Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00354 005575 13106868 na godz. na dobę w sumie
Uprawnienia wierzyciela z umowy przedwstępnej w razie jej niewykonania lub nienależytego wykonania przez dłużnika - ebook/pdf
Uprawnienia wierzyciela z umowy przedwstępnej w razie jej niewykonania lub nienależytego wykonania przez dłużnika - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 414
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9005-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem monografii jest próba syntetycznego ujęcia katalogu uprawnień przysługujących wierzycielowi w razie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przedwstępnej przez dłużnika. Zakres rozprawy obejmuje nie tylko uprawnienia wynikające z samej umowy przedwstępnej, ale również uprawnienia przyznane wierzycielowi na podstawie przepisów szczególnych, w tym uprawnienia uregulowane w art. 59 KC, w przepisach o skardze pauliańskiej czy związane z wpisem roszczenia do księgi wieczystej, a także uprawnienia pozwalające na wygaszenie stosunku umownego oraz uprawnienia związane z rozliczeniami stron na wypadek niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej. Podstawowym celem badawczym pracy jest ustalenie, czy i ewentualnie w jakim zakresie analizowane uprawnienia wierzyciela z umowy przedwstępnej różnią się od odpowiednich uprawnień przysługujących wierzycielom z innych umów.

Recenzowana praca stanowić będzie cenne źródło wiedzy w zakresie umowy przedwstępnej. Na uwagę zasługuje przede wszystkim wielowątkowość poruszonych w niej zagadnień dotyczących uprawnień wierzyciela. Stąd nie mam wątpliwości, że opiniowane opracowanie dr Grykiela zasługuje na publikację.

Profesor Uczelni Łazarskiego dr hab. Anna Konert

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE Uprawnienia wierzyciela z Umowy przedwstępnej w razie jej niewykonania lUb nienależytego wykonania przez dłUżnika JarosłaW Grykiel Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE JAROSŁAW GRYKIEL • UPRAWNIENIA WIERZYCIELA Z UMOWY PRZEDWSTĘPNEJ W RAZIE JEJ NIEWYKONANIA LUB NIENALEŻYTEGO WYKONANIA PRZEZ DŁUŻNIKA Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Małgorzata Sieradzka CHARAKTER PRAWNY POSTĘPOWANIA I RODZAJE ROZSTRZYGNIĘĆ WYDAWANYCH W POSTĘPOWANIU W SPRAWACH PRAKTYK NARUSZAJĄCYCH ZBIOROWE INTERESY KONSUMENTÓW Marcin Menkes GOVERNANCE GOSPODARCZY – STUDIUM PRAWNO- MIĘDZYNARODOWE Małgorzata Wach-Pawliczak WYŁĄCZENIE WSPÓLNIKA ZE SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Anna Walaszek-Pyzioł (red.) INTERDYSCYPLINARNE PROBLEMY NIELEGALNEGO POBORU ENERGII. STUDIUM PRAWNE Sabina Kubsik PRZEDKONTRAKTOWA ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA Z TYTUŁU NIEUCZCIWYCH NEGOCJACJI Marcin Asłanowicz POZYCJA PRAWNA ARBITRA W ARBITRAŻU HANDLOWYM Jędrzej Jerzmanowski FINANSOWANIE PRZEZ SPÓŁKĘ AKCYJNĄ NABYCIA LUB OBJĘCIA EMITOWANYCH PRZEZ NIĄ AKCJI W PROCESIE WYKUPU MENEDŻERSKIEGO www.ksiegarnia.beck.pl UPRAWNIENIA WIERZYCIELA Z UMOWY PRZEDWSTĘPNEJ W RAZIE JEJ NIEWYKONANIA LUB NIENALEŻYTEGO WYKONANIA PRZEZ DŁUŻNIKA JAROSŁAW GRYKIEL WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2017 Wydawca: Natalia Adamczyk Recenzja naukowa: prof. Uczelni Łazarskiego dr hab. Anna Konert Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-9004-8 ISBN e-book 978-83-255-9005-5 Spis treści XIII Wprowadzenie ........................................................................................................... XVII Wykaz skrótów .......................................................................................................... XXI Bibliografia ................................................................................................................ Orzecznictwo ............................................................................................................. XXXIII 1 Rozdział I. Roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej .............................. 1 § 1. Przedmiot roszczenia ................................................................................ § 2. Charakter prawny roszczenia .................................................................. 4 4 I. Roszczenie główne ........................................................................... 6 II. Roszczenie o wykonanie zobowiązania in natura ....................... 8 III. Roszczenie majątkowe, niepieniężne ............................................ 9 IV. Podzielność świadczenia ................................................................. V. Osobisty charakter ........................................................................... 10 14 VI. Szczególny tryb realizacji ................................................................ 14 VII. Pozostałe cechy ................................................................................ 15 § 3. Przesłanki realizacji roszczenia ............................................................... I. Nadejście terminu spełnienia świadczenia .................................. 15 18 II. Uchylanie się przez dłużnika od zawarcia umowy ..................... 18 1. Wprowadzenie ........................................................................... 19 2. Znaczenie pojęcia uchylania się ............................................. 22 3. Przypadki uzasadnionej odmowy ........................................... A. Nieodpowiedni termin ..................................................... 22 22 B. Nieuzyskanie finansowania ............................................. 23 C. Niespełnienie świadczenia przez kontrahenta ............. 24 D. Niemożliwość świadczenia .............................................. E. Warunek ............................................................................. 24 24 F. Nadzwyczajna zmiana stosunków .................................. G. Niepewność świadczenia kontrahenta ........................... 25 H. Wątpliwości co do zaproponowanego sposobu zawarcia umowy ................................................................ I. Nadużycie prawa ............................................................... III. Dodatkowe przesłanki sądowej realizacji roszczenia ................. 1. Wprowadzenie ........................................................................... 2. Forma umowy przedstępnej .................................................... 26 27 27 27 28 V Spis treści 3. Pozostałe przesłanki silniejszego skutku umowy przedwstępnej ............................................................................ A. Ogólna charakterstyka przesłanek ................................. B. Zgoda osoby trzeciej, zgoda organu władzy publicznej ........................................................................... C. Zgoda wewnętrzna ............................................................ D. Wydanie przedmiotu świadczenia ................................. E. Zgodność umowy z ustawą lub zasadami współżycia społecznego ........................................................................ F. Treść umowy ..................................................................... 4. Kwestie intertemporalne .......................................................... 5. Wnioski ....................................................................................... IV. Brak możliwości uwzględnienia roszczenia na podstawie art. 5 KC ............................................................................................ § 4. Wskazywane w literaturze wyłączenia roszczenia w sytuacjach szczególnych ............................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Stosunki pracownicze ...................................................................... III. Umowy oparte na wzajemnym zaufaniu ..................................... § 5. Wady przedmiotu świadczenia z umowy przyrzeczonej .................... § 6. Zbycie, zniszczenie lub utrata przedmiotu świadczenia z umowy przyrzeczonej .............................................................................................. I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zbycie przed procesem ................................................................... III. Zbycie w trakcie procesu ................................................................ IV. Utrata lub zniszczenie z przyczyn, za które dłużnik odpowiada ......................................................................................... V. Utrata lub zniszczenie z przyczyn nieobjętych odpowiedzialnością dłużnika ......................................................... § 7. Treść roszczenia ......................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Czynniki kształtujące treść umowy przyrzeczonej ..................... 1. Wprowadzenie ........................................................................... 2. Dyrektywy wykładni ................................................................. 3. Skutki czynności kształtowane przez przepisy prawa ......... 4. Ustawowe modyfikacje klauzul umownych .......................... 5. Ogólne zasady wykonania zobowiązania .............................. 6. Klauzule wymagające dookreślenia ........................................ 7. Klauzule modyfikacyjne ........................................................... 8. Dookreślenie świadczeń częściowych .................................... 32 32 33 34 35 36 36 39 40 41 43 43 43 44 46 49 49 53 63 64 65 66 66 67 67 68 69 70 71 71 72 73 VI Spis treści 9. Okoliczności występujące po zawarciu umowy przedwstępnej ............................................................................ 10. Wnioski ....................................................................................... III. Czynności dłużnika niezbędne do zawarcia umowy przyrzeczonej .................................................................................... § 8. Tryb realizacji roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej ............. I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Droga sądowa ................................................................................... III. Zawarcie umowy przyrzeczonej na podstawie udzielonego pełnomocnictwa ............................................................................... IV. Zawarcie umowy przyrzeczonej na podstawie złożonej wcześniej oferty ................................................................................ § 9. Przedawnienie roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej ............. § 10. Wygaśnięcie roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej ................ Rozdział II. Roszczenie odszkodowawcze .......................................................... § 1. Charakter prawny ...................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Roszczenie w ramach odpowiedzialności kontraktowej ............ III. Możliwość zbiegu z roszczeniem deliktowym ............................. IV. Prawo wyboru między roszczeniem odszkodowawczym a roszczeniem o wykonanie umowy ............................................. § 2. Przesłanki realizacji roszczenia ............................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zdarzenie wywołujące szkodę ....................................................... III. Szkoda ................................................................................................ IV. Związek przyczynowy ..................................................................... § 3. Treść roszczenia ......................................................................................... I. Zakres odszkodowania .................................................................... II. Wysokość odszkodowania .............................................................. III. Sposób naprawienia szkody ........................................................... § 4. Dopuszczalność modyfikacji umownej ................................................. I. Zasady ogólne ................................................................................... II. Zadatek .............................................................................................. III. Kara umowna ................................................................................... § 5. Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych ....................................... I. Reguła ogólna ................................................................................... II. Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych w razie oddalenia powództwa o zawarcie umowy ................................... III. Przedawnienie roszczeń o zwrot zadatku .................................... 73 74 75 76 76 77 90 93 95 97 99 99 99 101 103 104 106 106 108 110 110 111 111 117 124 126 126 128 133 135 135 135 137 VII Spis treści IV. Kwestie intertemporalne ................................................................. V. Wnioski .............................................................................................. § 6. Wpływ zrzeczenia się przez wierzyciela roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej na roszczenie odszkodowawcze ...................... Rozdział III. Roszczenie o świadczenie na poczet umowy przyrzeczonej ... § 1. Dopuszczalność konstrukcji .................................................................... § 2. Charakter prawny ...................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zobowiązanie naturalne ................................................................. III. Warunek ............................................................................................ IV. Zobowiązanie pełne ......................................................................... V. Podsumowanie ................................................................................. § 3. Przesłanki realizacji roszczenia ............................................................... § 4. Treść roszczenia oraz skutki niewykonania zobowiązania przez dłużnika ....................................................................................................... § 5. Przedawnienie ............................................................................................ Rozdział IV. Uprawnienie z art. 59 KC ............................................................... § 1. Możliwość zastosowania do umowy przedwstępnej ............................ I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Ochrona roszczeń istniejących ...................................................... III. Ochrona roszczeń przyszłych ........................................................ IV. Umowy przedwstępne o słabszym skutku ................................... V. Ochrona roszczeń przedawnionych .............................................. VI. Ochrona roszczeń o rozszerzonej skuteczności .......................... VII. Prawo wyboru uprawnienia przez wierzyciela ............................ § 2. Charakter prawny ...................................................................................... § 3. Przesłanki realizacji ................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zawarcie umowy fraudacyjnej ....................................................... III. Niemożliwość zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela ........... IV. Związek przyczynowy ..................................................................... V. Wiedza stron o roszczeniu wierzyciela ......................................... VI. Skuteczność względem kolejnych nabywców .............................. § 4. Tryb realizacji ............................................................................................ § 5. Termin ......................................................................................................... § 6. Skutki prawne ............................................................................................ I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Mechanizm realizacji uprawnienia ............................................... III. Kolizja z wpisem do księgi wieczystej .......................................... IV. Kolejne czynności fraudacyjne ...................................................... 139 140 142 143 143 145 145 146 148 151 154 155 157 159 163 163 163 165 167 169 171 171 173 174 176 176 177 179 182 184 187 188 189 190 190 190 193 194 VIII Spis treści Rozdział V. Uprawnienie do wniesienia skargi pauliańskiej ......................... § 1. Możliwość zastosowania .......................................................................... § 2. Charakter prawny ...................................................................................... § 3. Przesłanki realizacji ................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Istnienie wierzytelności podlegającej ochronie ........................... III. Wymagane cechy chronionej wierzytelności .............................. IV. Dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z osobą trzecią . V. Wystąpienie skutku w postaci pokrzywdzenia wierzyciela ....... VI. Związek przyczynowy ..................................................................... VII. Uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią .................. VIII. Działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela ......................................................................................... IX. Zła wiara osoby trzeciej .................................................................. § 4. Tryb realizacji ............................................................................................ I. Powództwo przeciwko osobie trzeciej .......................................... II. Upoważnienie przemienne po stronie osoby trzeciej ................ § 5. Termin ......................................................................................................... § 6. Skutki prawne orzeczenia pauliańskiego ............................................... I. Bezskuteczność względna ............................................................... II. Możliwość zaspokojenia z majątku osoby trzeciej ..................... III. Pierwszeństwo zaspokojenia .......................................................... IV. Skutki dalszego zbycia .................................................................... Rozdział VI. Uprawnienia wynikające z wpisu roszczenia w księdze wieczystej ............................................................................................................. § 1. Zakres zastosowania ................................................................................. I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zasada numerus clausus .................................................................. III. Status prawny roszczeń przyszłych ............................................... IV. Ogólne zasady wpisu roszczeń z umowy przedwstępnej ........... V. Sposób ujawnienia roszczenia ....................................................... VI. Roszczenia z umowy przedwstępnej o słabszym skutku ........... VII. Podstawa prawna wpisu ................................................................. § 2. Charakter prawny ...................................................................................... § 3. Przesłanki realizacji ................................................................................... I. Nabycie prawa w drodze czynności prawnej .............................. II. Katalog praw chronionych ............................................................. III. Prawo wyboru przez wierzyciela właściwego środka ochrony . § 4. Treść uprawnień ........................................................................................ I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Roszczenie o rozporządzenie prawem .......................................... 197 197 198 200 200 202 205 207 211 216 217 218 223 229 229 230 233 234 234 236 240 243 245 245 245 246 248 251 251 253 253 254 256 256 258 258 259 259 260 IX Spis treści III. Wykreślenie wpisów naruszających prawo wierzyciela objęte roszczeniem ....................................................................................... IV. Pierwszeństwo ................................................................................... § 5. Utrata uprawnienia ................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Utrata uprawnienia na podstawie art. 19 KWU ......................... III. Utrata uprawnienia na podstawie przepisów szczególnych ...... Rozdział VII. Uprawnienie do odmowy przyjęcia świadczenia dłużnika ... § 1. Dopuszczalność odmowy przyjęcia świadczenia według zasad ogólnych ...................................................................................................... § 2. Charakter prawny uprawnienia .............................................................. § 3. Przesłanki skorzystania z uprawnienia .................................................. § 4. Termin ......................................................................................................... Rozdział VIII. Uprawnienie do odstąpienia od umowy ................................. § 1. Wprowadzenie ........................................................................................... § 2. Model ustawowy ........................................................................................ § 3. Regulacje umowne .................................................................................... I. Zasady ogólne ................................................................................... II. Zadatek .............................................................................................. III. Umowne prawo odstąpienia .......................................................... IV. Odstępne ............................................................................................ V. Autonomiczne uprawnienie do odstąpienia przewidziane przez strony ...................................................................................... Rozdział IX. Uprawnienia z tytułu rozliczenia świadczeń dokonanych na poczet umowy przyrzeczonej w razie jej niedojścia do skutku ......... § 1. Wprowadzenie ........................................................................................... § 2. Podstawy prawne ....................................................................................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Przepisy ogólne ................................................................................ III. Regulacje szczególne ........................................................................ § 3. Charakter prawny i treść poszczególnych uprawnień ......................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Zwrot spełnionych świadczeń ........................................................ III. Wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy ....................................... IV. Pożytki ................................................................................................ V. Przychody nadzwyczajne (niebędące pożytkami) ...................... VI. Nakłady .............................................................................................. VII. Odpowiedzialność za zużycie, pogorszenie lub utratę przedmiotu świadczenia ................................................................. § 4. Przedawnienie ............................................................................................ X 265 275 282 282 282 289 291 291 292 294 296 299 299 301 303 303 303 305 307 308 311 311 312 312 313 318 319 319 320 325 330 333 333 339 342 Spis treści Zakończenie ............................................................................................................... Wybrane tezy szczegółowe ..................................................................................... Indeks rzeczowy ........................................................................................................ 347 355 363 XI Wprowadzenie Umowa przedwstępna jest bardzo dogodnym instrumentem prawnym pozwalają- cym uprawnionemu na uzyskanie od kontrahenta wiążącego zobowiązania zawarcia w przyszłości umowy o określonej treści. Konstrukcja prawna umowy przedwstępnej znana jest wielu obcym ustawodaw- stwom, wśród których można wymienić chociażby prawo niemieckie, austriackie, szwajcarskie, francuskie, hiszpańskie, portugalskie czy włoskie. W jednych systemach prawnych przewidziano odrębne przepisy poświęcone umowie przedwstępnej (prawo szwajcarskie1, prawo austriackie2, prawo włoskie3), w innych natomiast ogólna do- puszczalność umowy przedwstępnej wywodzona jest albo ze szczegółowych rozwiązań poświęconych danemu typowi umowy (prawo francuskie4, prawo hiszpańskie5), albo też z ogólnej zasady swobody umów (prawo niemieckie)6. Są także systemy prawne, 1 Por. m.in. art. 22 OR – szerzej na ten temat E. Bucher, P. Saladin, Die verschiedenen Be- deutungsstufen des Vorfertrages, Berner Festgabe zum Schweizerischen Juristentag 1979, Nr 21, s. 169–195, oraz N.R. Herzog, Der Vorvertrag im schweizerischen und deutschen Schuldrecht, Zürich 1999, passim. Specyfika prawa szwajcarskiego polega na tym, że w poszczególnych kan- tonach można zauważyć istotny wpływ, odpowiednio, prawa niemieckiego, francuskiego czy włoskiego, co rzutuje m.in. na kształt poszczególnych rozwiązań prawnych dotyczących umowy przedwstępnej – por. D. Henrich, Vorvertrag, Optionsvertrag, Vorrechtsvertrag, Berlin–Tübingen 1965, s. 60. 2 Por. § 936 ABGB – szerzej na ten temat F. Gschnitzer, H. Klang (red.), Kommentar zum Allgemeinen bürgerlicher Gesetzbuch, Bd. IV/1, Wien 1968, § 936, oraz K. von Hase, Vertragsbin- dung durch Vorvertrag, Berlin 1999, s. 60. 3 Por. art. 1351 CC – szerzej na ten temat K. von Hase, Vertragsbindung, s. 66 i n., oraz D. Henrich, Vorvertrag, s. 41 i n., wraz z powołaną tam literaturą i orzecznictwem. 4 Przykładowo, w prawie francuskim koncepcja umowy przedwstępnej wywodzona jest z art. 1589 KN, regulującego przyrzeczenie umowy sprzedaży – por. m.in. M. Detmeier, Das ein- seitige and das beiderseitige Kaufvertragversprechen – Bedeutung und Funktion der Kaufvorver- träge im franzözischen Recht, Köln 1999, s. 145, oraz D. Henrich, Vorvertrag, s. 20 i n., wraz z powołaną tam literaturą i orzecznictwem, a także A. Olejniczak, Charakter prawny porozumień przygotowujących zawarcie umowy w prawie francuskim, PNUŚ 1992, Nr 16, s. 101–115. 5 Por. art. 1451 hiszpańskiego kodeksu cywilnego, regulujący przyrzeczenie umowy sprze- daży. 6 Tak m.in. w prawie niemieckim – por. N. Geiben, Der Vorvertrag im Internationalen Priva- trecht, Frankfurt/M. 2007, s. 43 i n.; K. von Hase, Vertragsbindung, s. 23 oraz 71 i n.; N.R. Herzog, Der Vorvertrag, passim; P. Kues, Vereinbarungen im Vorfeld eines Vertrages. Eine rechtsver- gleichende Arbeit zum deutschen und schweizerischen Recht, Konstanz 1994, s. 126. W prawie szwajcarskim także wskazuje się, że nawet w braku wyraźnej podstawy ustawowej dopuszczal- XIII Wprowadzenie w których konstrukcja umowy przedwstępnej jest co do zasady kwestionowana (prawo angielskie7). Z uwagi na istotne różnice pomiędzy rozwiązaniami prawnymi umowy przedwstępnej przyjętymi w poszczególnych krajach kwestie prawnoporównawcze zo- stały uwzględnione w niniejszej pracy jedynie w ograniczonym zakresie, głównie w celu przedstawienia szerszego kontekstu szczegółowych zagadnień dotyczących rodzimego ustawodawstwa. Posłużenie się umową przedwstępną może wynikać zarówno z okoliczności obiek- tywnych, jak i subiektywnych8. Zawarcie umowy przyrzeczonej jest bowiem w danych okolicznościach albo niemożliwe z uwagi na brak możliwości dopełnienia określonych wymogów prawnych (np. dochowania przewidzianej prawem formy czy uzyskania zgody właściwego organu) albo z różnych przyczyn strony postanowiły odłożyć w cza- sie zawarcie umowy definitywnej9. Umowie przedwstępnej poświęcono w Kodeksie cywilnym zaledwie dwa artykuły (art. 389 i 390 KC). Regulacja prawna jest w tej kwestii dość lakoniczna, a na dodatek mało precyzyjna10. Nawet ostatnia nowelizacja Kodeksu cywilnego dotycząca przepi- sów o umowie przedwstępnej11 nie usunęła wszystkich wątpliwości zgłaszanych wcze- śniej w doktrynie i w orzecznictwie. Dotyczy to m.in. charakteru prawnego roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej, katalogu przesłanek warunkujących silniejszy sku- tek umowy przedwstępnej, dopuszczalności zastrzegania świadczeń na poczet umowy przyrzeczonej czy też zakresu zastosowania szczególnej regulacji dotyczącej terminu przedawnienia roszczeń z umowy przedwstępnej. Dodatkową komplikację przy analizie poszczególnych zagadnień związanych z umową przedwstępną stanowi fakt, że umowa ta nie ma rozbudowanej charaktery- ność umów przedwstępnych wynikałaby z ogólnej zasady swobody umów – por. N.R. Herzog, Der Vorvertrag, s. 19; P. Kues, Vereinbarungen, s. 165. 7 N. Geiben, Der Vorvertrag, s. 78; P. Giliker, Pre-contractual liability in English and French Law, London–New York 2002, s. 31 i n.; D. Henrich, Vorvertrag, s. 69. 8 E. Jurgielaniec, Klauzule umowne w przedwstępnej umowie sprzedaży nieruchomości, cz. I – zadatek, Nieruchomości 2013, Nr 6, s. 4; M. Krajewski, Umowa przedwstępna zgodnie z no- welą do kodeksu cywilnego, PPH 2003, Nr 6, s. 5; A. Olejniczak, w: A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2010, s. 244; G. Rudnicki, w: S. Rudnicki (red.), Prawo obrotu nieruchomościami, Warszawa 1996, s. 358; D. Wajda, Umowa przedwstępna dotycząca zakupu nieruchomości, Warszawa 2013, s. 81; M. Wrzołek-Romańczuk, Umowa przedwstępna, Warszawa 1998, s. 15; Cz. Żuławska, w: J. Gudowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, cz. 1, Zobowiązania, Warszawa 2013 (aktualizacja R. Trzaskowski), s. 210–211; wyr. SA w Katowicach z 18.3.2010 r. (I ACa 39/10, Legalis). 9 Podobnie D. Henrich, Vorvertrag, s. 48 oraz 114–115. 10 Z. Truszkiewicz, Umowa przedwstępna, Glosa do wyr. SN z 21.1.2010 r. (I CSK 239/09, 11 Ustawa z 14.2.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw PS 2011, Nr 6, s. 126). (Dz.U. Nr 49, poz. 408). XIV Wprowadzenie styki własnej, a właściwości i ocena prawna konkretnych umów przedwstępnych za- wartych w obrocie zależy od tego, do jakiego typu umowy przyrzeczonej prowadzą12. Nie ma także pełnej jasności co do dopuszczalności oraz zakresu zastosowania do umowy przedwstępnej uprawnień przewidzianych w części ogólnej Kodeksu cywil- nego, w części ogólnej zobowiązań oraz w przepisach szczególnych. Dotyczy to zwłasz- cza uprawnienia uregulowanego w art. 59 KC, skargi pauliańskiej oraz uprawnień zwią- zanych z wpisem roszczenia do księgi wieczystej. Powyższe okoliczności sprawiają, że umowa przedwstępna wciąż wywołuje wiele kontrowersji. Zapewne z tego właśnie powodu jest ona przedmiotem analizy dokony- wanej przez wielu autorów13 oraz niezwykle często trafia na wokandę, czego przykła- dem są wyjątkowo liczne wypowiedzi SN oraz sądów niższych instancji. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się szeroko pojęta problematyka niewykonania oraz nienale- żytego wykonania umowy przedwstępnej. Przedmiotem niniejszego opracowania jest próba syntetycznego ujęcia katalogu uprawnień przysługujących wierzycielowi w razie niewykonania lub nienależytego wy- konania umowy przedwstępnej przez dłużnika. Zakres rozprawy obejmuje nie tylko uprawnienia wynikające z samej umowy przedwstępnej, ale również uprawnienia przy- znane wierzycielowi na postawie przepisów szczególnych, w tym uprawnienia uregu- lowane w art. 59 KC, w przepisach o skardze pauliańskiej czy związane z wpisem rosz- czenia do księgi wieczystej, a także uprawnienia pozwalające na wygaszenie stosunku umownego oraz uprawnienia związane z rozliczeniami stron na wypadek niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej. Podstawowym celem badawczym jest ustalenie, czy i ewentualnie w jakim zakresie uprawnienia te różnią się od odpowiednich uprawnień przysługujących wierzycielom z innych umów. W ramach analizy uwzględniono wszystkie cztery postaci niewykonania zobowią- zania tj.: 1) zwłokę, 2) opóźnienie, 3) niemożliwość świadczenia powstałą wskutek oko- liczności, za które dłużnik odpowiada, oraz 4) niemożliwość świadczenia spowodowaną okolicznościami, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Ponieważ przypadki nienależytego wykonania zobowiązania tworzą co do zasady katalog otwarty14, w pracy uwzględniono jedynie przykładowe zachowania dłużnika kwalifikowane jako nienale- żyte wykonanie umowy. 12 Por. uchw. SN z 9.12.2010 r. (III CZP 104/10, OSNC 2011, Nr 7–8, poz. 79) oraz wyr. SN z 30.1.2013 r. (V CSK 80/12, Legalis). 13 Por. m.in. M. Krajewski, w: E. Łętowska (red.), System Prawa Prywatnego, t. 5, Prawo zo- bowiązań – część ogólna, Warszawa 2013, s. 869 i n., oraz M. Krajewski, Umowa przedwstępna, Warszawa 2002, passim; P. Machnikowski, w: E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2013, s. 657–669; A. Olejniczak, Kodeks cywilny, t. 3, s. 244–266; W. Po- piołek, w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Warszawa 2013, s. 1094–1100; M. Wrzołek-Romańczuk, Umowa przedwstępna; A. Zbiegień-Turzańska, w: K. Osajda (red.), Ko- deks cywilny. Komentarz, t. 2, Warszawa 2013, s. 227–242. 14 F. Zoll, w: A. Olejniczak (red.), System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań – część ogólna, Warszawa 2014, s. 1137, 1152. XV Wprowadzenie W rozdziale I omówiono główne roszczenie wierzyciela z umowy przedwstępnej sprowadzające się do możliwości żądania od dłużnika zawarcia umowy przyrzeczonej. Drugi rozdział poświęcono analizie roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej wierzycielowi uchylaniem się przez dłużnika od zawarcia umowy przyrzeczonej. Rozdział III dotyczy niezwykle kontrowersyjnego zagadnienia dopuszczalności za- strzegania w umowie przedwstępnej świadczeń na poczet umowy przyrzeczonej. Oce- nie poddano m.in. charakter prawny takich zastrzeżeń oraz zakres swobody stron w jego określaniu, a także uprawnienia wierzyciela dotyczące przymusowej realizacji takich zastrzeżeń. Kolejne trzy rozdziały, tj. rozdział IV, V i VI, obejmują analizę uprawnień zwią- zanych z rozszerzeniem skuteczności umowy przedwstępnej na osoby trzecie. W tym zakresie uwzględniono m.in. dopuszczalność skorzystania przez wierzyciela z ochrony przewidzianej w art. 59 KC, możliwość skorzystania przez wierzyciela ze skargi pau- liańskiej, a także skutki prawne wynikające z wpisu roszczenia z umowy przedwstępnej do księgi wieczystej. W rozdziałach VII i VIII przedstawiono uprawnienia umożliwiające wierzycielowi zakończenie węzła obligacyjnego wynikającego z umowy przedwstępnej, w tym upraw- nienie do odmowy przyjęcia świadczenia zaofiarowanego przez dłużnika oraz upraw- nienie do odstąpienia od umowy przedwstępnej. Ostatni, dziewiąty rozdział, zawiera syntetyczne ujęcie różnych uprawnień przy- sługujących wierzycielowi w związku z rozliczeniem świadczeń spełnionych na poczet umowy przyrzeczonej, a także przeciwstawnych uprawnień dłużnika uwzględnianych w ramach omawianych rozliczeń. Obserwacja praktyki obrotu cywilnoprawnego oraz analiza wypowiedzi orzecznic- twa w przedmiocie umów przedwstępnych pozwala na postawienie tezy, że znako- mita większość umów przedwstępnych dotyczy szeroko pojętego obrotu nieruchomo- ściami. W literaturze trafnie zaobserwowano, że umowa przedwstępna stosunkowo często zastępuje w tym obszarze umowę docelową o skutku jedynie zobowiązującym do przeniesienia określonego prawa15. Zawieranie umów przedwstępnych stało się już powszechną praktyką, podczas gdy umowa o skutku jedynie zobowiązującym należy raczej do wyjątków. Z tego właśnie względu wiele kwestii poruszanych w niniejszej pracy będzie przedstawianych na przykładach zaczerpniętych z praktyki obrotu nieru- chomościami. Poznań, luty 2017 Jarosław Grykiel 15 M. Krajewski, w: System Prawa Prywatnego, t. 5, s. 871; M. Lemkowski, w: J. Grykiel, M. Lem- kowski, Czynności prawne. Art. 56–81 KC Komentarz, Warszawa 2010, s. 70; J. Matys, Proble- matyka umowy przedwstępnej w obrocie nieruchomościami, w: J. Bieluk, A. Doliwa, A. Malare- wicz-Jakubów, T. Mróz (red.), Z zagadnień prawa rolnego, cywilnego i samorządu terytorialnego. Księga Jubileuszowa Profesora Stanisława Prutisa, Białystok 2012, s. 574; A. Rembielińska-Skomiał, Umowa przedwstępna a umowa o przeniesienie własności (nieruchomości), NP 1988, Nr 7–8, s. 44. XVI Wykaz skrótów 1. Źródła prawa ABGB .............................................. austriacki kodeks cywilny z 1.6.1811 r. AnfG ................................................ Gesetz über Anfechtung von Rechtshandlungen des Schuldners ausserhalb des Insolvenzverfahrens (Anfechtungsgesetz) z 5.10.1994 r. (BGBl I s. 2911) CC .................................................... Codice civile (włoski kodeks cywilny z 1942 r.) KC .................................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.) KN ................................................... Kodeks Napoleona z 21.3.1804 r. KPC ................................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) KSH ................................................. ustawa z 15.9.2000 r. – Kodeks spółek handlowych KWU ............................................... ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipo- (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.) KZ .................................................... tece (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 790 ze zm.) rozporządzenie Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) Prezydenta OR .................................................... Obligationenrecht (szwajcarskie prawo zobowią- zań z 1911 r.) PrUpad ............................................ ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.) PWKC ............................................. ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające ko- deks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) 2. Organy orzekające BGH ................................................. Bundesgerichtshof SA .................................................... Sąd Apelacyjny SN .................................................... Sąd Najwyższy SO .................................................... Sąd Okręgowy TK .................................................... Trybunał Konstytucyjny XVII Wykaz skrótów 3. Czasopisma Apel.-Lub. ....................................... Apelacja Lublin Apel.-W-wa .................................... Apelacja Warszawa AUWr .............................................. Acta Universitatis Wratislaviensis BGHZ .............................................. Entscheidungssammlung des Bundesgerichtshofs in Zivilsachen Ius Novum Juristische Rundschau Biul. SAKa ...................................... Biuletyn Sądu Apelacyjnego w Katowicach Biul. SN ........................................... Biuletyn Sądu Najwyższego IN ..................................................... JR ..................................................... KPP .................................................. Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP ................................................. Monitor Prawniczy NP .................................................... Nowe Prawo NPN ................................................. Nowy Przegląd Notarialny OSA ................................................. Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSAG .............................................. Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Gdańsku OSA/Szcz. ....................................... Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Szczecinie OSAW ............................................. Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu OSN ................................................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego OSNC .............................................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna OSNCP ............................................ Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Pracy Zbiór Dodatkowy OSNC – ZD ................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – OSNP ............................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSP .................................................. Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA ........................................... Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- OTK-B ............................................. Orzecznictwo trybunału Konstytucyjnego seria B Pal. ................................................... Palestra PiP ................................................... Państwo i Prawo PNUŚ ............................................... Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego POSAG ............................................ Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego wych w Gdańsku PPEiS ............................................... Przegląd Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny PPiA ................................................ Przegląd Prawa i Administracji PPH ................................................. Przegląd Prawa Handlowego Pr. Bank. ......................................... Prawo Bankowe Pr. Gosp. ......................................... Prawo Gospodarcze Pr. Sp. .............................................. Prawo Spółek XVIII Wykaz skrótów Prok. i Pr. ....................................... Prokuratura i Prawo PS ..................................................... Przegląd Sądowy PUG ................................................. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego R. Pr. ............................................... Radca Prawny Rej. ................................................... Rejent RPEiS ............................................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rzeczposp. PCD ............................ Rzeczpospolita dodatek Prawo co Dnia Sł. Prac. ........................................... Służba Pracownicza SP ..................................................... Studia Prawnicze SPE ................................................... Studia Prawno Ekonomiczne TPP .................................................. Transformacje Prawa Prywatnego ZZP .................................................. Zeitschrift für Zivilprocess 4. Pozostałe skróty art. .................................................... artykuł cz. ..................................................... część Dz.U. ............................................... Dziennik Ustaw m.in. ................................................ m.in. n. ...................................................... następna Nb. ................................................... numer brzegowy por. .................................................. porównaj poz. .................................................. pozycja r. ....................................................... red. ................................................... redakcja s. ....................................................... t. ....................................................... t.j. ..................................................... wkł. .................................................. wkładka ze zm. .............................................. ze zmianami strona tom tekst jednolity rok XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Uprawnienia wierzyciela z umowy przedwstępnej w razie jej niewykonania lub nienależytego wykonania przez dłużnika
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: