Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00193 006690 13592602 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz - ebook/pdf
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 1552
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-289-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja zawiera szczegółowe i kompleksowe omówienie ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, która stanowi swoistą konstytucję rynku ubezpieczeń. Celem wprowadzenia nowych regulacji była konieczność implementowania do krajowego porządku prawnego przepisów dyrektywy 2009/138/WE w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II).

Komentarz umożliwia właściwą interpretację przepisów ustawy oraz analizę jej procedur, również poprzez prezentację aktualnego orzecznictwa sądowego i poglądów doktryny. W książce przedstawiono m.in.:
regulacje nadzoru indywidualnego nad zakładami ubezpieczeń i reasekuracji oraz nadzoru nad zakładami ubezpieczeń i reasekuracji w grupach,
obowiązek zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji do wprowadzenia systemu zarządzania obejmującego funkcje zarządzania ryzykiem, zgodności z przepisami, audytu wewnętrznego oraz aktuarialną,
funkcjonowanie zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji wykonujących działalność odpowiednio w formie towarzystw ubezpieczeń wzajemnych oraz towarzystw reasekuracji wzajemnej,
wykonywanie działalności przez krajowe zakłady ubezpieczeń i krajowe zakłady reasekuracji na obszarze innych państw członkowskich UE przez oddział i w ramach swobody świadczenia usług,
zasady lokowania środków finansowych zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, w tym aktywów stanowiących pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych,
podstawowe obowiązki zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji w zakresie tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dla celów rachunkowości,
obowiązki informacyjne zakładów ubezpieczeń i reasekuracji oraz obowiązki dotyczące udostępniania niektórych informacji do publicznej wiadomości.

Autorami opracowania są praktycy oraz naukowcy, których łączy doświadczenie zawodowe związane z regulacjami rynku ubezpieczeń, zarówno po stronie ubezpieczycieli, nadzoru nad tym rynkiem, jak i doradztwa prawnego oraz doradztwa finansowego.

Książka przeznaczona jest przede wszystkim dla pracowników zakładów ubezpieczeń, zakładów reasekuracji i Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Będzie również pomocnym źródłem wiedzy dla adwokatów, radców prawnych, aktuariuszy oraz doradców finansowych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej Komentarz redakcja naukowa Paweł Wajda, Magdalena Szczepańska Beata Baluta, Anna Błachnio-Parzych, Agnieszka Czajkowska Marcin Glicz, Robert Grzeszczak, Beata Kozłowska-Chyła Marcin Krajewski, Dorota Leśniak, Jacek Lisowski Sebastian Pabian, Piotr Pinior, Magdalena Szczepańska Adam Śliwiński, Dominika Wajda, Paweł Wajda Bartosz Wojno, Patrycja Zawadzka KOMENTARZE WARSZAWA 2017 Stan prawny na 1 października 2016 r. Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Kinga Zając Opracowanie redakcyjne Bartosz Stanisławski Łamanie JustLuk Komentarze do poszczególnych artykułów komentarza napisali: Beata Baluta – art. 223, 238–248, 276–283 Anna Błachnio-Parzych – art. 430-440 Agnieszka Czajkowska, Beata Kozłowska-Chyła, Paweł Wajda – art. 162–174 Marcin Glicz – art. 175–192, 194–202 Robert Grzeszczak – art. 422 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda – art. 1, 420 Marcin Krajewski – art. 10–11, 15–19, 27–28 Dorota Leśniak – art. 45–55, 66–72 Jacek Lisowski – art. 249–257 Sebastian Pabian – art. 12–13 Piotr Pinior – art. 116–131, 150–160, 292–297, 318–328 Magdalena Szczepańska – art. 20–26, 33–41, 102–108, 111 Adam Śliwiński – art. 224–237 Dominika Wajda – art. 132–149 Paweł Wajda – art. 2–3, 5, 14, 29–32, 42–44, 56–65, 73–101, 109–110, 112–115, 161, 193, 203–222, 258–275, 284–291, 298–317, 373–419, 421, 423–429, 441–480, 483–504 Bartosz Wojno – art. 329–372, 481–482 Patrycja Zawadzka – art. 4, 6–9 Poglądy przedstawione w niniejszym komentarzu są poglądami własnymi autorów i nie muszą być – a być może nawet nie są – zgodne z poglądami instytucji, które są pracodawcami autorów. © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN: 978-83-8092-597-7 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. poz. 1844 z późn. zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 1. Przepisy ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2. Zasady wykonywania działalności ubezpieczeniowej i działalności reasekuracyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. System zarządzania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. Krajowy zakład ubezpieczeń i krajowy zakład reasekuracji wykonujące działalność w formie spółki akcyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 5. Zakład ubezpieczeń wykonujący działalność w formie towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i zakład reasekuracji wykonujący działalność w formie towarzystwa reasekuracji wzajemnej . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej przez krajowe zakłady ubezpieczeń oraz wykonywanie działalności reasekuracyjnej przez krajowe zakłady reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczne zakłady ubezpieczeń i wykonywanie działalności reasekuracyjnej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczne zakłady reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 8. Prawo przedsiębiorczości i swoboda świadczenia usług w zakresie wykonywania działalności ubezpieczeniowej i działalności reasekuracyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 9. Gospodarka finansowa zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 15 100 264 383 467 573 622 690 773 5 Spis treści Rozdział 10. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe dla celów rachunkowości, fundusz prewencyjny, fundusz organizacyjny oraz sprawozdawczość statutowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 11. Ujawnianie informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 12. Łączenie się zakładów ubezpieczeń, łączenie się zakładów reasekuracji, przeniesienie umów ubezpieczenia i przeniesienie umów reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 13. Postępowanie naprawcze i likwidacja zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 14. Zasady sprawowania nadzoru ubezpieczeniowego . . . . . . . . . . . Rozdział 15. Nadzór nad zakładami ubezpieczeń i zakładami reasekuracji w grupach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 927 950 990 1044 1107 1238 Rozdział 16. Ubezpieczeniowy samorząd gospodarczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1418 Rozdział 17. Przepisy karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1430 Rozdział 18. Zmiany w przepisach obowiązujących . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 19. Przepisy przejściowe i dostosowujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 20. Przepisy końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Załącznik. Podział ryzyka według działów, grup i rodzajów ubezpieczeń . . . . . O Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1444 1474 1539 1541 1545 6 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne dyrektywa 2007/44/WE – dyrektywa 2007/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z  dnia 5 września 2007 r. zmieniająca dyrektywę Rady 92/49/EWG oraz dyrektywy 2002/83/WE, 2004/39/WE, 2005/68/WE i 2006/48/WE w zakresie zasad procedural­ nych i  kryteriów oceny stosowanych w  ramach oceny ostrożnościowej przypadków nabycia lub zwiększenia udziałów w podmiotach sektora finansowego (Dz. Urz. UE L 247 z 21.09.2007, s. 1) dyrektywa Wypłacalność II k.c. k.h. k.k. Konstytucja RP k.p. k.p.a. – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/ WE z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reaseku ra­ cyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2009, s. 1, z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr  57, poz. 502 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) 7 Wykaz skrótów k.p.c. k.p.k. k.r.o. k.s.h. MSSF 13 MSSF 4 o.p. p.p.m. p.p.s.a. p.r.d. pr. bank. rozporządzenie delegowane 2015/35 8 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z  2016 r. poz.  1822 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1749 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opie­ kuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek hand­ lowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1578 z późn. zm.) – Międzynarodowy Standard Sprawozdawczości Finanso­ wej 13 „Wycena wartości godziwej” zawarty w rozporzą­ dzeniu Komisji (WE) nr 1126/2008 z dnia 3 listopada 2008 r. przyjmującym określone międzynarodowe stan­ dardy rachunkowości zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1606/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 320 z 29.11.2008, s. 1, z późn. zm.) – Międzynarodowy Standard Sprawozdawczości Finanso­ wej 4 „Umowy ubezpieczeniowe” zawarty w rozporządze­ niu Komisji (WE) nr 1126/2008 z dnia 3 listopada 2008 r. przyjmującym określone międzynarodowe standardy ra­ chunkowości zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1606/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 320 z 29.11.2008, s. 1, z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) – ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne między­ narodowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1792) – ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogo­ wym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 128 z późn. zm.) – rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/35 z dnia 10 października 2014 r. uzupełniające dyrektywę Parla­ mentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE w sprawie po­ dejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 12 z 17.01.2015, s. 1, z późn. zm.) Wykaz skrótów rozporządzenie nr 1092/2010 rozporządzenie nr 1094/2010 rozporządzenie nr 1286/2014 rozporządzenie nr 2157/2001 rozporządzenie Rzym I rozporządzenie wykonawcze 2015/499 r.s.z.r. TFUE TUE – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1092/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie unij­ nego nadzoru makroostrożnościowego nad systemem fi­ nansowym i ustanowienia Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (Dz. Urz. UE L 331 z 15.12.2010, s. 1) – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1094/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie usta­ nowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Progra­ mów Emerytalnych), zmiany decyzji nr  716/2009/WE i  uchylenia decyzji Komisji 2009/79/WE (Dz. Urz. UE L 331 z 15.12.2010, s. 48, z późn. zm.) – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr  1286/2014 z  dnia 26 listopada 2014 r. w  sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, doty­ czących detalicznych produktów zbiorowego inwestowa­ nia i  ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (PRIIP) (Dz. Urz. UE L 352 z 9.12.2014, s. 1, z późn. zm.) – rozporządzenie Rady (WE) nr 2157/2001 z dnia 8 paździer­ nika 2001 r. w  sprawie statutu spółki europejskiej (SE) (Dz. Urz. WE L  294 z  10.11.2001, s.  1, z  późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 6, t. 4, s. 251) – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i  Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właś­ ciwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz. Urz. UE L 177 z 4.07.2008, s. 6, z późn. zm.) – rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/499 z dnia 24 marca 2015 r. ustanawiające wykonawcze standardy techniczne w odniesieniu do procedur, które mają być sto­ sowane w przypadku zatwierdzania przez organy nadzoru wykorzystania pozycji uzupełniających środków własnych zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE (Dz. Urz. UE L 79 z 25.03.2015, s. 12) – rozporządzenie Ministra Finansów z  dnia 12 kwietnia 2016 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości za­ kładów ubezpieczeń i  zakładów reasekuracji (Dz. U. poz. 562) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonso­ lidowana: Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, s. 47, z późn. zm.) – Traktat o  Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016, s. 13) 9 Wykaz skrótów u.b.r. u.d.u. z 1990 r. u.d.u. z 2003 r. u.d.u.r. u.f.i. u.n.r.f. u.n.r.k. u.n.u.e. u.n.u.i.k. u.o.d.o. u.o.i.f. u.o.k.k. u.o.p. u.p.k. u.p.u. 10 – ustawa z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania spra­ wozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1000) – ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczenio­ wej (tekst jedn.: Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpiecze­ niowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1206 z późn. zm.) – ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpie­ czeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. poz. 1844 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyj­ nych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwesty­ cyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 157 z późn. zm.) – ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem fi­ nansowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 174 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym (tekst jedn.: Dz. U. z  2016 r. poz.  1289 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczenio­ wym i emerytalnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 477) – ustawa z dnia 15 kwietnia 2005 r. o nadzorze uzupełnia­ jącym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubez­ pieczeń, zakładami reasekuracji i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratu finansowego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1252) (Dz. U. poz. 827 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpiecze­ niowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1450 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych oso­ bowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 922) – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z  2016 r. poz.  1636 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i  konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z  2015 r. poz.  184 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i wa­ runkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach pub­ licznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1639 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 30 maja 2014 r. o  prawach konsumenta u.r. u.r.r. u.s.d.g. u.s.k.o.k. ustawa o KRS ustawa o Policji u.u.o. u.z.n.k. Wykaz skrótów – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1047) – ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finanso­ wym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 892 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności go­ spodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z  2016 r. poz.  1829 z późn. zm.) – ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo­kredytowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1450 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 687 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 6 kwietnia 1990 r. o  Policji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1782 z późn. zm.) – ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiąz­ kowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 392 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczci­ wej konkurencji (tekst jedn.: Dz.  U. z  2003 r. Nr  153, poz. 1503 z późn. zm.) Czasopisma, publikatory AUL AUL FO CBOSA Dz. Urz. KNF EPS Gosp. Nar. GSP GSP -Prz.Orz. KNUV M. Pr. Bank. M. Praw. Mon. Ubezp. MSiG ONSA ONSAiWSA – Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica – Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – Dziennik Urzędowy Komisji Nadzoru Finansowego – Europejski Przegląd Sądowy – Gospodarka Narodowa – Gdańskie Studia Prawnicze – Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa – Kwartalnik Naukowy Uczelni Vistula – Monitor Prawa Bankowego – Monitor Prawniczy – Monitor Ubezpieczeniowy – Monitor Sądowy i Gospodarczy – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wo­ jewódzkich sądów administracyjnych 11 Wykaz skrótów OSAŁ OSNC OSP OTK-A PiM PiP PL PPH PPW Pr. Asek. Pr. Bank. Pr. Spółek PS Rozpr. Ubezp. RPEiS SPiA Wiad. Ubezp. Inne EIOPA ETS KNF KRS MCR MSR o.w.u. PBUK SA SCR SN TK TSUE UFG UOKiK 12 – Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Łodzi – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędo­ wy, Seria A – Prawo i Medycyna – Państwo i Prawo – Przegląd Legislacyjny – Przegląd Prawa Handlowego – Prawo Papierów Wartościowych – Prawo Asekuracyjne – Prawo Bankowe – Prawo Spółek – Przegląd Sądowy – Rozprawy Ubezpieczeniowe – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – Studia Prawnicze i Administracyjne – Wiadomości Ubezpieczeniowe – Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Komisja Nadzoru Finansowego – Krajowy Rejestr Sądowy – minimum capital requirement, minimalny wymóg kapita­ łowy – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości – ogólne warunki ubezpieczenia – Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – sąd apelacyjny – solvency capital requirement, kapitałowy wymóg wypła­ calności – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . UstAWA z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej1 (Dz. U. poz. 1844; zm.: Dz. U. z 2016 r. poz. 615) 1 Niniejsza ustawa: 1) wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE z dnia 25 listopada 2009 r. w spra­ wie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2009, s. 1, z późn. zm.); 2) w zakresie swojej regulacji wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/14/UE z dnia 21 maja 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2003/41/WE w sprawie działalności instytucji pracowniczych programów emerytalnych oraz nadzoru nad takimi instytucjami, dyrektywę 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsię­ biorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) i dyrektywę 2011/61/UE w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi w odniesieniu do nadmiernego polegania na ratingach kredytowych (Dz. Urz. UE L 145 z 31.05.2013, s. 1); 3) służy stosowaniu rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/35 z dnia 10 października 2014 r. uzupełniającego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 12 z 17.01.2015, s. 1); 4) służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1286/2014 z dnia 26 li­ stopada 2014 r. w sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, dotyczących detalicz­ nych produktów zbiorowego inwestowania i ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (PRIIP) (Dz. Urz. UE L 352 z 09.12.2014, s. 1, z późn. zm.). 13 Rozdział 1. Przepisy ogólne ROzDziAł 1 Przepisy ogólne Literatura: A. von Bogdandy, Podstawowe zasady prawa UE – teoria i doktryna cz. II, EPS 2009, nr 9; D. Daniluk, S. Niemierka, Proces licencjonowania działalności bankowej w Polsce na tle standardów Unii Europejskiej, Pr. Bank. 1999, nr 3; M. Gasińska, Ochrona zdrowia i ubezpieczenie zdrowotne (w:) Polityka społeczna, red. A. Kurzynowski, Warszawa 2003; L. Góral, Zintegrowany model publicznoprawnych instytucji ochrony rynku bankowego we Francji i Polsce, Warszawa 2011; R. Grzeszczak, Implementacja dyrektywy Wypłacalność II – perspektywa prawa europejskiego, Wiad. Ubezp. 2015, nr 1; M. Kamiński, Konstruowa- nie wzorca legalności decyzji administracyjnej na podstawie prawa UE przez polskie sądy administracyj- ne, EPS 2011, nr 5; K. Lenaerts, P. van Nuffel, R. Bray, N. Cambien, European Union Law, London 2011; D. Leśniak, Wymogi stawiane członkom zarządu i rady nadzorczej krajowego zakładu ubezpieczeń jako warunek uzyskania zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej, Rozpr. Ubezp. 2012, nr 1; E. Łętowska, Implementacyjne grzechy przeciw effet utile, EPS 2014, nr 1; J. Maśnicki, Postępowanie z tytułu braku notyfikacji środków implementujących dyrektywy w świetle opinii rzecznika generalnego w sprawie C-320/13, EPS 2015, nr 4; R. Pajewska, Finanse ubezpieczeń gospodarczych (w:) Finanse. Praca zbiorowa, red. J. Ostaszewski, Warszawa 2005; K. Pokryszka, Podejmowanie i prowadzenie działalności maklerskiej przez zagraniczne firmy inwestycyjne w Polsce. Wybrane zagadnienia (w:) Granice wolności gospodarczej w systemie społecznej gospodarki rynkowej. Księga jubileuszowa z okazji 40-lecia pracy naukowej prof. dr. hab. Jana Grabowskiego, Katowice 2004; Prawo rynku kapitałowego. Komentarz, red. M. Wierzbowski, L. Sobolewski, P. Wajda, Warszawa 2014; Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Komentarz, t. 1, red. Z. Bro­ decki, M. Serwach, M. Glicz, LEX/el. 2010; Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2014 r., Narodowy Bank Polski, Warszawa 2015; R. Stefanicki, Ograniczenie swobodnego przepływu towarów i usług ze względu na interes publiczny w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, RPEiS 2004, z. 3; System Prawa Administracyjnego, t. 3, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2014; M. Szcze­ pańska, Ubezpieczenie na życie. Aspekty prawne, Warszawa 2008; M. Szczepańska, Ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, Warszawa 2011; M. Szczepańska, Wybrane aspekty umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, Pr. Asek. 2008, nr 3; T. Szumlicz, System zabezpieczenia emerytalnego (w:) Polityka społeczna, red. A. Kurzynowski, Warszawa 2003; Usta- wa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym. Komentarz, red. T. Nieborak, T. Sójka, Warszawa 2011; Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Komentarz, red. T. Sójka, Warszawa 2010; P. Wajda, Uwagi na temat nadzoru nad oddziałami zakładów ubezpieczeń w świetle projektu ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, Wiad. Ubezp. 2015, nr 2; E. Wierzbicka, Rynek ubezpieczeniowy (w:) System finansowy w Polsce, t. 1, red. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, Warszawa 2012; B. Wojno, Wpływ braku zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na obowiązek świadczenia ubezpieczyciela, AUL 2013, nr 72; Zapewnienie skuteczności prawu Unii Europejskiej w prawie polskim. Wytyczne polityki legislacyjnej i techniki prawodawczej, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2003. 15 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wykonywania: 1) działalności w zakresie ubezpieczeń osobowych i ubezpieczeń majątkowych; 2) działalności reasekuracyjnej. 2. Ustawa określa także zasady: 1) wykonywania zawodu aktuariusza; 2) sprawowania nadzoru ubezpieczeniowego; 3) sprawowania nadzoru nad zakładami ubezpieczeń i zakładami reasekuracji w grupach; 4) organizacji i funkcjonowania ubezpieczeniowego samorządu gospodarczego. 1. Komentowany przepis statuuje zakres przedmiotowy i pośrednio podmiotowy (z uwagi na okoliczność, że działalność, o której mowa w komentowanej ustawie, jest działal­ nością regulowaną, która może być wykonywana wyłącznie przez podmioty posiada­ jące odpowiednie zezwolenie administracyjnoprawne) regulacji ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Robert Grzeszczak, Paweł Wajda 2. Podstawowym obszarem, który jest przedmiotem regulacji w komentowanej usta­ wie, jest prowadzenie działalności ubezpieczeniowej i działalności reasekuracyjnej (por. szerzej komentarz do art. 4). Należy przy tym zastrzec, że powyższa regulacja dotyczy wszystkich aspektów i faz bytności danego zakładu w obrębie rynku, tj. za­ równo kwestii tworzenia zakładu, jego organizacji, bieżącego działania, jak i kwestii jego likwidacji. Przedmiotem regulacji są także zasady wykonywania zawodu aktua­ riusza (rozdział 3 komentowanej ustawy), sprawowania nadzoru ubezpieczeniowego (rozdział 14 ustawy), sprawowania nadzoru nad zakładami ubezpieczeń i zakładami reasekuracji w grupach (rozdział 15 ustawy) oraz organizacji i funkcjonowania ubez­ pieczeniowego samorządu gospodarczego (rozdział 16 ustawy). 3. Pojęcia działalności ubezpieczeniowej i działalności reasekuracyjnej zostały zdefinio­ wane w art. 4 u.d.u.r. (por. szerzej komentarz do art. 4). 4. Prawodawca w treści komentowanego przepisu wskazuje na podział działalności pro­ wadzonej przez zakłady ubezpieczeń na działalność w zakresie ubezpieczeń osobo­ wych i majątkowych. Takie wskazanie może budzić pewne wątpliwości w kontekście jego spójności z treścią normy z art. 9 u.d.u.r. i z treścią załącznika do komentowa­ nej ustawy („Podział ryzyka według działów, grup i rodzajów ubezpieczeń”), gdzie jest mowa o podziale na ubezpieczenia na życie oraz pozostałe ubezpieczenia oso­ bowe i  ubezpieczenia majątkowe (por.  także: B. Wojno, Wpływ braku zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na obowiązek świadczenia ubezpie- czyciela, AUL 2013, nr 72, s. 12; wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 lutego 2002 r., III SA 1022/01, LEX nr 684902). W istocie do ubezpieczeń osobowych należy zaliczyć ubezpieczenie na życie oraz pozostałe ubezpieczenia osobowe, zaś do ubezpieczeń 16 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 majątkowych – właśnie ubezpieczenia majątkowe. Ubezpieczenie na życie, o którym mowa w treści działu I załącznika do ustawy, jest postacią ubezpieczenia osobowego. W powyższym kontekście należy wskazać, że w myśl postanowień art. 9 u.d.u.r. pra­ wodawca wprowadził zakaz jednoczesnego wykonywania działalności, o której mowa w dziale I oraz w dziale II załącznika do ustawy. Oznacza to brak możliwości łącznego wykonywania przez zakład działalności sprowadzającej się do świadczenia ochrony ubezpieczeniowej na życie i ochrony, o której jest mowa w dziale II załącznika do usta­ wy. Nie oznacza to jednakże bynajmniej wprowadzenia zakazu jednoczesnego wyko­ nywania działalności w zakresie ubezpieczeń osobowych (ale innych niż ubezpieczenia na życie) i ubezpieczeń majątkowych. Jak najbardziej należy dopuścić sytuację, w któ­ rej pojedynczy zakład równocześnie świadczy usługi ubezpieczeń osobowych (innych niż ubezpieczenia na życie) i ubezpieczeń majątkowych. 5. Komentowana ustawa może być z powodzeniem postrzegana jako sui generis konsty­ tucja rynku ubezpieczeń. Ustawa ta zastąpiła w systemie prawa poprzednio obowią­ zującą regulację systemową, jaką była ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej. Należy przy tym zastrzec, że komentowana ustawa – podobnie jak miało to miejsce w przypadku ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpie­ czeniowej – nie jest regulacją całościową; obok komentowanej ustawy w obszarze re­ gulacji rynku ubezpieczeń zastosowanie znajdują w szczególności normy takich ustaw jak kodeks cywilny czy ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym. 6. Rynek ubezpieczeń jest jednym z typów rynku finansowego i jako taki podlega re­ strykcyjnej regulacji, która oparta jest na bardzo silnym wykorzystaniu instrumentów prawa administracyjnego. Komentowana ustawa jest przykładem współwykorzysty­ wania instrumentów regulacji wywodzących się ze sfery prawa prywatnego z instru­ mentami wywodzącymi się ze sfery prawa publicznego; przy czym to właśnie regulacje prawa publicznego, a mówiąc dokładniej – prawa administracyjnego, są podstawowym instrumentem regulacji. 7. W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że wykonywanie przez zakład ubezpieczeń działalności ubezpieczeniowej koncentrującej się na gospodarowaniu powierzonymi środkami pieniężnymi i wypłacaniu należnych świadczeń w sytuacji zaistnienia obję­ tego umową ubezpieczenia zdarzenia ze względu na powszechność zawierania umów ubezpieczenia stanowi podstawę działań reglamentacyjnych i nadzorczych ze strony państwa (por. szerzej D. Leśniak, Wymogi stawiane członkom zarządu i rady nadzor- czej krajowego zakładu ubezpieczeń jako warunek uzyskania zezwolenia na wykony- wanie działalności ubezpieczeniowej, Rozpr. Ubezp. 2012, nr 1, s. 56). 8. Rynek ubezpieczeń jest pojęciem, które nie posiada definicji legalnej. Rynek ten defi­ niowany jest przeważnie w nauce ekonomii. W piśmiennictwie ekonomicznym pod­ Robert Grzeszczak, Paweł Wajda 17 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne nosi się, że rynek ubezpieczeń obejmuje całość wzajemnych powiązań, relacji oraz transakcji między podmiotami oferującymi usługi ubezpieczeniowe a  klientami zgłaszającymi zapotrzebowanie na ochronę ubezpieczeniową na danym terytorium w określonym czasie. Jego stronę podażową reprezentują zakłady ubezpieczeń oraz zakłady reasekuracji, a stronę popytową podmioty poszukujące ochrony ubezpiecze­ niowej. Przedmiotem transakcji w obrębie tego rynku są produkty ubezpieczeniowe. Rynek ten obejmuje wszystkie podmioty, organy administracji publicznej i instytu­ cje zrzeszające uczestników rynku, kontrolujące i nadzorujące jego funkcjonowanie (por. szerzej E. Wierzbicka, Rynek ubezpieczeniowy (w:) System finansowy w Polsce, t. 1, red. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, Warszawa 2012, s. 412). 9. Ze względu na wysokość udziału aktywów danego segmentu rynku finansowego w wielkości aktywów całego rynku finansowego drugą pozycję w tak utworzonej kla­ syfikacji zajmują podmioty funkcjonujące w ramach rynku ubezpieczeń (por. sze­ rzej Rozwój systemu finansowego w Polsce w 2014 r., Narodowy Bank Polski, Warsza­ wa 2015, s. 11 i n.). Należy przy tym zastrzec, że w kontekście ubezpieczeń konieczne jest pamiętanie o tym, że z formalnego punktu widzenia ubezpieczenia mogą przyj­ mować jedną z dwóch form – mogą to być ubezpieczenia społeczne (określane również mianem ubezpieczeń socjalnych) bądź ubezpieczenia gospodarcze (por. szerzej R. Pa­ jewska, Finanse ubezpieczeń gospodarczych (w:) Finanse. Praca zbiorowa, red. J. Osta­ szewski, Warszawa 2005, s. 245–246). Ubezpieczenia społeczne, z racji szczególnej roli, jaką odgrywają w zakresie ograniczania ryzyk o charakterze społecznym, jak również z uwagi na fakt, że ich głównym zadaniem jest zapewnienie obywatelom od­ powiedniego, określonego standardu bezpieczeństwa socjalnego, a także ze względu na to, że stanowią część szerzej rozumianego organizowanego przez władzę publicz­ ną systemu zabezpieczeń społecznych, jak wreszcie z tego powodu, iż zaliczane są do zakresu publicznego systemu finansowego (por. szerzej T. Szumlicz, System zabezpie- czenia emerytalnego (w:) Polityka społeczna, red. A. Kurzynowski, Warszawa 2003, s. 186–200; M. Gasińska, Ochrona zdrowia i ubezpieczenie zdrowotne (w:) Polityka społeczna, red. A. Kurzynowski, Warszawa 2003, s. 201–231), nie są przedmiotem re­ gulacji w komentowanej ustawie, która dotyczy wyłącznie ubezpieczeń gospodarczych. 10. Jak wynika z raportu Narodowego Banku Polskiego (por. szerzej Rozwój systemu…, s. 184), w 2014 r. w Polsce działalność prowadziło 57 krajowych zakładów ubezpieczeń, w tym 26 zakładów ubezpieczeń na życie, 30 zakładów działu ubezpieczeń osobowych i majątkowych oraz 1 zakład reasekuracji ubezpieczeń majątkowych. Zdecydowana większość zakładów ubezpieczeń prowadziła działalność w formie spółek akcyjnych (49 zakładów w obu działach ubezpieczeń), natomiast pozostałe zakłady ubezpieczeń działały w formie towarzystw ubezpieczeń wzajemnych. Na koniec 2014 r. kapita­ ły podstawowe zakładów ubezpieczeń prowadzących działalność w Polsce wynosiły 5,6 mld zł, z czego 3 mld zł stanowiły kapitały podstawowe działu ubezpieczeń na ży­ 18 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 cie. Wśród krajowych zakładów ubezpieczeń było 39 podmiotów z przewagą kapitału zagranicznego (głównie pochodzącego z Niemiec, Austrii i Francji). Udział podmiotów zagranicznych w sektorze ubezpieczeniowym mierzony wartością składki i aktywów wyniósł odpowiednio 55,4 i 52,2 . W Polsce prowadzenie działalności w formie od­ działów zagranicznych zakładów ubezpieczeń zadeklarowało 25 zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz 1 oddział zagranicznego zakładu reasekuracji. Były to przede wszystkim oddziały zakładów ubezpieczeń majątkowych. Dodatkowo 612 zakładów ubezpieczeń z państw członkowskich Unii Europejskiej i innych państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego notyfikowało zamiar wykonywania dzia­ łalności ubezpieczeniowej w Polsce na podstawie swobody świadczenia usług (w inny sposób niż przez oddział). Na koniec 2014 r. notyfikowanych było natomiast 18 krajo­ wych zakładów ubezpieczeń, które mogły udzielać ochrony ubezpieczeniowej w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. 11. Jak wynika z raportu Narodowego Banku Polskiego (por. szerzej Rozwój systemu…, s. 185 i n.), w 2014 r. spadła wartość składki przypisanej brutto (dalej nazywanej skład­ ką) zebranej przez krajowe zakłady ubezpieczeń. Mimo spadku przychodów ze skła­ dek wzrosły aktywa oraz lokaty zakładów ubezpieczeń. Na koniec 2014 r. polski sektor ubezpieczeń miał wystarczające środki własne na pokrycie ustawowych parametrów wypłacalności oraz aktywa wyższe niż zobowiązania wynikające z zawartych umów ubezpieczeń. Polski sektor ubezpieczeń, którego lokaty wyniosły 35,8 mld euro, był jednym z mniejszych wśród krajów europejskich (udział w lokatach zakładów ubez­ pieczeń z krajów Unii wyniósł 0,4 ). W Polsce relacja lokat do PKB wyniosła 9,2 i była blisko sześciokrotnie niższa niż średnia europejska. Ponad połowę lokat zarówno europejskich, jak i krajowych zakładów ubezpieczeń stanowiły papiery wartościowe. Składka zebrana przez krajowe zakłady ubezpieczeń stanowiła 1,2 składki zebranej w UE w 2013 r. (1,4 rok wcześniej). W przeliczeniu na jednego mieszkańca skład­ ka była trzykrotnie, a w relacji do PKB dwukrotnie mniejsza niż średnia europejska. W krajach, które mają rozwinięty sektor ubezpieczeń, najwięcej składek zebrały za­ kłady ubezpieczeń na życie. Wielkość i poziom rozwoju rynku ubezpieczeń w Polsce są porównywalne do krajów naszego regionu. 12. Komentowana ustawa ma za zadanie ujednolicenie i uporządkowanie przepisów regu­ lujących funkcjonowanie rynku ubezpieczeń gospodarczych w sposób zgodny z regu­ lacjami prawa unijnego i wymogami stawianymi przez uczestników wobec jednolitego rynku ubezpieczeń. Wprowadzenie do systemu prawa regulacji z ustawy o działalno­ ści ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej było wynikiem konieczności transpozycji do krajowego porządku normatywnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadze­ nia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2009, s. 1, z późn. zm.). Robert Grzeszczak, Paweł Wajda 19 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne 13. Komentowana ustawa mieści się w zakresie ratione materie zastosowania prawa Unii Eu­ ropejskiej. Innymi słowy, w przypadku powoływania się na przepisy ustawy, które mogą być źródłem praw lub obowiązków jednostek, zastosowanie mają ogólne zasady prawa Unii, a zwłaszcza zasady pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej, efektywności tego prawa, prounijnej wykładni (skutku pośredniego). Niesie to ze sobą wiele obowiązków dla orga­ nów państwowych, a zwłaszcza dla organów administracji publicznej oraz dla sądów kra­ jowych. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, implementując prawo Unii Europejskiej, jest ustawą szczególną w systemie źródeł prawa. Podstawowym celem komentowanej ustawy jest transpozycja (wdrożenie) dyrektywy Wypłacalność II. Ustawa ta, w zakresie swojej regulacji, dokonuje dodatkowo wdrożenia dyrektywy Parlamentu Eu­ ropejskiego i Rady 2013/14/UE z dnia 21 maja 2013 r. zmieniającej dyrektywę 2003/41/WE w sprawie działalności instytucji pracowniczych programów emerytalnych oraz nadzoru nad takimi instytucjami, dyrektywę 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów usta­ wowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbioro­ wego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe i dyrektywę 2011/61/UE w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi w odniesieniu do nadmier­ nego polegania na ratingach kredytowych (Dz. Urz. UE L 145 z 31.05.2013, s. 1). Ustawa jest także instrumentem implementacji prawa Unii sensu largo i służy stosowaniu rozpo­ rządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/35 z dnia 10 października 2014 r. uzupełnia­ jącego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/138/WE w sprawie podejmo­ wania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) (Dz. Urz. UE L 12 z 17.01.2015, s. 1, z późn. zm.) oraz dodatkowo służy stosowaniu rozpo­ rządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1286/2014 z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, dotyczących detalicznych pro­ duktów zbiorowego inwestowania i ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (PRIIP) (Dz. Urz. UE L 352 z 9.12.2014, s. 1, z późn. zm.). Niniejsze rozporządzenie weszło w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i jest stosowane od 31 grudnia 2016 r. (art. 34 akapit drugi). 14. Wyżej wymienione rozporządzenia zachowują swój unijny charakter i bez względu na wejście w życie ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej już z chwilą ich publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej stały się integralną częścią krajowych (w tym polskiego) porządków prawnych. Mimo że w założeniu normy za­ warte w rozporządzeniach unijnych powinny być kompletne, tak aby nie wymagały konkretyzacji przez organy państw członkowskich, w praktyce potrzebne są w pew­ nych wypadkach wdrażające je lub uszczegóławiające akty prawa krajowego. Należy podkreślić, że wydanie przepisów krajowych w celu wdrożenia rozporządzeń unijnych jest dopuszczalne w wyjątkowych i ściśle określonych przypadkach. Wyróżnia się czte­ ry grupy takich przypadków, tj.: 1) jeżeli wydanie przepisu jest niezbędne lub co najmniej pożądane dla zapewnienia stosowania i pełnej skuteczności rozporządzenia w państwie członkowskim. Do­ 20 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 tyczyć to może zwłaszcza przepisów określających właściwość organów krajowych i związane z tym szczegółowe kwestie natury proceduralnej, finansowej i organi­ zacyjnej, co znajduje zastosowanie w regulacji komentowanej ustawy; 2) jeżeli samo rozporządzenie przewiduje wydanie określonych przepisów krajowych lub przepisów uzupełniających (w ściśle określonym zakresie) odbiegających od przepisów rozporządzenia. Zobowiązanie do wydania takich przepisów może wy­ nikać z rozporządzenia bezpośrednio lub pośrednio; 3) o ile jest to konieczne i celowe, dopuszcza się wprowadzenie do krajowego po­ rządku prawnego sankcji (w tym sankcji cywilnoprawnych, administracyjnych lub karnych) za naruszenie przepisów rozporządzeń unijnych; 4) powtórzenie treści przepisów rozporządzeń w prawie krajowym jest pożądane tyl­ ko z przyczyn technicznych lub organizacyjnych (Zapewnienie skuteczności prawu Unii Europejskiej w prawie polskim. Wytyczne polityki legislacyjnej i techniki pra- wodawczej, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2003, s. 14 i n.). Co do zasady jednak w  dziedzinach unormowanych rozporządzeniami unijnymi krajowe organy prawodawcze są przede wszystkim zobowiązane do eliminowania z krajowych porządków prawnych przepisów niezgodnych z rozporządzeniami i do nieustanawiania takich przepisów na przyszłość (S. Biernat (w:) System Prawa Admi- nistracyjnego, t. 3, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2014, § 22). Obowiązki te wynikają z zasady pierwszeństwa prawa unijnego i zasady lojalnej współ­ pracy państw członkowskich z Unią (art. 4 ust. 3 TUE). Należy mieć powyższe na uwadze, stosując wskazane wyżej rozporządzenia oraz ustawę o działalności ubezpie­ czeniowej i reasekuracyjnej. 15. Zgodnie z charakterem prawnym dyrektyw jako aktów ramowych są one stosowane w celu harmonizacji prawa. Zgodnie z regulacją art. 288 akapit trzeci TFUE: „Dyrek­ tywa wiąże każde państwo członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobo­ dę wyboru formy i środków”. Z traktatowego określenia cech dyrektywy wynika, że normy tego aktu nie są stosowane w państwach członkowskich bezpośrednio, ale po­ przez normy prawa krajowego. W przypadku posłużenia się formą dyrektywy prawo jest tworzone w dwóch etapach. W pierwszym to Unia Europejska wytycza cele (stan­ dardy), a szczegóły i wybór środków prawnych do osiągnięcia tych celów pozostawia państwom członkowskim (drugi etap stanowi tworzenie prawa krajowego w związku z dyrektywą). Wielokrotnie, jak ma to miejsce w przypadku dyrektywy Wypłacal­ ność II, dyrektywy są bardzo szczegółowe. W praktyce oznacza to „służebną” rolę parlamentów narodowych, które są zobowiązane do ścisłego przyjęcia przedłożonego brzmienia tekstu dyrektywy w procesie jej implementacji. Zastosowanie dyrektywy uzależnione jest, co do zasady, od dokonania przez państwo członkowskie transpo­ zycji jej przepisów do własnego porządku prawnego. Jest to proces złożony z wielu Robert Grzeszczak, Paweł Wajda 21 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne czynności, dokonywanych w ramach szeroko rozumianej implementacji prawa Unii. Istota wyżej wskazanej implementacji sprowadza się m.in. do zmiany adresata norm prawnych z państw członkowskich, do których jest adresowana dyrektywa, na pod­ mioty w krajowym porządku prawnym, które wiąże akt implementujący (w Polsce co do zasady jest to zazwyczaj ustawa). Innymi słowy, dochodzi do wydania aktu prawa krajowego, który przekłada na język prawa krajowego standardy unijne. Transpozycja i stosowanie prawa pochodnego są jednymi z najważniejszych zobowiązań traktato­ wych państw członkowskich (szerzej por. K. Lenaerts, P. van Nuffel, R. Bray, N. Cam­ bien, European Union Law, London 2011, s. 148 i n.). 16. Proces implementacji jest dynamiczny i zmienny, uwarunkowany specyfiką dyrekty­ wy i materii, którą harmonizuje. Uwagi te znajdują w pełni zastosowanie w przypad­ ku przedmiotowej dyrektywy i wdrażającej ją (transponującej) ustawy o działalno­ ści ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Implementacja prawa pochodnego obejmuje dwa główne elementy, tj. transpozycję i stosowanie. W zakresie implementacji prawa pochodnego mieszczą się tym samym nie tylko mechanizmy stosowania przepisów uchwalonych na etapie transpozycji (a zatem przyjęcia ustawy – tu ustawy o dzia­ łalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej), ale także inne instrumenty zapewnia­ niające efektywne stosowanie ustawy w zgodzie z celami dyrektywy. Istotą procesu implementacji prawa pochodnego jest zapewnienie skuteczności prawa pochodnego Unii w krajowych porządkach prawnych (szerzej por. A. von Bogdandy, Podstawowe zasady prawa UE – teoria i doktryna, cz. II, EPS 2009, nr 9, s. 6 i n.). Pełna i popraw­ na transpozycja dyrektywy następuje wówczas, gdy normy prawa krajowego stwarzają podstawy dla kompetencji organów państwowych, a także określają uprawnienia lub obowiązki podmiotów prawa niezbędne do osiągnięcia celów przewidzianych w da­ nej dyrektywie (S. Biernat (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 3, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, § 18; szerzej por. E. Łętowska, Implementacyjne grzechy przeciw effet utile, EPS 2014, nr 1, s. 53–59). 17. Dyrektywa Wypłacalność II opublikowana została już w 2009 r. i pierwotnie usta­ nowiła termin wejścia w życie swoich przepisów na dzień 1 listopada 2012 r. Przyjęte w pierwszej wersji terminy transpozycji zostały zmienione. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/23/UE z dnia 12 września 2012 r. zmieniająca dyrekty­ wę 2009/138/WE (Wypłacalność II) w odniesieniu do terminu jej transpozycji, daty rozpoczęcia jej stosowania oraz daty uchylenia niektórych dyrektyw (Dz. Urz. UE L 249 z 14.09.2012, s. 14), tzw. dyrektywa naprawcza (quick­fix directive), ustanowi­ ła nowe daty transpozycji – dyrektywa miała wejść w życie dnia 30 czerwca 2013 r. i  zostać transponowana do porządków prawnych państw członkowskich do dnia 1 stycznia 2014 r. Rozwiązywało to, jak się okazało – tylko na pewien czas, problem luki prawnej w przepisach europejskich, jaka mogła zaistnieć w listopadzie 2012 r. w związku z przedłużającymi się pracami nad dyrektywą Omnibus II (dyrektywa 22 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/51/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniają­ ca dyrektywy 2003/71/WE i 2009/138/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 1060/2009, (UE) nr 1094/2010 i (UE) nr 1095/2010 w zakresie uprawnień Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych) oraz Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), Dz. Urz. UE L z 22.05.2014, s. 1). Także i te terminy zostały kolejny raz przesunięte. Przyjęto następną dyrektywę Parlamentu Europejskie­ go i Rady 2013/58/UE z dnia 11 grudnia 2013 r. zmieniającą dyrektywę 2009/138/WE (Wypłacalność II) w odniesieniu do terminu jej transpozycji i daty rozpoczęcia jej stosowania oraz daty uchylenia niektórych dyrektyw (Wypłacalność I) (Dz. Urz. UE L z 19.12.2013, s. 1), tzw. quick-fix directive II. Dyrektywa ta zmieniła datę wejścia w życie z dnia 30 czerwca 2013 r. na 31 marca 2015 r. oraz termin do dokonania osta­ tecznej transpozycji z dnia 1 stycznia 2014 r. na 1 stycznia 2016 r. Jednakże art. 309 akapit pierwszy dyrektywy 2013/58/UE stanowi, że państwa wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania okreś­ lonych przepisów dyrektywy Wypłacalność II, tj. art. 4, 10, 13, 14, 18, 23, 26–32, 34–49, 51–55, 67, 68, 71, 72, 74–85, 87–91, 93–96, 98,100–110, 112, 113, 115–126, 128, 129, 131–134, 136–142, 144, 146, 148, 162–167, 172, 173, 178, 185, 190, 192, 210–233, 235– 240, 243–263, 265, 266, 278, 303 i 304 oraz załączników III i IV do dnia 31 marca 2015 r. 18. Mamy więc do czynienia z dwoma terminami w procesie implementacji dyrektywy – z chwilą ogłoszenia dyrektywy w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wchodzi ona w życie. Od tego czasu akt już wiąże, choć skutkuje odmiennie, niż ma to miejsce z chwilą upływu czasu na transpozycję (druga późniejsza data). Dyrektywa sama wy­ znacza, zawsze w przepisach końcowych, czas na transpozycję, wskazując najczęściej datę dzienną tego terminu. Opóźnienia, braki lub inne błędy w implementacji naj­ częściej spotykane są w dziedzinach, w których silne i odrębne są interesy narodowe państw (tzn. że nie są one spójne z rozwiązaniami i celami dyrektywy). W efekcie po­ mimo upływu terminu wyznaczonego w dyrektywie obowiązki implementacyjne nie są wykonywane przez wszystkie państwa członkowskie w tym samym czasie i w tym samym zakresie (J. Maśnicki, Postępowanie z tytułu braku notyfikacji środków im- plementujących dyrektywy w świetle opinii rzecznika generalnego w sprawie C-320/13, EPS 2015, nr 4, s. 14 i n.). 19. Należy podkreślić, że samo uchwalenie aktu normatywnego, tj. ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, dokonało jedynie transpozycji dyrektywy Wy­ płacalność II, nie zakończyło jednak całego jej procesu implementacji. Termin im­ plementacji wskazanej wyżej dyrektywy (1 stycznia 2016 r.) określa ramy czasowe dla pełnej, ostatecznej transpozycji dyrektywy do prawa krajowego. Od upływu tego ter­ minu odpowiedzialność za zgodność stanu prawnego z postanowieniami dyrektywy Robert Grzeszczak, Paweł Wajda 23 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne przejmuje w pełni i wyłącznie państwo członkowskie. Brak implementacji lub wadliwa implementacja może skutkować tym, że określone przepisy dyrektywy mogą zostać zastosowane bezpośrednio w relacjach pionowych (wertykalnych), tzn. w relacjach jed­ nostek z państwem, oraz odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa wobec jedno­ stek. Powstaje także obowiązek proeuropejskiej interpretacji prawa krajowego (tzw. in­ terpretacji zgodnej), a z zasady pierwszeństwa prawa Unii może wyniknąć obowiązek niestosowania prawa krajowego, którego nie da się pogodzić z celem dyrektywy. 20. Do form wadliwej implementacji zalicza się kilka podstawowych wariantów. Są to zwłaszcza całkowity lub częściowy brak transpozycji w przyjętym terminie transpo­ zycyjnym lub nieterminowa transpozycja, brak notyfikacji o przepisach krajowych wdrażających dyrektywę (o obowiązku notyfikacji jest mowa w dyrektywie Wypła­ calność II w art. 309 ust. 2), sytuacja, w której przepisy transponujące dyrektywę nie zapewniają jednostce znajomości jej praw i obowiązków wynikających z dyrektywy lub też przepisy transponujące dyrektywę nakładają na jednostkę większe obowiązki, ewentualnie przyznają jej mniejsze uprawnienia, niż wynika to z dyrektywy, a wresz­ cie sytuacja, gdy przepisy transponujące dyrektywę mają niewłaściwą moc prawną lub rangę. Wszystkie te zdarzenia powodują wyżej wymienione skutki. Trybunał Spra­ wiedliwości Unii Europejskiej, w licznym orzecznictwie, podniósł przede wszystkim argument, że państwa członkowskie nie mogą odnosić korzyści z własnego bezprawne­ go zachowania (ex iniuria non oritur ius) i dlatego postanowienia dyrektyw mogą być powoływane przeciwko państwu, tj. przeciwko podmiotom, które wykonują władztwo publiczne. Są to np. organy podatkowe (zob. wyroki: Becker, 8/81, EU:C:1982:7; Busse­ ni, 221/88, EU:C:1990:84), władze lokalne i samorządowe (wyrok Constanzo, C­103/88, EU:C:1989:256), konstytucyjnie niezależne władze odpowiedzialne za utrzymanie po­ rządku i bezpieczeństwa publicznego (wyrok Johnston, C­222/84, EU:C:1986:206) czy np. władze odpowiedzialne za publiczną opiekę zdrowotną (wyrok Marshall, C­152/84, EU:C:1986:84). Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że do podmiotów, przeciwko którym dopuszczalne jest powołanie się na dyrektywę, która może być bez­ pośrednio skuteczna, należy również podmiot, któremu niezależnie od jego formy praw­ nej na podstawie aktu władzy publicznej i pod jej kontrolą powierzono wykonywanie usług użyteczności publicznej i który w tym celu dysponuje uprawnieniami wykraczają­ cymi poza normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami (wyrok Dominguez, C­282/10, EU:C:2012:33, pkt 27; por. też odwołanie do tego obowiązku w uzasadnieniu wyroku SN z dnia 19 października 2012 r., III SK 3/12, LEX nr 1388776). 21. Problem bezpośredniego skutku dyrektyw wciąż rodzi dyskusje i wątpliwości, szcze­ gólnie po stronie sądów krajowych i organów administracji państwowej. Zasada bez­ pośredniej skuteczności dyrektyw została ukształtowana w licznym orzecznictwie Try­ bunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznał, że uprawnienia przyznane jednostkom przez prawo unijne mogą być powoływane przed organami krajowymi 24 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 bezpośrednio w celu ich wykonania, o ile łącznie spełnione zostaną następujące wa­ runki: przepisy danej dyrektywy są precyzyjne i bezwarunkowe, z norm dyrektywy wynikają prawa jednostek wobec państwa, upłynął termin implementacji dyrekty­ wy przez dane państwo członkowskie, a jej normy nie zostały implementowane albo implementacja jest nieprawidłowa. Jak podkreślał Trybunał, w szczególności tam, gdzie organy Unii Europejskiej poprzez dyrektywy nakładają na państwa członkow­ skie obowiązek określonego zachowania, ich skuteczność zostałaby osłabiona, gdyby podmioty indywidualne nie mogły powoływać się na nie przed sądami i gdyby sądy nie mogły brać tych obowiązków pod uwagę jako części prawa unijnego (wyrok Van Duyn, C­41/74, EU:C:1974:133). Przy formułowaniu tej zasady Trybunał wprowadził jednak tylko obowiązek państw, zatem bezpośredni skutek dyrektyw funkcjonuje tyl­ ko w stosunkach wertykalnych, tj. między jednostką a państwem. W praktyce jednak dyrektywy, które są powoływane w różnych sytuacjach i uwarunkowaniach faktycz­ nych przez podmioty prywatne, modyfikują ich wzajemne relacje, w efekcie wpływają na relacje horyzontalne. Trybunał uznał, że powołanie się przez podmiot prywatny na nieimplementowaną dyrektywę przeciwko państwu jest możliwe, nawet gdy oznacza to „ujemne reperkusje dla praw osób trzecich” (wyrok Wells, C­201/02, EU:C:2004:12). 22. Dodatkowo Trybunał sformułował zasadę skutku pośredniego dyrektyw. Zasada ta jest stosowana w każdym wypadku stosowania komentowanej tu ustawy jako usta­ wy implementującej. Zgodnie z zasadą skutku pośredniego na krajowych organach sądowych i administracyjnych ciąży obowiązek wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem unijnym, a zwłaszcza zgodnie z daną przedmiotową dyrektywą. Co istotne – zastosowanie tej zasady może doprowadzić do pominięcia normy prawa krajowe­ go podczas sądowego stosowania prawa, jeśli tylko miałoby to zapewnić wykonanie celów dyrektywy. Stosując prawo wewnętrzne, sądy krajowe zobowiązane są tak da­ lece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpa­ trywanej dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej rezultat (zob. wyrok Pfeiffer i in., C­397/01–C­403/01, EU:C:2004:584, pkt 113 i cyt. tam orzecznictwo). Obowią­ zek zgodnej wykładni, co ma istotne znaczenie w procesie implementacji dyrekty­ wy Wypłacalność II, dotyczy wszystkich krajowych przepisów prawnych, zarówno wcześniejszych, jak i późniejszych w stosunku do dyrektywy (zob. wyroki: Marleasing, C­106/89, EU:C:1990:395, pkt 8; Pfeiffer i in., EU:C:2004:584, pkt 115). Sędzia, a także urzędnik państwowy, dokonując proeuropejskiej wykładni prawa, mogą się poruszać w granicach przyznanej im swobody decyzyjnej, którą statuuje prawo krajowe. Ozna­ cza to, że pozbawieni są możliwości działania poza granicami określonymi prawem krajowym. Istnieją granice tego obowiązku prounijnej wykładni, a są nimi działania contra legem. Innymi słowy, interpretować prawo krajowe należy „tak dalece, jak to jest możliwe”, przy czym oczywiście niedopuszczalna jest wykładnia contra legem (por. szerzej R. Grzeszczak, Implementacja dyrektywy Wypłacalność II – perspektywa prawa europejskiego, Wiad. Ubezp. 2015, nr 1, s. 3–14). Robert Grzeszczak, Paweł Wajda 25 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne 23. Trybunał doprecyzował w licznym orzecznictwie zakres obowiązków państwa w od­ niesieniu do interpretacji prawa krajowego w związku z dyrektywą (wyrok Marleasing, C­106/89, EU:C:1990:395). W efekcie przepisy krajowe, które zostały wydane wcześniej od danej dyrektywy, powinny być interpretowane w świetle tej dyrektywy, mimo że nie istniała między tymi aktami relacja przyczynowa. Państwo członkowskie zobowiązane jest do przyjęcia i opublikowania przepisów ustawowych, wykonawczych i admini­ stracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy w terminie przez nią określonym. Nie można się domagać implementacji wcześniejszej. Jednak ważne jest, aby pamię­ tać, że w okresie poprzedzającym termin implementacji państwo jest zobowiązane powstrzymać się od wydawania przepisów, które mogłyby podważyć cele dyrektyw (wyrok Adeneler i in., C­212/04, EU:C:2006:443, pkt 112 i n.). Ma to istotne znaczenie dla transpozycji dyrektywy Wypłacalność II. W okresie prac nad jej transpozycją Pol­ ska (jak również inne państwa członkowskie) musiała podejmować działania na rzecz osiągnięcia rezultatu określonego w dyrektywie i powstrzymywać się od działań, które mogłyby utrudniać transpozycję. Wybór formy aktu implementującego zależny jest od systemu źródeł prawa danego państwa członkowskiego. Transpozycja dyrektywy powinna być przeprowadzona w taki sposób, aby uwzględniała kulturę prawną dane­ go państwa członkowskiego. Obowiązek transpozycji dyrektywy dotyczy wszystkich organów władzy publicznej w państwach członkowskich Unii Europejskiej w zakresie ich kompetencji. Organy te zobowiązane są do podejmowania działań „ogólnego albo szczególnego rodzaju” na rzecz osiągnięcia rezultatu określonego w dyrektywie, zgod­ nie z zasadą lojalności z art. 4 ust. 3 TUE (R. Grzeszczak, Implementacja…, s. 9). 24. Najtrudniejsze do oceny, zwłaszcza sądowej, jest to, czy przepisy transponujące dyrek­ tywę zapewniają należycie jednostce znajomość jej praw i obowiązków wynikających z dyrektywy lub też przepisy transponujące dyrektywę nakładają na jednostkę więk­ sze obowiązki, ewentualnie przyznają jej mniejsze uprawnienia, niż wynika to z dy­ rektywy, oraz czy przepisy transponujące dyrektywę mają niewłaściwą moc prawną lub rangę. Aby możliwa była ochrona praw jednostki, jej sytuacja prawna musi być konkretna i jednoznaczna (zob. wyroki: Komisja/Hiszpania, C­417/99, EU:C:2001:445, oraz Komisja/Polska, C­227/07, EU:C:2008:620, w którym Trybunał uznał za niepra­ widłowe wdrożenie dyrektywy 2002/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r., Dz. Urz. WE L 108 z 24.04.2002, s. 7; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 29, s. 323, w efekcie zwiększenia zakresów obowiązków opera­ torów sieci komórkowych). Dokonując transpozycji dyrektywy, państwo członkowskie musi kierować się zasadą bezpieczeństwa prawnego i dla implementacji dyrektywy wydać krajowe akty normatywne mające bezwzględnie wiążący charakter. W szcze­ gólności dyrektywy zobowiązujące do zapewnienia w prawie krajowym określonych praw lub nakładające określone obowiązki muszą być realizowane w prawie krajo­ wym w drodze przepisów bezwzględnie wiążących, tzn. takich, których prawne obo­ wiązywanie jest niekwestionowane. Sama praktyka administracyjna nie może zostać 26 Robert Grzeszczak, Paweł Wajda Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 uznana za implementację dyrektyw (np. przyjęcie wytycznych – wyrok Komisja/Bel­ gia, C­239/85, EU:C:1986:457, lub praktyka administracyjna – wyrok Komisja/Włochy, C­168/85, EU:C:1986:381). Ranga przepisów krajowych przyznających prawa/obowiązki musi być taka sama, jaką samodzielnie przyjęłoby państwo, ustanawiając takie same prawa/obowiązki (wyrok Komisja/Belgia, C­102/79, EU:C:1980:120). Trybunał w wielu orzeczeniach uznał, że praktyka administracyjna, w miejsce wydania wiążących ak­ tów prawnych, nie jest wystarczająca, może być bowiem w późniejszym momencie zmieniana poprzez kolejną odmienną praktykę. Brakuje tu bowiem elementu stałości i pewności prawnej (wyrok Komisja/Belgia, EU:C:1980:120). 25. Państwo członkowskie może ponieść odpowiedzialność odszkodowawczą wobec jed­ nostek za szkody wyrządzone im w wyniku niewydania aktów prawa krajowego nie­ zbędnych do osiągnięcia rezultatu określonego w dyrektywie. Odpowiedzialność ta po­ jawia się także w przypadku, gdy rezultat, który przewiduje dyrektywa, nie może zostać osiągnięty w drodze wykładni (wyżej wskazanej wykładni zgodnej), a prawo unijne nakłada na państwa członkowskie obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej jed­ nostkom wskutek braku transpozycji tej dyrektywy, o ile spełnione zostaną trzy prze­ słanki (Francovich i Bonifaci, sprawy połączone, C­6/90 oraz C­9/90, EU:C:1991:428, pkt 39). Po pierwsze, celem takiej dyrektywy musi być nadanie jednostkom uprawnień. Następnie treść tych uprawnień musi wynikać z postanowień tej dyrektywy. Wreszcie musi występować związek przyczynowo­skutkowy pomiędzy naruszeniem ciążącego na państwie członkowskim zobowiązania a poniesioną szkodą (zob. wyroki: Faccini Dori, C­91/92, EU:C:1994:292, pkt 27; Adeneler i in., EU:C:2006:443, pkt 112). 26. Trybunał podkreślał wielokrotnie, że sama okoliczność, że krajowa ustawa transpo­ nująca dyrektywę nie dokonuje transpozycji w pełni i poprawnie, nie może stanowić dla sądu krajowego przeszkody w 
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: