Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00052 004372 14990410 na godz. na dobę w sumie
Unia Europejska w przededniu Brexitu - ebook/pdf
Unia Europejska w przededniu Brexitu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 345
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8792-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Planowane wystąpienie Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej w marcu 2019 r. jest przedmiotem szczególnej obawy dla licznych zwolenników procesu integracji europejskiej. Stanowi niewątpliwie ogromne prawne, społeczne, ekonomiczne, finansowe wyzwanie tak dla samej Unii, jak i Zjednoczonego Królestwa. Po raz pierwszy w historii UE dochodzi do wystąpienia państwa z jej grona członkowskiego, co istotne przy tym, jednego z jej największych krajów o wielkim potencjale. Brexit jest niewątpliwie poligonem doświadczalnym integracji europejskiej, może także stać się szansą i punktem zwrotnym pogłębienia procesu integracji. Mimo upływającego terminu na negocjacje akcesyjne (Traktat o Unii Europejskiej przewiduje w art. 50 dwuletni okres negocjacyjny) nadal nie jest jasny ostateczny kształt rozwiązań prawnych, jakie będą obowiązywać po ewentualnym Brexicie. Tym bardziej potrzebna jest w tym zakresie pogłębiona refleksja naukowa. (…) Monografia jest pokłosiem konferencji naukowej pt. „Od kryzysu finansowego do Brexitu. Unia Europejska w przebudowie”, zorganizowanej przez Katedrę Prawa Międzynarodowego Publicznego i Prawa Europejskiego Uniwersytetu Śląskiego, w Katowicach. Publikacja adresowana jest do szerokiego grona odbiorców. Może służyć pomocą dla prawników – praktyków, zwłaszcza w zakresie dotyczącym polityk związanych z rynkiem wewnętrznym UE. Kierowana jest także do środowiska akademickiego – naukowców i studentów, mogąc stać się cenną pomocą dydaktyczną. Wreszcie, zalecana jest politologom i politykom, tak by poprzez refleksję mogli lepiej rozumieć mechanizmy rządzące Unią Europejską i przygotować nasze państwo na nadchodzący Brexit.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status quo ante – propozycje niemieckie reformy Unii Europejskiej po Brexicie Arkadiusz Stempin1 § 1. Wprowadzenie Na kanwie wyborów parlamentarnych w Niemczech we wrześniu 2017 r. „The Economist”, znany z pointowania zagadnień w formie graficznej, przed- stawił na okładce parę Macron-Merkel. Przy czym Macron stoi przy mikro- fonie w świetle jupiterów, podczas gdy Merkel w cieniu z tyłu, z kłopotliwie splecionymi na wysokości krocza dłońmi. Z Macrona emanuje esprit, Merkel niczym skarcona dziewczynka jakby przestawiała nogę na nogę. „Nowy porzą- dek w Europie”, brzmi tytuł artykułu2, który wyjaśnia, dlaczego to nie gospo- darczy hegemon na Starym Kontynencie, tylko ekonomicznie kulejąca Fran- cja, ale pod przywództwem charyzmatycznego prezydenta nadaje obecnie ton w Europie. Macron wstępując odważnie w ślady francuskich założycieli Unii Europejskiej i zakreśla kontury europejskich reform. Ale uwzględniając naj- pierw sugerowaną przez „The Economist” przedwyborczą pasywność Niemiec na arenie międzynarodowej, a następnie trwanie w niej na skutek pata wybor- 1 Dr. hab., historyk i politolog, prof. WSE Ks. Józefa Tischnera w Krakowie i na Uniwersytecie we Freiburgu; ostatnie publikacje: Angela Merkel. Cesarzowa Europy, Agora 2014; Moralny podbój Polski przez Cesarstwo Niemieckie w latach I wojny światowej; Sojusznicy. Od Fryderyka Wielkiego i Katarzyny Wielkiej do Merkel i Putina, Agora 2016. 2 Europe’s new order – The spotlights shifts from Germany do France. A dynamic Emma- nuel Macron and a diminished Angela Merkel point to a new order in Europe, The Economist, 30.9.2017 r. 15 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej czego przez komisaryczny, a teraz koalicyjny rząd Angeli Merkel, poniższy ar- tykuł, z perspektywy politologicznej, nie prawniczej, analizuje trzy najważniej- sze obszary reform w UE, widziane z perspektywy Berlina. Ukontekstowione zostają one ze stanowiskiem Brukseli i Paryża. Wszystkie trzy obszary odpo- wiadają jednocześnie agendzie europejskiej kanclerz Angeli Merkel i dotyczą reform w zakresie: unii walutowej, kryzysu uchodźczego (polityki migracyjnej) oraz polityki bezpieczeństwa. § 2. Reformy w zakresie unii walutowej W tym obszarze Niemcy oddały pole Francji. Propozycja prezydenta Macrona, wygłoszona na Sorbonie, a polegająca na zacieśnieniu współpracy między krajami strefy euro opiera się na powołaniu wspólnego ministra i utworzeniu odrębnego budżetu dla rzeczonej strefy, który byłby uchwa- lony przez parlament euro strefy, a przyjęty przez ministerstwo finansów i gospodarki eurostrefy3. „Macron kreuje się na zbawcę Europy”, brzmiał ty- tuł złośliwego komentarza publicznej telewizji Deutsche Welle4. Bo europej- ski dytyramb francuskiego prezydenta nie oznacza dla Berlina automatycznej przepustki dla unii transferowej. Pomysł z Paryża nie budzi nad Renem en- tuzjazmu, stanowiąc de facto absolutne przeciwieństwo niemieckiej koncepcji restrykcyjnej polityki budżetowej, w ramach której granicy deficytu budżeto- wego i kwoty zadłużenia oraz, nie daj Boże, niewypuszczenie euro-obligacji strzeże argusowymi oczami Wolfgang Schäuble, były wprawdzie minister fi- nansów Merkel, ale niezmiennie zarazem drugie centrum władzy w CDU i rzą- dzie. Ze względów politycznych, czyli przywrócenia po prezydenturze Fran- coisa Hollande’a osi Berlin–Paryż siły unijnego motoru, Niemcy, choć nie po- pierają, to nie sprzeciwiają się otwarcie francuskiej propozycji. Zdają też sobie sprawę, że dogmatyczne trwanie, przede wszystkim dzięki jednoosobowej, ale wpływowej instytucji ministra finansów zwanego Mr Austerität, rzeczonego Wolfganga Schäuble (obecny prezydent Bundestagu), na rygorystycznych po- zycjach zaciskania pasa, nie wystarczy do zmniejszenia bezrobocia wśród naj- 3 E. Macron, Initiative pour l’Europe, elysee.fr, 26.9.2017 r., http://www.elysee.fr/declarations /article/initiative-pour-l-europe-discours-d-emmanuel-macron-pour-une-europe-souveraine-u nie-democratique/ (dostęp: 8.1.2018 r.). 4 B. Wiesel, Macron chce być zbawcą Europy, Deutsche Welle, 27.9.2017 r., http://www.dw. com/pl/komentarz-macron-chce-by C4 87-zbawc C4 85-europy/a-40703435 (dostęp: 8.1.2018 r.). 16 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... młodszej grupy wiekowej, powyżej 18. r. życia, w UE. A to tylko pchnie mło- docianych bezrobotnych w ręce populistów. Stanowisko Berlina wykazuje pewną minimalną elastyczność, gdyż w obec- nej chwili uwspólnotowienie wszystkich mechanizmów unijnych, według stu- dium Bayern Landesbank, sięga sumy 3,8 biliona euro, czyli odpowiada 1/4 PIB UE, a nawet 35 krajom strefy euro5. Tyle, że wszystkie te mechanizmy jak np. wspólny budżet UE, zakup obligacji przez EBC, parasole ratunkowe, Fun- dusz Junckera czy obligacje europejskich banków rozwoju, nie były zakotwi- czone instytucjonalnie. A właśnie w tym kierunku zmierza inicjatywa Ma- crona. W Niemczech jednak sceptycznie podchodzi się do konsolidacji UE w oparciu o utworzenie wspólnego euro-budżetu, który miałby być zasilany z wprowadzonego wszędzie podatku technologicznego (cyfrowego). W Paryżu i Brukseli odnotowano dokładnie, jak w reakcji na dalekosiężne plany Ma- crona pretorianin kanclerz Angeli Merkel, szef jej urzędu kanclerskiego Peter Altmaier przez zaciśnięte usta odpowiedział, że Niemcy „swoje własne plany w tym procesie przedstawią w następnym roku”6. Pomimo zdystansowania się Berlina wobec idei Macrona ma ona pewne szanse umrzeć śmiercią naturalną. Na co możliwe, iż spekuluje Merkel. A to z dwóch powodów. Proponowane reformy wymagałyby zmian traktatowych. A przed tym broni się lwia część członków UE. Merkel też długo opierała się rewizji traktatów, gdyż wymagała ona przeprowadzenia referendów w krajach członkowskich. A te, jak twierdzi, mogą otworzyć istną puszkę Pandory. Te- raz lekko uelastyczniła stanowisko i deklaruje gotowość do rozmów na temat zmian traktatowych, o ile propozycje okażą się opłacalne. Co brzmi prawie tautologicznie. Za to hamuje Macrona w innym punkcie, wskazując na koszty, jakie niosą ze sobą propozycje francuskiego prezydenta. I przenosi swoją argu- mentację na rozmowy koalicyjne z SPD, w których akurat jej kontrahent i lider socjaldemokratów Martin Schulz podejmuje pałeczkę od Marona i zapowiada utworzenie „Stanów Zjednoczonych Europy do 2025 roku”7. 5 A. Ettel/, H. Zschäpitz, Noch mehr deutsches Geld zum Wohle Europa, Die Welt, 30.9.2017 r., https://www.welt.de/finanzen/article169185235/Noch-mehr-deutsches-Geld-zum-Wohle-von- Europa.html (dostęp: 8.1.2018 r.). 6 Altmaier hat keine Eile nach den Vorschlägen der EU-Kommission, Reuters, 6.12.2017 r., https://de.reuters.com/article/deutschland-eu-altmaier-idDEKBN1E025J (dostęp: 8.1.2018 r.). 7 EU-Reformen. Europa wird zum Zankapfel der GroKo, Handelsblatt, 14.12.2017 r., http:// www.handelsblatt.com/my/politik/deutschland/eu-reformen-europa-wird-zum-zankapfel-der- groko/20704814.html?ticket=ST-385787-Ojfqaljd5aKuIMa1fe5F-ap3 (dostęp: 8.1.2018). 17 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej Komisja Europejska odniosła się już do propozycji Macrona. „Przyszłość Europy musimy wziąć we własne ręce” i zbudować „bardziej zjednoczoną, bardziej skuteczną i bardziej demokratyczną” unię walutową i gospodarczą, oświadczył przewodniczący KE Jean-Claude Juncker8. Także dlatego, by przy- gotować się na powtórkę kryzysu z lat 2008–2009. W tej wizji strefa euro sta- nowi ofertę dla wszystkich krajów unijnych. Dlatego KE o zmodyfikowała plan Macrona. Urząd Ministra Finansów rozciągnęła na całą UE, nie tylko na strefę euro. I odrzuciła odrębny budżet dla krajów euro-zony, aprobując zwiększenie zarówno dla niej, jak i dla wszystkich krajów unijnych finansowego zastrzyku. Tzw. Parasol ratunkowy (europejski mechanizm stabilizacyjny – EMS) nie miał do tej pory nic wspólnego z KE. Powstał na fali kryzysu waluty euro w 2012 r. Utworzyły go w Luksemburgu kraje eurostrefy, ale niezależnie od instytucji unijnych. Jego kapitał startowy opiewał na 700 mld euro. Do tej pory znajduje się on pod kuratelą krajów członkowskich. Z EMS są udzielane kre- dyty dla krajów, które popadły w finansowe tarapaty. Ale przy udzieleniu kre- dytu wymagana jest jednomyślność wszystkich krajów-członków EMS. Tym- czasem w swojej propozycji Juncker zamierza połączyć instytucje unijne z mię- dzypaństwowym mechanizmem stabilizacyjnym. A to dlatego, że instytucja międzypaństwowa działa zbyt powolnie, a udzielanie kredytów włączone jest w długotrwałe procesy. Poza tym decyzje przebiegają w sposób mało trans- parentny. Rozbudowanie parasolu ratunkowego do funduszu unijnego prze- widuje dostępność do niego wszystkich krajów członkowskich UEZ. Prawnie wpisałoby się nowy fundusz do traktatu unijnego z Lizbony – na podstawie art. 352. W tym przypadku Rada Ministrów mogłaby na propozycję KE i przy akceptacji PE uchwalić nową ustawę. Komisja Europejska aprobuje wprawdzie sugerowane przez Macrona sta- nowisko Ministra Finansów. Ale, podobnie jak wysoki przedstawiciel ds. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (urząd sprawowany przez Fredericę Mogherini), łączyłby w sobie wiele funkcji. I byłby jednocześnie wiceprzewod- niczącym prezydenta KE, szefem euro-grupy, czyli gremium składającego się z ministrów strefy euro. Zarządzałby też funduszem eurostrefy, podlegając kontroli parlamentu europejskiego. Koncepcja Brukseli w przeciwieństwie do planu Macrona stawia nie na ekskluzywność euro-strefy tylko na integrację całej UE. Unia miałaby do wyboru więc albo reformę całej wspólnoty, albo 8 President Juncker an the Cecember European Consuil, European Commission, 15.12.2017 r., https://ec.europa.eu/commission/news/president-juncker-december-european-cou ncil-2017-dec-15_en (dostęp: 8.1.2018 r.). 18 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... pogłębienie integracji strefy euro, by przynajmniej unijne jądro było uodpor- nione na ewentualny przyszły kryzys, jak ten z lat 2008–2009. Instytucja Ministra Finansów była do tej pory bardzo sceptycznie postrze- gana w Berlinie. Obecnie rząd niemiecki skłonny byłby poprzeć powołanie Ministra Finansów dla całej UE, „o ile „jego sens istnienia korespondowałby z zasadnością całej reformy”9. Wykazujące pewną elastyczność do stanowiska z wcześniejszego okresu Berlina cechuje jednak rzeczona powściągliwość. Także dlatego, że strefa euro przeżywa fazę wzrostu i koniunktury. I to bez wyjątku. Spada bezrobocie, na- wet takie kraje jak Portugalia uzyskują wiarygodność kredytową i mogą sobie pozwolić na niskoprocentowe kredyty. Jakby polityka zaciskania pasa i obni- żania kosztów przynosiła owoce. To jednak temporalne zjawisko. Polityka ta- niego pieniądza Mario Draghiego i Europejskiego Banku Centralnego (EBC) sprezentowała strefie euro niezbędny czas. Nakręciła jeszcze bardziej koniunk- turę w Niemczech. Jak długo będzie ona trwała, pozostaje sprawą otwartą. A potencjalnych ognisk kryzysowych nie brakuje. A do takich trzeba zaliczyć sytuacje polityczną w czwartym kraju strefy euro – Hiszpanii, wywołaną kry- zysem konstytucyjnym w związku z referendum w Katalonii. Kolejne niebez- pieczeństwo czai się w Italii, trzeciej co do wielkości, a drugiej pod względem zadłużenia gospodarki strefy euro, gdyż zgodnie z przewidywaniami w wybo- rach do parlamentu w marcu 2018 r. obydwa radykalne ugrupowania „Ruch Pięciu Gwiazd” i „Lega Nord” osiągnęły dobry wynik i utworzyły rząd koali- cyjny. Jakkolwiek „Ruch Pięciu Gwiazd” na dwa miesiące przed wyborami zre- zygnował z postulatu referendum dotyczącego wyjścia kraju ze strefy euro, to nowy rząd włoski zażądał od EBC redukcji długu w astronomicznej wysokości – 250 mld euro. Na co rynki już zareagowały skokami, a kurs euro spadł do najniższego od końca 2017 r.10 Kanclerz A. Merkel sprzeciwiła się zdecydowa- nie takiemu cięciu. „Solidarność nie może wykreować unii dłużników i zamie- nić sie w unię dłużników”11. 9 Rede von Bundeskanzlerin Merkel beim Tag der Deutschen Industrie am 20. Juni 2017 in Berlin, die Bundesregierung, 20.6.2017 r., https://www.bundesregierung.de/Webs/Breg/DE/Bun desregierung/bundesregierung.html (dostęp: 8.1.2018 r.). 10 Draghi cancelli 250 mld di debito, Milano Financa, 16.5.2018, https://www.milanofinan za.it/news/draghi-cancelli-250-mld-di-debito-201805152214519120 (dostęp 2.6.2018 r.). 11 F.A.S.-INTERVIEW – Merkel: Ich gehe offen auf neue italienische Regierung zu, FAZ, 2.6.2018 r., http://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/f-a-s-interview-merkel-geht-auf-italieni sche-regierung-zu-15619749.html (dostęp 2.6.2018 r.). 19 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej Niewykluczony natomiast jest wybuch konfliktu między UE a Wielką Bry- tanią na tle Brexitu. Potencjalne wstrząsy mogą wyrwać UE z posad i wtrącić ją w kryzys walutowy. Konstrukcja UE jako klubu krajów narodowych, które dążą do kooperacji, czyni ją wyjątkowo podatną na wystąpienie zakłóceń na ca- łym jej obszarze, wywołanymi pierwotnie w jednym tylko kraju członkowskim. Reakcja Berlina na przekształcenie ESM w rozbudowany fundusz zarzą- dzający kredytami dla krajów gotowych wdrażać u siebie reformy, jest zdy- stansowana. Rząd niemiecki przygląda się z dużym sceptycyzmem ewentual- nemu przejściu funduszu z rąk krajów członkowskich do rąk brukselskich. Więcej władzy dla Brukseli (KE i PE), kosztem stolic krajów członkowskich nie odpowiada niemieckim życzeniom. Paradygmatyczna defensywna postawa Niemiec przebija z wypowiedzi przez szefa frakcji chadeckiej EVP w PE Manfreda Webera, który przestrzega przed rozwodnieniem paktu stabilizacyj- nego. W wywiadzie dla „Neue Osnabruecken Zeitung” Weber oświadczył, że „kryteria z traktatu w Maastrich nie mogą zostać rozwodnione”. Oznacza- łoby to stanowcze „nie” Berlina dla uwspólnotowienia długów lub uzyskiwania przez całą UE żyrowanych kredytów przez kraje członkowskie (12.2017 r.)12. Stanowisku Brukseli natomiast przyświeca wizja wejścia w przyszłości, bliższej lud dalszej, pozostałych krajów do unii walutowej. Komentarze nad Renem przestrzegają przed otwarciem klubu euro dla wszystkich członków UE. Kraje takie jak Bułgaria czy Rumunia wygenero- wałby ten sam problem, jak w tej chwili uosabia Grecja. Silne euro zmniejszy- łoby w tych krajach ich aktualne zadłużenie. Ale tanie kredyty wywindowałby w sektorze publicznym wzrost płac i podniesienie emerytur. Co z kolei prze- grzałoby rynek inwestycji i immobiliów. A na końcu łańcucha domina stałoby ratowanie tych krajów przez Europę północną i fala migracji z Bałkanów13. Sceptycyzmowi Berlina wtórują pośrednio ostrożne postawy innych kra- jów UE. Podczas dyskusji nad planem Junckera w grudniu 2017 r. w trakcie brukselskiego szczytu kraje strefy euro nie zachwyciły się propozycjami powo- łania ministra finansów, utworzenia odrębnego budżetu strefy euro oraz prze- kształcenia funduszu ratunkowego w ogólnoeuropejski. Niemiecki komisarz ds. budżetu Guenter Oettinger nie określił jeszcze konkretnych sum i przesuwa ich podanie na maj 2018 r. Proponowane jednak wydysponowanie 3 z budże- 12 Kritik aus EU-Parlament an Euro-Reform, Osnabrücker Zeitung, 6.12.2017 r. 13 Hans-Werner Sinn, Jean-Claude Juncker’s Roadmap for European Disaster, Project Sindicte. The Word’s opinion page, 19.9.2017 r., https://www.project-syndicate.org/commentary/juncker- eu-eastward-expansion-by-hans-werner-sinn-2017-09?barrier=accessreg (dostęp: 8.1.2018 r.). 20 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... tów narodowych na budżet euro zony spotkało się jednak ze sprzeciwem kra- jów członkowskich. Paryż i Bruksela nadają więc ton w zakresie reformy unii walutowej. Ber- lin wyłącznie reaguje. Co jest o tyle utrudnione, że żadna z partii, które obec- nie ponownie chcą utworzyć nową koalicję rządową nie uzyskała mandatu dla przeprowadzenia dalekosiężnej reformy unii walutowej. Zarówno CDU kanc- lerz Angeli Merkel, jak i SPD Martina Schultza, choć teraz już bez niego, w kam- panii wyborczej zaklinały wprawdzie chęć zreformowania UE, ale wypowia- dały się oględnie i ogólnikowo. W efekcie nie istnieje niemiecki plan dla stabi- lizacji strefy i waluty euro. Jedyny wyjątek dotyczy unii bankowej. § 3. Propozycje niemieckie w przezwyciężeniu kryzysu migracyjnego W tym obszarze istnieje duża konwergencja stanowisk między Niemcami a Francją. Angela Merkel postrzega kryzys migracyjny jako największe wyzwa- nie dla UE. Co w dużym stopniu wynika z konsekwencji politycznych, zarówno w wewnątrzniemieckim, jak i europejskim wymiarze, jakie wywołało otwarcie przez kanclerz przed migrantami granic Niemiec w sierpniu 2015 r.14 Dotych- czasowe rozwiązanie kryzysu opierało się na relokacji uchodźców (azylantów). Wyznaczone we wrześniu na szczycie unijnym 2015 r. kwoty były ograniczone na 2 lata15. A terminu w 2017 r. nie prolongowano. Do rozlokowania pozostaje jednak nie więcej niż 9000 osób. Ale podobnie jak od 2015 r. ponad 120 000 uchodźców nie zostało relokowanych, tak i teraz kraje unijne nie spieszą się z relokacją. Co nie dotyczy tylko krajów grupy wyszechradzkiej, ale i Francji, Austrii czy Hiszpanii. 14 Zob. R. Alexander, Die Getriebenen, Merkel und die Flüchtlingspolitik: Report aus dem Innern der Macht, Siedler Verlag 2016. 15 Informal meeting of heads of state or government, 23.9.2015 r., European Council, http:// www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2015/09/23/. 21 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej Rys. 1. Relokacja uchodźców z Grecji i Włoch od 2015 r.16 16 EU relocation scheme ends to mices reviews, Info Migrants, 26.9.2017 r., http://www.info- migrants.net/en/post/5270/eu-relocation-scheme-ends-to-mixed-reviews (dostęp: 8.1.2018 r.). 22 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... Zawodność mechanizmu relokacyjnego wypunktował w grudniu 2017 r. przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk. Krótko przed szczytem unij- nym w grudniu 2017 r. wysłał do stolic krajów członkowskich swoją analizę dotychczasowej polityki migracyjnej. I skrytykował oparcie jej na kwotach re- lokacyjnych jako „wyjątkowo wywołującej wewnętrzne podziały” w UE17. Za co został skontrowany przez Merkel. Dla niej w tej chwili bowiem problemy nie wynikają z logistycznego wyzwania związanego z relokacją, ale z przestrze- gania unijnego prawa i unijnych zasad, w tym przede wszystkim poszanowa- nia zasady solidarności między krajami unijnymi. Merkel i Macron są zgodni, że Wspólnota nie może zezwolić na nierespektowanie prawnych postanowień, w przypadku relokacji naruszanych przez Polskę, Węgry i Słowację. Skoro główny ciężar przyjęcia migrantów spoczywa na Grecji i na Włoszech, to roz- wiązaniem, które popiera niemiecki i francuski rząd, polega na obcięciu kra- jom, które nie chcą przyjąć uchodźców, unijnych dotacji z ich przeznaczeniem na dofinansowanie programów uchodźczych we Włoszech i Grecji. Rozwiąza- nie niezbyt eleganckie i obciążone dalszym odium wywoływania pęknięć i po- działów w łonie UE, ale z perspektywy Berlina, ale też i Paryża, jedyne moż- liwe i skuteczne. Choć nie do końca podzielane przez przewodniczącego KE Junckera. Podstawowym filarem w optyce Berlina mającym powstrzymać nielegalną falę migracji przez Morze Śródziemne jest kontrola granic zewnętrznych UE. Już w 2016 r. unijna agencja Frontex została rozbudowana personalnie i tech- nicznie. Wspiera ona kraje członkowskie i patroluje granice Grecji, Włoch, Bułgarii i Hiszpanii. W zakresie patrolowania Morza Śródziemnego wyjątkowe znacznie Merkel przypisuje współpracy z Libią. Libijska straż przybrzeżna ma zostać w najbliższym czasie przeszkolona i wyposażona do zwalczania band przemytników organizujących głównie z Libii przeprawy przez Morze Śród- ziemne. Zarabiają oni krocie, w granicach między 750 a 3500 dolarów za jedno miejsce w gumowej łodzi. Uciekinierzy byliby wtedy zatrzymywani przez libij- ską policję i wysyłani do hot spotów. Wstrząsany wojną domową kraj stanowi główny punkt przerzutowy z Afryki do Europy, przez który w 2016 r. dotarło z pomocą przemytniczych band 180 000 migrantów. Wstępem do szerokiej kooperacji UE z Libią jest zawarte w grudniu 2017 r. w Rzymie porozumienie 17 Remarks by President Donald Tusk following the European Council meetings on 14 and 15 December 2017, Concil of the EU, Statements and Remarks, 15.12.2017 r., http://www.consili um.europa.eu/en/press/press-releases/2017/12/15/remarks-by-president-donald-tusk-on-the-eu ropean-council-meetings-on-14-and-15-december-2017/pdf (dostęp: 8.1.2018 r.). 23 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej między rządami Włoch i Libii o współpracy, podpisane przez włoskiego pre- miera Paolo Gentiloni i libijskiego Fajes al Sarradscha18. Już w tej chwili libij- skie łodzie patrolowe, (sprezentowane przez Włochy), wyławiają migrantów i zawracają do Libii19. Współpraca z Libią napotyka jednak na krytykę, gdyż kraj nie przestrzega praw człowieka20. Liczne organizacje pozarządowe, ale też i ONZ zarzucają Libii stosowanie tortur, gwałtów i rozstrzelań. Praktyka han- dlu ludźmi jest szeroko rozpowszechniona. Ponadto rząd premiera Al Sarrad- scha kontroluje zaledwie część kraju. Reszta znajduje się w rękach konkurują- cych ze sobą o władzę lokalnych milicji. Deal z Libią nabiera znaczenia jednak w kontekście 300 000 uchodźców z Afryki znajdujących się w tym kraju, z tego pewna ich część została aresztowana i trafiła do więzień. Za nielegalny wjazd do Libii prawodawstwo krajowe przewiduje areszt. Nie wyodrębnia ono także kategorii uchodźcy. 18 Italy-Libya agreement: the Memorandum text, Associazione per gli Studi Giuridici sull’Im- migrazione, 7.2.2017 r., http://www.asgi.it/english/italy-libya-agreement-the-memorandum-text/ (dostęp: 8.1.2018 r.). 19 EU Trust Fund for Africa adopts € 90 million programme on protection of migrants and improved migration management in Libya. European Commission, Press release, 12.4.2017 r., http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-951_en.htm (dostęp: 8.1.2018 r.). 20 F. Mc Namara, Y. Pascouau, EU external migration policy: In the kingdom of the blind the one-eyed man is king. European Policy Centre, Commentary, http://www.epc.eu/pub_details. php?cat_id=4 pub_id=7405 (dostęp: 8.1.2018 r.). 24 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... Rys. 2. Rejestrowane przerzuty z Libii przez Morze Śródziemne w latach 2001–201721 Drugi filar, sugerowany wspólnie przez Merkel i Macrona, polega na utwo- rzeniu europejskich centrów azylowych w Afryce. Takich, jakie wcześniej powstały w Turcji na podstawie porozumienia z prezydentem Turcji Re- cep Tayyip Erdoganem. W przypadku Afryki hotspots miałyby zostać utwo- rzone w Czadzie i Nigerii. Tam azylanci składaliby swoje wnioski azylowe. Wraz z przyznaniem azylu, Afrykańczycy przyjeżdżaliby do Europy w ramach tzw. programów Resettlement, które zawarto już choćby z Jordanią lub Li- banem. Przewiduje ono finansowanie pobytów studenckich Afrykańczyków w Europie, którzy wracają potem do swoich krajów. Rozwiązania niemieckie przewiduje wprowadzenie w tym celu elektronicznego systemu rejestracji mi- grantów wzorującego sie na amerykańskim systemie „Esta”22. 21 Lybien – ein schwieriger Partner der europäischer Migrationspolitik, Bundeszentrale für politische Bildung, 28.6.2017 r., http://www.bpb.de/gesellschaft/migration/kurzdossiers/250481/ libyen (dostęp: 8.1.2018 r.). 22 System ESTA nakłada dla wszystkich pasażerów, którzy podróżują do USA w ramach Visa Waiver Program obowiązek rejestracji elektronicznej przed przybyciem do USA. Pasażerowie, którzy nie dokonają ESTY mogą nie zostać wpuszczeni na pokład samolotu lecącego do USA. Re- 25 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej Ponadto Merkel nie sprzeciwia się przyjęciu większej liczby migrantów eko- nomicznych. „Mogę wyobrazić sobie, że za krajami afrykańskimi zawrzemy porozumienia odnośnie kontyngentów, według których pewna liczba ludzi mogłaby tu studiować lub pracować”. „Bo tylko ograniczanie się do zwalcza- nia nielegalnej migracji byłoby krokiem błędnym. Wyjściem z sytuacji byłoby w przyszłości zezwolenie na przyjazd migrantów kierujących się pobudkami ekonomicznymi, takich „których potrzebowalibyśmy np. do opieki nad oso- bami w podeszłym wieku”23. Jak duże miałyby być te kontyngenty lub pro- gramy, nie zostało jeszcze skonkretyzowane. Nie ulega jednak wątpliwości, że pozwoliłyby one ograniczyć nielegalną migrację. Merkel, podobnie jak Macron, opowiada się za utworzeniem centralnego europejskiego urzędu azylowego, który szybko i w sposób ujednolicony opra- cowywałby wnioski azylowe. Propozycja, którą wspiera KE Junckera. Dlatego europejskie Biuro Wsparcia dla Kwestii Azylu EASO zostanie wkrótce roz- budowane do rangi agentury, tak jak Frontex. Ujednolicone miałyby zostać także świadczenia dla azylantów w krajach członkowskich UE. Przy czym de- cyzja o przyznaniu azylu niezmiennie należałaby w do krajów narodowych. Natomiast jeśli uchwalenie wspólnego dla UE prawa azylowego nie jest jeszcze przewidziane, to przynajmniej awizowana jest rekonstrukcja systemu dubliń- skiego. Do tej pory na jego podstawie odpowiedzialność za rejestrację azylanta i jego pobyt spada na pierwszy kraj, do którego uchodźca dotrze. Propozycja natomiast przewiduje, że jeśli możliwości przyjęcia uchodźców przez pierw- szy kraj zostałyby przekroczone, następowałaby automatycznie ich relokacja do innych krajów unijnych. Kraj odmawiający relokacji, byłby zobligowany do świadczeń finansowych. § 4. Polityka bezpieczeństwa Po Brexicie i objęciu we władanie Białego Domu przez Donalda Trumpa w zakresie polityki bezpieczeństwa Niemcy razem z Francją forsują zacie- śnienie współpracy w ramach PESCO „Permanent Structured Cooperation”. jestracji dokonuje się najpóźniej na 72 godziny przed przybyciem do USA i przedkłada podczas odprawy biletowej. Zob. E. Waiver, https://www.estausawaiver.co.uk/ (dostęp: 8.1.2018 r.). 23 Merkel offen für Kontingente legaler Migration aus Afrika, Die Welt, 29.8.2017 r., https:// www.welt.de/politik/deutschland/article168091311/Merkel-offen-fuer-Kontingente-legaler-Ein wanderung-aus-Afrika.html (dostęp: 8.1.2018 r.). 26 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... W tych ramach prawie wszystkie kraje unijne, bo 24 z 27 – bez Wielkiej Brytanii, Danii i Malty – przystąpiły do współpracy nad projektami militar- nymi. Obejmują one szerokie spektrum, od wypuszczenia wspólnego drona, przez lotniczy szpital polowy, po produkcję wspólnego bombowca. W przy- padku bombowca Niemcy mogłyby zakupić 50, tyle samo co Francja, pozo- stałe kraje mniej. Bombowce należałyby do poszczególnych armii narodowych. Ale całe zaplecze, bazy lotnicze, naprawy sprzętu, trening dla pilotów, kontrola przestrzeni powietrznej znajdowałaby się we wspólnych rękach, dzięki czemu można by zaoszczędzić dużo środków. Ten przykład wyjaśnia sens współpracy w ramach PESCO, nakierowanej na ujednolicenie uzbrojenia armii europej- skich i na zaoszczędzenie kosztów. Lista projektów w chwili obecnej wynosi 17. Współpraca w ramach PESCO nie miałaby być jakąkolwiek konkurencją dla NATO, tylko uzupełnieniem wobec sojuszu. Nie brakuje ekspertów, którzy sądzą, że PESCO stanowi pierwszy krok w kierunku utworzenia europejskiej armii. Właśnie podczas swojego przemó- wienia na Sorbonie we wrześniu 2017 r. prezydent Macron wezwał do utworze- nia armii europejskiej, zawiązania wspólnego budżetu wojskowego i uchwa- lenia wspólnej doktryny militarnej. Tej idei sprzyja akurat wyjście Wielkiej Brytanii z UE, gdyż Londyn konsekwentnie sprzeciwiał się jej, od kiedy propo- zycję armii europejskiej rok wcześniej wysunął przewodniczący KE Juncker24. Wielka Brytania opierała bowiem swoje bezpieczeństwo na strukturach na- towskich, nie chcąc ich dublować w żadnym wymiarze. Ale wyjście Wielkiej Brytanii oznacza, z drugiej strony, utratę potencjału militarnego, wkładu fi- nansowego oraz zdolności operacyjnych, jakie Londyn wnosił do największych ram wojskowych w ramach UE – Wspólnej Polityce Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO). Na utworzenie wspólnej armii europejskiej jest jeszcze, zdaniem Berlina, za wcześnie. To raczej wyzwanie rozłożone w czasie, daje się słyszeć nad Re- nem. Nie jest też przesądzone zwiększenie wydatków na zbrojenia z 1 do 2 PKB. Choć w przypadku Niemiec oznaczałoby wywindowanie budżetu wojskowego do sumy 60 mld euro. Krok, któremu w rozmowach koalicyjnych sprzeciwia się SPD. Na razie budżet opiewa na 37 mld euro i do 2020 r. zwięk- szy się do 40 mld euro. Akurat SPD, bardziej niż chadecja Angeli Merkel pozy- tywniej spogląda w kierunku armii europejskiej, głównie ze względu na moż- liwości zaoszczędzenia środków finansowych. 24 Juncker will eine gemeinsame EU-Armee, Tagesschau.de, 8.3.2015 r., https://www.tages schau.de/ausland/juncker-armee-finanzminister-101.html (dostęp: 8.1.2018 r.). 27 Część I. Ewolucja ustroju Unii Europejskiej Zaczątki w kierunku armii europejskiej kiełkują w formie bilateralnej współpracy narodowych armii. I tak Niemcy stworzyli z Holendrami wspólny korpus, który brał już udział w operacji w Afganistanie. A z Francuzami wspólną brygadę w sile 60 000 żołnierzy. Ostatnio włączyli się do natowskiej szpicy na flance wschodniej, obok Belgów, Holendrów, Brytyjczyków, Kana- dyjczyków i Polaków. W 2017 r. Berlin podpisał porozumienie z Czechami i Rumunią o ściślejszej współpracy wojskowej „Affilation”, której pierwsze wspólne manewry odbyły się jeszcze w ubiegłym roku. To właśnie Niemcy razem z Francją forsują po opuszczeniu Wielkiej Bry- tanii zacieśnioną współpracę w ramach unijnej agendy Wspólnej Polityki Bez- pieczeństwa i Obrony (WPBO), wspierane najbardziej przez Włochy i Fin- landię. Postrzeganą również jako odpowiedź na międzynarodowy terroryzm. Prace projektowe nad wspólnym bombowcem, który zastąpiłby „Eurofighter” i „Rafale” mają zostać ukończone do połowy 2018 r. Nie tak dalece zaawan- sowane są natomiast prace nad wspólnym czołgiem „Le Leo”, nawiązującym koncepcyjnie do niemieckiego „Leoparda 2”. Współpraca niemiecko-francu- ska wychodzi poza ramy jeszcze jednej struktury, tzw. „Globalnej strategii bez- pieczeństwa UE”25, przedłożonej w 2016 r. przez wysokiego przedstawiciela UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Federicę Mogherini. Tyle, że nowa globalna strategia obrony UE obniża poziom ambicji tej organizacji jako sa- modzielnego kreatora polityki bezpieczeństwa do obszarów jej najbliższych politycznych peryferii. Tym samym UE rezygnuje z pozycji istotnego gracza międzynarodowego w przyszłości. Z pewnością spowodowane jest to realną i pragmatyczną oceną ograniczonych możliwości dzisiejszej, znajdującej się w głębokim kryzysie tożsamościowym Unii Europejskiej”26. Niezależnie od przeciągających się rozmów koalicyjnych, i niezależnie od aktywności Niemiec w obszarze polityki bezpieczeństwa, zestawienie aktywno- ści Macrona i Merkel, szczególnie w zakresie reform politycznych UE, wypada zdecydowanie na niekorzyść niemieckiej kanclerz. Choć w większości rozwią- zania francuskiego prezydenta odwołują się do już kiedyś zaistniałych pomy- słów. Najbardziej do tzw. „Raportu pięciu prezydentów”, który wypracowali prezydenci: Rady Europejskiej (Donald Tusk), KE (Jean-Claude Juncker), EBC 25 Shared vision, common action: a stronger Europe. A Global Strategy for the European Union’s Foreign and Security Policy, Brussels, 28.6.2016 r., European Union External Action, http://www.eeas.europa.eu/archives/docs/top_stories/pdf/eugs_review_web.pdf (dostęp: 8.1.2018 r.). 26 K. Miszczak, Przyszłość polityki bezpieczeństwa i obrony Unii Europejskiej, Krakowskie Studia Międzynarodowe 2017, Nr 1, s. 67. 28 Rozdział 2. Niemieckie „Ordnung” dla Europy czyli status... (Mario Draghi), PE (Martin Schulz) i Euro-grupy (Jeroen Dijsselbloem), suge- rując przekształcenie dotychczasowej unii walutowo-gospodarczej w pełno- krwistą unię walutową27. Choć projekt pięciu prezydentów ustępował rozma- chem projektowi unii politycznej z połowy 1990 r. autorstwa Wolfganga Schäu- blego28. Tymczasem jeszcze przed wyborami parlamentarnymi we wrześniu 2017 r. Merkel zatroszczyła się o to, by „Raport pięciu prezydentów” tra- fił do kosza na śmieci. W Berlinie dominujący tenor reakcji na propozycje Macrona wskazuje na ich nierealność, uargumentowaną koniecznością niebez- piecznych zmian traktatowych, oraz na odrobienie przez Macrona zadań do- mowych, czyli uporania się najpierw z problemami na francuskim rynku pracy jako warunku aktywności na forum europejskim. W przeciwieństwie do Ber- lina brukselska centrala, a wśród jej agend najbardziej PE, szukałyby jeszcze bardziej odważnych rozwiązań. Skłania to do konstatacji, że to nie Macron jest samotny, tylko Merkel, gotowa zachować status quo w UE, który od czasów kryzysu waluty euro 2012 r. ma przyklejoną mało sympatyczną dla Berlina łatkę „niemieckiej Europy”. Jeśli jednak przegra Macron, przegra Europa. Kry- zys waluty euro i kryzys migracyjny, w który Europę wciągnęły Niemcy, ma szansę zakończyć się wraz z przyjęciem propozycji francuskiego prezydenta. Ich odrzucenie przez niemieckiego partnera, kryzys rozszerzy na główną oś unijną, z niebezpiecznymi konsekwencjami dla niej całej Wspólnoty. 27 Der Bericht der fünf Präsidenten. Die Wirtschafts- und Währungsunion Europas vollenden, Europäische Kommission, Publikationen, 22.6.2015 r., https://ec.europa.eu/commission/publi- cations/five-presidents-report-completing-europes-economic-and-monetary-union_de (dostęp: 8.1.2018 r.). 28 W. Schäuble, K.W. Lamers, Überlegungen zur europäischen Politik, CDU/CSU-Bundestags- fraktion, 1.9.1994 r., http://www.bundesfinanzministerium.de/Content/DE/Downloads/schaeu- ble-lamers-papier-1994.pdf?_blob=publicationFile v=1 (dostęp: 8.1.2018 r.). 29
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Unia Europejska w przededniu Brexitu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: