Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00684 012019 7451787 na godz. na dobę w sumie
Umowne zakazy przelewu wierzytelności (Pacta de non cedendo) w obrocie krajowym i międzynarodowym - ebook/pdf
Umowne zakazy przelewu wierzytelności (Pacta de non cedendo) w obrocie krajowym i międzynarodowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3560-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podstawowym przedmiotem publikacji jest ocena skuteczności oraz konsekwencji prawnych naruszenia umownych zastrzeżeń ograniczających swobodę cesji  w profesjonalnym obrocie krajowym i międzynarodowym (art. 57, 509, 514 KC). Szczególną uwagę poświęcono przelewowi wierzytelności pieniężnych ze względu na jego znaczenie gospodarcze i funkcje kredytowe. Dominujący w doktrynie i judykaturze krajowej pogląd o skuteczności erga omnes pactum de non cedendo, bez względu na jego treść, został poddany krytycznej analizie dogmatycznej i komparatystycznej. Staje się on czynnikiem osłabiającym bezpieczeństwo i atrakcyjność cesji jako mechanizmu finansowania zbywcy (np. w drodze faktoringu, forfaitingu, project finance, przelewu w celu zabezpieczenia, sprzedaży przedsiębiorstwa) w nowoczesnej gospodarce rynkowej. Zasadnicze wątpliwości budzi m.in. łączne ujmowanie art. 57, 509 oraz 514 KC, bez dostrzeżenia istotnych różnic w treści tych przepisów, utożsamianie skutków zastrzeżenia z wyłączeniem zbywalności prawa majątkowego, a także pominięcie w ocenie skuteczności zakazu wobec nabywcy kryterium w postaci jego treści.

Autor, niezależnie od propozycji kompleksowej reinterpretacji przepisów kodeksowych de lege lata (art. 57, 509, 514 k.c.), wskazuje na konieczność podjęcia prac nad ich nowelizacją, prezentując konkretne postulaty de lege ferenda wprowadzenia, w miejsce obecnie obowiązującego modelu monistycznego, systemu dualistycznego ograniczenia swobody cesji, z uwzględnieniem szczególnego znaczenia wierzytelności pieniężnych. Ich przelew wbrew zastrzeżeniu, w przeciwieństwie do wierzytelności niepieniężnych, powinien być co do zasady ważny i skuteczny, nie wykluczając odpowiedzialności ex contractu zbywcy wobec dłużnika. Potrzeba zmian jest jednakże głębsza. Kwestia skuteczności wobec nabywcy pactum de non cedendo wiąże się bowiem nierozerwalnie z ochroną nabywcy wobec zbywcy w ramach odpowiedzialności za wady prawne przelanej wierzytelności (art. 516 KC) oraz treścią zarzutów, z jakich może skorzystać przeciwko nabywcy dłużnik przelanej wbrew zakazowi wierzytelności (art. 513 KC).

Uwzględnienie potrzeb nowoczesnego obrotu wierzytelnościami ilustruje znakomicie niemiecki kodeks handlowy, francuski kodeks walutowy i finansowy, czy amerykański Uniform Commercial Code. Wzorem dla proponowanego w pracy podejścia są także rozwiązania przewidziane w prawie modelowym (zasady PECL, zasady UNIDROIT) oraz konwencyjnym (np. Konwencja UNCITRAL o przelewie wierzytelności pieniężnych w handlu międzynarodowy z 12.12.2001). Monografia stanowi pierwsze na rynku polskim tak kompleksowe omówienie problematyki umownych ograniczeń swobody przelewu wierzytelności.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE UMOWNE ZAkAZy PRZElEWU WIERZytElNOśCI (Pacta de non cedendo) W ObROCIE kRAjOWyM I MIędZyNAROdOWyM ARTUR  KRZYKOWSKI Wydawnictwo C. H. Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE ARTUR KRZYKOWSKI · UMOWNE ZAKAZY PRZELEWU WIERZYTELNOŒCI (PACTA DE NON CEDENDO) W OBROCIE KRAJOWYM I MIÊDZYNARODOWYM Polecamy nasze publikacje z tej serii: P. Bogdanowicz INTERES PUBLICZNY W PRAWIE ENERGETYCZNYM UNII EUROPEJSKIEJ A. Koch PODWAŻANIE UCHWAŁ ZGROMADZEŃ SPÓŁEK KAPITAŁOWYCH G. Rząsa NIEWAŻNOŚĆ POSTĘPOWANIA SĄDOWOADMINISTRACYJNEGO JAKO PODSTAWA SKARGI KASACYJNEJ J. Chlebny POSTĘPOWANIE W SPRAWIE O NADANIE STATUSU UCHODŹCY M. Rośniak-Marczuk EGZEKUCJA SĄDOWA Z INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH www.sklep.beck.pl UMOWNE ZAKAZY PRZELEWU WIERZYTELNOŒCI (PACTA DE NON CEDENDO) W OBROCIE KRAJOWYM I MIÊDZYNARODOWYM ARTUR KRZYKOWSKI Redaktor prowadzący: Joanna Ziemiecka ã Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H. Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-3559-9 ISBN e-book 978-83-255-3560-5 Spis treści Wprowadzenie ....................................................................................................... . IX Wykaz skrótów ...................................................................................................... . X Bibliografia ............................................................................................................. . XIX Rozdział I. Swoboda przelewu wierzytelności istniejących i przyszłych w Kodeksie cywilnym ................................................... . .§.1.. Wymiar.przedmiotowy.przelewu.wierzytelności.. istniejących.oraz.przyszłych............................................................... . .§.2.. Wymiar.podmiotowy.przelewu.wierzytelności.istniejących.. oraz.przyszłych........................................................................................ . Rozdział II. Skuteczność zastrzeżenia umownego nieodwołującego się do obowiązku uzyskania zgody dłużnika (art. 509 § 1 KC) ......................................................................... . .§.1.. Uwagi.wprowadzające.......................................................................... . .§.2.. Zbywalność.i.przenoszalność.jako.atrybuty.ustawowe. wierzytelności.......................................................................................... . .§.3.. Skutek.a.skuteczność.zastrzeżenia,.o.jakim.mowa.w.art..509.. §.1.KC........................................................................................................... . .§.4.. Skuteczność.względna.zastrzeżenia,.o.jakim.mowa.. 1 1 18 23 23 25 34 w.art..509.§.1.KC..................................................................................... . 37 .§.5.. Ocena.zastrzeżenia,.o.jakim.mowa.w.art..509.§.1.KC,.. w.sytuacji.innego.aniżeli.przelew.rozporządzenia.. wierzytelnością........................................................................................ . .§.6.. Relacje.między.zastrzeżeniem.umownym,.o.którym.mowa. w.art..509.§.1.KC,.a.zobowiązaniem.będącym.źródłem. wierzytelności.......................................................................................... . . §.7.. Swoboda.umów.jako.podstawa.kształtowania.treści.. zastrzeżenia.z.art..509.§.1.KC............................................................. . Rozdział III. Zastrzeżenie umowne w postaci zgody dłużnika, o jakim mowa w art. 514 KC ................................................................... . .§.1.. Bezskuteczność.zawieszona.cesji.wbrew.zastrzeżeniu. 40 43 50 59 wymagającemu.zgody.dłużnika.(art..514.KC).............................. . 59 .§.2.. Porównanie.skutków.zastrzeżeń.umownych.zawartych.na. podstawie.art..509.§.1.KC.oraz.art..514.KC................................... . 76  Spis treści .§.3.. Bezskuteczność.zawieszona.a.uzależnienie.przelewu.. od.warunku.potestatywnego.w.postaci.zgody.dłużnika.. (art..514.KC)..Porównanie.................................................................... . 79 .§.4.. Zastrzeżenie.warunku.potestatywnego.w.postaci.zgody.. dłużnika.(art..514.KC)............................................................................ . 82 .§.5.. Sytuacja.prawna.warunkowego.nabywcy.wierzytelności. w.przypadku.cesji.wbrew.zastrzeżeniu.warunkowemu.......... . 87 .§.6.. Ochrona.warunkowego.nabywcy.bezwarunkowej.. wierzytelności.......................................................................................... . 91 . §.7.. Skutek.kolejnego.przelewu.tej.samej.bezwarunkowej. wierzytelności.będącej.już.przedmiotem.wcześniejszej. warunkowej.cesji.(art..514.KC).......................................................... . .§.8.. Ochrona.warunkowego.nabywcy.w.przypadku.zwolnienia. 97 dłużnika.z.długu.przez.warunkowego.zbywcę........................... . 100 .§.9.. Kolejny.przelew.warunkowego.prawa.o.nabycie.. bezwarunkowej.wierzytelności........................................................ . 103 .§.10..Brak.związania.zastrzeżeniem.umownym,.o.jakim.mowa. w.art..514.KC,.kolejnego.nabywcy.wierzytelności..................... . 104 .§.11.. Podsumowanie......................................................................................... . 106 Rozdział IV. Pactum de non cedendo w projektach prawa konwencyjnego oraz modelowego. Uwagi prawnoporównawcze ................................................................................ . 109 .§.1.. Uwagi.wprowadzające.......................................................................... . 109 .§.2.. Zastrzeżenia.umowne.ograniczające.przelew.w.świetle.. konwencji.nowojorskiej.UNCITRAL.z.2001.r..o.przelewie. wierzytelności.w.handlu.międzynarodowym............................. . 114 .§.3.. Zastrzeżenia.umowne.ograniczające.przelew.w.świetle.. prawa.modelowego:.Zasad.UNIDROIT.Międzynarodowych. Kontraktów.Handlowych.oraz.Zasad.Europejskiego.Prawa. Kontraktów.(PECL)................................................................................ . 119 .§.4.. Podsumowanie......................................................................................... . 124 Rozdział V. Wnioski de lege ferenda dotyczące umownych zakazów przelewu wierzytelności (art. 509 § 1 oraz art. 514 KC) ........................................................................................................ . 125 Rozdział VI. Ochrona dłużnika (art. 513 KC) i nabywcy (art. 516 KC) przelewanej wbrew zastrzeżeniu umownemu wierzytelności ................................................................................................ . 133 .§.1.. Uwagi.wprowadzające.......................................................................... . 133 .§.2.. Zasady.ochrony.dłużnika.przelewanej.wierzytelności.. wobec.nabywcy.(art..513.KC)............................................................. . 137 I Spis treści .§.3.. Zasady.ochrony.nabywcy.wierzytelności.wobec.zbywcy.. (art..516.KC).............................................................................................. . 145 .§.4.. Ochrona.dłużnika.(art..513.KC).i.nabywcy.(art..516.KC). w.przypadku.przelewu.wbrew.zastrzeżeniu,.o.jakim.mowa. w.art..509.§.1.KC..................................................................................... . 153 .§.5.. Ochrona.dłużnika.(art..513.KC).i.nabywcy.(art..516.KC). w.przypadku.przelewu.wbrew.zastrzeżeniu,.o.jakim.mowa. w.art..514.KC............................................................................................. . 160 Rozdział VII. Ochrona dłużnika (art. 513 KC) i nabywcy (art. 516 KC) przelewanej wierzytelności w prawie konwencyjnym oraz modelowym. Uwagi prawnoporównawcze ................................................................. . 165 .§.1.. Ochrona.dłużnika.i.nabywcy.w.Konwencji.nowojorskiej. UNCITRAL.z.2001.r..o.przelewie.wierzytelności.w.handlu. międzynarodowym................................................................................ . 165 .§.2.. Ochrona.dłużnika.i.nabywcy.w.prawie.modelowym:.. Zasady.UNIDROIT.Międzynarodowych.Kontraktów.. Handlowych.oraz.Zasady.Europejskiego.Prawa.. Kontraktów.(PECL)................................................................................ . 170 Rozdział VIII. Wnioski de lege ferenda dotyczące ochrony dłużnika wobec nabywcy (art. 513 KC) oraz ochrony nabywcy wobec zbywcy (art. 516 KC) ............................................... . 175 Rozdział IX. Nabycie wierzytelności pieniężnej w drodze subrogacji ustawowej i umownej wbrew umownemu zakazowi przelewu ..................................................................................... . 179 .§.1.. Wartość.pieniężna.jako.przedmiot.świadczenia.i.element. wierzytelności.......................................................................................... . 179 .§.2.. Nabycie.wymagalnej.wierzytelności.pieniężnej.w.drodze. subrogacji.ustawowej.(art..518.KC).wbrew.zastrzeżeniom. umownym.(art..509.§.1.oraz.art..514.KC)...................................... . 188 .§.3.. Spełnienie.wymagalnego.świadczenia.pieniężnego.przez.. osobę.trzecią.zgodnie.z.art..356.§.2.KC.......................................... . 196 .§.4.. Nabycie.wierzytelności.pieniężnej.w.drodze.subrogacji.. umownej..................................................................................................... . 199 Rozdział X. Kwestie kolizyjnoprawne. Swoboda wyboru prawa właściwego dla pactum de non cedendo na podstawie rozporządzenia Rzym I .............................................. . 207 Uwagi końcowe ..................................................................................................... . 213 Indeks rzeczowy .................................................................................................. . 221 II Wprowadzenie Swoboda.przelewu.wierzytelności.jest.rezultatem.długiego.procesu.ewo­ lucyjnego1..Dostrzeżenie.w.wierzytelności.dobra.majątkowego.i.dążenie.do. uczynienia.go.przedmiotem.obrotu.stopniowo.przełamywało.wyobrażenie. o.niemożności.oderwania.prawa.od.osoby.wierzyciela.i.przeniesienia.na.inny. podmiot.bez.zmiany.jego.identyczności.(tożsamości)..Jednocześnie.podkreś­ lano,.że.nie.może.się.to.odbywać.kosztem.uzasadnionych.interesów.dłużni­ ka..Za.jeden.ze.sposobów.uzupełniających.jego.ochronę.uznano.możliwość. wprowadzenia.w.umowie.między.dłużnikiem.a.wierzycielem.zakazu.przele­ wu..Pierwotnie.rozwiązanie.takie.pojawiło.się.w.§.399.niemieckiego.kodeksu. cywilnego.(dalej.jako.„KC.niem.”.lub.„BGB”)2.czy.w.art..164.szwajcarskiego.ko­ deksu.zobowiązań.(dalej.jako.„KZob.szwajc.”)3..Ich.śladem.poszedł.także.pol­ ski.ustawodawca,.opierając.koncepcję.zmiany.wierzyciela.w.przeważającym. stopniu.na.systemach.o.proweniencji.germańskiej4..Podstawowym.przedmio­ tem.dalszych.rozważań.jest.ocena.skuteczności.oraz.konsekwencji.naruszenia. zastrzeżeń.ograniczających.swobodę.cesji.w.obrocie.profesjonalnym.(art..509. §.1.i.art..514.KC)..Szczególną.uwagę.ze.względu.na.funkcję.gospodarczą.i.do­ niosłość.praktyczną.zagadnienia.zbywalności.poświęcono.wierzytelnościom. pieniężnym..Tematu.nie.należy.jednakże.zawężać.wyłącznie.do.przelewu.ta­ kich.praw..Propozycje.kompleksowej.reinterpretacji.przepisów.kodeksowych. de lege lata.(art..509.i.514.oraz.art..513.i.516.KC),.jak.też.wskazanie.kierunku. zmian.ustawodawczych.de lege ferenda.mają.charakter.uniwersalny,.obejmu­ jąc.także.problematykę.związaną.z.wierzytelnościami.niepieniężnymi.. Dominujący.w.doktrynie.i.judykaturze.krajowej.pogląd.o.skuteczności.erga omnes.pactum de non cedendo,.bez.względu.na.jego.treść,.jest.nie.tylko.trud­ ny.do.uzasadnienia,.ale.także.prowadzi.do.wielu.niekorzystnych.następstw.. Wątpliwości.budzi.zwłaszcza.utożsamianie.skutków.takiego.zakazu.z.wyłą­ czeniem.atrybutu.zbywalności.prawa.majątkowego..Staje.się.to.czynnikiem. istotnie.osłabiającym.bezpieczeństwo.obrotu.i.wykorzystanie.wierzytelności. 1.Por..K. Zawada,.w:.System.PrPryw,.t..6,.Warszawa.2009,.s..1019. 2.Bürgerliches.Gesetzbuch.(BGB).in.der.Fassung.der.Bekanntmachung.vom.2..Januar. 2002.(BGBl..I.S..42,.ber..S..2909.und.BGBl..2003.I.S..738).. 3.K. Zawada,.w:.System.PrPryw,.t..6,.s..1025. 4.Koncepcja.ta.została.generalnie.przyjęta.także.w.prawie.niemieckim,.austriackim,. szwedzkim,.duńskim,.szwajcarskim;.por..W. Kurowski,.Przelew.wierzytelności.w.prawie. prywatnym.międzynarodowym,.Kraków.2005,.s..34.i.tam.przyp..55. IX Wprowadzenie pieniężnych.do.finansowania.zbywcy.(np..w.drodze.faktoringu,.forfaitingu,. project finance, przelewu.w.celu.inkasa,.przelewu.w.celu.zapłaty,.przelewu. w.celu.zabezpieczenia,.sprzedaży.przedsiębiorstwa,.w.skład.którego.wchodzą. wierzytelności5)..Dlatego.podejmowane.są.różne.zabiegi.w.celu.przeciwdzia­ łania.tym.ograniczeniom.. Do. nurtu. nowoczesnych. rozwiązań. wspierających. te. dążenia. należą. akty.pochodzenia.międzynarodowego..Są.to.zwłaszcza:.Konwencja.ottaw­ ska.o.faktoringu.międzynarodowym.z.28.5.1988.r.6.(dalej.jako.„konwencja. ottawska”),.Konwencja.nowojorska.o.przelewie.wierzytelności.w.handlu. międzynarodowym.z.12.12.2001.r..(dalej.jako.„konwencja.nowojorska”.lub. „konwencja.UNCITRAL”)7,.a.także.prawo.modelowe:.Zasady.Europejskiego. Prawa.Kontraktów.(dalej.jako.„zasady.PECL”)8.oraz.Zasady.Międzynarodowych. Kontraktów.Handlowych.UNIDROIT.z.2004.r..(dalej.jako.„zasady.UNIDROIT”)9.. Podejście.to.jest.coraz.wyraźniej.dostrzegalne.w.krajowych.porządkach.praw­ nych,.odchodzących.od.pierwotnych.założeń10..Uwzględnienie.potrzeb.profe­ sjonalnego.obrotu.ilustruje.doskonale.znowelizowany.już.w.1994.r..art..354a. niemieckiego.kodeksu.handlowego.(dalej.jako.„HGB”)11,.francuski.kodeks. walutowy.i.finansowy.(Code monetaire et financier).w.brzmieniu.nadanym. przez.rozporządzenie.z.14.12.2000.r.12,.czy.§.9–406.amerykańskiego.Uniform Commercial Code (dalej.jako.„UCC”)13..Kwestie.kolizyjnoprawne.związane.ze. 5.Uchwała.SN.z.25.6.2008.r.:.„Przy.zawarciu.umowy.zbycia.przedsiębiorstwa.w.rozu­ mieniu.art..551.KC.zachowują.aktualność.ograniczenia.lub.wyłączenia.dopuszczalności. przeniesienia.poszczególnych.składników.tego.przedsiębiorstwa.wynikające.z.przepisów. ustawy,.zastrzeżenia.umownego.lub.właściwości.zobowiązania”,.III.CZP.45/08,.OSNC. 2009,.Nr.7–8, s. 97, BSN 2008, Nr 6, s. 9, MoP 2009, Nr 8, s. 43. –8, s. 97, BSN 2008, Nr 6, s. 9, MoP 2009, Nr 8, s. 43. 8,.s..97,.BSN.2008,.Nr.6,.s..9,.MoP.2009,.Nr.8,.s..43. 6.Unidroit.Convention.on.International.Factoring.(Ottawa.1988),.Rzym.1988,.por.. www.unidroit.org.. 7.United.Nations.Convention.on.the.Assignment.of.Receivables.in.International. Trade,.Nowy.Jork.2004,.por..www.UNCITRAL.org. www.UNCITRAL.org... 8.Principles.of.European.Contract.Law.–.Part.III,.Ole.Lando,.Eric.Clive,.Andre.Prum,. Reinchard.Zimmermann,.Haga.2003. 9.Unidroit. Principles. of. International. Commercial. Contracts,. Rzym. 2004,. por... www.unidroit.org. 10.A. Wowerka,.Pactum de non cedendo.w.krajowym.i.międzynarodowym.obrocie. handlowym,.w:.Prawo.handlowe.XXI.wieku..Czas.stabilizacji,.ewolucji.czy.rewolucji.. Księga.jubileuszowa.Profesora.Józefa.Okolskiego,.Warszawa.2010,.s..1326.i.nast. 11.Handelsgesetzbuch.(HGB).–.niemiecki.kodeks.handlowy.z.1987.r.,.według.zmiany. z.1994.r.,.A. Wowerka,.Pactum de non cedendo,.s..1327.i.nast.;.zob..także:.K. Zawada,. System.PrPryw,.t..6,.s..1027.i.tam.przyp..53. 12.Ordonnance. No.. 2000–1223. du. 14. decembre. 2000,. por.. także. A. Wowerka,. Faktoring.w.prawie.francuskim.–.analiza.unormowań.z.zakresu.prawa.prywatnego. materialnego,.w:.Problemy.Współczesnego.Prawa.Międzynarodowego,.Europejskiego. i.Porównawczego,.vol..III,.A.D..MMX,.s..158. 13.Uniform Commercial Code. (UCC),. według. brzmienia,. które. weszło. w. życie. 1.7.2001.r.,.zob..także:.w.K. Zawada,.w:.System.PrPryw,.t..6,.s..1027.i.tam.przyp..55. X Wprowadzenie swobodą.cesji.regulowane.są.natomiast.w.państwach.członkowskich.przede. wszystkim.przez.rozporządzenie.Rzym.I14.. W.prawie.modelowym,.odmiennym.w.tej.kwestii.od.Kodeksu.cywilnego,. wprowadzono.dualistyczny.system.ograniczeń.swobody.przelewu.z.wyraź­ nym.wyodrębnieniem.wierzytelności.pieniężnych..Ich.autonomiczność.wy­ nika.przede.wszystkim.z.funkcji.kredytowej,.jaką.pełnią.w.gospodarce..Mogą. być.one.także.wykorzystywane.jako.surogat.świadczenia.pieniężnego15..Dla. wzmocnienia.bezpieczeństwa.obrotu.nimi.wprowadzono.wyraźne.zapisy,.iż. umowny.zakaz.przelewu.odnosi.skuteczność.inter partes..W.przypadku.jego. naruszenia.odpowiedzialnym.ex contractu.względem.dłużnika.scedowanej. ważnie.i.skutecznie.wierzytelności.będzie.wyłącznie.zbywca..Okoliczność,.iż. nabywca.wiedział.lub.powinien.wiedzieć.o.jego.istnieniu.w.chwili.rozporzą­ dzenia,.jest.irrelewantna..Inna.reguła.rządzi.natomiast.cesją.wierzytelności.nie­ pieniężnych..W.odniesieniu.do.nich.pactum de non cedendo.będzie.z.mocy. prawa.skuteczne.przeciwko.nabywcy..Przelew.z.jego.naruszeniem.nie.będzie. jednak.oznaczał.bezskuteczności.zawieszonej.ani.nieważności.czynności,.lecz. jedynie.nieskuteczność.wobec.dłużnika. De lege lata.problematyczna.jawi.się.obrona.wciąż.dominującej.tezy,.jako­ by.umowny.zakaz.cesji,.bez.względu.na.jego.treść,.wpływał.na.utratę.atrybu­ tu.zbywalności.wierzytelności,.stanowiąc.wyjątek.od.art..57.KC..Wątpliwości. budzi.także.tendencja.do.łącznego.ujmowania.zastrzeżeń.zbudowanych.na. podstawie.art..509.lub.514.KC,.a.także.całkowite.pominięcie.kryterium.w.po­ staci.charakteru.prawnego.wierzytelności.oraz.treści.takiej.klauzuli,.mają­ cych.istotny.wpływ.na.ocenę.ich.skuteczności.wobec.nabywcy..Przeważające. w.doktrynie.krajowej.poglądy.czerpiące.z.wykładni.historycznej.budzą.po­ nadto.mocny.sprzeciw.z.dogmatycznego.punktu.wiedzenia..Teoretycznie,. przy.hipotetycznym.założeniu,.iż.pactum.zmieniałoby.charakter.normatywny. wierzytelności.nim.dotkniętej,.należałoby.rozważyć,.czy.w.drodze.umownej. można.byłoby.także.przywrócić.przenoszalność.prawa.mającego.charakter. nieprzenoszalny.z.uwagi.na.szczególny.przepis.ustawy.lub.właściwość.zobo­ wiązania..Jeżeli.strony.mogłyby.decydować.o.wyłączeniu.przenoszalności.ze. skutecznością.erga omnes,.to.czemu.miałyby.tego.kierunku.nie.odwrócić.. W.takim.wariancie.nieprzenoszalne ex lege prawo,.za.wyraźną.zgodą.dłużnika,. odzyskiwałoby.ten.atrybut..Rozwiązanie.takie.napotyka.jednakże.na.wyraźną. przeszkodę,.np..w.treści.art..57.oraz.art..3531.KC..Decydowanie.o.zbywalności. praw.należy.bowiem.do.wyłącznej.kompetencji.ustawodawcy..Podkreślenia. wymaga.także,.iż.skuteczność.zakazu.cesji.wierzytelności.niepieniężnych,.jaka. 14.Rozporządzenie.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.(WE).Nr.593/2008.z.17.6.2008.r.. w.sprawie.prawa.właściwego.dla.zobowiązań.umownych.(Rzym.I),.Dz.Urz..L.Nr.177,. s..6. 15.Por..uzasadnienie.konwencji.UNCITRAL,.wersja.anglojęzyczna.z.13.3.2001.r.,.sygn.. A/CN.9.489,.www.UNCITRAL.org.[12.12.2010],.s..5. XI Wprowadzenie została.przewidziana.w.prawie.modelowym.(zasady.UNIDROIT.oraz.zasady. PECL),.także.nie.jest.osiągana.poprzez.pozbawienie.ich.atrybutu.zbywalno­ ści..Skuteczność.takiego.pactum.wobec.nabywcy.(a.nie.erga omnes).realizu­ je.się.na.zupełnie.innej.płaszczyźnie.–.wyłącznie.w.relacji.między.nabywcą. a.dłużnikiem..Naruszenie.takiego.zakazu.rodzi.jedynie.nieskuteczność.rozpo­ rządzenia.wobec.dłużnika.przy.utrzymaniu.ważności.zobowiązania.między. zbywcą.a.nabywcą.. Teza.o.bezwzględnej.skuteczności.zastrzeżeń,.bez.względu.na.ich.treść,. wywołuje. negatywne. konsekwencje. na. płaszczyźnie. ochrony. nabywcy.. Pozbawiony.zostaje.on.podstaw.do.poszukiwania.ochrony.od.zbywcy.w.ra­ mach.odpowiedzialności.ex contractu.za.wady.prawne.wierzytelności.(art..516. KC)..Po.pierwsze,.zbywcy.niewątpliwie.przysługuje,.pomimo.takiego.zakazu,. wierzytelność.w.momencie.rozporządzenia.i.zachowuje.on.w.pełni.upraw­ nienie.do.otrzymania.świadczenia.od.dłużnika.ze.skutkiem.zwalniającym..Nie. dochodzi.tym.samym.do.spełnienia.przesłanki.wskazanej.w.art..516.zd..1.KC. (zbywca.ponosi.odpowiedzialność.za.to,.że.wierzytelność.mu.przysługuje).. Po.drugie,.zastrzeżenie.zgody.dłużnika.–.vide art..514.KC.–.będzie.skuteczne. wobec.nabywcy.jedynie.wówczas,.jeżeli.wierzytelność.jest.stwierdzona.pis­ mem.zawierającym.wzmiankę.o.zakazie.lub.jeżeli.nabywca.o.nim.wiedział. w.chwili.przelewu..Założenie.skuteczności.pactum.opiera.się.zatem.na.po­ zytywnej.wiedzy.nabywcy.o.jego.istnieniu..Wiedza.lub.łatwość.jej.uzyskania. wyłączają.jednakże.możliwość.domagania.się.od.zbywcy.odpowiedzialności. na.podstawie.art..516.zd..1.KC..Skutkiem.powszechnie.przyjmowanego.po­ glądu,.iż.do.odpłatnego.przelewu,.w.zakresie.odpowiedzialności.zbywcy.wo­ bec.nabywcy,.stosować.należy.odpowiednio.przepisy.o.odpowiedzialności. sprzedawcy.wobec.kupującego.z.tytułu.rękojmi.za.wady.prawne.wierzytel­ ności.(art..555.w.zw..z.art..556.§.2.KC).jest.konieczność.uwzględnienia.także. art..557.§.1.KC..Stosownie.do.jego.treści.sprzedawca.jest.zwolniony.od.odpo­ wiedzialności,.jeżeli.kupujący.wiedział.o.wadzie.w.chwili.zawarcia.umowy.. Dodatkowo.wspomnieć.trzeba.o.konsekwencji.przyjęcia.powszechnie.głoszo­ nego.poglądu,.iż.przelew.wbrew.zakazowi,.po.definitywnej.odmowie.zgody. dłużnika,.dotknięty.będzie.nieważnością.bezwzględną..Wówczas.pojawia.się. problem.ze.wskazaniem.zobowiązania,.w.ramach.którego.odpowiedzialność. taka.mogłaby.zostać.zrealizowana..Najczęściej.upada.bowiem.jako.nieważny. także.stosunek.obligacyjny.będący.podstawą.rozporządzenia.(art..510.§.1.KC).. Ilustruje.to.istotną.dysproporcję.w.środkach.ochrony.podmiotów.zaangażo­ wanych.w.zmianę.wierzyciela.na.niekorzyść.nabywcy.i.stanowi.słabość.zapi­ sów.kodeksowych..Wzmacnia.to.postulaty.dotyczące.nie.tylko.reinterpretacji,. ale.także.nowelizacji.art..514.oraz.art..516.i.513.KC,.wykazujących.genetyczną. więź.z.zagadnieniem.ochrony.dłużnika.wobec.nabywcy.oraz.nabywcy.wo­ bec.zbywcy..Celem.zmian.powinno.być.osiągniecie.równowagi.w.ochronie. każdego.z.trzech.podmiotów,.które.na.różnym.etapie.biorą.udział.w.zmianie. XII Wprowadzenie wierzyciela..Należy.bowiem.dążyć.do.przywrócenia.równowagi.między.bez­ pieczeństwem.a.pewnością.obrotu.. Analiza.treści.przepisów,.stanowiska.doktryny.i.judykatury,.a.także.uwzględ­ nienie.rezultatów.badań.komparatystycznych.prowadzą.do.określonych.spo­ strzeżeń..Zastrzeżenie,.o.jakim.mowa.w.art..509.§.1.KC,.ograniczające.swo­ bodę.cesji.w.inny.sposób.aniżeli.poprzez.uzależnienie.jej.od.zgody.dłużnika,. powinno.być.oceniane.w.pierwszym.rzędzie.na.podstawie.art..57.§.2.KC.. Wywiera.ono.skutek.obligacyjny.oraz.skuteczność.inter partes..Jest.też.naj­ częściej.źródłem.obowiązku.zaniechania.(powstrzymania.się.przed.cesją),.jaki. wobec.dłużnika.przyjmuje.wierzyciel.(art..353.§.2.KC)..Przeważnie.ma.ono. także.charakter.ciągły.(podobnie.jak.np..świadczenie.wynajmującego),.może. być.odpłatne,.dotyczyć.całej.lub.jedynie.części.wierzytelności,.jeżeli.jest.ona. podzielna..Zasadniczo.odmienne.następstwa.rodzi.natomiast.ograniczenie. zbudowane.na.podstawie.art..514.KC..Jego.konstytutywnym.elementem.jest. konieczność.uzyskania.zgody.dłużnika..Nawiązuje.ono.bowiem.w.pierwszej. kolejności.do.bezskuteczności.zawieszonej,.a.przy.wyraźnej.woli.stron.odstępu­ jących.od.wariantu.podstawowego.będzie.stanowić.podstawę.wprowadzenia. warunku.potestatywnego.zawieszającego..Dłużnik.staje.się.wówczas.aktyw­ nym.uczestnikiem.procesu.zmiany.osoby.wierzyciela..Zgoda.przy.konstruk­ cji.bezskuteczności.zawieszonej.będzie.koniecznym.elementem.dokonania. ważnego.przelewu.(por..art..63.w.zw..z.art..514.oraz.art..56.KC)..Przy.nadaniu. jej.charakteru.warunkowego.stanie.się.niezbędna.do.wywołania.skutku.roz­ porządzającego.(por..art..89.w.zw..z.art..514.oraz.56.KC)..Wyraźnie.zapisaną. skuteczność.z.mocy.prawa.wobec.nabywcy,.jeżeli.zostały.spełnione.przesłan­ ki.formalne.(stwierdzenie.wierzytelności.pismem.i.wzmianka.o.zastrzeżeniu,. chyba.że.nabywca.o.nim.wie,.vide.art..514.KC),.przewidziano.wyłącznie.dla. tego.typu.zobowiązania..Rozróżnienie.powyższe.traci.na.swej.wyrazistości.po. wyrażeniu.zgody..Bez.względu.na.wariant.takiego.zastrzeżenia.udzielona.zgo­ da.doprowadzi.do.zmiany.strony.wierzycielskiej.w.zobowiązaniu.. Odejście.od.dotychczasowych.poglądów.na.charakter.prawny.i.funkcje. umownych.ograniczeń.cesji.wymaga.pogłębionej.oceny.ich.wpływu.na.sytu­ ację.prawną.dłużnika,.a.zwłaszcza.na.treść.i.katalog.zarzutów,.jakie.przysłu­ gują.mu.w.przypadku.ich.naruszenia..Nie.będzie.dysponował.on.w.ramach. art..513.KC.uniwersalnym.zarzutem.nieskuteczności.cesji,.jeżeli.doszło.do.nie­ wykonania.zastrzeżenia,.o.jakim.mowa.w.art..509.§.1.KC,.zatem.nieodwołują­ cego.się.do.elementu.zgody..Jego.naruszenie.uprawnia.go.przede.wszystkim. do.dochodzenia.odpowiedzialności.ex contractu.wobec.zbywcy.bądź.żądania. uznania.bezskuteczności.względnej.cesji.(art..59.KC)..Zasadniczo,.w.chwi­ li.powzięcia.wiadomości.o.zmianie.wierzyciela,.dłużnikowi.nie.przysługuje. już.względem.zbywcy.jakiekolwiek.roszczenie.o.zaniechanie,.którego.źród­ łem.było.tego.typu.ograniczenie..W.momencie.przelewu,.nawet.jeżeli.dłuż­ nik.o.nim.jeszcze.nie.wie,.przekształca.się.ono.z.mocy.prawa.w.roszczenie. XIII Wprowadzenie z.tytułu.niewykonania.zobowiązania.(art..471.i.nast..KC)..Z.tą.chwilą.zmienia. zatem.ono.treść.i.staje.się.stricte odszkodowawcze..W.żadnym.razie.zarzut.wy­ wodzony.z.tytułu.jego.niewykonania.nie.może.podważyć.zmiany.osoby.wie­ rzyciela..Dłużnik.może.także.potrącić.przelaną.wierzytelność.z.roszczeniem. odszkodowawczym,.jakie.powstaje.wobec.zbywcy,.jeżeli.zostaną.spełnione. wymagania.wskazane.w.art..513.§.2.KC..Jeżeli.przedmiotem.przelewu.jest.wie­ rzytelność.pieniężna,.taka.możliwość.wydaje.się.bardzo.realna..Korzystając. z.potrącenia,.może.on.zatem.skierować.skutki.naruszenia.obowiązku.umow­ nego.przez.zbywcę,.zarówno.w.sensie.prawnym,.jak.i.ekonomicznym,.prze­ ciwko.nabywcy.. Sytuacja.wygląda.zdecydowanie.inaczej.przy.naruszeniu.klauzuli.wymie­ nionej.art..514.KC,.uzależniającej.cesję.od.zgody.dłużnika..Ochrona.przewi­ dziana.w.ramach.art..513.KC.nie.znajdzie.w.ogóle.zastosowania..Brak.zgody. sprawia,.iż.nie.dochodzi.wówczas.do.rozporządzenia.prawem.i.odpada.po­ trzeba.protekcji.dłużnika.. Podsumowując,.trudno.dalej.efektywnie.bronić.argumentów.wywodzących. się.z.wykładni.historycznej16,.przemawiających.za.skutecznością.wobec.nabyw­ cy,.a.tym.bardziej.erga omnes.ograniczeń.cesji.bez.względu.na.ich.treść.oraz. charakter.wierzytelności..Reguła,.iż.przelew.wbrew.klauzuli.jest.bezskutecz­ ny,.powinna.uzyskać.status.wyjątku..Jedynym.przepisem.uzasadniającym.takie. twierdzenie.jest.art..514.KC..Rozwiązaniem.podstawowym.powinna.być.nato­ miast.ważność.i.skuteczność.rozporządzenia..Będzie.tak.w.każdym.przypadku. naruszenia.zastrzeżenia,.które.w.swej.treści.nie.odwołuje.się.do.obowiązku. uzyskania.zgody.dłużnika.(art..509.§.1.KC)17..Zarazem.jednak.konieczne.jest. podjęcie.prac.nad.nowelizacją.przepisów.i.wprowadzenie,.np..wzorem.przepi­ sów.modelowych.(zasady.PECL,.zasady.UNIDROIT),.w.miejsce.monistycznego,. dualistycznego.modelu.ograniczenia.swobody.cesji..Wymaga.to.modyfikacji. zwłaszcza.art..514.KC..Potrzeba.zmian.jest.jednakże.głębsza..Kwestia.skutecz­ ności.zastrzeżeń.umownych.wiąże.się.bowiem.nierozerwalnie.z.zagadnieniem. ochrony.nabywcy.wobec.zbywcy.(art..516.KC).oraz.dłużnika.wobec.nabywcy. (art..513.KC)..Wymagają.one.pełnej.synchronizacji.i.wprowadzenia.elementu. zależności.między.nimi,.jakiego.obecnie.brakuje.. 16.Por..R. Longchamps de Berier,.Zobowiązania,.Poznań.1999,.s..305.i.306. 17.Por..K. Zawada,.w:.System.PrPryw,.t..6,.s..1027. XI Wykaz skrótów 1. Źródła prawa Code Civil........................francuski.kodeks.cywilny HGB...................................Handelsgesetzbuch,.niemiecki.kodeks.handlowy KC.franc...........................Code Civil,.francuski.kodeks.cywilny KC.niem..(BGB).............Bürgerliches Gesetzbuch,.niemiecki.kodeks.cywilny KC......................................ustawa.z.23.4.1964.r..–.Kodeks.cywilny.(Dz.U..Nr.16,. poz..93.ze.zm.). konwencja.nowojor­ ska;.konwencja. UNCITRAL......................Konwencja.nowojorska.o.przelewie.wierzytelności. w.handlu.międzynarodowym.z.12.12.2001.r..(United Nations Convention on the Assignment of Receivables in International Trade,.Nowy.Jork.2004) konwencja.ottawska......Konwencja.ottawska.o.faktoringu.międzynarodowym. z.28.5.1988.r..(Unidroit Convention on International Factoring,.Ottawa.1988) KP.......................................ustawa.z.26.6.1974.r..–.Kodeks.pracy.(t.j..Dz.U..z.1998.r.. Nr.21,.poz..94.ze.zm.) KPC....................................ustawa.z.17.11.1964.r..–.Kodeks.postępowania.cywilne­ go.(Dz.U..Nr.43,.poz..296.ze.zm.) KSH....................................ustawa.z.15.9.2000.r..–.Kodeks.spółek.handlowych. (Dz.U..Nr.94,.poz..1037.ze.zm.). KWU..................................ustawa.z.6.7.1982.r..o.księgach.wieczystych.i.hipotece. (t.j..Dz.U..z.2001.r..Nr.124,.poz..1361.ze.zm.). KZob.szwajc...................szwajcarski.kodeks.zobowiązań KZob.................................. .rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.27.10.1933.r.. –.Kodeks.zobowiązań.(Dz.U..Nr.82,.poz..599) PrWeksl............................ustawa.z.28.4.1936.r..–.Prawo.wekslowe.(Dz.U..Nr.37,. poz..282.ze.zm.) rozporządzenie. Rzym.I...............................Rozporządzenie.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.(WE). Nr.593/2008.z.17.6.2008.r..w.sprawie.prawa.właści­ wego.dla.zobowiązań.umownych.(Rzym.I),.Dz.Urz.. L.Nr.177,.s..6 X Wykaz skrótów UCC...................................Uniform Commercial Code,.amerykański.kodeks.hand­ lowy. zasady.PECL....................Zasady.Europejskiego.Prawa.Kontraktów.(Principles of European Contract Law) zasady.UNIDROIT........Zasady.Międzynarodowych.Kontraktów.Handlowych. UNIDROIT.z.2004.r..(Unidroit Principles of Interna- tional Commercial Contracts,.Rzym.2004) ZastRejU...........................ustawa.z.6.12.1996.r..o.zastawie.rejestrowym.i.rejestrze. zastawów.(t.j..Dz.U..z.2009.r..Nr.67,.poz..569.ze.zm.) 2. Czasopisma, publikatory, piśmiennictwo BSN....................................Biuletyn.Sądu.Najwyższego GP.......................................Gazeta.Prawna KPP....................................Kwartalnik.Prawa.Prywatnego MoP...................................Monitor.Prawniczy NP......................................Nowe.Prawo OSA....................................Orzecznictwo.Sądów.Administracyjnych OSN...................................Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego OSNC................................Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego.Izba.Cywilna OSP....................................Orzecznictwo.Sądów.Polskich PB.......................................Prawo.Bankowe PPH....................................Przegląd.Prawa.Handlowego PS........................................Prawo.Spółek Kodeks.cywilny,. t..1.i.t..2.............................Banaszczyk Z.,. . Brzozowski A.,. . Mojak J.,. . Ogie- gło L.,..Pazdan M.,.Pietrzykowski J.,.Pietrzykowski K.,. Popiołek W.,.Safjan M.,..Skowrońska-Bocian E.,..Za- radkiewicz K.,..Zawada K.,.Kodeks.cywilny..Komen­ tarz.do.art..1–44910,.t..1;.Kodeks.cywilny..Komentarz. do.art..450–1088,.t..2.(pod.red..K. Pietrzykowskiego),. Warszawa.2011 System.Prawa. Cywilnego.......................t..I,.Ossolineum.1974,.1985;.t..II.Ossolineum.1977;.t..III,. cz..1,.Ossolineum.1981,.cz..2,.Ossolineum.1974;.t..I.Os­ solineum.1986 System.PrPryw...............System.Prawa.Prywatnego,.t..1,.Warszawa.2007;.t..2,. Warszawa.2002,.2008;.t..3,.Warszawa.2003,.2007;.t..4,. Warszawa.2005,.2007;.t..5,.Warszawa.2006;.t..6,.War­ szawa.2009;.t..7,.Warszawa.2001,.2004,.2011;.t..8,.War­ szawa.2004,.2011;.t..9,.Warszawa.2010;.t..10,.Warszawa. 2009;.t..11,.Warszawa.2009;.t..12,.Warszawa.2003,.2011;. XI Wykaz skrótów t..13,.Warszawa.2003,.2007;.t..14A,.Warszawa.2011;.t..16,. Warszawa.2008;.t..17A,.Warszawa.2010;.t..17B,.Warsza­ wa.2010;.t..18,.Warszawa.2005,.2010;.t..19,.Warszawa. 2006 ZNUJ..................................Zeszyty.Naukowe.Uniwersytety.Jagiellońskiego 3. Inne m.in....................................między.innymi nast....................................następna.(y) np.......................................na.przykład orz......................................orzeczenie s...........................................strona t.j.........................................tekst.jednolity tj..........................................to.jest uchw..................................uchwała wyr.....................................wyrok XII Bibliografia Allerhand M.,.Prawo.upadłościowe.z.komentarzem.Maurycego.Allerhanda,. Bielsko­Biała.1994;. Arndt K.,.Zessionsrecht,.cz..1,.Rechtsvergleichung,.Berlin–Lipsk.1932;. Banaszczyk Z.,. Brzozowski A.,. Mojak J.,. Ogiegło L.,. Pazdan M.,. Pietrzykowski J.,.Pietrzykowski K.,. Popiołek W.,.Safjan M.,..Skowrońska- -Bocian E.,. Zaradkiewicz K.,. Zawada K.,.Kodeks.cywilny..Komentarz.do. art..1–44910,.t..1;.Kodeks.cywilny..Komentarz.do.artykułów.450–1088,.t..2. (pod.red..K. Pietrzykowskiego),.Warszawa.2011; Bączyk M.,.Koziński M.H.,.Michalski M.,.Pyzioł W.,.Szumański A.,.Weiss J.,. Papiery.wartościowe,.Kraków.2000;. Bąk R.,.Potrącenie.z.zajętego.rachunku.bankowego,.PB.1999,.Nr.5; Bette K.,.Das.Factoring­Geschäft..Praxis.und.Rechtsnatur.in.Deutschland.im. ergleich.zu.anderen.Formen.der.Forderungsfinanzierung,.Stuttgart– Wiesbaden.1973;. Bień W.,.Rynek.papierów.wartościowych,.Warszawa.1998;. Brol J.,.Zabezpieczenie.wierzytelności.pieniężnych, Warszawa.1996; Brzozowski A.,.Wpływ.zmiany.okoliczności.na.zobowiązania.w.prawie.polskim. (na.tle.prawa.niektórych.państw.obcych), Warszawa.1992; Brügmann W.,.Die.Abtretung.von.Forderungen.aus.gegenseitigen.erträgen,. Hamburg.1934;. Buczkowski S.,.w:.Kodeks.cywilny..Komentarz,.t..II,.Warszawa.1972;. Canaris C.W.,.Hueck A.,.Recht.der.Werttpapiere,.Monachium.1986;. Capitant H.K.,.De.la.cause.des.obligations,.Paryż.1924;. Chaszczyńska M.,.Pojęcie,.rodzaje.i.charakter.prawny.faktoringu,.PPH.1998,.Nr.1; Chentosz M.,.Świerczewski M.,.Usługi.factoringu.a.AT,.Przegląd.Podatkowy. 2004,.Nr.9; Chłopecki A.,.Obrót.papierami.wartościowymi.na.rynku.kapitałowym,.PPH. 1995,.Nr.8–9; Chłopecki A.,.Warunki.w.rozumieniu.art..89.KC.a.warunki.prawne,.PPH.2001,. Nr.7; Chudzik M.,.Karasek J.,.Korus K.,.Olczyk M.,.Porzycki M.,.Obrót.wierzytelnoś­ ciami,.Warszawa.2006; Ciepła H.,.w:.Komentarz.do.kodeksu.cywilnego,.Księga.III,.Zobowiązania,.t..I,. Warszawa.1998;. Czachórski W.,.Czynności.prawne.przyczynowe.i.oderwane.w.polskim.prawie. cywilnym,.Warszawa.1952;. Czachórski W.,.Brzozowski A.,.Safjan M.,.Skowrońska-Bocian E.,.Zobowiązania. –.zarys.wykładu,.Warszawa.2007; XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Umowne zakazy przelewu wierzytelności (Pacta de non cedendo) w obrocie krajowym i międzynarodowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: