Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00626 006709 11256440 na godz. na dobę w sumie
Usługi biznesowe oparte na wiedzy. Wpływ na konkurencyjność gospodarki na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej - ebook/pdf
Usługi biznesowe oparte na wiedzy. Wpływ na konkurencyjność gospodarki na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-798-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> handel i gospodarka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Postęp techniczny sprawił jednak, że współczesne gospodarki zaczęły przekształcać się w gospodarki oparte na wiedzy, innowacjach i nowych technologiach, a towarzyszył temu wzrost zapotrzebowania na usługi wspierające procesy produkcyjne, w szczególności te charakteryzujące się wysokim stopniem powiązania z technologią i wiedzą. Efektem tego był dynamiczny rozwój grupy usług określonej jako usługi biznesowe oparte na wiedzy (knowledge-intensive business services – KIBS) i towarzyszące temu przeobrażenia strukturalne w kierunku nowego modelu gospodarki usługowej, określanego jako „gospodarka usług”, w którym kluczową rolę odgrywają KIBS. W pracy zbadano w sposób kompleksowy wpływu KIBS na konkurencyjność działów wykorzystujących te usługi oraz na konkurencyjność całej gospodarki. Uwzględniono dwa główne kanały podnoszenia konkurencyjności – wzrost produktywności oraz poziom innowacyjności. Ponadto przedmiotem badania uczyniono wpływ intensywności wykorzystania KIBS w gospodarce na konkurencyjność międzynarodową działów świadczących KIBS. Odniesiono się też do gospodarki Polski, a także porównano znaczenie KIBS i ich wpływ na konkurencyjność w wybranych krajach „starej” UE oraz w grupie krajów przyjętych do UE w 2004 r., które przeszły podobną ścieżkę transformacji i integracji z UE.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Wyszkowska-Kuna – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 e-mail: jkuna@uni.lodz.pl RECENZENT Kazimierz A. Kłosiński REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE MUNDA – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I.W.06897.15.0.M Ark. wyd. 16,6; ark. druk. 18,375 ISBN 978-83-7969-797-7 e-ISBN 978-83-7969-798-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Rozwój i charakterystyka nowego modelu „gospodarki usług” na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej 1.1. Wprowadzenie 1.2. Mikro- i makroekonomiczne definicje usług i sektora usług 1.2.1. Podejście makroekonomiczne 1.2.2. Podejście mikroekonomiczne 1.2.3. Usługi pośrednie i finalne. Klasyfikacja usług pośrednich i pro- dukcyjnych 1.3. Stan badań na temat rozwoju usług w gospodarce 1.3.1. Trzysektorowy model rozwoju gospodarki 1.3.2. Znaczenie usług produkcyjnych w rozwoju gospodarki usługo- wej i w rozwoju gospodarczym 1.3.3. Koncepcja „gospodarki usług” 1.4. Empiryczna ilustracja stopnia zaawansowania rozwoju gospodarki usługowej i „gospodarki usług” w wybranych krajach Unii Europejskiej 1.4.1. Poziom rozwoju gospodarki usługowej 1.4.2. Przekształcenia strukturalne wewnątrz sektora usług 1.4.3. Poziom rozwoju „gospodarki usług” 1.5. Wzrost znaczenia usług produkcyjnych. Czynniki sprawcze 1.5.1. Postęp techniczny – rewolucja informatyczna i rozwój gospo- darki opartej na wiedzy 1.5.2. Zmiany w sposobie zarządzania przedsiębiorstwami 1.5.3. Outsourcing funkcji i procesów usługowych 1.5.4. Międzynarodowy outsourcing funkcji i procesów usługowych 1.6. Efekty wzrostu wykorzystania usług w działalności gospodarczej 1.6.1. Zacieranie się granicy między działalnością usługową i prze- 1.6.2. Wzrost znaczenia powiązań między sektorem przetwórczym twórczą 1.7. Podsumowanie i usługowym 9 17 17 18 19 22 24 28 28 30 33 35 35 39 41 45 45 49 51 53 56 56 59 61 6 Rozdział 2 Usługi biznesowe oparte na wiedzy w wybranych krajach Unii Europejskiej 2.1. Wprowadzenie 2.2. Znaczenie wiedzy w kontekście procesów świadczenia usług biznesowych opartych na wiedzy 2.3. Teoretyczne ujęcie usług biznesowych opartych na wiedzy 2.3.1. Próby teoretycznej analizy usług biznesowych opar- tych na wiedzy 2.3.2. Cechy charakteryzujące usługi biznesowe oparte na wiedzy 2.3.3. Klasyfikacja usług biznesowych opartych na wiedzy 2.3.4. Statystyczna klasyfikacja działów według stopnia za- awansowania technologicznego i oparcia na wiedzy 2.3.5. Statystyczne klasyfikacje działów zaliczanych do sek- tora usług biznesowych opartych na wiedzy 2.4. Analiza empiryczna usług biznesowych opartych na wiedzy w krajach objętych badaniem 2.4.1. Wartość dodana i zatrudnienie w sektorze usług bizne- sowych opartych na wiedzy 2.4.2. Znaczenie usług biznesowych opartych na wiedzy jako wkładu w procesy produkcyjne 2.5. Podsumowanie Rozdział 3 Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na innowacyjność gospodarki – przegląd badań i analiza empiryczna na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej 3.1. Wprowadzenie 3.2. Przegląd badań na temat wpływu usług biznesowych opar- tych na wiedzy na innowacyjność 3.2.1. Ewolucja podejścia do roli usług w systemach innowacji 3.2.2. Rola usług biznesowych opartych na wiedzy w syste- mach innowacji 3.2.3. Klasyfikacje działalności gospodarczych według ich roli w systemach innowacji 3.2.4. Rola usług biznesowych opartych na wiedzy w działal- ności innowacyjnej przedsiębiorstw wykorzystujących te usługi 3.3. Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na efekty działalności innowacyjnej – analiza empiryczna na przykła- dzie krajów objętych badaniem 3.3.1. Mierniki efektów działalności innowacyjnej 3.3.2. Źródło danych wykorzystanych w badaniu 3.3.3. Wpływ wielkości wydatków na usługi biznesowe opar- te na wiedzy na efekty działalności innowacyjnej 3.4. Podsumowanie 65 65 66 69 69 73 75 78 81 83 83 86 90 93 93 94 94 95 104 111 117 118 120 121 126 Spis treści Rozdział 4 Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na wzrost produktywności i produkcji w gospodarce – stan badań i opis metody badawczej zastosowanej w pracy 4.1. Wprowadzenie 4.2. Mierzenie zmian w produktywności 4.3. Czynniki determinujące łączną produktywność czynników produkcji 4.4. Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na wzrost produktywności i produkcji – przegląd badań 4.4.1. Mechanizmy wzmacniania produktywności przedsię- biorstw poprzez wykorzystanie usług biznesowych opartych na wiedzy 4.4.2. Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na pro- 4.4.3. Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na duktywność wzrost gospodarczy 4.5. Metoda badawcza wykorzystana do zbadania wpływu usług biznesowych opartych na wiedzy na wzrost produktywności i produkcji 4.5.1. Uzasadnienie wyboru metody badawczej 4.5.2. Opis metody badawczej 4.5.3. Źródło danych wykorzystanych w badaniu 4.6. Podsumowanie Rozdział 5 Wpływ usług biznesowych opartych na wiedzy na wzrost produktywności i produkcji w gospodarce – analiza empiryczna na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej 5.1. Wprowadzenie 5.2.  Dynamika wydatków na usługi biznesowe oparte na wiedzy w porównaniu z dynamiką pozostałych nakładów wykorzy- stywanych w produkcji 5.3. Wyniki dekompozycji wzrostu produkcji w krajach objętych badaniem 5.4.  Wydatki na usługi biznesowe oparte na wiedzy a  zmiany w produktywności – analiza porównawcza między krajami 5.5.  Wydatki na usługi biznesowe oparte na wiedzy i wzrost pro- duktywności jako źródła wzrostu produkcji w  poszczegól- nych działach 5.6.  Wydatki na usługi biznesowe oparte na wiedzy a  zmiany w produktywności – analiza porównawcza między działami 5.7.  Wydatki na usługi biznesowe oparte na wiedzy a  zmiany w produktywności i produkcji – analiza porównawcza mię- dzy grupami działów wyróżnionych z uwagi na stopień za- awansowania technologicznego i oparcia na wiedzy 7 129 129 130 134 136 136 137 150 154 154 155 158 161 163 163 165 169 179 184 189 191 Spis treści Rozdział 6 Intensywność wykorzystania w gospodarce krajowych usług biznesowych opartych na wiedzy a ich konkurencyjność międzynarodowa na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej 6.1. Wprowadzenie 6.2.  Międzynarodowy handel usługami biznesowymi opartymi na wiedzy w świetle statystyk bilansu płatniczego 6.3. Przegląd badań dotyczących konkurencyjności w eksporcie usług opartych na wiedzy 6.4. Mierniki konkurencyjności w eksporcie usług 6.5.  Konkurencyjność w eksporcie usług biznesowych opartych na wiedzy w krajach objętych badaniem 6.6. Czynniki determinujące konkurencyjność w eksporcie usług biznesowych opartych na wiedzy 6.6.1. Intensywność wykorzystania w gospodarce krajowych usług biznesowych opartych na wiedzy jako czynnik determinujący ich konkurencyjność międzynarodową 6.6.2. Czynniki determinujące konkurencyjność w eksporcie usług biznesowych opartych na wiedzy – analiza em- piryczna na przykładzie krajów objętych badaniem 6.6.2.1. Założenia modelu i  źródło danych wykorzy- stanych w modelu 6.6.2.2. Wyniki estymacji modelu ekonometrycznego 8 5.8.  Wpływ wydatków na usługi biznesowe oparte na wiedzy na wzrost produktywności i produkcji 5.9.  Stopień zaawansowania przeobrażeń strukturalnych w kie- runku nowego modelu produkcyjnego w  krajach objętych badaniem 5.10. Wpływ stopnia zaawansowania przeobrażeń strukturalnych na produktywność gospodarki w krajach objętych badaniem 5.11. Podsumowanie 6.7. Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Wykaz skrótów Załączniki Spis tabel, wykresów i załączników Summary Od Redakcji 197 201 203 207 211 211 213 215 218 220 225 226 228 229 230 236 239 247 269 271 285 291 293 Spis treści Wstęp W  świetle obowiązującego przez długi czas trzysektorowego modelu rozwoju gospodarczego, rozwój gospodarki usługowej był postrzegany jako efekt wzrostu zapotrzebowania konsumentów na różnego rodzaju usługi w miarę wzrostu ich dochodów. Postęp techniczny sprawił jednak, iż współczesne gospodarki zaczęły przekształcać się w gospodarki opar- te na wiedzy, innowacjach i nowych technologiach, a towarzyszył temu wzrost zapotrzebowania na usługi wspierające procesy produkcyjne, w szczególności te charakteryzujące się wysokim stopniem powiązania z technologią i wiedzą. Efektem tego był dynamiczny rozwój grupy usług określonej jako usługi biznesowe oparte na wiedzy (knowledge-intensive business services – KIBS)1 i towarzyszące temu przeobrażenia struktural- ne w kierunku nowego modelu gospodarki usługowej, określanego jako „gospodarka usług”, w którym kluczową rolę odgrywają KIBS. Przedstawiony w pracy przegląd literatury przedmiotu pokazuje zmie- niające się podejście do roli usług w rozwoju gospodarczym, wyrażające się m.in. w dostrzeżeniu, iż wydatki na usługi produkcyjne (do których zaliczane są również KIBS) powinny być postrzegane jako wkład w pro- cesy produkcyjne, w ten sam sposób jak wydatki przedsiębiorstw na su- rowce i materiały (Martinelli, 1991, s. 21–22), a popyt na te usługi ma cha- rakter popytu na produkty pośrednie2 (Outlon, 2001, s. 606). Dzięki temu zaczęło się zmieniać przekonanie o niewielkich możliwościach wzrostu produktywności i innowacyjności w gospodarkach, w których dominu- je sektor usług. Wpływ KIBS na efektywność procesów produkcyjnych 1 Obydwa określenia – usługi biznesowe oparte na wiedzy oraz KIBS – są używane zamiennie, ponieważ oznaczają tę samą grupę usług. W pracy na ogół używany jest skrót angielskiej nazwy, czyli KIBS. 2 Produkty pośrednie to dobra i usługi, które w całości są zużywane przez przed- siębiorstwa przy wytwarzaniu innych produktów (Milewski, Kwiatkowski, (red.), 2005, s. 543). 10 i innowacyjnych może mieć charakter bezpośredni i pośredni (Kox, Ru- balcaba, 2007a; 2007b; Evangelista, Lucchese, Meliciani, 2013). Bezpo- średni wpływ wynika z: (1) samego rozwoju firm świadczących KIBS, co pociąga za sobą tworzenie wysoko wykwalifikowanych miejsc pracy w gospodarce, (2) własnej działalności innowacyjnej prowadzonej przez firmy świadczące KIBS oraz roli jaką pełnią w narodowych, regionalnych i lokalnych systemach innowacji, (3) wzrostu produktywności w działach dostarczających KIBS. Pośredni wpływ wynika z wykorzystywania KIBS w  procesach produkcyjnych oraz w  działalności innowacyjnej przez przedsiębiorstwa z różnych działów i w tym przypadku KIBS powinny działać stymulująco na produktywność i innowacyjność w firmach swo- ich klientów. Podejście takie przyjęto w niniejszej pracy, gdzie przedmio- tem badania jest wpływ KIBS na konkurencyjność poszczególnych dzia- łów wykorzystujących te usługi w swojej działalności gospodarczej oraz na konkurencyjność samego sektora KIBS3. W  literaturze przedmiotu można spotkać wiele definicji konkuren- cyjności, ponieważ każdy autor rozumie ją trochę inaczej4 (Bieńkowski, 2008, s. 19). Punktem wyjścia do sformułowania definicji konkuren- cyjności jest pojęcie konkurencji. Konkurencja to proces współzawod- niczenia (rywalizacji) różnych podmiotów o  korzyści ekonomiczne, a  konkurencyjność to raczej zbiór cech charakteryzujących podmioty uczestniczące w tym procesie. Przedmiotem rywalizacji mogą być rynki zbytu lub zaopatrzenia, albo czynniki produkcji, natomiast podmiotami konkurencyjności są przedsiębiorstwa, sektory gospodarcze, regiony lub kraje. Konkurencyjność w ujęciu statycznym oznacza pozycję konkuren- cyjną, a w ujęciu dynamicznym – zdolność do konkurowania (Weresa, 2008, s. 101–102). W  warunkach postępującej globalizacji procesów gospodarczych, a  w  przypadku krajów UE dodatkowo w  warunkach pełnej swobody wymiany handlowej i przepływu czynników produkcji między krajami członkowskimi, konkurencyjność ma wymiar międzynarodowy. Gospo- darka konkurencyjna międzynarodowo to „gospodarka, która w warun- kach wolnego handlu i swobodnego przepływu czynników wytwórczych jest w stanie relatywnie szybko wzrastać i rozwijać się w długim okresie” (Radło, 2008, s. 78). Konkurencyjność gospodarki, podobnie jak kon- 3 Działy identyfikowane jako dostarczające KIBS są częścią sektora usług, dlatego faktycznie stanowią pewien podsektor usług. Jednakże z uwagi na to, iż w pracy uwaga nie jest skoncentrowana na całym sektorze usług, lecz jedynie na tej grupie usług, w celu uproszczenia nazewnictwa podsektor KIBS określany jest jako sek- tor KIBS. 4 W  literaturze przedmiotu jest około czterystu definicji konkurencyjności (Bień- kowski, 2008, s. 19). Wstęp 11 kurencyjność przedsiębiorstw, sektorów czy regionów, jest zdetermino- wana produktywnością pracy i kapitału (Bieńkowski, 2008, s. 24; Radło, 2008, s. 75) – szybsze tempo wzrostu produktywności danego podmiotu w porównaniu z innymi podmiotami przekłada się na wzrost jego konku- rencyjności. Ponadto kluczową determinantą trwałej konkurencyjności, zarówno w krajach wysoko rozwiniętych, jak i rozwijających się, jest in- nowacyjność (Wysokińska, 2001, s. 38). Zależność tę trafnie ujmuje defi- nicja przedstawiona przez Grupę Banku Światowego: „konkurencyjność jest stałym procesem innowacji, wzmacniania i ulepszania tych czynni- ków i działań, które decydują o produktywności czynników produkcji, co determinuje wielkość wytworzonej wartości dodanej”. Z  uwagi na kluczowe znaczenie produktywności i innowacyjności dla konkurencyj- ności, w pracy przedmiotem badania jest wpływ wykorzystywania KIBS w procesach gospodarczych na innowacyjność oraz produktywność, a co za tym idzie na konkurencyjność poszczególnych działów oraz całej go- spodarki. Cele pracy są następujące: 1. Zbadanie znaczenia KIBS w  procesie rozwoju nowego modelu „gospodarki usług”; 2. Zbadanie wpływu KIBS na konkurencyjność poprzez ich oddzia- ływanie na innowacyjność i produktywność poszczególnych dzia- łów, charakteryzujących się różnym stopniem wykorzystania tych usług oraz całej gospodarki; 3. Zbadanie konkurencyjności w eksporcie KIBS oraz czynników ją determinujących, uwzględniając rolę poziomu wykorzystania kra- jowych KIBS w stymulowaniu ich konkurencyjności międzynaro- dowej. Na podstawie przedstawionego w pracy przeglądu literatury na temat: – znaczenia usług produkcyjnych na różnych etapach rozwoju go- spodarki i ich roli w procesie rozwoju nowego modelu „gospodarki usług”; – roli KIBS w systemach innowacji oraz w działalności innowacyjnej przedsiębiorstw wykorzystujących te usługi; – wpływu KIBS na produktywność oraz wzrost produkcji w przedsię- biorstwach wykorzystujących te usługi; – konkurencyjności w eksporcie KIBS i czynników ją determinują- cych; sformułowano następującą hipotezę badawczą: KIBS mają pozytywny wpływ na konkurencyjność przedsię- biorstw wykorzystujących te usługi, a poziom wykorzystania krajo- wych KIBS ma pozytywny wpływ na konkurencyjność samego sek- tora KIBS. Wstęp 12 W celu weryfikacji głównej hipotezy badawczej postawiono kilka hi- potez pomocniczych: Hipoteza 1 (1.1)5: Współczesne gospodarki ewoluują w kierunku no- wego modelu „gospodarki usług”, charakteryzującego się: a) wzrostem znaczenia usług produkcyjnych w  wartości dodanej i zatrudnieniu; czych; b) wzrostem znaczenia funkcji usługowych w  firmach przetwór- c) wzrostem powiązań między działami przetwórczymi i usługowymi. Hipoteza 2 (2.1): Główną siłą napędową rozwoju nowego modelu „gospodarki usług” jest wzrost wykorzystania KIBS, a poziom wykorzy- stania tych usług jest większy w krajach o wyższym poziomie rozwoju gospodarczego. Hipoteza 3 (3.1): KIBS mają pozytywny wpływ na efekty działalności innowacyjnej, mierzone za pomocą dostępnych wskaźników, w przedsię- biorstwach wykorzystujących te usługi. Hipoteza 4 (5.1): KIBS mają pozytywny wpływ na wzrost produktyw- ności i produkcji w przedsiębiorstwach wykorzystujących te usługi. Hipoteza 5 (5.2): Intensywność wykorzystania KIBS zwiększa się wraz z przechodzeniem do działów bardziej zaawansowanych technologicznie i opartych na wiedzy, co przekłada się na wyższe stopy wzrostu produk- tywności i produkcji w tych działach. Hipoteza 6 (5.3): Kraje bardziej zaawansowane w procesie przeobrażeń strukturalnych w kierunku nowego modelu produkcyjnego (opartego na technologiach informacyjno-komunikacyjnych, gdzie kluczową rolę peł- nią przemysły na dużą skalę, takie jak: elektroniczny i producenci sprzętu komputerowego, wspierane przez usługi telekomunikacyjne i zaawanso- wanych dostawców wiedzy) oraz wykazujące się wysokim poziomem in- nowacyjności osiągają wyższy wzrost produktywności w całej gospodarce. Hipoteza 7 (6.1): Poziom wykorzystania krajowych KIBS ma – obok innych czynników, takich jak: (a) poziom wykorzystania importowanych KIBS, (b) koszty pracy (wydajność pracy) i poziom wykorzystania kapi- tału ludzkiego, (c) wydatki na B R – pozytywny wpływ na konkurencyj- ność międzynarodową samego sektora KIBS. Weryfikacja hipotezy 1 (1.1) została przeprowadzona za pomocą ana- lizy empirycznej pokazującej zmieniające się znaczenie w krajach obję- tych badaniem: 5 Numeracja hipotez pomocniczych w  nawiasach odpowiada numeracji rozdzia- łów. Rozdział 4 jest wprowadzeniem do badań przeprowadzonych w rozdziale 5, więc nie postawiono w nim żadnej hipotezy do zweryfikowania i dlatego nie ma hipotezy oznaczonej numerem 4.1. Wstęp 13 a) usług produkcyjnych w wartości dodanej i zatrudnieniu; b) nakładów czasu pracy pracowników o  wysokich kwalifikacjach w poszczególnych działach gospodarki; c) wydatków na usługi produkcyjne w sektorze przetwórczym. Hipoteza 2 (2.1) została poddana weryfikacji na podstawie analizy em- pirycznej obrazującej zmieniające się znaczenie sektora KIBS w wartości dodanej i zatrudnieniu oraz poziomu wykorzystania KIBS przez przed- siębiorstwa z różnych działów, w grupie krajów UE1 (Finlandia, Irlandia, Niemcy, Wielka Brytania), charakteryzujących się wyższym poziomem rozwoju gospodarczego i w grupie krajów UE2 (Czechy, Polska, Słowacja, Węgry), odznaczających się niższym poziomem rozwoju gospodarczego. Weryfikację hipotezy 3 (3.1) przeprowadzono za pomocą modeli re- gresji, w  których zmiennymi objaśnianymi są różne mierniki efektów działalności innowacyjnej, a zmiennymi objaśniającymi nakłady na dzia- łalność innowacyjną w postaci wielkości wydatków na zakup KIBS oraz na B R w poszczególnych działach w krajach objętych badaniem. Hipotezy 4–6 (5.1–5.3) zostały poddane weryfikacji na podstawie wy- ników dekompozycji wzrostu produkcji we wszystkich działach w kra- jach objętych badaniem według metody Jorgensona, Gollopa i Fraumeni. Dekompozycja ta zakłada, iż zmiany produkcji w poszczególnych dzia- łach wynikają ze zmian wielkości wydatków przedsiębiorstw na zakup surowców, materiałów, usług i  czynników produkcji (pracy i  kapitału) oraz łącznej produktywności czynników produkcji. Zaletą tej metody jest możliwość obliczenia wkładów wydatków na zakup KIBS (różnie definio- wanych) we wzrosty produkcji w poszczególnych działach – w tym celu konieczna była modyfikacja metody dekompozycji wzrostu produkcji Jorgensona, Gollopa i Fraumeni, polegająca na wyróżnieniu w całkowi- tych wydatkach przedsiębiorstw na zakup surowców, materiałów i usług, wydatków na KIBS. Hipoteza 7 (6.1) została zweryfikowana za pomocą modelu regresji, w którym zmienną objaśnianą jest konkurencyjność w eksporcie KIBS, a  zmiennymi objaśniającymi, obok poziomu wykorzystania krajowych KIBS, są: (a) poziom wykorzystania importowanych KIBS, (b) koszty (wydajność pracy) i poziom wykorzystania kapitału ludzkiego w sektorze KIBS, oraz (c) wydatki na B R w sektorze KIBS, w krajach objętych ba- daniem. Model ten oparty jest na modelu zaproponowanym przez Guer- rieri i Meliciani (2005), jednakże wprowadzono w nim różne zmiany oraz poddano go estymacji przy użyciu innej metody (regresja kointegrująca). W  rozprawie wykorzystano szeroką definicję KIBS, co pozwala po- równać otrzymane wyniki z wynikami wcześniejszych badań, w których na ogół też stosowano szeroką definicję KIBS, choć nie zawsze dokład- nie taką samą. Ponadto w badaniach empirycznych i w modelach regresji Wstęp 14 posłużono się również danymi dla kategorii „KIBS w  ujęciu wąskim”. W ten sposób po raz pierwszy porównano znaczenie i wpływ KIBS, defi- niowanych szeroko i wąsko, na konkurencyjność. Dane wykorzystane w  badaniu pochodzą z  WIOD (World Input- -Output Database), Eurostatu6 (Structural Business Statistics, Community Innovation Surveys, Labour Force Survey), WTO7 (Trade in commercial services) oraz OECD8 STAN Database (R D expenditures in Industry, R D intensity using production). W poszczególnych badaniach, w prze- ciwieństwie do większości dotychczasowych, wykorzystano dane pocho- dzące z jednego źródła (w przypadku WIOD wcześniej niedostępnego), co zwiększa porównywalność otrzymanych rezultatów. Badaniem objęto osiem państw UE – cztery kraje starej UE (oznaczone dalej jako UE1: Finlandia, Irlandia, Niemcy i Wielka Brytania) oraz czte- ry kraje przyjęte do UE w 2004 roku (oznaczone dalej jako UE2: Czechy, Polska, Słowacja i Węgry). Taki wybór umożliwia dokonanie porównania między grupą krajów starej UE reprezentujących wysoki poziom innowa- cyjności i konkurencyjności (w szczególności Finlandia i Niemcy) oraz wysoki poziom rozwoju sektora usług (w szczególności Wielka Brytania i Irlandia), a krajami Grupy Wyszehradzkiej, które w analizowanym okre- sie reprezentowały podobny poziom rozwoju gospodarczego oraz przeszły podobną ścieżkę transformacji systemowej i integracji z UE. Okres badawczy w  przypadku weryfikacji każdej z  hipotez badaw- czych jest zdeterminowany dostępnością danych: – hipotezy 1 i 2 – lata 1995–2007 (2009); – hipoteza 3 – 2004 i 2006 r.; – hipotezy 4–6 – lata 1995–2007; – hipoteza 7 – lata 2000–2009. Praca składa się z sześciu rozdziałów. Rozdział 1 rozpoczyna się od zde- finiowania pojęcia „sektor usług” i „usługi”, a także omówienia roli usług w rozwoju gospodarczym oraz w procesie rozwoju gospodarki usługowej i „gospodarki usług”. Następnie przedstawiono empiryczną ilustrację stop- nia zaawansowania rozwoju gospodarki usługowej i „gospodarki usług” w wybranych krajach Unii Europejskiej. W dalszej części rozdziału omó- wione są czynniki, które przyczyniły się do wzrostu znaczenia usług pro- dukcyjnych oraz efekty zmian zachodzących we współczesnych gospodar- kach. W rozdziale tym przeprowadzono weryfikację hipotezy 1 (1.1). 6 Eurostat – European Statistical Office – Europejski Urząd Statystyczny. 7 WTO – World Trade Organisation – Światowa Organizacja Handlu. 8 OECD – Organisation for Economic Co-operation and Development – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Wstęp 15 W rozdziale 2 najpierw omówiono różne definicje KIBS, cechy cha- rakteryzujące KIBS oraz sposoby klasyfikacji KIBS. Następnie przedmio- tem analizy jest znaczenie sektora KIBS w  krajach objętych badaniem w latach 1995–2007(2009), mierzone za pomocą jego udziału w wartości dodanej i zatrudnieniu, a ponadto za pomocą udziału wydatków na za- kup KIBS w całkowitych wydatkach przedsiębiorstw na zakup surowców, materiałów i usług. Analiza pozwala na zweryfikowanie hipotezy 2 (2.1). Rozdział 3 składa się z dwóch części. Pierwsza koncentruje się na prze- glądzie badań dotyczących znaczenia KIBS w narodowych, regionalnych i lokalnych systemach innowacji oraz w działalności innowacyjnej firm wykorzystujących te usługi. W drugiej przeprowadzono empiryczną we- ryfikację hipotezy 3 (3.1) za pomocą modelu regresji z wykorzystaniem dostępnych mierników efektów działalności innowacyjnej. W rozdziale 4 omówiono dwie metody mierzenia zmian w produk- tywności oraz wskazano główne determinanty tych zmian. Następnie dokonano przeglądu dotychczasowych badań na temat wpływu KIBS na produktywność i  produkcję. Przedstawiono również prace analizujące wpływ rozwoju sektora KIBS na możliwości długookresowego wzrostu gospodarczego. Na koniec uzasadniono wybór metody badawczej zasto- sowanej do zbadania wpływu KIBS na produktywność i produkcję oraz omówiono tę metodę. Rozdział 5 jest poświęcony prezentacji wyników dekompozycji wzro- stu produkcji w poszczególnych działach w krajach objętych badaniem, z wyróżnieniem znaczenia wydatków na zakup KIBS dla wzrostu pro- dukcji w każdym dziale. Analiza tych wyników służy weryfikacji hipotez 4–6 (5.1–5.3), a także pozwala porównać wpływ KIBS na produktywność i produkcję w różnych działach i grupach działów oraz między krajami. W  rozdziale 6 przedmiotem badania jest analiza konkurencyjności w eksporcie KIBS w krajach objętych badaniem oraz zidentyfikowanie czynników determinujących tę konkurencyjność. Model wykorzystany w tym rozdziale służy weryfikacji hipotezy 7 (6.1). Na koniec przedstawiono najważniejsze wnioski wynikające z badań i analiz przeprowadzonych w niniejsze rozprawie. Wstęp Rozdział 1 Rozwój i charakterystyka nowego modelu „gospodarki usług” na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej 1.1. Wprowadzenie W świetle trzysektorowego modelu rozwoju gospodarki, rozwój gospo- darki usługowej oznacza wzrost znaczenia sektora usług w gospodarce prowadzący do dominacji tego sektora w produkcji i zatrudnieniu. Głów- nym motorem tego procesu jest wzrost zapotrzebowania konsumentów na różnego rodzaju usługi w miarę wzrostu ich dochodów. Ponadto wraz z rozwojem gospodarki opartej na wiedzy i innowacjach, a co za tym idzie wzrostem złożoności i oparcia na wiedzy procesów gospodarczych oraz wzrostem znaczenia innowacyjności jako kluczowej determinanty trwa- łego wzrostu gospodarczego (Kukliński, 2007, s. 5), zaczęto dostrzegać wzrastające zapotrzebowania firm na usługi wspierające procesy gospo- darcze. Przemiany strukturalne wewnątrz sektora przetwórczego i usłu- gowego oraz między nimi przyczyniły się do rozwoju nowego modelu określanego jako „gospodarka usług”. Celem rozdziału jest omówienie ogólnej problematyki znaczenia usług w rozwoju gospodarczym, a także przedstawienie charakterystyki nowe- go modelu „gospodarki usług”. Punktem wyjścia analizy jest zdefiniowanie pojęcia „sektor usług” oraz omówienie procesu rozwoju „gospodarki usług” i roli usług w rozwoju go- spodarczym. Następnie przedmiotem badania jest znaczenie usług na tle in- nych sektorów gospodarki oraz zmiany strukturalne zachodzące wewnątrz sektora usług na przykładzie krajów objętych badaniem. W dalszej części przedstawiono charakterystykę nowego modelu „gospodarki usług”, czyn- niki determinujące jej rozwój, zachodzące w niej zmiany i ich następstwa. 18 czych; wymi”. dotyczącej: W rozdziale tym weryfikacji poddano hipotezę 1 (1.1), iż: „współcze- sne gospodarki ewoluują w  kierunku nowego modelu «gospodarki usług», charakteryzującego się: a) wzrostem znaczenia usług produkcyjnych w wartości dodanej i zatrudnieniu; b) wzrostem wykorzystania usług w przedsiębiorstwach przetwór- c) wzrostem powiązań między działami przetwórczymi i usługo- Hipoteza ta została zweryfikowana na podstawie analizy empirycznej a) zmian znaczenia działów dostarczających usługi produkcyjne w  wytwarzaniu wartości dodanej i  zatrudnieniu w  porównaniu z innymi działami usługowymi; b) zmian znaczenia wkładu materialnego i usługowego w działalno- ści firm z sektora przetwórczego i usługowego; c) zmian ilości godzin przepracowanych przez pracowników wysoko wykwalifikowanych w poszczególnych działach gospodarki. 1.2. Mikro- i makroekonomiczne definicje usług i sektora usług W literaturze przedmiotu podejmowano różne próby definiowania i kla- syfikowania usług. Początkowo przyjęto podejście makroekonomiczne (Daszkowska, 1982, s. 19; Naumowicz, 1992, s. 8; Kłosiński, 1994, s. 14), w ramach którego traktowano je jako trzeci sektor gospodarki, obejmujący aktywności gospodarcze niemieszczące się w ramach dwóch pierwszych sektorów, tj. „rolnictwa” i „przemysłu”. Alternatywnym sposobem defi- niowania jest podejście mikroekonomiczne. Początkowe próby definicyj- ne w ramach podejścia mikroekonomicznego starały się zidentyfikować fizyczne cechy odróżniające usługi od towarów, ale nie były one pomyślne ze względu na mnogość różnych wyjątków. Późniejsze definicje skoncen- trowały się bardziej na produkcji usług, próbując spojrzeć na usługi jako szczególny rodzaj transakcji ekonomicznej (Nicolaides, 1989, s. 9). Generalnie należy podkreślić istotne trudności definicyjne, ponieważ sektor usług obejmuje bardzo zróżnicowaną grupę działalności gospo- darczych i dlatego w przypadku każdej definicji można znaleźć pewne rodzaje działalności usługowych stanowiące od niej wyjątki. Złożoność problematyki usług trafnie określił Kotarbiński (cyt. za: Styś, Olearnik, 1. Rozwój i charakterystyka nowego modelu „gospodarki usług” Mikro- i makroekonomiczne definicje usług i sektora usług 19 1985, s. 10) twierdząc, że dziedzina działalności usługowej zawiera sze- roki i zróżnicowany zbiór pożytecznych czynności zaspokajających po- trzeby produkcyjne odbiorców pośrednich i  konsumpcyjne odbiorców finalnych, toteż żadna definicja nie może przedstawić pełnego obrazu i wszystkich aspektów tej działalności. 1.2.1. Podejście makroekonomiczne Najbardziej znanym przykładem makroekonomicznego podejścia w de- finiowaniu usług jest trzysektorowy model gospodarki Fishera-Clarka (Kwiatkowski, 1980, s. 59, 69–76), wyróżniający trzy sektory: 1. Primary industries – rolnictwo, górnictwo, rybołówstwo, leśnictwo; 2. Secondary industries – przemysł, budownictwo, wytwarzanie i za- opatrywanie w energię elektryczną, gaz, wodę; 3. Tertiary industries – handel, transport, komunikacja, inne usługi. Główną wadą podejścia makroekonomicznego jest definiowanie działal- ności usługowych nie poprzez wskazanie, czym one są, lecz przez wskazanie, czym nie są, bowiem do sektora usług włączono wszystkie te działalności, które nie zaliczały się do dwóch pierwszych sektorów gospodarki (Metcalfe, Miles, 2000, s. 1–2). Działalności zaliczone do sektora trzeciego były więc bardzo zróżnicowane, a granica podziału pomiędzy poszczególnymi sekto- rami była dość elastyczna i w różnych badaniach proponowano odmienny sposób zaliczania poszczególnych działów do określonych sektorów1. Najnowsze podejście do podziału gospodarki na trzy sektory opiera się na definicji usługi jako działalności nakierowanej raczej na tworzenie zmian, przeobrażenia (transformacje) w podmiotach (Hill, 1977, s. 336) niż na samo produkowanie materialnych przedmiotów (czasem usługa jest dostarczana za pomocą przedmiotu, ale generalnie wartość zawartej informacji jest wielokrotnie większa niż samego fizycznego przedmiotu). Zgodnie z tym podejściem (Miles et al., 1995, s. 23; Metcalfe, Miles, 2000, s. 1–2; Miles, Green, Howells, 2001, s. 10–11) poszczególne działy gospo- darcze pogrupowano według specyficznego typu zadań transformacyj- nych, jakie mają do spełnienia: 1. Primary sector – działy zajmujące się głównie wydobyciem surow- ców naturalnych ze środowiska; 2. Secondary sector – działy zajmujące się przetwarzaniem tych su- rowców w materialne towary i inne przedmioty; 1 Kontrowersje powstawały przede wszystkim wokół tego, czy budownictwo oraz wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, wodę powinny być włą- czone do drugiego czy do trzeciego sektora (Stigler, 1965; Fuchs, 1965; 1968).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Usługi biznesowe oparte na wiedzy. Wpływ na konkurencyjność gospodarki na przykładzie wybranych krajów Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: