zaliczyć można: ƒ kanały dystrybucji pośrednie i bezpośrednie; ƒ kanały dystrybucji krótkie i długie; ƒ kanały dystrybucji wąskie i szerokie. Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw Kanały dystrybucji 19 Podział ten warunkowany jest przede wszystkim przyjętą strukturą dystrybucji w łańcuchu dostaw, a w szczególności liczbą pośredniczących ogniw pomiędzy dostawcą a finalnym nabywcą produktu. Kanały bezpośrednie to takie, które do- tyczą bezpośrednich powiązań producenta z finalnymi nabywcami, w przeciwień- stwie do kanałów pośrednich, w których zaangażowane są podmioty pośrednie łączące producenta z finalnym odbiorcą. Mianem krótkich kanałów dystrybucji zwykło określać się te, które składają się z co najwyżej jednego podmiotu pośredniczącego, w przeciwieństwie do kana- łów długich zawierających większą liczbę pośredników. Z kolei podział kanałów dystrybucji na wąskie i szerokie uwarunkowany jest stopniem złożoności ogniw wszerz łańcucha dostaw. Im większa liczba pośredników tego samego typu na po- szczególnych etapach dystrybucji, za tym szerszy można uznać kanał dystrybucji. Przedstawione powyżej rodzaje kanałów dystrybucji mają swoje wady i zalety. Mniej rozbudowane kanały dystrybucji powodują, że różnice w cenach tego same- go produktu między producentem a punktem sprzedaży detalicznej są znacznie mniejsze niż w wypadku kanałów bardziej złożonych. Z kolei kanały bardziej roz- budowane oferują większe możliwości w dotarciu do dużej liczby potencjalnych odbiorców. Ponadto szybciej i elastyczniej reagują one na zmieniający się popyt konsumentów finalnych ze względu na możliwość zdecentralizowania poziomu zapasów w poszczególnych ogniwach łańcucha dostaw. Ale też budowa złożonych kanałów dystrybucji wymaga także właściwej organizacji i ciągłej kontroli pro- cesów związanych z przemieszczaniem fizycznym produktów w dół kanału (od producenta przez pośredników do klienta finalnego) oraz przepływem informacji w górę kanału (od uczestników rynku przez pośredników do producenta). Konstrukcja konkretnego kanału dystrybucji wynika wprost z przyjętej strategii dystrybucji fizycznej produktów. Wśród znanych modeli systemów fizycznej dys- trybucji produktów wyróżnić można trzy podstawowe (Rutkowski, 2005, s. 55–62): 1) model dostaw bezpośrednich; 2) scentralizowany model dystrybucji; 3) zdecentralizowany model dystrybucji. Model dostaw bezpośrednich odnosi się do sytuacji, w której dostawy są realizowane bezpośrednio od przedsiębiorstwa produkcyjnego (rys. 1.5). Do- tyczyć to może produkcji na zamówienie, w szczególności dóbr o charakterze luksusowym lub produktów nienależących do luksusowych, ale zamawianych przez klientów finalnych w dużych ilościach. Model ten może być stosowany także wobec produktów wysoce wyspecjalizowanych lub łatwo się psujących. Jego zalety to: ƒ możliwość redukowania poziomu zapasów w łańcuchu dostaw, a tym samym ƒ ograniczenie liczby operacji transakcyjnych i ryzyka związanego z uszkodze- niższe koszty z nimi związane; niem produktu; 20 ƒ skrócenie czasu pomiędzy produkcją a momentem udostępnienia produktu do sprzedaży finalnemu nabywcy; ƒ możliwość optymalizacji poziomu produkcji; ƒ uzyskiwanie informacji o popycie u źródeł jego powstawania. Rys. 1.5. Model dostaw bezpośrednich Źródło: opracowanie własne na podstawie (Rutkowski, 2005, s. 55–62). Model ten nie jest bynajmniej pozbawiony wad i z jego stosowaniem wiążą się następujące problemy: ƒ większe obciążenie punktów sprzedaży detalicznej związane z procesami za- ƒ mniejsza elastyczność w dostosowaniu się do zamian popytu u nabywców liczbie małych odbiorców); (np. okresy sezonowe, wakacyjne). Drugi z wymienionych modeli dystrybucji – model scentralizowany – wpro- wadza do łańcucha dostaw dodatkowe ogniwo w postaci centrum dystrybucji (rys. 1.6). Nabywcy finalni obsługiwani są z jednego miejsca, które przejmuje od producenta na siebie ciężar realizacji ich zamówień. W miejscu tym utrzymywany jest zapas produktu, którego poziom dostosowywany jest do bieżących potrzeb rynku. Funkcję centrów dystrybucyjnych pełnią bardzo często parki magazynowe lub wyspecjalizowane centra logistyczne oferujące znacznie szerszy zakres usług. Podstawową zaletą centrów dystrybucyjnych jest obniżenie kosztów funkcjono- wania i obsługi łańcucha logistycznego, w szczególności w sytuacji, kiedy nabywcy finalni są rozproszeni oraz znajdują się w znacznej odległości od producenta. Przeciwieństwem systemu scentralizowanego jest model zdecentralizowany (rys. 1.7), w którym dostawy produktów do nabywców finalnych realizowane są z wykorzystaniem składów i centrów dystrybucyjnych nie tylko producenta, ale także poszczególnych pośredników. mówień; centa; ƒ brak zapasów bezpieczeństwa w razie pojawienia się problemów u produ- ƒ większe koszty związane z transportem; ƒ większe koszty związane z obsługą transakcyjną u producenta (przy dużej Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw Kanały dystrybucji 21 Rys. 1.6. Model scentralizowany Źródło: opracowanie własne na podstawie (Rutkowski, 2005, s. 57). Rys. 1.7. Model zdecentralizowany Źródło: opracowanie własne na podstawie (Rutkowski, 2005, s. 58). Omawiając wady i zalety dwóch ostatnich modeli dystrybucji, należy zauważyć, że bardzo często to, co jest korzyścią wypływającą z jednego z nich, jest jednocześ- nie wadą drugiego. Do podstawowych korzyści zastosowania modelu scentralizo- wanego zaliczyć można: ƒ możliwość konsolidacji przesyłek transportowych, a tym samym generowa- nia oszczędności na transporcie; ƒ znaczną redukcję poziomu zapasów (w przeciwieństwie do systemu zdecen- ƒ większą precyzję w badaniu popytu nabywców finalnych; ƒ niższe koszty stałe i zmienne związane z zaangażowaniem infrastruktury lo- tralizowanego); gistycznej; 22 ƒ większą integrację łańcucha dostaw w wyniku centralnie sterowanego prze- pływu informacji. Z kolei wśród zalet systemu zdecentralizowanego wymienia się między innymi: ƒ minimalizację globalnych kosztów fizycznej dystrybucji produktów (w szcze- gólności przez producenta); ƒ wysoki poziom obsługi klienta (szybkie reakcje na zmieniające się potrzeby nabywców finalnych dzięki utrzymywanym zapasom w każdym punkcie po- średnim); ƒ krótki czas dostaw (im dłuższy kanał dystrybucji, tym bliżej klienta jest ƒ relatywnie niższe koszty transportu na ostatnim etapie dostaw do klienta fi- ostatnie jego ogniwo); nalnego. 1.3. Procesy transportowe Wśród procesów związanych z fizycznym przepływem produktów w łańcuchach dostaw jednym z najważniejszych jest proces transportowy. Należy go rozumieć jako zbiór wszelkiego rodzaju działań, których celem jest dokonanie przemieszcze- nia produktu z jednego lub kilku punktów początkowych (punktów nadania) do jednego lub kilku punktów końcowych (punktów odbioru) (Fertsch, 2006, s. 107). Na działania te składają się czynności organizacyjne, wykonawcze, a także trans- akcyjne (handlowe). Czynności organizacyjne to inaczej przygotowanie realizacji procesu transportowego (np. sporządzenie stosownej dokumentacji, wybór formy transportu i podmiotu, który się go podejmie, ustalenie tras przewozu). Wśród czynności wykonawczych wyróżnia się te, które są w bezpośredni sposób związane z fizycznym przemieszczeniem produktów od nadawcy do odbiorcy, oraz czynno- ści manipulacyjne: załadunek i wyładunek, a także dojazd środka transportowego do miejsca załadunku, a następnie jego powrót do bazy (lub do kolejnego miejsca załadunku). Czynności transakcyjne natomiast związane są z zawieraniem umów zakupu usług transportowych (negocjacje z podmiotami oferującymi usługi trans- portowe, dokonywanie płatności itp.) (Mendyk, 2009, s. 189–195). Ostateczny kształt procesu transportowego, w tym jego poszczególnych czyn- ności, przeważnie jest wynikiem przyjętego w łańcuchu dostaw modelu dystrybu- cji. Poza tym każdy decydent musi zdawać sobie sprawę z tego, że proces trans- portowy składa się właśnie z wyżej wymienionych etapów, które bezpośrednio przekładają się na czas jego realizacji. Sam przewóz z punktu A do punktu B wcale nie musi być najdłużej trwającą jego częścią. Analizując, ile czasu zajmuje każda z czynności poza fizycznym przewozem, mamy szansę poszukać ewentualnych Procesy transportowe w zarządzaniu łańcuchem dostaw
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Układanie tras pojazdów w łańcuchu dostaw. Modele, metody, zastosowania
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: