Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00460 009617 7507629 na godz. na dobę w sumie
Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego. Komentarz - ebook/pdf
Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego. Komentarz - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 204
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2381-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka stanowi komentarz do najnowszej nowelizacji kodeksu cywilnego w zakresie uregulowania umowy ubezpieczenia oraz zmiany niektórych przepisów w zakresie prowadzenia działalności ubezpieczeniowej. Zawiera zaktualizowane orzecznictwo sądowe dotyczące poszczególnych norm prawnych regulujących ustrój umowy ubezpieczenia oraz stanowisko przedstawicieli nauki prawa ubezpieczeniowego.

Zawartość i układ treści komentarza powoduje, iż książka ta jest przydatna przede wszystkim dla praktyków stosujących prawo ubezpieczeniowe w bieżącej działalności gospodarczej i sądowej.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

I 2 Andrzej Chróścicki I Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego Komentarz praktyczne komentarze 3 I Wydawca: Izabela Dorf Korekta: Katarzyna Szubińska Skład, łamanie: JustLuk, Łukasz Drzewiecki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008 ISBN: 978-83-7526-611-5 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl 4 SPIS TREŚCI SpiS treści Wykaz skrótów ...................................................................................................7 Wprowadzenie ...................................................................................................9 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny .....................................13 Dział I Przepisy ogólne ................................................................................................14 Art. 805. [Przedmiot umowy ubezpieczenia] .......................................................... 14 Art. 806. [Wypadek ubezpieczeniowy] .................................................................... 27 Art. 807. [Ogólne warunki ubezpieczenia] .............................................................. 31 Art. 808. [Ubezpieczenie na cudzy rachunek] ........................................................ 33 Art. 809. [Dokument ubezpieczenia]....................................................................... 38 Art. 810. (uchylony). ..................................................................................... 47 Art. 811. [Warunki ubezpieczenia odmienne od oferty] ........................................ 50 Art. 812. [Odstąpienie i wypowiedzenie umowy ubezpieczenia] .......................... 55 Art. 813. [Zwrot składki] .......................................................................................... 76 Art. 814. [Odpowiedzialność ubezpieczyciela] ....................................................... 81 Art. 815. [Istotne informacje dotyczące ubezpieczenia] ........................................ 86 Art. 816. [Zmiana wysokości składki związana ze zmianą okoliczności].............. 89 Art. 817. [Termin spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela] ......................... 92 Art. 818. [Obowiązek powiadomienia o wypadku ubezpieczeniowym] ............... 97 Art. 819. [Przedawnienie roszczeń] ....................................................................... 100 Art. 820. [Ubezpieczenia morskie i reasekuracja] ................................................ 107 5 SPIS TREŚCI Dział II Ubezpieczenia majątkowe ............................................................................108 Art. 821. [Przedmiot ubezpieczenia majątkowego] .............................................. 108 Art. 822. [Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej] ........................................ 111 Art. 823. [Zbycie przedmiotu ubezpieczenia] ....................................................... 127 Art. 824. [Granice odpowiedzialności ubezpieczyciela] ...................................... 130 Art. 8241. [Suma ubezpieczenia a wysokość szkody] ............................................ 131 Art. 825. (skreślony). ................................................................................... 135 Art. 826. [Obowiązki ubezpieczającego w razie zajścia wypadku] ...................... 135 Art. 827. [Przesłanki braku odpowiedzialności ubezpieczyciela] ........................ 137 Art. 828. [Cesja roszczeń ubezpieczeniowych] ..................................................... 146 Dział III Ubezpieczenia osobowe .................................................................................148 Art. 829. [Przedmiot ubezpieczenia osobowego] ................................................. 148 Art. 830. [Dopuszczalność wypowiedzenia umowy] ............................................. 151 Art. 831. [Osoby uprawnione do sumy ubezpieczenia] .................................. 155 Art. 832. [Bezskuteczność wskazania uprawnionego] .................................... 157 Art. 833. [Świadczenie ubezpieczeniowe w przypadku samobójstwa] ................ 157 Art. 834. [Wiadomości nieprawdziwe lub zatajone] ............................................. 158 Art. 384 [Obowiązek doręczenia ogólnych warunków ubezpiecznia] ................ 159 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – tekst ......................177 Literatura .......................................................................................................197 Akty prawa wspólnotowego ..........................................................................199 6 SPIS TREŚCI Wykaz skrótóW Źródła prawa k.c. k.p.c. p.p.m. u.d.u. u.ś.u.d.e. ETS SA SN TK PiP TPP – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne między- narodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151 z późn. zm.) – ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elek- troniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 z późn. zm.) Organy orzekające – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny Czasopisma – Państwo i Prawo – Transformacje Prawa Prywatnego 7 WYKAZ SKRÓTÓW Orzecznictwo – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – System Informacji Prawnej „Lex OMEGA” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Biul. SN Lex OSA OSNC OSNCP OSNP OSP OSPiKA OTK-A Seria A Publikatory Dz. U. – Dziennik Ustaw Inne EWG OWU – Europejska Wspólnota Gospodarcza – ogólne warunki ubezpieczenia 8 WPROWADZENIE WproWadzenie Uchwalona przez Sejm 7 marca 2007 r. nowelizacja unormowania w kodeksie cywilnym umowy ubezpieczenia stanowi konieczne uzu- pełnienie reformy prawa ubezpieczeń gospodarczych, której dokonano przez wydanie w dniu 22 maja 2003 r. czterech ustaw: o działalności ubezpieczeniowej, o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpiecze- niowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Ko- munikacyjnych, o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Wszystkie weszły w życie 1 stycznia 2004 r. Cel zasadniczych zmian w zakresie unormowania umowy ubezpie- czenia był dwojaki: potrzeba zasadniczej zmiany uregulowań umowy ubezpieczenia w warunkach gospodarki rynkowej oraz powrót do źró- deł tej umowy, a więc przywrócenie jej cywilnoprawnego charakteru i zbliżenie do instytucji prawa prywatnego. Przepisy kodeksu cywilnego z 1964 r. o umowie ubezpieczenia uwzględniały socjalistyczne stosunki społeczne i gospodarcze istnie- jące w chwili jego uchwalania. Opierały się one na określonych zało- żeniach systemowych w postaci: 1) monopolu w zakresie prowadzenia działalności ubezpieczeniowej, realizowanego przez dwa państwowe podmioty PZU i Warta, któ- rych zakresy działalności były ściśle rozdzielone; 2) uregulowanie umowy ubezpieczenia w zakresie gospodarczym do- tyczyło tylko potrzeb obrotu uspołecznionego, zapewniając swo- bodę regulowania stosunków ubezpieczeniowych w tym obrocie w drodze ogólnych warunków ubezpieczenia; 9 WPROWADZENIE 3) umowy ubezpieczenia dotyczące ludności wymagały uregulowania przepisami obowiązującymi bezwzględnie, z dopuszczeniem wy- jątków przewidzianych tylko w ustawie, gdyż przepisy te miały za zadanie zapewnienie ubezpieczającym minimum ochrony w sto- sunku do ubezpieczyciela będącego monopolistą. Dotychczasowe relacje między stronami umowy ubezpieczenia, pomimo obowiązywania w prawie cywilnym zasady równości stron stosunku prawnego, przypominały relacje między urzędem a chro- nionym petentem, gdzie nie było właściwej symetrii rozłożenia praw i obowiązków. W takim stanie rzeczy prawo ubezpieczeniowe wyra- żane w postaci regulacji umowy ubezpieczenia bardziej było zbliżone do prawa administracyjnego, niż do prawa cywilnego. Po dokonanej nowelizacji nastąpił powrót do relacji symetrycz- nych między stronami umowy, co oznacza m.in. wzmocnienie pozy- cji ubezpieczającego bez nadmiernego forsowania norm prokonsu- menckich. W fazie wstępnej rozważono kwestię drogi realizacji zamierzenia nowelizacyjnego, biorąc pod uwagę dwie możliwości: nowelizację ko- deksu cywilnego albo wydanie odrębnej ustawy o umowie ubezpie- czenia. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego opowiedziała się za znowelizowaniem kodeksowych przepisów o umowie ubezpieczenia, a to ze względu na rolę kodeksu, który powinien zawierać, jak to było od początku, ramową regulację umowy ubezpieczenia jako umowy o ogromnej doniosłości społecznej i gospodarczej. Realizacja tego zamierzenia nie stoi oczywiście na przeszkodzie wydawaniu, w miarę pojawiających się potrzeb, odrębnych ustaw – jak to się stało przy regulowaniu np. ubezpieczeń obowiązkowych. Rów- nocześnie projektowana nowelizacja jest dopełnieniem zmian, jakie zostały dokonane w kodeksowej regulacji stosowania wzorców umów, bowiem ogólne warunki umów ubezpieczenia, jakimi posługują się wszystkie zakłady ubezpieczeń, są wzorcami z art. 384 k. c. w brzmie- niu, jakie obowiązuje od dnia 1 lipca 2000 r. W dokonanej nowelizacji uwzględniono założenie zachowania zgodności z dorobkiem Unii Europejskiej (acquis communautaire), 10 WPROWADZENIE w którym dominuje idea ochrony interesów ubezpieczającego (ubez- pieczonego). Na osobne podkreślenie zasługuje przy tym ta szczególna oko- liczność, że niektóre układy podmiotowe stosunków ubezpieczenia (ubezpieczenie na cudzy rachunek, ubezpieczenie na korzyść osoby trzeciej, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej) angażują interes nie tylko ubezpieczającego, jako strony umowy, ale przede wszystkim osoby trzeciej. Z tej przyczyny szczególna ochrona obejmuje nie tylko ubezpieczającego, jako typowo „słabszą” stronę umowy, ale i ubez- pieczonego, uposażonego i poszkodowanego, to ich bowiem interes jest w istocie przedmiotem ubezpieczenia bądź też ma zostać zaspo- kojony przez ubezpieczyciela. Po drugie, uwzględniono w nowelizacji szeroko już stosowane w prawie polskim (a przejęte z dorobku prawa wspólnotowego) przeja- wy troski o przejrzystość umownego stosunku ubezpieczenia sprzyja- jącą realizacji podstawowego prawa konsumenta do informacji i odpo- wiadające temu obowiązki ubezpieczyciela (zakładu ubezpieczeń). W ubezpieczeniach majątkowych dokonano bardzo ważnej zmiany istotnej dla prowadzenia działalności w ramach gospodarki rynkowej. Powrócono do koncepcji ubezpieczeń majątkowych jako ubezpieczeń interesu majątkowego ubezpieczającego, a nie koncepcji ubezpiecze- nia mienia. Interesem majątkowym zaś jest każdy interes majątkowy, który daje się ocenić w pieniądzu i nie jest sprzeczny z prawem. Warszawa, listopad 2007 Andrzej Chróścicki 11 WPROWADZENIE 12 Andrzej Chróścicki Art. 384 USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dz. U. nr 16, poz. 93; zm.: dz. U. z 1971 r. nr 27, poz. 252; z 1976 r. nr 19, poz. 122; z 1982 r. nr 11, poz. 81, nr 19, poz. 147, nr 30, poz. 210; z 1984 r. nr 45, poz. 242; z 1985 r. nr 22, poz. 99; z 1989 r. nr 3, poz. 11, nr 33, poz. 175; z 1990 r. nr 34, poz. 198, nr 55, poz. 321, nr 79, poz. 464; z 1991 r. nr 107, poz. 464, nr 115, poz. 496; z 1993 r. nr 17, poz. 78; z 1994 r. nr 27, poz. 96, nr 85, poz. 388, nr 105, poz. 509; z 1995 r. nr 83, poz. 417, nr 141, poz. 692; z 1996 r. nr 114, poz. 542, nr 139, poz. 646, nr 149, poz. 703; z 1997 r. nr 43, poz. 272, nr 115, poz. 741, nr 117, poz. 751; z 1998 r. nr 117, poz. 758, nr 106, poz. 668; z 1999 r. nr 52, poz. 532; z 2000 r. nr 22, poz. 271, nr 74, poz. 855 i 857, nr 88, poz. 983, nr 114, poz. 1191; z 2001 r. nr 11, poz. 91, nr 71, poz. 733, nr 130, poz. 1450, nr 145, poz. 1638; z 2002 r. nr 113, poz. 984, nr 141, poz. 1176; z 2003 r. nr 49, poz. 408, nr 60, poz. 535, nr 64, poz. 592, nr 124, poz. 1151; z 2004 r. nr 91, poz. 870, nr 96, poz. 959, nr 162, poz. 1692, nr 172, poz. 1804, nr 281, poz. 2783; z 2005 r. nr 48, poz. 462, nr 157, poz. 1316, nr 172, poz. 1438; z 2006 r. nr 133, poz. 935, nr 164, poz. 1166; z 2007 r. nr 80, poz. 538, nr 82, poz. 557, nr 181, poz. 1287) (wyciąg) (…) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA 13 Art. 805 Dział I. Przepisy ogólne (…) Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA Dział i przepisy ogólne Art. 805. [Przedmiot umowy ubezpieczenia] § 1. Przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określo- ne świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. § 2. Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapła- cie: 1) przy ubezpieczeniu majątkowym – określonego odszkodowania za szkodę powstałą w skutek przewidzianego w umowie wypadku; 2) przy ubezpieczeniu osobowym – umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej. § 3. Do renty z umowy ubezpieczenia nie stosuje się przepisów ko- deksu niniejszego o rencie. § 4. Przepisy art. 3851–3853 stosuje się odpowiednio, jeżeli ubez- pieczającym jest osoba fizyczna zawierająca umowę związaną bezpo- średnio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. 1. Użycie przez ustawodawcę w definicji umowy ubezpieczenia zwrotu „w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa” ma na celu ujednolicenie słowne kodeksowych umów zawieranych wyłącznie przez profesjonalistów, np. takich jak: umowa leasingu (art. 7091 k.c.), umowa agencyjna (art. 758 k.c.), umowa komisu (art. 765 k.c.), umo- 14 Przedmiot umowy ubezpieczenia Art. 805 wa przewozu (art. 774 k.c.), umowa spedycji (art. 794). Zwrot ten ma znaczenie systematyzujące, a jednocześnie jest spójny z przepisami o działalności ubezpieczeniowej w przedmiocie warunków wykony- wania tej działalności (zezwolenie przy równoczesnym zakazie wyko- nywania działalności innego rodzaju). Powyższa modyfikacja definicji umowy ubezpieczenia spotkała się z aprobatą w literaturze1. Podkreślenie kwalifikowanego charakteru umowy ubezpieczenia jest zgodne w tym zakresie nie tylko z regulacją działalności ubezpie- czeniowej, lecz także z podobnymi rozwiązaniami w innych krajach członkowskich Unii Europejskiej. Należy jednak pamiętać, że taka sys- tematyzacja umowy ubezpieczenia powinna się raczej odwoływać do umowy rachunku bankowego, która zgodnie z art. 725 k.c. jest zawie- rana przez bank bez określenia, że następuje to w zakresie przedsię- biorstwa banku. Istnieje istotna różnica pomiędzy wskazanymi wyżej umowami uregulowanymi w kodeksie cywilnym a umową ubezpiecze- nia. Żaden z podmiotów wskazanych w wymienionych umowach nie prowadzi działalności licencjonowanej, wykonywanej na podstawie od- rębnej ustawy, tak jak ma to miejsce w przypadku działalności ubezpie- czeniowej czy bankowej. Umowy ubezpieczenia lub umowy rachunku bankowego zawarte przez podmiot inny niż zakład ubezpieczeń lub bank są nieważne. Skoro zarówno zakład ubezpieczeń, jak i bank pro- wadzą z mocy odrębnych ustaw działalność, która wymaga prowadze- nia przedsiębiorstwa, to dodawanie do definicji umowy ubezpieczenia dodatkowego zastrzeżenia odnoszącego się do działalności przedsię- biorstwa zakładu ubezpieczeń wydaje się zbędne, gdyż nie wnosi żad- nego merytorycznego elementu tej definicji. Ponadto należy mieć na uwadze, że wyłączne prawo do zawierania umów ubezpieczenia przy- sługuje ubezpieczycielowi nie na podstawie kodeksu cywilnego, lecz na podstawie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, która jest aktem prawnym właściwym do regulowania tej kwestii. Przenoszenie do kodeksu cywilnego, który w swoich normach de- finiuje treść stosunku prawnego między stronami umowy ubezpiecze- 1 Zob. D. Fuchs (w:) A. Koch, Umowa ubezpieczenia. Aktualne problemy prawne, Byd- goszcz–Poznań 2005, s. 45. 15 Art. 805 Dział I. Przepisy ogólne nia jako jednej z cywilnoprawnych umów nazwanych, regulacji doty- czących podmiotów uprawnionych do zawierania tego rodzaju umów nie wydaje się właściwe. Wprowadzenie do definicji umowy ubezpieczenia określenia „w za- kresie działalności swego przedsiębiorstwa” może w praktyce zwięk- szać restrykcyjność wykładni ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Zastrzeżenie to dotyczy zwłaszcza świadczenia usług outsourcingu, czego najlepszym przykładem jest umowa ubezpieczenia assistance w czasie podróży zagranicznej. Przy tego rodzaju umowie ubezpie- czenia często świadczenia z niej spełniają faktycznie działające na zlecenie zakładu ubezpieczeń podmioty zewnętrzne, które nie sta- nowią części przedsiębiorstwa zakładu ubezpieczeń. Z punktu widzenia ubezpieczonego nie zawsze może on stwier- dzić, czy zakład ubezpieczeń przy tego rodzaju umowie wykonuje ją „w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa”. W skrajnych przy- padkach zapis taki może prowadzić po stronie ubezpieczonych do niekorzystnych dla nich skutków, np. podatkowych. 2. Definicja ta nie zawiera postulowanego przez doktrynę okre- ślenia wypadku ubezpieczeniowego i wzajemnych relacji pomiędzy wypadkiem ubezpieczeniowym a zdarzeniem losowym zdefiniowa- nym w art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalno- ści ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151 z późn. zm.). Definicja zdarzenia losowego jest następująca: „Zdarzenie losowe – niezależ- ne od woli ubezpieczającego zdarzenie przyszłe i niepewne, którego nastąpienie powoduje uszczerbek w dobrach osobistych lub dobrach majątkowych albo zwiększenie potrzeb majątkowych po stronie ubez- pieczającego lub innej osoby objętej ochroną ubezpieczeniową”. Ko- nieczność ustalenia wzajemnych relacji pomiędzy pojęciami „wypadek ubezpieczeniowy” i „zdarzenie losowe” dotyczy zwłaszcza ubezpie- czeń odpowiedzialności cywilnej, gdyż konsekwentne stosowanie po- jęcia zdarzenia jako przyczyny szkody objętej umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej stoi w sprzeczności z użytym w definicji umowy ubezpieczenia zwrotem wypadku ubezpieczeniowego. Zda- niem A. Wąsiewicza i E. Kowalewskiego wyraźne wpisanie w przepisy kodeksu cywilnego pojęcia zdarzenia losowego umożliwiłoby włącze- 16 Przedmiot umowy ubezpieczenia Art. 805 nie wypadków ubezpieczeniowych w systematykę zdarzeń cywilno- prawnych, wzbogacając ogólną teorię prawa cywilnego. Ponadto zapobiegłoby utożsamianiu zdarzeń losowych ze zdarze- niami przypadkowymi, co wypacza istotę ochrony ubezpieczeniowej2. Brak jest podstaw do twierdzenia, że zdarzenia losowe dotyczą wy- łącznie działania siły wyższej, klęsk żywiołowych i innych wydarzeń spowodowanych działaniami żywiołów lub też sił przyrody. Nie po- winno być wątpliwości, że pojęciem tym objęte są również zdarzenia, w których przedmiotem sprawczym jest człowiek (tak wynika z wy- roku SN z dnia 12 października 1995 r., III AZP 19/95, OSNP 1996, nr 10, poz. 133). 3. Celem ubezpieczenia jest zapewnienie ubezpieczającemu ochro- ny ubezpieczeniowej. Jej realizacja sprowadza się do wypłaty przez ubezpieczyciela oznaczonego w umowie świadczenia: 1) w ubezpieczeniach majątkowych w postaci odszkodowania na pokrycie szkody w ubezpieczonym mieniu lub odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowie- dzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na której rzecz została zawarta umowa ubezpieczenia; 2) przy ubezpieczeniach osobowych w postaci przyrzeczonego świad- czenia w razie śmierci osoby ubezpieczonej lub dożycia przez nią oznaczonego wieku lub w razie uszkodzenia ciała, rozstroju zdro- wia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku. Z ekonomicznego punktu widzenia wynika, że określone osoby, pragnące zapewnić sobie wyrównanie szkody wynikającej z pewnych zdarzeń losowych czy też uzyskanie świadczenia w związku z wystą- pieniem oznaczonych zdarzeń dotyczących ich zdrowia czy życia, opła- cają składki na fundusz ubezpieczeniowy zarządzany przez ubezpie- czyciela, z którego uzyskują świadczenie3. 4. Tylko przedsiębiorcom indywidualnym zawierającym umowy ubezpieczenia związane bezpośrednio z prowadzeniem firmy lub dzia- 2 A. Wąsiewicz, E. Kowalewski, Postulowany kształt umowy ubezpieczenia w Kodeksie cywilnym, PiP 1993, z. 11–12, s. 6. 3 Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 2006, s. 274. 17 Art. 805 Dział I. Przepisy ogólne łalnością zawodową przysługuje taka sama ochrona ubezpieczeniowa jak konsumentom. Ochronę według takich zasad stracili inni przed- siębiorcy, gdyż skreśleniu uległ § 5 art. 384 k.c.4, który nakazywał sto- sowanie przepisów ochronnych w przypadku umowy ubezpieczenia także wówczas, gdy ubezpieczający nie był konsumentem. Nowa treść art. 805 § 4 k.c. reguluje sytuację faktyczną, w której osoba fizyczna (przedsiębiorca) jest ubezpieczającym. Nie jest całkowicie oczywi- stym, czy powyższy przepis należy stosować również wówczas, gdy ubezpieczającym jest wspólnik spółki jawnej, partner spółki partner- skiej, a ubezpieczonym jest spółka. 5. W odniesieniu do tych osób powstaje wątpliwość, czy również do nich, jeżeli zawierają umowę ubezpieczenia związaną bezpośred- nio z działalnością gospodarczą lub zawodową, odnoszą się nadal najważniejsze przepisy kodeksu cywilnego o ochronie konsumentów zawarte w art. 3851–3853. Ubezpieczających będących osobami fizycz- nymi, którzy zawierają umowę ubezpieczenia związaną bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową, nie wiążą, tak jak rów- nież innych konsumentów, niedozwolone postanowienia umowne, tj. postanowienia nieuzgodnione indywidualnie, które kształtują prawa i obowiązki przedsiębiorcy jako klienta firmy ubezpieczeniowej w spo- sób sprzeczny z dobrymi obyczajami, naruszający rażąco jego interesy. Nie dotyczy to jednak postanowień określających zwłaszcza składkę ubezpieczeniową i sumę ubezpieczenia pod warunkiem, że zostały sformułowane jednoznacznie. Przepis art. 3853 k.c., który obecnie do- tyczy także umów zawieranych przez indywidualnych przedsiębiorców w bezpośrednim związku z działalnością gospodarczą lub zawodową, zawiera tylko przykładową listę postanowień uznanych za niedozwo- lone. Zalicza się do nich np. postanowienia wyłączające obowiązek zwrotu uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli klient rezygnuje z umowy, pozbawiające konsumenta pra- wa do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej i jej wypowiedzenia, 4 Art. 384 § 5 został uchylony przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 82, poz. 557). Zmiana weszła w życie 10 sierpnia 2007 r. 18 Przedmiot umowy ubezpieczenia Art. 805 przewidujące automatyczne przedłużenie umowy po rażąco krótkim okresie jej obowiązywania. 6. Zasady podejmowania i prowadzenia działalności ubezpiecze- niowej określa ustawa o działalności ubezpieczeniowej. Przez dzia- łalność taką rozumie się wykonywanie czynności ubezpieczeniowych związanych z oferowaniem i udzielaniem ochrony na wypadek ryzyka wystąpienia skutków zdarzeń losowych. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej wymaga zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego. Krajowy ubezpieczyciel może wykonywać działalność ubezpieczenio- wą wyłącznie w formie spółki akcyjnej albo towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. Zagraniczny ubezpieczyciel może podejmować i wyko- nywać działalność ubezpieczeniową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadzie wzajemności, czego nie wymaga się w stosunku do państw należących do Światowej Organizacji Handlu. Podjęcie działalności ubezpieczeniowej przez zagranicznego ubez- pieczyciela wymaga zezwolenia organu nadzoru, z wyjątkiem ubez- pieczycieli mających swoją siedzibę w jednym z krajów członkowskich UE, którzy mogą wykonywać działalność ubezpieczeniową na teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej, o ile uzyskali odpowiednie zezwole- nie na wykonywanie tej działalności w państwie, w którym mają swo- ją siedzibę. 7. Ubezpieczenia gospodarcze w polskim prawie mają co do zasa- dy charakter dobrowolny, choć ustawa o działalności ubezpieczenio- wej przewiduje także ubezpieczenia obowiązkowe, do których nale- ży zaliczyć: 1) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych po- jazdów; 2) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu po- siadania gospodarstwa rolnego; 3) ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rol- nego od ognia i innych zdarzeń losowych; 4) ubezpieczenia wynikające z przepisów odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską, 19 Art. 805 Dział I. Przepisy ogólne nakładających na określone podmioty obowiązek zawarcia umo- wy ubezpieczenia. Stosunek ubezpieczenia w każdym przypadku, aby powstać, wy- maga zawarcia umowy nawet wtedy, gdy ubezpieczenie ma charak- ter obowiązkowy. Zawarcie umowy ubezpieczenia następuje w chwili złożenia przez ubezpieczającego oferty i jej przyjęcia przez ubezpie- czyciela. Dla skuteczności zawarcia takiej umowy nie jest wymagana żadna forma kwalifikowana. Dokumenty wymienione w art. 809 k.c. stanowią jedynie dowo- dy (potwierdzenie ) – zawarcia umowy – podlegające ocenie zgodnie z art. 74 i 75 k.c. Domniemanie z art. 809 § 2 k.c., odnoszące się do chwili zawarcia umowy ubezpieczenia, ma natomiast znaczenie tyl- ko wtedy, gdy strony nie ustaliły zgodnie momentu zawarcia umowy. Może on poprzedzać doręczenie dokumentu ubezpieczenia (tak wy- nika m.in. z wyroku SA w Łodzi z dnia 14 marca 1996 r., I ACr 62/96, OSA 1997, z. 1, poz. 4). 8. Umowa ubezpieczenia jest umową odpłatną, dwustronnie zobo- wiązującą i wzajemną. Stosownie do art. 812 k.c. jest umową przystą- pienia (adhezyjną), zawieraną na podstawie stosowanych przez ubez- pieczyciela ogólnych warunków ubezpieczenia, które są powszechnie wykorzystywane. Nie można wykluczyć, że umowa ubezpieczenia zostanie zawarta bez wykorzystania ogólnych warunków ubezpieczenia i w takiej sy- tuacji strony powinny objąć umową wszystkie istotne postanowienia kształtujące treść istniejącego między nimi stosunku ubezpieczenia. Posługiwanie się przez ubezpieczyciela ogólnymi warunkami ubez- pieczenia powinno doprowadzać do ujednolicenia zasad odpowie- dzialności ubezpieczyciela i dodatkowo pozwolić na bardziej precyzyj- ne szacowanie ubezpieczonego ryzyka. Kwestia wzajemności umowy ubezpieczenia jest w literaturze kwestią kontrowersyjną. W tym za- kresie istnieją dwie podstawowe teorie: teoria świadczenia pienięż- nego i teoria ponoszenia ryzyka pokrycia powstałej szkody. Sformu- łowanie użyte w art. 805 § 1 k.c. wskazuje, że zastosowanie ma teoria świadczenia pieniężnego, świadczenie ubezpieczyciela polega bowiem na zapłacie określonej kwoty w razie zajścia wypadku ubezpiecze- 20 Przedmiot umowy ubezpieczenia Art. 805 niowego. Zwrot „w szczególności”, użyty w art. 805 § 2 k.c., odnosi się do formy zapłaty (suma pieniężna, renta lub inne świadczenie). Spoglądając więc obiektywnie powyższą kwestię, skoro obie strony umowy ubezpieczenia zobowiązują się w taki sposób, że świadcze- nie jednej z nich (składka) jest odpowiednikiem świadczenia drugiej strony (świadczenie ubezpieczeniowe), mamy do czynienia z umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c. 9. Charakterystyczną cechą umowy ubezpieczenia jest jej kauzal- ność oznaczająca uzależnienie ważności i skuteczności prawnej umo- wy od ważności causa (podstawy prawnej). Ubezpieczający opłaca składkę w zamian za ochronę ubezpieczeniową – causa obligandi vel acquirendi (celem jest przysporzenie korzyści majątkowej ubezpieczy- cielowi), a ubezpieczyciel świadczy w celu zwolnienia się od ciążące- go na nim obowiązku – causa solvendi. Świadczenie ubezpieczającego jest bezwarunkowe, zaś po stronie ubezpieczyciela istnieje warunek w postaci zajścia wypadku ubezpieczeniowego. 10. Powyższego przepisu, określającego istotę umowy ubezpiecze- nia, nie można interpretować w ten sposób, że umowa nie może zawie- rać żadnych zastrzeżeń ograniczających odpowiedzialność. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy ubezpieczenia nie przewidują w oderwaniu od ogólnych warunków ubezpieczenia żadnych konkret- nych przesłanek odpowiedzialności ubezpieczeniowej odnoszących się do poszczególnych rodzajów ubezpieczeń (zob. wyrok SN z dnia 29 listopada 1982 r., I CR 407/82, Lex, nr 8495). 11. Umowa ubezpieczenia jest umową co do zasady konsensual- ną. Dopiero wola stron tej umowy może ją uczynić realną, gdyż mogą one umówić się, że umowa zostanie zawarta dopiero po zapłaceniu przez ubezpieczającego składki lub jakiś czas po tym fakcie. Takie przekształcenie umowy konsensualnej w realną jest dopuszczalne na gruncie zasady swobody zawierania umów wyrażonej w art. 353 k.c. Strony mogą także zawrzeć umowę ubezpieczenia z zastrzeżeniem terminu. W takim wypadku umowa zacznie wywoływać między stro- nami skutek zobowiązujący dopiero z nadejściem ustalonego terminu. Możliwe jest także zawarcie umowy ubezpieczenia np. pod warun- kiem rozwiązującym, że ubezpieczony samochód nie okaże się być 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego. Komentarz
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: