Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00397 005160 12585643 na godz. na dobę w sumie
Unijne standardy programów sprawiedliwości naprawczej - ebook/pdf
Unijne standardy programów sprawiedliwości naprawczej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8603-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> międzynarodowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja prezentuje mało znane w Polsce założenia teoretyczne oraz praktykę stosowania programów sprawiedliwości naprawczej. Przybliża poszczególne programy oraz wskazuje, w jaki sposób należałoby je wdrożyć do polskiego systemu prawnego.
Książka w dużej mierze poświęcona jest mediacji jako jedynej funkcjonującej w Polsce instytucji sprawiedliwości naprawczej. Autorzy, wybitni specjaliści - teoretycy oraz praktycy - zwracają uwagę na mankamenty uregulowania i stosowania mediacji oraz przedstawiają propozycje koniecznych zmian w zakresie sprawiedliwości naprawczej. Swój punkt widzenia prezentują, odnosząc się zarówno do argumentów za stosowaniem sprawiedliwości naprawczej, jak i przeciwnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................. 7 Wstęp ................................................................................................................. 11 Otwarcie konferencji ...................................................................................... 13 Marzena Kowalska ..................................................................................... 15 Irena Lipowicz ............................................................................................ 21 Referaty ............................................................................................................. 31 Część I. Programy sprawiedliwości naprawczej Cezary Kulesza Mediacja jako program sprawiedliwości naprawczej w Polsce (uwagi na tle dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r.) ............................. 35 Wojciech Zalewski Programy sprawiedliwości naprawczej – w poszukiwaniu najlepszej drogi. Uwagi na tle dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw ........................................................................................... 57 Katarzyna Dudka Możliwość wykorzystania innych niż mediacja programów sprawiedliwości naprawczej w procesie karnym ........................... 73 5 Spis treści Jerzy Książek, Magdalena Grudziecka Konferencja sprawiedliwości naprawczej ........................................ 85 Część II. Mediacja i mediatorzy w polskim systemie prawnym Ewa Bieńkowska Mediacja w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości de lege lata i de lege ferenda .................................................................. 109 Agnieszka Rękas Mediacja w polskim prawie karnym .............................................. 139 Rafał Cebula Mediacja w procesie cywilnym na tle ponowoczesności ............ 157 Andrzej Szpor Perspektywy mediatora w przestrzeni administracji publicznej ... 176 Robert Kaszczyszyn Mediacja i mediatorzy w polskim systemie prawnym ................ 185 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW .............................................. 199 6 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne – decyzja ramowa Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 mar- ca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu kar- nym (Dz. Urz. WE L 82 z 22.03.2001, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 72) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s. 57) – europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) decyzja 2001/220/WSiSW dyrektywa 2012/29/UE EKPC k.c. k.k. k.k.w. k.p.c. – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wyko- nawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) 7 projekt ustawy – projekt z dnia 15 października 2009 r. ustawy o media- torach i zasadach prowadzenia mediacji w sprawach o mediatorach skierowanych przez organy procesowe Wykaz skrótów k.p.k. k.p.w. k.w. nowelizacja z dnia 27 września 2013 r. p.p.s.a. p.u.s.p. r.p.m.s.k. r.p.m.s.n. TUE u.p.s.n. KPP KZS M. Praw. 8 – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowa- nia karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępo- wania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 395 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 482 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1247 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępo- waniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 133 z późn. zm.) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie postępowania mediacyj- nego w sprawach karnych (Dz. U. Nr 108, poz. 1020) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 maja 2001 r. w sprawie postępowania mediacyj- nego w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 56, poz. 591 z późn. zm.) – Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13) – ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowa- niu w sprawach nieletnich (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 382) Czasopisma i publikatory – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Krakowskie Zeszyty Sądowe – Monitor Prawniczy NP OSNKW OTK-A Prok. i Pr. PS ZN WSZiP ADR CRSiK KSN MOPS PCPR RPO SPZOZ Wykaz skrótów – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Karnej i Woj- skowej – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria A – Prokuratura i Prawo – Przegląd Sądowy – Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania i Pra- wa im. Heleny Chodkowskiej Inne – alternatywne metody rozwiązywania konfliktów (Alternative Dispute Resolution) – Centrum Rozwiązywania Sporów i Konfliktów przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu War- szawskiego – konferencja sprawiedliwości naprawczej – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej – Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie – Rzecznik Praw Obywatelskich – samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej 9 Wstęp Sprawiedliwość naprawcza to idea zaspokojenia potrzeb ofiary prze- stępstwa. Przynosi ona również korzyści jego sprawcy i społeczności lokal- nej. Tego pierwszego uczy bowiem przyjmowania odpowiedzialności za swoje czyny, przywracając zarazem ład społeczny zaburzony przestępstwem. Publikacja przybliża koncepcję sprawiedliwości naprawczej i poka- zuje jej zalety niezależnie od zasadniczego celu procesu, jakim jest roz- strzygnięcie dotyczące odpowiedzialności karnej. Omawia obowiązujące w tym zakresie unijne standardy i porównuje je z rozwiązaniami obowią- zującymi w polskim prawie. Mam nadzieję, że zapoznanie się z tymi standardami przybliży Pań- stwu ideę sprawiedliwości naprawczej i zachęci do postrzegania spraw karnych również przez jej pryzmat. Prokurator Generalny Andrzej Seremet Otwarcie konferencji Marzena Kowalska* W imieniu Prokuratora Generalnego i swoim serdecznie witam wszystkich zgromadzonych na dzisiejszej konferencji pt. „Sprawiedliwość naprawcza w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw”. Witam współorganizatorów dzisiejszej sesji: – panią profesor Irenę Lipowicz – Rzecznika Praw Obywatelskich, – pana Włodzimierza Albina – Prezesa wydawnictwa Wolters Kluwer, które medialnie wspiera naszą dzisiejszą konferencję, – Nadinspektora Generała Mirosława Schosslera. – przedstawiciela Kancelarii Prezydenta RP, – pana Wojciecha Węgrzyna – Podsekretarza Stanu w Ministerstwie – pana Leszka Pietraszkę – Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa Witam: Sprawiedliwości, i Prokuratury. Witam również: – sędziów, prokuratorów, – ekspertów-naukowców, przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz prokuratorów – koordynatorów z poszczególnych apelacji. * Marzena Kowalska – zastępca Prokuratora Generalnego. 15 Serdecznie witam: – członków zespołu ds. ofiar przestępstw, którzy opracowali komentarz do dyrektywy ustanawiającej normy minimalne w zakresie wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Szanowni państwo, jest mi niezmiernie miło, że mogę otworzyć kon- ferencję poświęconą tak ważnej sprawie. Jest to już czwarta konferencja dotycząca mediacji, którą mam przyjemność otworzyć. Pierwsza sesja pt. „Mediacja karna jako forma sprawiedliwości na- prawczej” odbyła się 4 lata temu. Tematem następnej była „Mediacja w praktyce prokuratorskiej – dziś i jutro”, natomiast w 2012 r. problema- tykę konferencji stanowiła „Mediacja karna jako instytucja dla pokrzyw- dzonego”. W tym miejscu pragnę również podziękować wydawnictwu Wolters Kluwer. W okresie naszej wieloletniej współpracy powstało kilka znakomi- tych publikacji poświęconych tematyce praw ofiar przestępstw. Szanowni państwo, wiemy wszyscy, jak istotną rolę odgrywa media- cja jako element systemu sprawiedliwości naprawczej – o tym mówiliśmy wielokrotnie podczas naszych sesji. Wiemy również, że jednym z celów postępowania karnego jest za- pewnienie pokrzywdzonemu naprawienia szkody wyrządzonej przestęp- stwem i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Cel ten może zostać do- skonale osiągnięty poprzez stosowanie instytucji mediacji. Warunek jest jeden. Interes ofiary musi być priorytetem. Szanowni państwo, Unia Europejska podjęła działania na rzecz ofiar przestępstw pod koniec lat 90. XX w. Konsekwencją była decyzja ramo- wa Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym (Dz. Urz. WE L 82 z 22.03.2001, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 72). Celem tej regulacji było zbli- żenie regulacji prawnych poszczególnych państw, dążenie do harmonizacji prawa w stopniu zapewniającym ofiarom przestępstw jednakowo wysoki stopień ochrony w każdym z nich. Analizy i mechanizmy przeglądowe spo- wodowały podjęcie przez Komisję Europejską decyzji w przedmiocie opra- cowania dokumentu wzmacniającego bardziej pozycję ofiar przestępstw w stosunku do pozycji przyjętej w decyzji ramowej 2001/220/WSiSW. Stąd też uchwalono dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającą normy minimalne w zakresie 16 praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującą decyzję ramo- wą Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s. 57). 17 Dyrektywa w przeciwieństwie do decyzji 2001/220/WSiSW, która cał- kowicie tę kwestię pomija, przywiązuje bardzo dużą wagę do ochrony in- teresów dziecka. Jest to następstwem zmian wprowadzonych Traktatem z Lizbony, zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawia- jący Wspólnotę Europejską sporządzonym dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569), na mocy którego w art. 3 ust. 3 akapit 2 TUE wskazano, iż jednym z pierwszoplanowych zadań Unii jest wsparcie ochro- ny praw dziecka. To samo dotyczy zapewnienia należytej ochrony ofiarom będącym osobami niepełnosprawnymi. Ponadto dyrektywa 2012/29/UE zawiera wymóg przekazania infor- macji ofiarom przez właściwe organy, służby udzielające wsparcia w zakre- sie sprawiedliwości naprawczej w prostym i przystępnym języku, a także prawo do wsparcia od chwili pierwszego kontaktu z właściwym organem. Decyzja ramowa zachęcała państwa członkowskie do korzystania z mediacji w sprawach karnych, dyrektywa 2012/29/UE zakłada, że sy- stemy prawne poszczególnych państw już przewidują mediację lub inne programy sprawiedliwości naprawczej w odniesieniu do spraw karnych. Dyrektywa statuuje jako podstawowe: prawo do zapewnienia bezpie- czeństwa w ramach usług w zakresie sprawiedliwości naprawczej. Prawo to oznacza ochronę przed wtórną i ponowną wiktymizacją, zastraszeniem oraz odwetem. Usługi sprawiedliwości naprawczej, a wśród nich i media- cja, mogą być stosowane tylko wówczas, gdy leżą w interesie ofiary prze- stępstwa (pkt 46 preambuły oraz art. 12). Pozwolą państwo, że przytoczę kilka przykładów na to, że interes ofiary powinien być priorytetem dla odpowiednich służb państwa. Już w preambule w pkt 46 zaznaczono, że przy podejmowaniu decyzji, czy dana sprawa będzie przedmiotem usługi mediacyjnej należy wziąć pod uwagę szereg czynników, które związane są z sytuacją ofiary. Należą do nich m.in.: „charakter i waga przestępstwa, zakres zaistniałych urazów, powtarzające się naruszenia fizycznej, seksualnej lub psychologicznej in- tegralności ofiary, nierównowaga sił oraz wiek, dojrzałość lub potencjał in- telektualny ofiary, które mogą ograniczyć lub zmniejszyć zdolność ofiary do podejmowania świadomych wyborów lub przeszkodzić w uzyskaniu przez ofiarę pozytywnych rezultatów”. W dyrektywie 2012/29/UE zwraca się także uwagę na właściwą ko- munikację pomiędzy ofiarą a służbami świadczącymi usługi w zakresie sprawiedliwości naprawczej. Dyrektywa stanowi wprost, że informacje dla pokrzywdzonego powinny być mu przekazane w sposób dla niego zrozumiały (pkt 21 preambuły, art. 4). Dyrektywa nakłada obowiązek, by państwa członkowskie popierały inicjatywy, które umożliwiają osobom zapewniającym ofiarom usługi spra- wiedliwości naprawczej odpowiednie szkolenie, w celu zagwarantowania świadczenia tych usług z szacunkiem oraz w sposób bezstronny i profe- sjonalny (pkt 61 preambuły, art. 25 ust. 4). To tylko kilka przykładów, które wyraźnie wskazują pożądany kieru- nek działań organów państwa, wytyczony przepisami dyrektywy. Szanowni państwo, w obecnej chwili ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 88, poz. 555 z późn. zm.) nie uwzględnia wszystkich powszechnie akceptowanych i stosowanych za- sad, wypracowanych przez społeczność międzynarodową. Pewne zmia- ny w prawie nastąpią niebawem z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1247 z późn. zm.), czyli z dniem 1 lip- ca 2015 r. W znowelizowanym przepisie artykułu 23a k.p.k. rozszerzono zakres podmiotów, które mogą kierować sprawę do mediacji. Ponadto wprowa- dzono obowiązek pouczenia zarówno pokrzywdzonego, jak i oskarżonego o celach i zasadach postępowania mediacyjnego, w tym o treści nowego przepisu art. 178a1. Wprowadzono tym samym zasadę poufności. Zawarto także zasadę dobrowolności w § 4 znowelizowanego przepisu, która stano- wi o możliwości przeprowadzenia mediacji, a także o cofnięciu zgody na mediację. Natomiast § 7 stanowi, że postępowanie mediacyjne prowadzi się w sposób bezstronny i poufny, nie zapewnia jednak realizacji wszyst- kich zasad dotyczących mediacji, a wypracowanych na gruncie prawa mię- dzynarodowego. W szczególności brakuje gwarancji bezpieczeństwa dla pokrzywdzonego, a ponadto zakazu wykorzystywania informacji uzy- skanych w trakcie mediacji na użytek postępowania karnego. Sam zakaz przesłuchiwania na ten temat mediatora to za mało, ponieważ muszą ze- znawać w charakterze świadków strony i inni uczestnicy postępowania mediacyjnego. 1 „Nie wolno przesłuchiwać jako świadka mediatora co do faktów, o których dowiedział się od oskarżonego lub pokrzywdzonego prowadząc postępowanie mediacyjne, z wyłączeniem informa- cji o przestępstwach, o których mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego”. 18 Szanowni państwo, chciałabym podkreślić, że Prokurator General- ny w ramach swoich ustawowych kompetencji podejmuje wysiłki na rzecz wzmocnienia pozycji ofiar przestępstw i ich bezpieczeństwa, realizując konkretne działania. Prokurator Generalny Zarządzeniem nr 44 z dnia 24 września 2010 r. powołał Zespół Doradców do spraw Ofiar Przestępstw przy Prokuratorze Generalnym. Cieszę się, że Zespół zaangażowany jest w przedsięwzięcia związane z działalnością publikacyjną. Dotychczas wydane zostały na- stępujące prace: – Mediacja karna jako forma sprawiedliwości naprawczej, red. L. Mazowie- cka, Warszawa 2011; szawa 2012; – Mediacja w praktyce prokuratorskiej dziś i jutro, red. L. Mazowiecka, War- – Wiktymizacja wtórna. Geneza, istota i rola w przekształcaniu polityki trakto- wania ofiar przestępstw, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2012; – Jak skutecznie chronić ofiary przemocy w rodzinie, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2013; – Kompensata państwowa dla ofiar przestępstw w Polsce. Teraźniejszość i przy- szłość, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2013; – Mediacja karna jako instytucja ważna dla pokrzywdzonego, red. L. Mazo- wiecka, Warszawa 2013; – Ofiary przestępstw z nienawiści, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2013; – E. Bieńkowska, L. Mazowiecka, Uprawnienia pokrzywdzonego przestęp- stwem, Warszawa 2014; – Ofiary handlu ludźmi, red. L. Mazowiecka, Warszawa 2014; – Ochrona danych osobowych i wizerunku ofiary przestępstwa, red. L. Mazo- wiecka, Warszawa 2014. Ponadto został wydany także komentarz do dyrektywy 2012/29/UE, który rozesłano do licznych instytucji państwowych, przedstawicieli świata nauki oraz wydawnictw prawniczych. W tym miejscu pragnę podzięko- wać Zespołowi ds. Ofiar Przestępstw za przygotowanie komentarza oraz wydawnictwu Wolters Kluwer za jego wydanie. W dniu 1 kwietnia 2014 r. Prokurator Generalny wydał Wytyczne do- tyczące zasad postępowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie2, w ramach których zalecono podejmowanie ze szczególną starannością decyzji o skie- 2 http://www.pg.gov.pl 19 rowaniu do mediacji spraw dotyczących przestępstw związanych z prze- mocą w rodzinie (pkt 23). Szanowni państwo, pozwolę sobie przytoczyć kilka danych staty- stycznych, które zobrazują nam stan spraw kierowanych do mediacji w ra- mach działań prokuratury. W 2012 r. na 1 150 499 spraw karnych, które wpłynęły do prokuratury, jedynie 1290 spośród nich skierowanych było do mediacji (0,11 ). W 2013 r. na 1 130 082 sprawy karne do mediacji skierowanych było 1211 (0,10 ). Od kilku lat najwięcej spraw do mediacji kieruje Prokuratura Apela- cyjna w Białymstoku. W 2013 r. było to ponad 57 (w 2012 r. ponad 60 ) w skali całego kraju. Do 2010 r. wskaźnik ten wynosił przeszło 72 . Tych kilka liczb uświadamia nam, że instytucja mediacji nie jest po- wszechna i nie jest w wystarczającym stopniu wykorzystywana. A szkoda, bo jedną z zalet mediacji jest możliwość szybkiego i realnego uzyskania przez ofiarę satysfakcjonującego rozwiązania sporu, przy czym sprawca nie pozostaje stroną pasywną i może naprawić skutki swojego czynu. Szanowni państwo, mając na uwadze użyteczność i atrakcyjność mediacji, będącej elementem sprawiedliwości naprawczej, mogę państwa zapewnić, że Prokuratura Generalna będzie w dalszym ciągu aktywnie uczestniczyć w propagowaniu działań na rzecz rozpowszechnienia tej al- ternatywnej formy rozwiązywania konfliktów, tym bardziej że ta tematyka pozostaje w stałym zainteresowaniu Unii Europejskiej, której regulacjami przecież jesteśmy związani. Zdaję sobie również sprawę z tego, że wprowadzenie w życie insty- tucji mediacji nie jest zadaniem łatwym. Wymaga ono jeszcze wiele pracy zarówno w sferze informowania, rozpowszechniania wiedzy na ten temat, ale także zmian w świadomości prawników. Dziękuję wydawnictwu Wolters Kluwer za pomoc w przygotowaniu sesji, ufundowanie nagrody oraz wydanie materiałów pokonferencyjnych. 20 Irena Lipowicz 1. Wprowadzenie Problematyka mediacji to jedno z priorytetowych działań Rzeczni- ka Praw Obywatelskich od wielu lat – zarówno w aspekcie prawa karne- go, jak również cywilnego. Jak pokazują doświadczenia państw Unii Eu- ropejskiej, korzyści płynące z upowszechnienia się w systemie prawnym mediacji są ogromne, a nasze zapóźnienie na tle Unii Europejskiej jest nie- wytłumaczalne. Zapewnienie ofiarom przestępstw dostępu do sprawnie działającej mediacji wynika wprost z zobowiązań międzynarodowych – por. art. 12 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2012/29/UE z dnia 25 paź- dziernika 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wspar- cia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującej decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s. 57) i stanowi niezbędne ogniwo przeciwdziałania wtórnej wiktymizacji ofiar przestępstw, a tak- że przyczynia się do ochrony godności ofiar przestępstw. Niestety, w kontekście polskiej praktyki korzystania z mediacji, na- leży skonstatować, iż zainteresowanie tą instytucją stron postępowania, jak również sądu, jest niewielkie, co potwierdzają nawet statystyki Mi- nisterstwa Sprawiedliwości. W sprawach karnych można było zaobserwować wręcz bulwersują- cy spadek stosowania mediacji. W 2006 r. do postępowania mediacyjne- * Dr hab. Irena Lipowicz – prof. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Rzecznik Praw Obywatelskich. 21 go przekazanych zostało 5052 spraw, natomiast w roku 2011 tylko 3251, a w roku 2012 – 32521. To wstydliwe dane, które nie odzwierciedlają ist- nienia w Polsce już dużego grona świetnie przygotowanych mediatorów. Z kolei analiza statystyk dotyczących liczby mediacji w sprawach cy- wilnych wskazała jednoznacznie, że wprowadzona do procedury cywil- nej w 2005 r. instytucja mediacji raczej nie upowszechniła się jako alterna- tywny do sądowego sposób rozwiązywania sporów. Liczba spraw w po- stępowaniu cywilnym, w których strony skierowano do mediacji na pod- stawie postanowień sądów rejonowych i okręgowych, wynosiła: w 2006 r. – 1448, w 2008 r. – 1455, w 2010 r. – 2196. Natomiast liczba spraw, w których umorzono postępowanie sądowe na skutek zatwierdzenia ugody zawar- tej przed mediatorem w postępowaniach przed sądem rejonowym i są- dem okręgowym wynosiła: w 2006 r. – 98 spraw, w 2008 r. – 119 spraw, w 2010 r. – 148 spraw. Liczby te wskazują na to, że tylko w znikomym procencie spraw w wyniku mediacji uniknięto prowadzenia postępowania sądowego ce- lem rozstrzygnięcia sporu. Należy więc podkreślić, iż podejmowanie przez Rzecznika Praw Oby- watelskich działania opierały się w tej sytuacji na tezie, że z różnych po- wodów mediacja zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych nie speł- niła dotychczas pokładanych w niej nadziei. Wystąpienia RPO były zatem próbą wskazania niektórych z tych powodów, celem ich wyeliminowania przez zmianę regulacji prawnych. 2. Aktualny stan prawny w sprawach karnych W obecnie obowiązującym stanie prawnym kwestię mediacji w spra- wach karnych reguluje: 1) art. 23a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 88, poz. 555 z późn. zm.), zgodnie z którym sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może z inicjatywy lub za zgodą pokrzywdzonego i oskarżonego, skierować sprawę do instytucji lub osoby godnej zaufania w celu przeprowadzenia postę- powania mediacyjnego między pokrzywdzonym i oskarżonym. Po- 1 Postępowania w sprawach karnych w sądach powszechnych zakończone w wyniku postępowania mediacyj- nego w latach 1998–2012; http://ms.gov.pl/pl/dzialalnosc/mediacje/publikacje-akty-prawne- statystyki/ [dostęp: 02.09.2013]. 22 stępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc, a jego okresu nie wlicza się do czasu trwania postępowania przygotowaw- czego. Instytucja lub osoba godna zaufania sporządza, po przeprowa- dzeniu postępowania mediacyjnego, sprawozdanie z jego przebiegu i wyników; 2) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych (Dz. U. Nr 108, poz. 1020). Nie jest ono jednak tak precyzyjne jak rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 maja 2001 r. w sprawie postępowania media- cyjnego w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 56, poz. 591 z późn. zm.), któ- re stanowi o tak istotnych kwestiach, jak te, że postępowanie mediacyjne w sprawach nieletnich jest poufne (§ 12 rozporządzenia), a mediacja może być prowadzona przez mediatorów, którzy są odpowiednio przeszkoleni (§ 8 rozporządzenia). Ustanowienie podobnych standardów wobec me- diatorów w sprawach karnych mogłoby przyczynić się do wzrostu kwa- lifikacji mediatorów i tym samym zwiększenia efektywności i popular- ności mediacji. 3. Postulaty Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawach karnych i cywilnych W wystąpieniach generalnych w sprawach karnych kierowanych do Ministra Sprawiedliwości Rzecznik zwracał uwagę na stworzenie szer- szych mechanizmów korzystania z mediacji oraz profesjonalizację usług mediacyjnych, a ponadto na: 1) umożliwienie skierowania sprawy do mediacji przed wydaniem po- stanowienia o przedstawieniu zarzutów; 2) wprowadzenie mediacji do postępowania w sprawach o wykroczenia; 3) zainicjowanie prac legislacyjnych nad ustawą o zawodzie mediato- ra, analogiczną do ustawy o zawodzie kuratora; 4) wprowadzenie mediacji na etapie wykonywania kary pozbawienia wolności. Do prowadzenia mediacji po wyroku namawiają od lat bezskutecz- nie nie tylko sami mediatorzy, ale również ważne organy i instytucje państwowe, indywidualnie posłowie i senatorowie, czy środowisko naukowe. Niektóre znaczące przykłady to: uchwała Komisji Prawo- 23
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Unijne standardy programów sprawiedliwości naprawczej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: