Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
02245 045579 15675445 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ustawa o spółdzielniach socjalnych - ebook/pdf
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ustawa o spółdzielniach socjalnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 488
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-3607-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Komentarz zawiera omówienie przepisów znowelizowanej ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o spółdzielniach socjalnych. Publikacja przedstawia m.in.:

Ponadto książka zawiera teksty najważniejszych aktów prawnych powiązanych z komentowanymi ustawami oraz wzory dokumentów stosowanych w działalności organizacji pożytku publicznego.

Adresaci:
Komentarz stanowić będzie istotną pomoc zarówno dla organizacji pozarządowych starających się o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego, jak i dla sadów rejestrowych w ich pracy orzeczniczej. Publikacja polecana jest także organom i pracownikom administracji publicznej oraz aplikantom radcowskim w ramach wykładów dotyczących sektora organizacji pozarządowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

WPROWaDzENIE Na początek o działalności pożytku publicznego. Termin ten został  wprowadzony do polskiego systemu prawnego w dniu 1 stycznia 2004 r.  przepisami ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku pu- blicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873). Warto zaznaczyć,  że „działalność pożytku publicznego” jest pojęciem szerszym od „orga- nizacji pożytku publicznego”, co oznacza, że każda organizacja pożytku  publicznego musi prowadzić działalność pożytku publicznego, choć nie  każda organizacja, która prowadzi działalność pożytku publicznego, musi  mieć status organizacji pożytku publicznego. Pojęcie działalności pożyt- ku publicznego komentowana ustawa definiuje w art. 3 ust. 1 jako dzia- łalność społecznie użyteczną prowadzoną przez organizacje pozarządowe  w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Hasło działalności  pożytku publicznego odnosi się zarówno do świadczenia usług, które  mają na celu zaspokojenie konkretnych potrzeb społecznych w ramach  określonych zadań publicznych, a więc usług społecznie użytecznych, jak  i określonego kręgu podmiotów je realizujących. Jakkolwiek działalność  pożytku publicznego ma być zasadniczo prowadzona przez dwie grupy  podmiotów, tzn. organizacje pozarządowe oraz inne podmioty, wskazane  w art. 3 ust. 3, to jednak pomimo ogólnej zgody co do cech charaktery- zujących organizacje pozarządowe (art. 3 ust. 2 u.d.p.p.w.), trudno jest  wskazać szczegółowe kryteria decydujące o przynależności różnych or- ganizacji do tej rodziny. Przede wszystkim można postawić pytanie, kie- dy organizacja pozarządowa ma być uznawana za organizację trzeciego  sektora, a kiedy jako podmiot ekonomii społecznej1. Zwróćmy uwagę na  1 Przyjmuje  się,  że  termin  „ekonomia  społeczna”  obejmuje  ten  sam  zbiór  instytu- cji i działań, które dotąd zwykło się opisywać za pomocą terminu „trzeci sektor” – zob.  19 Wprowadzenie   element w pewnym sensie oczywisty, o którym nie można zapominać:  pojęcie „trzeci” sektor (ang. non governmental organizations) nawiązuje  do podziału dzielącego aktywność społeczno-gospodarczą nowoczesnych  państw demokratycznych na trzy sektory. Według tej typologii pierwszy  sektor to administracja publiczna, drugi to sfera biznesu, czyli wszelkie  instytucje i organizacje, których działalność jest nastawiona na zysk (na- zywany też sektorem prywatnym lub gospodarczym), a trzeci sektor to  ogół organizacji działających społecznie i nie dla zysku, określany często  jako sektor non profit (zob. A. Baczko, A. Ogrocka, Społeczny kontekst rozwoju ekonomii społecznej w Polsce w latach 2005–2007. Raport z ba- dań, Warszawa 2008, s. 17). W literaturze polskiej istnieje kilka terminów na określenie organiza- cji pozarządowych. Do najczęściej stosowanych należą: organizacje typu  non profit, dobrowolne, niezależne, niekomercyjne itp. Według przyjmo- wanych kryteriów organizacje te cechują się formalną organizacją, nie- zależnością od struktur państwowych, gospodarczych, samorządowych,  działalnością na rzecz dobra wspólnego oraz zakazem podziału zysku  między członków organizacji2. Wyróżnione cechy wskazują na specy- ficzny charakter tej formy samoorganizacji społecznej. Podstawowy ar- gument sprowadza się do stwierdzenia, iż celem organizacji pozarządo- wych nie jest przejmowanie władzy (chcą one pozostać, jak sama nazwa  wskazuje, organizacjami pozarządowymi), co nie przekreśla wzajemnej  ich współpracy z organami administracji publicznej. Ponadto organizacje  pozarządowe kierują się zasadami i wartościami, do których zalicza się  dobro wspólne, solidaryzm społeczny. Z tych względów ich działalność  ukierunkowana jest na realizację celów pożytku publicznego. Na uwagę  zasługuje również teza, iż organizacje te nie są instytucjami dochodowy- mi (motyw komercyjny nie jest podstawą ich działalności). Nie oznacza  to, oczywiście, że nie mogą prowadzić działalności gospodarczej, jednak  zysk musi być przeznaczony na cele statutowe. J. Herbst, Wstęp – pole przedsiębiorczości społecznej (w:) Od trzeciego sektora do przedsię- biorczości społecznej – wyniki badań ekonomii społecznej w Polsce, Warszawa 2008, s. 7. 2 Zob. S. Kantyka, Organizacje pozarządowe – partner samorządu (w:) A. Frączkie- wicz-Wronka (red.), Samorządowa polityka społeczna, Warszawa 2002, s. 203. 20   Wprowadzenie Warto wspomnieć, iż argumenty teoretyczne, uzasadniające potrze- bę istnienia i rozwoju instytucji pozarządowych można znaleźć zarów- no w teorii ekonomii, jak i socjologii oraz politologii. Z ekonomicznego  punktu widzenia sens działania organizacji typu non profit uzasadnia się  próbą urzeczywistniania przez nie potrzeb społecznych na tych obsza- rach, na których oba sektory (publiczny i prywatny) nie chcą lub nie  mogą sprostać wytyczonym działaniom. Organizacje sytuują się między  państwem a rynkiem i mają charakter instytucji uzupełniających, ale nie  alternatywnych. Z punktu widzenia socjologii organizacje pozarządowe  są wyrazem kolektywnego działania opartego na dobrowolności, sponta- niczności oraz autentyczności potrzeb, które dzięki temu są zaspokajane.  Wielość i różnorodność tych instytucji oraz ich uczestnictwo w realizacji  pożytku społecznego przyczyniają się do rozwoju społeczeństwa obywa- telskiego, organizującego się dla wspólnych wartości i realizacji wspól- nych potrzeb. Z kolei na gruncie politologii organizacje pozarządowe  – jako trzon społeczeństwa obywatelskiego – są zarówno zapleczem, jak  i weryfikatorem oraz społecznym kontrolerem działalności politycznej3. Jakkolwiek trzeci sektor stał się punktem styczności różnych kon- cepcji, zasadniczo „sektora niedochodowego” i „ekonomii społecznej”  (gospodarki społecznej), które, mimo że opisują rzeczywistości o znacz- nych obszarach wspólnych, to jednak nie pokrywają się w pełni. Musi- 3 Zob. szerzej S. Golinowska, Teoretyczne podstawy działania organizacji pozarzą- dowych (w:) L. Dziewięcka-Bokun, K. Zamorska (wybór i oprac.), Polityka społeczna. Teksty źródłowe, Wrocław 2003, s. 63–64. Na uwagę zasługuje argument, że w świetle  badań porównawczych nad organizacjami trzeciego sektora prowadzonych przez Uni- wersytet Johna Hopkinsa, które objęły obok Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Stanów  Zjednoczonych także Polskę, potwierdzenie znalazła koncepcja o zawodności państwa  i wolnego rynku w Polsce w okresie po 1989 r. O zaspokajaniu niektórych potrzeb zbio- rowych  oraz  znaczeniu  organizacji  pozarządowych  w  dostarczaniu  dóbr  i  usług,  któ- rych nie dostarcza ani rynek, ani rząd – zob. E. Leś, Od filantropii do pomocniczości. Studium porównawcze rozwoju i działalności organizacji społecznych, Warszawa 2000,  s. 29. Jednakże zdaniem niektórych polskich ekonomistów hipoteza dotycząca roli orga- nizacji pozarządowych jako instytucji wyrównujących słabości z jednej strony państwa,  a z drugiej – sektora prywatnego nie jest trafna. Przyjęcie takiej koncepcji oznaczałoby  potraktowanie organizacji pozarządowych jako substytutu rynku w dostarczaniu usług –  zob. S. Kantyka, Organizacje pozarządowe..., s. 207. 21 Wprowadzenie   my pamiętać o tym, że „ekonomię społeczną” tworzy w gruncie rzeczy  ten sam zbiór instytucji i działań, które zwykło się opisywać za pomocą  terminu „trzeci sektor”. Tym niemniej istotnym elementem, który różni  te dwa pojęcia, jest akcent, jaki kładzie się na ekonomiczny charakter  i ekonomiczne znaczenie działań społecznych (zob. J. Herbst, Wstęp..., s. 7). We wszystkich państwach europejskich cechą charakterystyczną  podmiotów ekonomii społecznej, do których zalicza się m.in.: rozmaite  fundacje, stowarzyszenia, spółdzielnie, towarzystwa pomocy wzajemnej  – jest działalność w zakresie produkcji dóbr i usług, które zapewniają  członkom tych podmiotów realizację określonych potrzeb społecznych.  W uproszczeniu można powiedzieć, że pojęcie ekonomii społecznej od- nosi się do wszelkich form aktywności społecznej związanych w jakiś  sposób z działalnością ekonomiczną, nawet, jeśli jest to działalność o za- kresie na tyle niewielkim, aby podmioty ją prowadzące nie były trakto- wane jak przedsiębiorstwa (por. J. Herbst, Wstęp..., s. 7). W trybie znowelizowanej ustawy o działalności pożytku publicznego  i o wolontariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 z późn.  zm.) o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego mogą ubiegać  się nie tylko organizacje pozarządowe, ale też osoby prawne i jednostki  organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do  Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa  do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wol- ności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie  działalności pożytku publicznego. Działalność tę mogą prowadzić również  stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego, spółdzielnie socjalne,  a także spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz klu- by sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów usta- wy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857 z późn.  zm.), które zgodnie z ustawą: nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz  przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie  przeznaczają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców,  akcjonariuszy i pracowników. Jednocześnie warto w tym miejscu wyraź- nie zasygnalizować, że prowadzenie działalności pożytku publicznego nie  jest wystarczającą przesłanką do uzyskania statusu organizacji pożytku pu- blicznego. Tak więc w rozumieniu ustawy prowadzenie działalności pożyt- 22   Wprowadzenie ku publicznego nie jest tożsame z posiadaniem statusu organizacji pożytku  publicznego. Przy założeniu, że status prawny OPP jest w pierwszej kolej- ności funkcją realizacji celów pożytku publicznego – dla organizacji tych  płynie generalna dyrektywa, by ich działalność statutowa nie kolidowała  z interesem ogólnospołecznym. Organizacje te zobowiązane są wykazać,  że ich działalność służy dobru wspólnemu oraz że obejmują swoim działa- niem całość bądź część społeczeństwa. Z kolei szerokie ujęcie podmiotów  wchodzących w zakres pojęciowy organizacji pożytku publicznego można  tłumaczyć tym, że dla realizacji działań społecznie użytecznych prowadzo- nych w sferze realizacji zadań publicznych na rzecz ogółu społeczności lub  określonej grupy podmiotów potrzebne są różnorodne formy organizacyj- noprawne, adekwatne do tych działań. Z poczynionych dotychczas ustaleń wynika, że ustawa o działalno- ści pożytku publicznego i o wolontariacie normuje istnienie organizacji  w dwóch postaciach: organizacji pozarządowych i organizacji pożytku  publicznego. Zakres działania tych drugich – zarówno podmiotowy, jak  i przedmiotowy  –  jest  szerszy  od  zakresu  działania  tych  pierwszych.  W przypadku organizacji pozarządowych nie istnieje jednolita podstawa  prawna ich tworzenia i zwykle tworzone są one w drodze odrębnej usta- wy. Z kolei wobec kategorii organizacji pożytku publicznego przyjęto  ujednolicone rozwiązania prawne, w kwestii wymagań, jakie powinny  spełniać te organizacje kierujące się ideą pożytku publicznego a także  zakresu sprawowanej nad nimi kontroli i nadzoru. Oba powyższe rodzaje  organizacji mają jednak cechy wspólne, do których należą: niezależność  strukturalna od administracji państwowej, samorządność, realizacja ce- lów pożytku publicznego oraz, przede wszystkim, zakaz podziału zysków  pomiędzy członków organizacji. Pewne różnice można odnieść co do za- kresu realizowanych przez te organizacje celów służących pożytkowi pu- blicznemu. Organizacje pożytku publicznego powołane są wyłącznie do  realizowania celów społecznie użytecznych na rzecz ogółu społeczności  lub określonej grupy podmiotów. Z kolei zakres statutowej działalności  organizacji pozarządowych może w części obejmować realizację celów  pożytku publicznego. Jak już wspomniano, organizacje pozarządowe stanowią kluczową  z punktu widzenia omawianej działalności pożytku publicznego katego- 23 Wprowadzenie   rię podmiotów. Wskazując na zadania, jakie ma do spełnienia we współ- czesnej demokracji sektor organizacji pozarządowych należy wskazać na  zasadę pomocniczości zapisaną w preambule Konstytucji Rzeczypospoli- tej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.),  która zakłada, że państwo bierze na siebie tylko te zadania, których nie są  w stanie rozwiązać obywatele i ich wspólnoty. Praktyczną konsekwencją  tej zasady jest decentralizacja państwa i przekazywanie władzy lokalnej  wspólnotom samorządowym. Zarówno samorząd lokalny, jak i organi- zacje pozarządowe, choć w oparciu o różne podstawy (samorząd z mocy  prawa, organizacje dobrowolnie) są reprezentantami społeczności. Obie  te instytucje, choć w różny sposób i na różnych zasadach, dążą do wspól- nego celu, jakim jest zaspokajanie potrzeb społecznych. Podobnie jak or- gany administracji publicznej, organizacje pozarządowe realizują zasadę  dobra wspólnego, przez podejmowanie różnej działalności statutowej czy  też wyznaczonej bezpośrednio przez ustawę. Znaczna liczba organizacji pozarządowych, głównie fundacji, sto- warzyszeń, organizacji charytatywnych, grup samopomocowych i in- nych,  stanowi  ważny  element  systemu  społecznego  współczesnych  państw demokratycznych. Znajduje to odzwierciedlenie w działaniach  zmierzających do tworzenia społeczeństwa obywatelskiego. W wysoko  rozwiniętych krajach demokratycznych termin „sektor organizacji poza- rządowych” używany jest wymiennie z pojęciem „społeczeństwa obywa- telskiego”. Wyrażany jest pogląd, że „rdzeniem” społeczeństwa obywa- telskiego nie są instytucje jako takie, lecz zespół uprawnionych roszczeń,  które można określić jako prawa obywatelskie4. U podstaw tej koncepcji  leży myśl, iż bez praw obywatelskich nie może istnieć społeczeństwo  obywatelskie. Należy jednak z całą mocą przestrzec przed nieporozumie- niami często związanymi z tą koncepcją. Wynikają one z identyfikacji  społeczeństwa obywatelskiego (civil society) ze społeczeństwem oby- wateli (civic society), a więc zbiorowości jednostek posiadających prawa  i obowiązki obywatelskie5. Jakkolwiek prawa obywatelskie sprzyjają po- 4 W. Bokajło, Społeczeństwo obywatelskie: sfera publiczna jako problem teorii de- mokracji (w:)  W.  Bokajło,  K.  Dziubka (red.),  Społeczeństwo obywatelskie,  Wrocław  2001, s. 99. Także: J. Baszkiewicz, Władza, Wrocław 2009, s. 36. 5 W. Bokajło, Społeczeństwo obywatelskie..., s. 36. 24   Wprowadzenie wstawaniu instytucji i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, to jed- nak sam pluralizm nie tworzy jeszcze społeczeństwa obywatelskiego. Jak  podkreśla Edward Shils cechą konstytutywną dla społeczeństwa obywa- telskiego jest „obywatelska samoświadomość zbiorowa”, która decyduje  o poczuciu współuczestnictwa w społeczeństwie oraz o zainteresowaniu  poszczególnych jego członków wspólnym dobrem6. Wspomniany autor wskazuje jeszcze na inne czynniki, które decydują o istnieniu społeczeń- stwa obywatelskiego, a mianowicie: patriotyzm oraz element sacrum,  a więc sfera religijnej transcendencji7. Można tu przywołać również sta- nowisko Charlesa Taylora, zgodnie z którym samo istnienie „poza kura- telą państwa autonomicznych stowarzyszeń” nie stanowi jeszcze cechy  charakterystycznej społeczeństwa obywatelskiego, bo „to jedynie opisuje  strukturę życia społecznego”, ale właśnie istnienie demokracji partycy- pacyjnej opartej na zasadach dialogu i negocjacji decyduje o poczuciu  współuczestnictwa obywateli (ich organizacji) w sferze życia publiczne- go. Chodzi o to, że tylko taka demokracja może realizować zasadę „bli- żej obywatela” w związku z zasadami władzy subsydiarnej i w oparciu  o aktywistyczną filozofię człowieka in actu zorientowanego na dobro  wspólne8. Konsekwentnie  podążając  tropem  wyznaczonym  przez  powyższą  koncepcję, należałoby przyjąć, że decydującym przejawem demokratycz- nego społeczeństwa obywatelskiego jest aktywność obywateli w sferze  publicznej oparta na prawach obywatelskich, politycznych i społecznych  a także instytucjach solidaryzmu społecznego9, stanowiących odpowiedź  6 Zob. I. Słodkowska, Społeczeństwo obywatelskie na tle historycznego przełomu. Polska 1980–1989, Warszawa 2006, s. 71. 7 Tamże, s. 72. 8 W. Bokajło, Społeczeństwo obywatelskie..., s. 64, 72. 9 Solidaryzm – kierunek społeczno-polityczny powstały w II połowie XIX w. i gło- szący naturalną wspólnotę interesów różnych grup i warstw społecznych w państwie,  niezależną od ich statusu ekonomicznego lub zawodowego i związanych z nimi różnic  interesów. Idee solidaryzmu pojawiały się wielokrotnie w licznych koncepcjach społecz- no-politycznych starożytności, średniowiecza i czasów nowożytnych. Na gruncie solida- ryzmu społecznego stanął papież Leon XIII w encyklice Rerum novarum, przyznając ro- botnikom prawo do własnych organizacji zawodowych, dopuszczając interwencjonizm  państwowy. Przez partie reformistyczne obwołany „papieżem robotniczym”. Za głów- 25 Wprowadzenie   na wyzwania, jakie niosą z sobą przemiany ekonomiczne i społeczne oraz  wydarzenia polityczne. W polskiej literaturze mianem społeczeństwa obywatelskiego okre- śla się „zespół zachowań i instytucji społecznych funkcjonujących obok  państwa w szerokim jego znaczeniu wraz z samorządem”10. Wypada rów- nież wspomnieć, iż pojęcie społeczeństwa obywatelskiego jako program  oporu wobec władz systemu socjalistycznego pojawiło się w Polsce na  przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. W literaturze zwra- ca się uwagę, że społeczeństwo obywatelskie 1980 r. było „projekcją  w przyszłość wizji – uformowanej wprawdzie w gronie elit, ale wizji,  która mogła się wesprzeć na jedności emocji”11. Co prawda pojęcie społe- czeństwa obywatelskiego w ruchu oporu społeczeństwa Europy Środko- wej i Wschodniej pojawiło się późno, niemniej jednak było ono wyrazem  świadomości, że społeczeństwo ma moc samoorganizowania się nawet  w warunkach monopolu władzy pod warunkiem niewkraczania w sferę  polityki lub też zadowalania się „polityką niepolityczną”12. nych twórców współczesnych teorii solidaryzmu uważa się Emila Durkheima, Leona  Duguita i Georges’a Gurvitcha. Podstawową kategorią teorii solidaryzmu jest według  Durkheima koncepcja świadomości zbiorowej i społeczeństwa. Wyrazem solidarności  społecznej jest jedność myśli i działań członków społeczeństwa. Konieczność współ- pracy jest konsekwencją podziału pracy. Durkheim wyróżniał dwa rodzaje solidarności:  mechaniczną – reprezentowaną w szczególności przez prawo karne i opartą na repre- sji organiczną – wyrażaną przez prawo rodzinne, konstytucyjne, administracyjne oraz  służącą przede wszystkim przywróceniu stanu poprzedniego (sankcje restutywne). Stoi  w opozycji do liberalizmu, któremu zarzuca przekładanie jednostki i jej dobra nad inte- resy społeczeństwa jako całości. W przeszłości elementy solidaryzmu były wykorzysty- wane przy tworzeniu nauk społecznych Kościoła katolickiego, stały u podstaw korpo- racjonizmu. Współcześnie liczne akcenty idei solidaryzmu pojawiają się w doktrynach  politycznych chadecji, socjaldemokracji, syndykalizmu i nurtu organicznego konserwa- tyzmu; zob. R. Tokarczyk, Współczesne doktryny polityczne, Lublin 1984, s. 178–179;  R. Fischer-Wollpert, Leksykon papieży, Kraków 1990, s. 185.  10 H.  Izdebski,  Fundacje i stowarzyszenia. Komentarz, orzecznictwo, skorowidz, 11 Szerzej B. Geremek, Społeczeństwo obywatelskie i współczesność (w:) K. Michal- ski (red.), Europa i społeczeństwo obywatelskie, Kraków 1994, s. 238–249. Warszawa 1999, s. 7. 12 Tamże, s. 237. 26   Wprowadzenie Trzeba też zaznaczyć, że w zachodnim kręgu kulturowym idea społe- czeństwa obywatelskiego ukształtowała się na początku XIX w. Twórcy  tego terminu próbowali w ten sposób wyrazić niektóre cechy rozwijającej  się cywilizacji zachodniej. Charles Taylor zwraca uwagę, iż „termin spo- łeczeństwo obywatelskie”, korzeniami sięgający początków XIX stulecia  – w ostatnich latach wyciągnięty z lamusa – posłużył przede wszystkim  do opisu społeczności Europy Wschodniej. Autor ten pisze: „«Społe- czeństwo obywatelskie» miało określać to, czego społeczności te zostały  pozbawione i co usiłowały odbudować: sieć instytucji niezależnych od  państwa, które jednoczą obywateli wokół spraw wspólnej troski i dzię- ki samemu swemu istnieniu – lub dzięki podejmowanym działaniom –  mogą wywierać wpływ na kształt prowadzonej polityki. W tym sensie  można uznać, iż w liberalnych demokracjach Zachodu funkcjonują już  «społeczeństwa obywatelskie»”13. W polskim piśmiennictwie przedmiotu na uwagę zasługuje pogląd,  zgodnie z którym kształtujący się współcześnie wizerunek społeczeństwa  obywatelskiego winien opierać się na tworzeniu społecznych instytucji  i praktycznej realizacji wartości etycznych, a także zaangażowania jak  najszerszej rzeszy ludzi w życie publiczne. W istocie „społeczeństwo  obywatelskie” nie przeciwstawia się państwu, ale z nim współdziała – nie  jest „paralelną polis ale po prostu częścią polis”14. W przyjętym tu modelu  organizacje pozarządowe, tworzone i działające na zasadzie dobrowol- ności, mogą stawiać sobie cele, które jednocześnie należą do sfery zadań  publicznych, wykonywanych przez organy administracji publicznej. Warto zauważyć, że pojawiające się w ostatnich stuleciach różne kon- cepcje społeczeństwa obywatelskiego nawiązywały do obywatelskich  13 C. Taylor, Kiedy mówimy: Społeczeństwo Obywatelskie (w:) K. Michalski (red.),  Europa i społeczeństwo obywatelskie, Kraków 1994, s. 54. Zob. także E. Shils, Co to jest społeczeństwo obywatelskie (w:) K. Michalski (red.), Europa i społeczeństwo oby- watelskie, Kraków 1994, s. 12. Na uwagę zasługuje teza tego autora, zgodnie z którą  „społeczeństwo, w którym udział elementu obywatelskiego jest stosunkowo duży, uznać  można za społeczeństwo obywatelskie. Obywatelski element społeczeństwa to ta struk- tura lub «sieć» instytucji, działań i podzielanych przekonań, które wiążą jednostki, agre- gaty grupy i instytucje z centralnymi, «reprezentatywnymi» instytucjami, a przez to ze  społeczeństwem jako całością i ze sobą nawzajem”. 14 B. Geremek, Społeczeństwo obywatelskie..., s. 249. 27 Wprowadzenie   wolności przeciwstawianych samowoli absolutystycznych władców. We- dług Johna Locke’a (1632–1704) społeczeństwo obywatelskie powstało  w wyniku umowy społecznej na fundamencie społeczeństwa naturalnego.  Umowa miała być zawierana w dwóch etapach. W pierwszym ludzie naj- pierw konstytuowali społeczeństwo obywatelskie; w drugim powoływali  społeczeństwo polityczne i władzę (zob. H. Izdebski, Administracja pu- bliczna a społeczeństwo obywatelskie (w:) H. Izdebski, M. Kulesza, Ad- ministracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004, s. 313–314).  W świetle Locke’owskiej konstrukcji umowy społecznej społeczeństwo  poprzedza władzę i sprawuje nad nią kontrolę oraz może rozwiązać umo- wę, gdy władza złamie jej warunki. Inną wizję społeczeństwa obywatel- skiego sformułował Monteskiusz (1689–1755), według którego ideałem  dla społeczeństwa i państwa jest równowaga między władzą centralną  a siecią stowarzyszeń, instytucji, ograniczających władzę i skłaniających  ją do poszukiwania porozumienia ze społeczeństwem (problematykę tę  omawia szczegółowo W. Osiatyński, Sztuka społecznej organizacji, Wie- dza i Życie 1996, nr 7). Dziedzictwo Monteskiuszowskie można znaleźć  u Aleksisa de Tocqueville’a (1805–1859), autora dwutomowego dzieła  O demokracji w Ameryce, uchodzącego za najbardziej przenikliwą ana- lizę społeczeństwa demokratycznego. Szczególne znaczenie mają jego  analizy konfliktu między wolnością a równością, pożytków płynących  z samorządu i stowarzyszeń oraz relacji między państwem a kościołami.  Zdaniem Tocqueville’a stowarzyszenia stanowiły główną zaporę przed  despotyzmem. Mawiał on zresztą, że w demokracjach nauka o stowa- rzyszeniach  jest  matką  nauk  (zob.  W.  Osiatyński,  Sztuka...;  por.  też:  W. Bokajło, Społeczeństwo obywatelskie: sfera publiczna jako problem demokracji (w:) W. Bokajło, K. Dziubka (red.), Społeczeństwo obywa- telskie, Wrocław 2001, s. 53). Z kolei u Georga Wilhelma Friedricha He- gla (1770–1831) społeczeństwo obywatelskie to sfera przezwyciężenia  „antynomii pomiędzy partykularyzmem działań rynkowych a ogólnością  zasad i norm rządzących życiem społeczeństwa i państwa” (zob. W. Bo- kajło, Społeczeństwo obywatelskie...,  s. 37). Według Hegla instytucje  społeczeństwa obywatelskiego pełnią w istocie funkcje mediacyjne po- między interesem partykularnym (grupowym, religijnym i zawodowym)  a interesem wspólnym. 28   Wprowadzenie Trzeba też zaznaczyć, że pod koniec XIX w. termin „społeczeństwo  obywatelskie” wyszedł z szerszego użycia, by dopiero stosunkowo nie- dawno powrócić do teorii społecznych. Jego renesans uzasadniony był  próbą wyrażenia niektórych cech rozwijającej się cywilizacji zachodniej,  o korzeniach sięgających o wiele głębiej, jak również spontanicznymi,  oddolnymi ruchami, jakie miały miejsce w Europie Wschodniej w schył- kowej fazie realnego socjalizmu. W Polsce istotnym warunkiem przejścia  ustrojowego do demokracji była mobilizacja społeczeństwa, które w la- tach 1980–1989 ukonstytuowało się jako społeczeństwo obywatelskie.  Należy jednak w tym miejscu przypomnieć, że do odbudowy polskiego  sektora organizacji społeczeństwa obywatelskiego przyczyniły się z jed- nej strony tradycja ruchu stowarzyszeniowego z okresu międzywojenne- go i pierwszych lat powojennych, z drugiej – przyjęte w latach osiem- dziesiątych nowe rozwiązania prawne, które stworzyły korzystniejsze  niż uprzednio warunki rozwoju niezależnych inicjatyw. Ustawa z dnia  6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 46,  poz. 203 z późn. zm.), ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowa- rzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) oraz  ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolic- kiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 z późn. zm.)  stworzyły podstawy prawne rozwoju polskich organizacji społeczeństwa  obywatelskiego. Obecnie organizacje społeczeństwa obywatelskiego są  uznawane za podłoże rozwoju współczesnej demokracji. Stanowią one  nie tylko wzmocnienie i urzeczywistnienie prawa obywateli do uczestnic- twa w życiu publicznym, ale również umożliwiają właściwe wypełnianie  ról społecznych oraz samorealizację we wszystkich sferach życia. Ważnym  aspektem  rozwoju  społeczeństwa  obywatelskiego  w kie- runku przysparzającym kapitału społecznego (który przez ekonomistów  bywa określany jako „wspólne dobro”, czyli efekt ludzkiego współdziała- nia w ramach organizacji obywatelskich) (por. S. Golinowska, Teoretycz- ne podstawy działania..., s. 69–70) są jego relacje z państwem. Ze wzglę- du na właściwe relacje z państwem sformułowana została normatywna  zasada pomocniczości (subsydiarności). Zasada ta znajduje zastosowanie  zarówno w sferze rozdziału kompetencji podmiotów prawa publicznego,  jak i w odniesieniu do sposobów realizacji zadań publicznych. W tym  29 Wprowadzenie   drugim znaczeniu subsydiarność jest konstytucyjną dyrektywą dla usta- wodawcy zwykłego w zakresie tworzenia warunków instytucjonalnych  form organizacji pozarządowych (jako podstawowych instytucji społe- czeństwa obywatelskiego) oraz kreowania zakresu współpracy tych pod- miotów z organami administracji publicznej, ich udziału w wykonywaniu  zadań administracji publicznej. Współczesne postrzeganie zasady subsydiarności jako reguły funk- cjonalnej wszelkich organizacji społeczności ludzkich jest rezultatem  długiej ewolucji wzajemnych stosunków między obywatelami (ich or- ganizacjami) a państwem. Idea przewodnia tej zasady w ciągu wielu  stuleci z różnym natężeniem występowała w każdej etyce społecznej.  Jakkolwiek sama zasada subsydiarności wypracowana została w XIX w.,  to jednak historia idei pomocniczości sięga czasów greckich: tradycji  arystotelesowskiej, a także tradycji chrześcijańskiej i germańskiej. To- masz z Akwinu (1224–1274), a w XVII w. niemiecki polityk i teoretyk  Johannes Althusius (1557–1638) rozwinęli ideę pomocniczości i władzy  uzupełniającej, która właściwie radzi sobie z paradoksem autonomii bytu  poszczególnego oraz dobra wspólnego, pociągającego za sobą ingerencję.  Wątki zbliżone do myśli Althusiusa można znaleźć w koncepcji Hegla,  który postuluje stworzenie nowego typu państwa, respektującego wolne  podmioty, starającego się nakłonić je do rezygnacji z egoistycznych par- tykularyzmów oraz do troski o dobro wspólne. Pojawiające się od XIX w.  koncepcje na temat funkcji redukcji państwa na rzecz samowystarczal- nych wspólnot społecznych można odnaleźć w pracy Aleksisa de To- cqueville’a (O demokracji w Ameryce) oraz w pracach Wilhelma E. von  Kettelera (1811–1877), który postulował zasadę państwa socjalnego jako  zasadę konstytucyjną (żądanie, które zostało urzeczywistnione dopiero  w porządku ustrojowym RFN) (por. E. Popławska, Zasada subsydiar- ności w traktatach z Maastricht i Amsterdamu, Warszawa 2000, s. 21).  Przełomowym wydarzeniem było włączenie zasady subsydiarności do  katolickiej nauki społecznej, która odtąd należy do głównych założeń  w nauce społecznej Kościoła w zakresie odpowiedzi na pytanie, jakimi  zasadami mają się kierować społeczeństwo i państwo. Niewątpliwie można przyjąć, że idea pomocniczości odegrała klu- czową rolę w historycznym procesie przeobrażeń ustrojowych, stymu- 30   Wprowadzenie lując rozwój instytucjonalnych form aktywności społecznej, jak również  w określeniu współpracy między władzami publicznymi a niezależnymi  podmiotami inicjatywy społecznej, która powinna służyć wzajemnemu  skutecznemu uzupełnianiu się tych podmiotów w realizacji zadań pu- blicznych. Należy jednak zauważyć, iż subsydiarność pojawiła się w pol- skim prawie po ratyfikacji przez Polskę w 1994 r. Europejskiej Karty  Samorządu Lokalnego, sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października  1985 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 124, poz. 9607 z późn. zm.). Zasadę subsy- diarności zalicza się również do ogólnych zasad prawa Unii Europejskiej.  Została ona wprowadzona do porządku wspólnotowego bezpośrednio  wolą państw członkowskich wyrażoną w Traktacie o Unii Europejskiej,  podpisanym w Maastricht dnia 7 lutego 1992 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90,  poz. 864/30 z późn. zm.). Preambuła traktatu o Unii Europejskiej (z Ma- astricht) wskazuje, że proces tworzenia coraz ściślejszego związku mię- dzy narodami Europy powinien się charakteryzować tym, iż „decyzje są  podejmowane jak najbliżej obywateli, zgodnie z zasadą pomocniczości”.  W istocie elementem wiążącym zasady pomocniczości w polskim prawie  konstytucyjnym i subsydiarności w traktatach europejskich jest uniwer- salna wizja najszerzej pojmowanej struktury społeczeństwa od pozio- mu jednostki do rozbudowanych wspólnot o zasięgu międzynarodowym  (zob. S. Dudzik, Zasada subsydiarności w prawie Unii Europejskiej (w:)  S. Dolata (red.), Funkcjonowanie samorządu terytorialnego. Doświad- czenia i perspektywy, t. I, Opole 1998, s. 311 oraz E. Popławska, Zasada subsydiarności..., s. 140). Uzyskanie przez subsydiarność statusu zasady  ustrojowej w Unii Europejskiej oraz jej konstytucjonalizacja w polskiej  ustawie zasadniczej mają istotne znaczenie dla sensu istnienia ośrodków  decyzyjnych (władzy) oraz jej relacji ze społeczeństwem. Praktyczną konsekwencją przyjęcia tej zasady była przeprowadzona  z dniem 1 stycznia 1999 r. radykalna reforma władz lokalnych, obejmu- jąca zasadnicze zmiany podziału terytorialnego państwa, a także zakresu  kompetencji władz samorządowych i administracji rządowej na nowo  powołanych szczeblach. Można powiedzieć, że od stycznia 1999 r. or- gany jednostek samorządu terytorialnego stały się głównym partnerem  organizacji pozarządowych w realizacji zadań publicznych. Przejawem  realizacji konstytucyjnej zasady pomocniczości jest również unormo- 31 Wprowadzenie   wanie w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie  zagadnień dotyczących zasad i form współpracy organów administracji  publicznej z sektorem organizacji pozarządowych. Przyjęte rozwiąza- nia prawne wskazują, że współpraca organów administracji publicznej  z  organizacjami  pozarządowymi  w  wykonywaniu  zadań  publicznych  służy wspólnemu celowi – działalności dla dobra wspólnego poprzez  zaspokajanie określonych potrzeb społecznych. Do regulacji prawnych  odzwierciedlających zasadę współpracy władz publicznych z organiza- cjami pozarządowymi należy zaliczyć rozwiązania przyjęte w ustawo- dawstwie samorządowym, gdzie organizacje pozarządowe traktowane  są jako partnerzy społeczni w wykonywaniu zadań publicznych podej- mowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Również niektóre  przepisy z zakresu materialnego prawa administracyjnego nawiązują bez- pośrednio do zasady współpracy administracji publicznej z organizacjami  pozarządowymi w procesie wykonywania niektórych zadań publicznych. Zasada pomocniczości wprawdzie ogranicza rolę państwa, ale jej nie  eliminuje. Wyraźnie wskazuje miejsce instytucji państwowych i ich po- mocniczą funkcję wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Co  więcej, organizacje społeczeństwa obywatelskiego (organizacje pozarzą- dowe) nie rozwijają się bez wsparcia państwa – przede wszystkim bez  tworzenia regulacji umożliwiających to działanie od strony prawnej, ale  także bez wsparcia materialnego. Z tego względu doktrynalne spojrze- nie na rolę organizacji obywatelskich (pozarządowych) jako istniejących  poza  kuratelą  państwa  autonomicznych  instytucji  (bezładnego  zbioru  prywatnych enklaw) nie znajduje uzasadnienia. Należy  zauważyć,  iż  zasada  pomocniczości  pozostaje  w  zgodzie  z pewnymi ideami nowego zarządzania publicznego (ang. New Public Management – NPM).  Koncepcja  NPM  podkreśla  rolę  instrumentów  cywilnoprawnych,  w  szczególności  umownych,  które  mają  zastąpić  tradycyjne nakazowe instrumenty administracyjnoprawne i finansowo- prawne, oraz wskazuje na sieciowy, współzależny, a nie hierarchiczny  układ świadczenia usług publicznych przez administrację publiczną, or- ganizacje prywatne i organizacje pozarządowe (problematykę tę omawia  szerzej H. Izdebski, Historia administracji, Warszawa 2001, s. 150–152  oraz tenże, Badania nad administracją publiczną (w:) J. Hausner (red.),  32   Wprowadzenie Administracja publiczna, Warszawa 2005, s. 15; zob. też J. Supernat,  Pojęcie administracji publicznej, www.supernat.pl). Jednocześnie warto  zwrócić uwagę, że stosowanie nowych technik zarządzania publicznego  – między innymi zarządzania kontraktowego – kładącego w ten sposób  nacisk na zlecanie zadań publicznych organizacjom społeczeństwa oby- watelskiego, nie jest wynikiem wycofania się z roli głównego dostawcy  świadczeń, lecz dostosowania się administracji publicznej, zarówno jeśli  chodzi o jej charakter, jak i sposób działania. „Nowa administracja pu- bliczna” bardziej zróżnicowana pod względem sposobu realizacji swoich  zadań – nie jest administracją słabszą czy mniej znaczącą, lecz innym  rodzajem administracji. Trzeba też wspomnieć, że zasada pomocniczości (subsydiarności),  jako podstawowa zasada leżąca u podstaw konstruowanej polityki spo- łecznej w krajach UE, zobowiązuje również struktury administracyjne  i społeczeństwo obywatelskie do współdziałania, partnerstwa w celu po- prawy warunków i jakości życia społeczeństw Europy, szczególnie kate- gorii marginalizowanych. Charakterystyczne dla epoki postindustrialnej  masowe procesy – globalizacji, deregulacji rynków pracy, kryzysu welfa- re state – spowodowały w wielu społeczeństwach nasilanie się zjawiska  ekskluzji społecznej. Refleksja nad ekskluzją społeczną (wykluczeniem  społecznym), której początki sięgają lat sześćdziesiątych XX w., ewolu- owała od zjawiska politycznego i gospodarczego do zjawiska socjolo- gicznego ujmowanego w sensie załamywania się więzi społecznej mię- dzy jednostką a społeczeństwem. Jakkolwiek pojęcie ekskluzji społecznej  w piśmiennictwie socjologicznym i politologicznym nie zostało wyraźnie  sprecyzowane, to jednak termin ten można rozumieć jako zjawisko nie- równego dostępu do politycznych i prawnych uprawnień, przede wszyst- kim w kontekście dostępu do opieki zdrowotnej, elementarnej edukacji  i materialnego zabezpieczenia, które w tym ujęciu ma znaczenie dyskry- minacji. W studiach nad ekskluzją społeczną analizie poddawane są następu- jące kwestie: czynniki warunkujące proces wykluczenia, kategorie jed- nostek ekskludowanych oraz obszary życia, w których ma miejsce wy- kluczenie. Przyczyn ekskluzji można poszukiwać w sferze ekonomicznej  (ubóstwo jako stan wykluczający prowadzenie społecznie akceptowane- 33 Wprowadzenie   go sposobu życia), produkcji (bezrobocie jako element ekskluzji) oraz  spójności społecznej (brak rodziny, izolacja społeczna itp.) (por. K. Le- śniak-Moczuk, Podstawy polityki społecznej w społeczeństwie globalnym (w:) J. Grotowska-Leder, K. Faliszek (red.), Ekskluzja i inkluzja społecz- na. Diagnoza – uwarunkowania – kierunki działań, Toruń 2005, s. 65  i n.). Inne przyczyny to np. niepełnosprawność czy przekonania religijne.  Z tego względu grupami społecznymi najczęściej zagrożonymi ekskluzją  społeczną są: bezrobotni, ludzie fizycznie niepełnosprawni, osoby mają- ce problemy w sferze zdrowia psychicznego, nadużywający narkotyków  i alkoholu, ludzie ubodzy, mniejszości etniczne itp. Ekskluzja społeczna  pojawia się jako zjawisko uniwersalne i relatywne, tzn. dotyczy wszel- kich typów społeczeństw i kultur, występuje w takich obszarach życia  społecznego, jak: rynek pracy, edukacja, zdrowie, opieka społeczna, bez- domność, udział w życiu społeczności lokalnych. Oznacza to ogranicze- nie dostępu do dóbr i usług, instytucji i praw. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że ekskluzja społeczna wy- stępuje z większą siłą w społeczeństwach o słabej sieci organizacyjnej  społeczeństwa obywatelskiego czy wręcz braku tradycji społeczeństwa  cywilnego. Społeczeństwo obywatelskie poprzez swoje działania, przede  wszystkim w wymiarze instytucjonalnym, może przeciwdziałać zjawi- sku ekskluzji. Efektywne zwalczanie wykluczenia społecznego wymaga  rozwoju systemu instytucjonalnego z jasnym podziałem odpowiedzial- ności instytucji, otwierającego jednocześnie przestrzeń dla aktywności  obywatelskiej i upodmiotowienia korzystających z usług społecznych,  świadczonych zarówno przez sektor publiczny, jak i obywatelski (po- zarządowy). Rozwiązywanie problemów istniejących w sferze społecz- nej  wymaga  promowania  innowacyjnego  podejścia,  szczególnie  przy  budowaniu  sieci  powiązań  między  organami  administracji  publicznej  a wszystkimi zaangażowanymi organizacjami pozarządowymi na szcze- blu lokalnym i krajowym. Innym z przejawów ograniczania ekskluzji społecznej jest instytucja  spółdzielczości socjalnej, której członkami mogą być również organiza- cje sektora pozarządowego prowadzące działalność statutową na rzecz  reintegracji społecznej i zawodowej mieszkańców gminy. Spółdzielczość  socjalna jako forma zabezpieczenia społecznego powiązana z działalno- 34   Wprowadzenie ścią rynkową (praca zamiast zasiłku) (zob. szerzej H. Izdebski, Spółdziel- nie socjalne a organizacje pozarządowe – przewidywane skutki Ustawy o spółdzielniach socjalnych, www.liskow.org.pl/files/ekspertyza) reali- zuje program aktywizacji zawodowej osób zaliczanych do grupy tzw.  niskiej zatrudnialności. Instytucja spółdzielczości socjalnej (wraz z za- trudnieniem socjalnym) jest elementem praktyki gospodarki społecznej,  realizującej zasady ekonomii społecznej – w której podstawowym celem  działania jest nie zysk, lecz cele społeczne, takie jak choćby integracja  słabszych grup z resztą społeczeństwa. Skuteczne rozwiązywanie proble- mu ekskluzji społecznej wymaga nie tylko właściwych rozwiązań praw- nych w tym zakresie, ale również porozumienia i współpracy organizacji  obywatelskich z przedstawicielami administracji rządowej, samorządu  lokalnego, innymi organizacjami trzeciego sektora oraz społeczeństwem,  które nie do końca rozumie problem wykluczenia. Istotną przeszkodę  w  zwalczaniu  problemów  społecznych  stanowią  słaba  informacja  na  temat obowiązujących aktów prawnych oraz niezbyt dobra orientacja  w zawiłościach instytucjonalnych i prawnych, które sprawiają, że ludzie  niewiele wiedzą o przysługujących im prawach i obowiązkach. Ponadto przyjęte rozwiązania legislacyjne nie do końca regulują zasa- dy partnerstwa wyrażane przez zasadę subsydiarności, leżące u podstaw  zasady podejścia znanego jako New Public Management. W rezultacie dominują rozwiązania fragmentaryczne, dostrzega się brak przejrzystości  wzajemnych stosunków między sektorem publicznym a obywatelskim  (pozarządowym)  w  kwestii  rozwiązywania  problemów  społecznych.  Istotnym  elementem  reformy  w sferze  przeciwdziałania  wykluczeniu  społecznemu jest przebudowanie instrumentów i narzędzi stosowanych  przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego na rzecz wzmocnienia  ich roli aktywizacyjnej w równym wymiarze, tak aby działały jako instru- ment aktywnego włączenia w sferze realizacji polityki społecznej. Z tego  względu istnieje potrzeba wypracowania jednego kompleksowego mode- lu partnerstwa publiczno-społecznego celem doprowadzenia do ujednoli- cenia kontraktowania usług społecznych we wszystkich obszarach (rynku  pracy, pomocy społecznej, niepełnosprawności, przeciwdziałania alkoho- lizmowi), z jasnym określeniem specyfiki obszarów o wspólnej procedu- rze określonej w regulacjach pożytku publicznego. Istotne jest również  35 Wprowadzenie   stworzenie  narzędzi  pozwalających  na  monitorowanie  realizowanych  przez te organizacje zadań o charakterze społecznym i ich efektywności.  Odpowiedni system monitorowania powinien być wypracowany zarów- no na poziomie lokalnym, regionalnym, jak i krajowym. Konieczne jest  również zbudowanie pomostów między organizacjami pozarządowymi  w Polsce i ich partnerami z Unii Europejskiej w celu przygotowania  przyszłego otwarcia rynku usług społecznych i uzgodnienia standardów  działań w sferze przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Istotą działalności organizacji pozarządowych jest również występowa- nie w interesach osób trzecich. Mogą one, podobnie jak i inne podmioty,  prowadzić działalność lobbingową na rzecz osób trzecich w celu uwzględ- nienia w procesie stanowienia prawa interesów tych osób. Jakkolwiek sto- sownie do przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbin- gowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. Nr 169, poz. 1414 z późn.  zm.) ustawodawca utożsamił zawodową działalność lobbingową z dzia- łalnością zarobkową, to jednak zarobkowy charakter zawodowego świad- czenia usług lobbingowych nie wyklucza możliwości świadczenia usług  lobbingowych przez organizacje pozarządowe, które działają za zasadzie  non profit, czyli nie są nastawione na osiągnięcie korzyści majątkowych.  Jednakże osiągnięty w ten sposób dochód, wypracowany w ramach działal- ności odpłatnej pożytku publicznego, musi zostać przeznaczony wyłącznie  na realizację zadań statutowych (art. 8 u.d.p.p.w.). Artykuł 2 ust. 3 ustawy  o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa stanowi, iż „za- wodowa działalność lobbingowa może być wykonywana przez przedsię- biorcę albo przez osobę fizyczną niebędącą przedsiębiorcą na podstawie  umowy cywilnoprawnej”. Podmiotami świadczącymi lobbing mogą być  zarówno osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą (tj. wpisane  do ewidencji działalności gospodarczej), jak i inne podmioty wpisane do  rejestru przedsiębiorców KRS oraz osoby fizyczne. W tej sytuacji, w kon- tekście organizacji pozarządowych należy stwierdzić, że tylko organiza- cje pozarządowe, które zostały wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS  mogą podjąć zawodową działalność lobbingową. W świetle unormowań  ustawowych lobbing może być świadczony na podstawie umowy cywil- noprawnej. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił stronom możliwość  wyboru, czy będzie to np. umowa zlecenie czy umowa o dzieło. 36   Wprowadzenie Zamykając rozważania wprowadzające można powiedzieć, że organi- zacje pozarządowe to instytucje posiadające korzenie w systemach praw- nych największych państw europejskich, które są także przedmiotem  szerokiego zainteresowania ze strony Unii Europejskiej. Należy także  wspomnieć, że formami samoorganizacji sektora non profit na szczeblu europejskim są sieci organizacji pozarządowych (network). Łączą one  organizacje  zajmujące  się  poszczególnymi  sferami  działalności  oraz  reprezentują ich interesy wobec instytucji wspólnotowych. Do jednej  z najprężniej działających należy Platforma Europejskich Społecznych  Organizacji Pozarządowych. Podsumowując nasze rozważania trzeba powiedzieć, że obecnie nie  da się zbudować prestiżu administracji publicznej i jej realnego oddzia- ływania na rzeczywistość, jeżeli zarazem przekreślimy rolę i znaczenie  społeczeństwa obywatelskiego w polityce publicznej. Utopią byłoby jed- nak przekonanie, że z chwilą uczestnictwa społeczeństwa w przestrzeni  publicznej znikną definitywne spory i dylematy w kwestii jakości funk- cjonowania administracji publicznej. Warto sobie zawsze uświadomić  fakt, iż same rozwiązania instytucjonalne i prawne precyzujące partner- skie  stosunki  między  sektorem  publicznym  i sektorem  obywatelskim  nie zawsze mogą być użyte w interesie ogółu, mogą być nadużyte, albo  też służyć realizacji dobra wspólnego. Wzajemne relacje między admi- nistracją publiczną a społeczeństwem obywatelskim oparte na doktry- nie pomocniczości, aby spełniły swoje funkcje, nie mogą być jedynie  odczytywane w sensie normatywnym, ale lokować się w optyce takich  zachowań, które zawsze na pierwszy plan wysuwać będą interes i dobro  publiczne, takich które potrafią się wznieść ponad partykularyzmy par- tyjne i bieżący interes. USTaWa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536; zm.: Dz. U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887, Nr 205, poz. 1211, Nr 208, poz. 1241, Nr 209, poz. 1244) Dział i PRzEPISy OgólNE Art. 1. [Przedmiot regulacji] 1. Ustawa reguluje zasady: 1) prowadzenia działalności pożytku publicznego przez organiza- cje pozarządowe w sferze zadań publicznych oraz współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządo- wymi; 2) uzyskiwania przez organizacje pozarządowe statusu organiza- cji pożytku publicznego oraz funkcjonowania organizacji po- żytku publicznego; 3) sprawowania nadzoru nad prowadzeniem działalności pożytku publicznego; 39 Art. 2   Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 4) tworzenia i funkcjonowania rad działalności pożytku publicz- nego. 2. Ustawa reguluje również warunki wykonywania świadczeń przez wolontariuszy oraz korzystania z tych świadczeń. Ustawa wprowadza instytucję organizacji pożytku publicznego. Re- guluje zasady nadawania statusu organizacji pożytku publicznego oraz  zasady prowadzenia działalności pożytku publicznego. Ponadto definiuje  pojęcie organizacji pozarządowej, wprowadza nadzór ministra pracy i po- lityki społecznej nad organizacjami pożytku publicznego oraz ustanawia  tryb tworzenia i funkcjonowania rad działalności pożytku publicznego.  Ostatnia część ustawy poświęcona jest instytucji wolontariatu. Określa  uprawnienia wolontariuszy i warunki świadczenia przez nich pracy. Art. 2. [Słowniczek] Ilekroć w ustawie jest mowa o: 1) dotacji – rozumie się przez to dotację w rozumieniu art. 127 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz art. 221 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm.); 2) „środkach publicznych” – rozumie się przez to środki publicz- ne, o których mowa w ustawie o finansach publicznych, prze- znaczone na wydatki publiczne w rozumieniu tej ustawy; 3) wolontariuszu – rozumie się przez to osobę fizyczną, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasa- dach określonych w ustawie; 4) inicjatywie lokalnej – rozumie się przez to formę współpracy jednostek samorządu terytorialnego z ich mieszkańcami, w celu wspólnego realizowania zadania publicznego na rzecz społecz- ności lokalnej. Termin „dotacja” oznacza prawną formę wydatków (świadczenia) ze  środków publicznych, przeznaczonych na ściśle określone cele. Odpo- wiednie przepisy regulują zasady kalkulowania, przekazywania, kontroli  wykorzystania i rozliczania poszczególnych rodzajów dotacji. 40 Słowniczek Art. 2 Według art. 127 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.  o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) dotacje są  to środki przeznaczone m.in. na finansowanie lub dofinansowanie zadań  zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym. Ponadto, zgodnie  z art. 221 ust. 1 u.f.p., podmioty niezaliczane do sektora finansów pu- blicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku mogą otrzymywać  z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje celowe na cele pu- bliczne, związane z realizacją zadań tej jednostki, a także na dofinanso- wanie inwestycji związanych z realizacją tych zadań. Artykuł 5 u.f.p. operuje wyliczeniem, które stanowi wyczerpujące  określenie pojęcia „środki publiczne”. Zgodnie z tym przepisem środka- mi publicznymi są: 1)  dochody publiczne; 2)  środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające  zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie  Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA); 3)  środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwroto- wi, inne niż wymienione w pkt 2; 4)  przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu tery- torialnego oraz innych jednostek sektora finansów publicznych po- chodzące: a)  ze sprzedaży papierów wartościowych, b)  z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz majątku jednostek  samorządu terytorialnego, c)  ze spłat pożyczek i kredytów udzielonych ze środków publicz- nych, d)  z otrzymanych pożyczek i kredytów, e)  z innych operacji finansowych; 5)  przychody jednostek sektora finansów publicznych pochodzące z pro- wadzonej przez nie działalności oraz z innych źródeł. Dochodami publicznymi są (art. 5 ust. 2 u.f.p.): 1)  daniny publiczne, do których zalicza się: podatki, składki, opłaty,  wpłaty  z  zysku  przedsiębiorstw  państwowych  i  jednoosobowych  spółek Skarbu Państwa, a także inne świadczenia pieniężne, których  obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu tery- 41 Art. 2   Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie torialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek  sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw; 2)  inne dochody budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialne- go oraz innych jednostek sektora finansów publicznych należne na  podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych; 3)  wpływy  ze  sprzedaży  wyrobów  i  usług  świadczonych  przez  jed- nostki sektora finansów publicznych; 4)  dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych, do któ- rych zalicza się w szczególności: a)  wpływy z umów najmu, dzierżawy i innych umów o podobnym  b)  odsetki od środków na rachunkach bankowych, c)  odsetki  od  udzielonych  pożyczek  i  od  posiadanych  papierów  charakterze, wartościowych, d)  dywidendy z tytułu posiadanych praw majątkowych; 5)  spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz jednostek  sektora finansów publicznych; 6)  odszkodowania należne jednostkom sektora finansów publicznych; 7)  kwoty uzyskane przez jednostki sektora finansów publicznych z ty- tułu udzielonych poręczeń i gwarancji; 8)  dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw, niestanowiące przy- chodów w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. a i b u.f.p. Do środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.f.p., zalicza się: 1)  środki pochodzące z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności  i  Europejskiego  Funduszu  Rybackiego,  z  wyłączeniem  środków,  o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. a i b; 2)  niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa  członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA),  z wyłączeniem środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 lit. c i d: a)  Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009–2014, b)  Mechanizmu  Finansowego  Europejskiego  Obszaru  Gospodar- czego 2009–2014, c)  Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy; 3)  środki  przeznaczone  na  realizację  programów  przedakcesyjnych  oraz Programu Środki Przejściowe; 42
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ustawa o spółdzielniach socjalnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: