Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00398 006385 11244187 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o odnawialnych źródłach energii. Komentarz - ebook/pdf
Ustawa o odnawialnych źródłach energii. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-415-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja zawiera kompleksowe omówienie przepisów ustawy o odnawialnych źródłach energii. Jest komentarzem obejmującym wszystkie dziedziny (branże) energetyki odnawialnej oraz odnoszącym się kompleksowo do nowych mechanizmów oraz instrumentów wspierających wytwarzanie energii elektrycznej, biogazu oraz ciepła w instalacjach OZE, w tym m.in.:
mechanizmów wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej i biogazu w mikro-
instalacji,
tzw. net-meteringu,
wsparcia dla energetyki odnawialnej w okresie przejściowym.
Książka stanowi pierwsze tak gruntowne na rynku wydawniczym omówienie mechanizmów aukcyjnych, w tym zasad udziałów źródeł w nowym systemie, mechanizmów dopuszczania do udziału w akcji, sposobu ich przeprowadzania, rozstrzygania oraz rozliczeń.
Komentowane przepisy zostały przeanalizowane zarówno pod kątem praktycznym, jak i systemowo-prawnym, a podczas opracowywania zagadnień prawnych zadbano również o fachową konsultację w kwestiach technicznych.
Autorzy publikacji są specjalistami z zakresu energetyki i prawa energetycznego pracownikami naukowymi lub praktykami mającymi doświadczenie w realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej.
Komentarz przeznaczony jest dla inwestorów branży odnawialnych źródeł energii oraz prawników zajmujących się obsługą prawną inwestycji w zakresie energetyki odnawialnej. Książka będzie przydatna także dla przedstawicieli przedsiębiorców, organów administracji publicznej oraz innych instytucji zainteresowanych prawnymi uwarunkowaniami energetyki odnawialnej w Polsce.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ustawa o odnawialnych źródłach energii Komentarz redakcja naukowa Jerzy Baehr, Piotr Lissoń Jakub Pokrzywniak, Maciej Szambelańczyk Jerzy Baehr, Adam Frąckowiak, Krzysztof Hajdrowski Piotr Lissoń, Jakub Pokrzywniak, Aleksander Stawicki Maciej Szambelańczyk, Sergiusz Urban KOMENTARZE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 29 lutego 2016 r. Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne JustLuk Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krzysztof Drzewiecki Wykaz autorstwa komentarzy: Jerzy Baehr – art. 4–38, 200–205, 211–216, 218–219 Adam Frąckowiak – art. 1–3, 52–60, 188–188a, 190, 199, 220–223 Krzysztof Hajdrowski – art. 136–160 Piotr Lissoń – art. 85–87, 90–91, 126–135, 178, 179 pkt 1, pkt 3–29, art. 180–181, Jakub Pokrzywniak – art. 71–74, 75 (tezy 1–10), 76–84, 88–89, 92–115, 179 pkt 2, 183–184, 187, 189, 193, 195, 217 art. 185, 191–192, 208–210 Aleksander Stawicki – art. 39, 168–177 Maciej Szambelańczyk – art. 40–51, 61–70, 116–119, 120–125, 186, 194–194a, 196–198, 206 Sergiusz Urban – art. 75 (tezy 11–17), 161–167, 182, 207 Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-8092-246-4 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Od Autorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. poz. 478 z późn. zm.)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Rozdział 1. Przepisy ogólne  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Rozdział 2. Zasady i warunki wykonywania działalności  w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych  źródeł energii w mikroinstalacji oraz małej instalacji,  z wyłączeniem wytwarzania energii elektrycznej z biogazu  rolniczego lub z biopłynów  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 Rozdział 3. Zasady i warunki wykonywania działalności  w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z biogazu  rolniczego lub biopłynów oraz wytwarzania biogazu  rolniczego lub biopłynów  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 Rozdział 4. Mechanizmy i instrumenty wspierające wytwarzanie  energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, biogazu  rolniczego oraz ciepła, w instalacjach odnawialnego  źródła energii  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Rozdział 5. Gwarancje pochodzenia energii elektrycznej  wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii w instalacjach  odnawialnego źródła energii  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 Rozdział 6. Krajowy plan działania w zakresie energii  ze źródeł odnawialnych  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   332 5 Spis treści Rozdział 7. Warunki i tryb wydawania certyfikatów  instalatorom mikroinstalacji, małych instalacji i instalacji  odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej  cieplnej nie większej niż 600 kW oraz akredytowania  organizatorów szkoleń  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   350 Rozdział 8. Zasady współpracy międzynarodowej  w zakresie odnawialnych źródeł energii oraz wspólnych  projektów inwestycyjnych  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   386 Rozdział 9. Kary pieniężne  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .   406 Rozdział 10. Zmiany w przepisach obowiązujących  . . . . . . . . . . .   429 497 Rozdział 11. Przepisy przejściowe  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 12. Przepisy końcowe  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 543 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 O Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 549 6 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne dyrektywa 2009/28/WE dyrektywa 2012/27/UE k.c.  k.k.  – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i  Rady 2009/28/WE w  sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w na- stępstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (Dz. Urz. UE L 140 z 5.06.2009, s. 16, z późn. zm.) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i  Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w spra- wie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrek- tyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, s. 1, z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil- ny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja RP  – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr  78, poz.  483 z późn. zm.) k.p.a.  – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postę- powania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) 7 – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z  2014 r. poz. 101 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o  odnawialnych źródłach energii oraz ustawy – Prawo energetyczne (Dz. U. poz. 2365) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja po- datkowa (tekst jedn.: Dz. U. z  2015 r. poz.  613 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1232 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postę- powaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 290) – ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energe- tyczne (tekst jedn.: Dz. U. z  2012 r. poz.  1059 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnic- twie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.) Wykaz skrótów k.p.c.  nowelizacja ustawy o OZE o .p . p.o.ś.  p.p.s.a.  pr. bud.  pr. en.  p.s.w.  p .z .p . – ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2164) rozporządzenie – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 714/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie nr 714/2009 warunków dostępu do sieci w odniesieniu do trans- granicznej wymiany energii elektrycznej i uchyla- jące rozporządzenie (WE) nr  1228/2003 (Dz. Urz. UE L 211 z 14.08.2009, s. 15, z późn. zm.) rozporządzenie – rozporządzenie Komisji (UE) nr 1272/2009 z dnia 11 grudnia 2009 r. ustanawiające wspólne szczegó- nr 1272/2009 łowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zakupu i sprzedaży 8 Wykaz skrótów produktów rolnych w ramach interwencji publicznej (Dz. Urz. UE L 349 z 29.12.2009, s. 1, z późn. zm.) rozporządzenie – rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 256/2014 z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie nr 256/2014 zgłaszania Komisji projektów inwestycyjnych doty- czących infrastruktury energetycznej w Unii Euro- pejskiej, zastępujące rozporządzenie Rady (UE, Euratom) nr 617/2010 oraz uchylające rozporządze- nie Rady (WE) nr  736/96 (Dz. Urz. UE L  84 z 20.03.2014, s. 61) u.b.b.c.  u.d.t.  u.e.e.  u.e.r.f.u.s.  u.f.p.  u.g.t.  u.o.d.o.  u.odp.  u.o.i.f.  – ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 775 z późn. zm.) – ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze tech- nicznym (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1125) – ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2167 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i  rentach z  Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach pub- licznych (tekst jedn.: Dz. U. z  2013 r. poz.  885 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 197 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumen- tami finansowymi (tekst jedn.: Dz. U. z  2014 r. poz. 94 z późn. zm.) 9 Wykaz skrótów u.o.i.n.  u.o.k.k.  u.o.m.  u.p.d.o.f.  u.p.e.a.  u.r.  u.s.d.g.  u.u.i.ś.  u.z.n.k.  – ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie infor- macji niejawnych (Dz. U. Nr  182, poz.  1228 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 184 z późn. zm.) – ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 934 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodo- wym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działal- ności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z  2015 r. poz. 584 z późn. zm.) źródłach energii (Dz. U. poz. 478 z późn. zm.) – ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnia- niu informacji o środowisku i jego ochronie, udzia- le społeczeństwa w  ochronie środowiska oraz o  ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 353) – ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nie- uczciwej konkurencji (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 z późn. zm.) ustawa o OZE  – ustawa z  dnia 20 lutego 2015 r. o  odnawialnych Organy i instytucje ARR GUS  KDPW S.A.  – Agencja Rynku Rolnego – Główny Urząd Statystyczny – Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. 10 KE  NFOŚiGW  NSA  OREO S.A.  OSD  OSP  RM SA  SN  SO  SOKiK  TK  UDT UOKiK  URE  WSA  Inne BIP URE  GW  GWh  KPD  kV  kW  kWh  MW  MWh  MWt ONSA  OSNC  OSNP  Wykaz skrótów – Komisja Europejska – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospo- darki Wodnej – Naczelny Sąd Administracyjny – Operator Rozliczeń Energii Odnawialnej S.A. – operator systemu dystrybucyjnego – operator systemu przesyłowego – Rada Ministrów – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy – sąd okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Trybunał Konstytucyjny – Urząd Dozoru Technicznego – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Urząd Regulacji Energetyki – wojewódzki sąd administracyjny – Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Regulacji Energetyki – gigawat – gigawatogodzina – krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych – kilowolt – kilowat – kilowatogodzina – megawat – megawatogodzina – megawat mocy cieplnej – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 11 – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A – odnawialne źródło energii – Państwo i Prawo – Polska Klasyfikacja Działalności – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Wykaz skrótów OTK-A  OZE  PiP  PKD  ZNSA  12 Od Autorów Od Autorów Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii ma na gruncie prawa polskiego charakter nowatorski. W odniesieniu do wielu zawartych w ustawie rozwiązań brak jest z tego względu litera- tury prawniczej, nie wspominając o orzecznictwie sądowym. Jedno- cześnie, jak powszechnie wiadomo, ustawa w swoim wymiarze nor- matywnym nie jest dziełem doskonałym, czego potwierdzeniem jest chociażby fakt, że wraz z jej wejściem w życie powstał w Ministerstwie Gospodarki projekt jej nowelizacji. Z uwagi na powyższe uznaliśmy, że istnieje duże zapotrzebowanie na opublikowanie komentarza do tej ustawy, który mógłby być praktycz- nie wykorzystany przez przedsiębiorców oraz instytucje i osoby zajmu- jące się energetyką odnawialną. Do zespołu autorów komentarza należą, z jednej strony, osoby mające bogate doświadczenie akademickie w dziedzinie prawa energetycznego, administracyjnego, cywilnego, publicznego prawa gospodarczego oraz prawa ochrony środowiska i w powyższych dziedzinach mają znaczą- cy dorobek naukowy. Z drugiej strony autorami komentarza są osoby, które mają olbrzymie doświadczenie praktyczne oparte na realizacji wielu projektów w zakresie energetyki odnawialnej. W tym obszarze osoby te były zaangażowane zarówno przez inwestorów branżowych w energetykę odnawialną, jak i banki czy spółki dystrybucyjne oraz spółki obrotu energią. 13 Od Autorów Dla autorów komentarza bardzo cenny był także udział w pracach le- gislacyjnych nad ustawą oraz konsultacje z przedstawicielami Mini- sterstwa Gospodarki i Urzędu Regulacji Energetyki. W zakresie zagadnień podatkowych merytorycznego wsparcia udzie- lił Łukasz Czekański, doradca podatkowy z zespołu prawa podatko- wego kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr sp.k. Za pomoc w przygotowaniu materiałów źródłowych do komentarza dziękujemy członkom zespołu prawa energetycznego kancelarii WKB, w szczegól- ności Krzysztofowi Sikorskiemu, Annie Urbańczyk oraz Anisowi Ben Amerowi, jak również Aleksandrze Przybysz. Uwzględniono stan prawny na 29 lutego 2016 r. 14 USTAWA z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii1 (Dz. U. poz. 478; zm.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2365) 1 Niniejsza ustawa w zakresie swojej regulacji wdraża: 1) dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniającą i w następstwie uchylającą dyrektywę 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (Dz. Urz. UE L 140 z 5.06.2009, str. 16, z późn. zm.); 2) dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 październi- ka 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, str. 1); 3) dyrektywę Rady 2013/18/UE z dnia 13 maja 2013 r. dostosowującą dyrektywę Par- lamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, w związku z przystąpieniem Republiki Chorwacji (Dz. Urz. UE L 158 z 10.06.2013, str. 230). Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 ROZDZIAŁ 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa: 1) zasady i warunki wykonywania działalności w zakresie wytwa- rzania: a) energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, b) biogazu rolniczego – w instalacjach odnawialnego źródła energii, c) biopłynów; 2) mechanizmy i instrumenty wspierające wytwarzanie: a) energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, b) biogazu rolniczego, c) ciepła – w instalacjach odnawialnego źródła energii; 3) zasady wydawania gwarancji pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii w instalacjach od- nawialnego źródła energii; 4) zasady realizacji krajowego planu działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych; 5) warunki i  tryb certyfikowania instalatorów mikroinstala- cji, małych instalacji i instalacji odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej cieplnej nie większej niż 600 kW oraz akredytowania organizatorów szkoleń; 6) zasady współpracy międzynarodowej w zakresie odnawialnych źródeł energii oraz wspólnych projektów inwestycyjnych. Adam Frąckowiak 17 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne 2. Przepisów ustawy nie stosuje się do biokomponentów, paliw cie- kłych i biopaliw ciekłych zużywanych w transporcie w rozumieniu ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1643 oraz z 2015 r. poz. 151), zwanej dalej „ustawą o biokomponentach i biopaliwach ciekłych”, z wyłą- czeniem przepisów rozdziału 6. 3. Do przyłączenia instalacji odnawialnego źródła energii do sie- ci stosuje się przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą – Prawo energetyczne”. 1. Przepisy ustawy o OZE nie wymieniają jej celów, jak uczyniono to np. w ustawie – Prawo energetyczne. Najważniejsze cele ustawy o OZE określono w uzasadnieniu jej projektu2. Są nimi: 1) zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i ochrony środowiska, m.in. w wyniku efektywnego wykorzystywania OZE; 2) racjonalne wykorzystywanie OZE, uwzględniające relację długo- falowej polityki rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej, wypełnienie zobowiązań wynikających z zawartych umów mię- dzynarodowych oraz podnoszenie innowacyjności i konkurencyj- ności gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej; 3) kształtowanie mechanizmów i instrumentów wspierających wy- twarzanie energii elektrycznej, ciepła lub chłodu, lub biogazu rol- niczego w instalacjach OZE; 4) wypracowanie optymalnego i zrównoważonego zaopatrzenia od- biorców końcowych na energię elektryczną, ciepło lub biogaz rol- niczy z instalacji OZE; 5) tworzenie nowych miejsc pracy w wyniku przyrostu liczby odda- wanych do użytkowania nowych instalacji OZE; 6) zapewnienie wykorzystania na cele energetyczne produktów ubocznych lub pozostałości z rolnictwa oraz przemysłu wykorzy- stującego źródła energii. 2 Rządowy projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii, druk nr 2604, Sejm VII ka- dencji, cz. I, s. 4 i n. 18 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 1 Poza powyższymi, wyróżnionymi celami uzasadnienie projektu ustawy wskazuje także dalsze jej cele, m.in. bardziej racjonalne i efektywne wy- korzystanie biomasy i rozwój jej krajowych zasobów czy optymalizację wsparcia przez tworzenie impulsów proinwestycyjnych (a w związku z tym np. wyłączenie wsparcia dużych elektrowni wodnych). 2. Ustawa o OZE została uchwalona w celu wdrożenia do polskiego po- rządku prawnego przepisów dyrektywy 2009/28/WE, która powinna była zostać implementowana do dnia 5 grudnia 2010 r. (art. 27 ust. 1 dyrektywy 2009/28/WE). W konsekwencji Polska uniknęła dotkliwych kar finansowych, które groziły za brak implementacji. Ostatecznie Ko- misja Europejska wycofała bowiem z Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej skargę przeciwko Polsce w tej sprawie. W trakcie postę- powania Polska dokonała częściowej transpozycji wyżej wymienionej dyrektywy ustawą z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 984) (określa- ną jako „mały trójpak energetyczny”), co spowodowało zmniejszenie pierwotnie proponowanej kary pieniężnej z 133 228,80 do 61 380 euro za każdy dzień opóźnienia. Poza powyższą dyrektywą ustawa o OZE w zakresie swojej regulacji wdraża także dyrektywę 2012/27/UE. Prze- pisy obu wyżej wymienionych dyrektyw zostały implementowane w przepisach jeszcze dwóch ustaw: ustawy o efektywności energetycz- nej oraz ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych. 3. Jak jednoznacznie wynika z brzmienia art. 1 ustawy o OZE, odnosi się ona do działalności wytwórczej w instalacjach OZE. Przedmiotem regulacji i wsparcia objęte jest wytwarzanie energii elektrycznej z OZE lub biogazu rolniczego tylko w instalacjach OZE, a więc instalacjach spełniających przesłanki określone w definicji zawartej w art. 2 pkt 13 ustawy o OZE. 4. Choć ustawa o OZE reguluje mechanizmy i instrumenty wspierające wytwarzanie ciepła w instalacji OZE, to nie reguluje zasad i warun- ków wykonywania tej działalności. Właściwe w tym zakresie pozostają przepisy art. 32 i n. pr. en. Adam Frąckowiak 19 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne 5. Ustawa o  OZE dokonuje także nowelizacji wielu ustaw, w  tym m.in. ustawy – Prawo energetyczne (zob. szerzej komentarz do prze- pisów zmieniających). 6. Artykuł 1 ust. 2 ustawy o OZE stanowi, że jej przepisów nie stosuje się do spraw uregulowanych w przepisach ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych. Wyłączenie to jest konsekwencją jasnego po- działu zakresu regulacji obu ustaw. Podczas gdy ustawa o OZE dotyczy wytwarzania energii oraz biogazu rolniczego z OZE zużywanych na różne cele, ustawa o biokomponentach i biopaliwach ciekłych dotyczy wykorzystywania OZE wyłącznie do wytwarzania substancji (biopaliw oraz biokomponentów) służących do napędu pojazdów spalinowych. Niemniej kwestie biopaliw oraz biokomponentów zostały objęte regu- lacją zawartą w rozdziale 6 ustawy o OZE. Przepisy tego rozdziału po- święcone są zagadnieniom związanym z KPD, który zgodnie z art. 126 ust. 2 ustawy o OZE określa krajowe cele w zakresie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych we wszystkich sektorach gospodarki, w tym w sektorze elektroenergetyki, ciepłownictwa i chłodnictwa oraz transportu. 7. Do przyłączania instalacji OZE do sieci stosuje się przepisy ustawy – Prawo energetyczne, a więc w szczególności art. 7 pr. en. Ustawa o OZE nie zawiera w tym zakresie przepisów szczególnych, niemniej dokona- no nią nowelizacji dotychczasowych przepisów (zob. także komentarz do art. 179 oraz 191–192 ustawy o OZE). Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) biogaz – gaz uzyskany z biomasy, w szczególności z instalacji przeróbki odpadów zwierzęcych lub roślinnych, oczyszczalni ścieków oraz składowisk odpadów; 2) biogaz rolniczy – gaz otrzymywany w  procesie fermentacji metanowej surowców rolniczych, produktów ubocznych rolni- ctwa, płynnych lub stałych odchodów zwierzęcych, produktów ubocznych, odpadów lub pozostałości z przetwórstwa produk- tów pochodzenia rolniczego lub biomasy leśnej, lub biomasy roślinnej zebranej z terenów innych niż zaewidencjonowane 20 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 jako rolne lub leśne, z wyłączeniem biogazu pozyskanego z su- rowców pochodzących z oczyszczalni ścieków oraz składowisk odpadów; 3) biomasa – stałe lub ciekłe substancje pochodzenia roślinne- go lub zwierzęcego, które ulegają biodegradacji, pochodzące z produktów, odpadów i pozostałości z produkcji rolnej i leś- nej oraz przemysłu przetwarzającego ich produkty, oraz ziarna zbóż niespełniające wymagań jakościowych dla zbóż w zakupie interwencyjnym określonych w art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1272/2009 z dnia 11 grudnia 2009 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zakupu i sprzedaży pro- duktów rolnych w ramach interwencji publicznej (Dz. Urz. UE L 349 z 29.12.2009, str. 1, z późn. zm.) i ziarna zbóż, które nie podlegają zakupowi interwencyjnemu, a także ulegająca bio- degradacji część odpadów przemysłowych i komunalnych, po- chodzenia roślinnego lub zwierzęcego, w tym odpadów z insta- lacji do przetwarzania odpadów oraz odpadów z uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, w szczególności osadów ścieko- wych, zgodnie z przepisami o odpadach w zakresie kwalifiko- wania części energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów; 4) biopłyny – ciekłe paliwa dla celów energetycznych innych niż w transporcie, w tym do wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła, wytworzone z biomasy lub ziaren zbóż pełnowartościo- wych, wykorzystywane w instalacjach spełniających wymaga- nia w zakresie standardów emisyjnych, o ile takie standardy zo- stały określone na podstawie przepisów o ochronie środowiska; 5) dedykowana instalacja spalania biomasy – instalację odnawial- nego źródła energii, w której są spalane wyłącznie biomasa, biogaz, biogaz rolniczy lub biopłyny albo biomasa, biogaz, bio- gaz rolniczy lub biopłyny i paliwo pomocnicze; 6) dedykowana instalacja spalania wielopaliwowego – instalację spalania wielopaliwowego określoną w wydanej przed dniem 30 czerwca 2014 r. koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej oraz dokumentacji stanowiącej załącznik do tej koncesji: Adam Frąckowiak 21 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne a) wyposażoną w odrębne linie technologiczne dla przygo- towania i  transportu do komory paleniskowej biomasy, biopłynu, biogazu lub biogazu rolniczego, których udział liczony według wartości energetycznej w łącznej ilości spa- lanej wszystkich paliw zużytych w tej instalacji jest większy niż 20 , lub b) wykorzystującą technologię fluidalną w instalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 MW, przeznaczoną do spalania odpadów przemysłowych wspól- nie z paliwami kopalnymi lub paliwami powstałymi z ich przetworzenia oraz biomasą, biopłynem, biogazem lub bio- gazem rolniczym, dla których udział biomasy, biopłynu, biogazu lub biogazu rolniczego, liczony według wartości energetycznej w łącznej ilości spalanej wszystkich paliw zu- żytych w tej instalacji jest większy niż 30 – w okresie rozliczeniowym określonym we wniosku, o którym mowa w art. 45 ust. 1, albo w okresie rozliczeniowym, o którym mowa w art. 83 ust. 2; 7) drewno pełnowartościowe – drewno spełniające wymagania ja- kościowe wymienione w normach określających wymagania i ba- dania dla drewna wielkowymiarowego liściastego, drewna wiel- kowymiarowego iglastego oraz drewna średniowymiarowego dla grup oznaczonych jako S1, S2 i S3, oraz materiał drzewny po- wstały w wyniku procesu celowego rozdrobnienia tego drewna; 8) dystrybucja – dystrybucję w rozumieniu ustawy – Prawo ener- getyczne; 9) energia aerotermalna – energię o charakterze nieantropoge- nicznym magazynowaną w postaci ciepła w powietrzu na da- nym terenie; 10) energia geotermalna – energię o charakterze nieantropogenicz- nym skumulowaną w postaci ciepła pod powierzchnią ziemi; 11) energia hydrotermalna – energię o charakterze nieantropoge- nicznym skumulowaną w postaci ciepła w wodach powierzch- niowych; 12) hydroenergia – energię spadku śródlądowych wód powierzch- niowych, z wyłączeniem energii uzyskiwanej z pracy pompo- 22 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 wej w elektrowniach szczytowo-pompowych lub elektrowniach wodnych z członem pompowym; 13) instalacja odnawialnego źródła energii – instalację stanowiącą wyodrębniony zespół: a) urządzeń służących do wytwarzania energii i wyprowa- dzania mocy, przyłączonych w jednym miejscu przyłącze- nia, w których energia elektryczna lub ciepło są wytwarza- ne z jednego rodzaju odnawialnych źródeł energii, a także magazyn energii elektrycznej przechowujący wytworzoną energię elektryczną, połączony z tym zespołem urządzeń lub b) obiektów budowlanych i  urządzeń stanowiących całość techniczno-użytkową służący do wytwarzania biogazu rol- niczego, a także połączony z nimi magazyn biogazu rolni- czego; 14) instalacja termicznego przekształcania odpadów – instalację odnawialnego źródła energii będącą spalarnią odpadów lub współspalarnią odpadów w rozumieniu ustawy z dnia 14 grud- nia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21, z późn. zm.), w której część wytwarzanej energii elektrycznej i ciepła pocho- dzi z ulegającej biodegradacji części odpadów przemysłowych lub komunalnych, pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, w tym odpadów z instalacji do przetwarzania odpadów oraz odpadów z uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, w szcze- gólności osadów ściekowych, zgodnie z przepisami o odpadach w zakresie kwalifikowania części energii odzyskanej z termicz- nego przekształcania odpadów; 15) instalacja spalania wielopaliwowego – instalację odnawialnego źródła energii, w której energia elektryczna lub ciepło są wy- twarzane z biomasy, biopłynów, biogazu lub biogazu rolniczego spalanych wspólnie z innymi paliwami; 16) końcowe zużycie energii brutto – nośniki energii dostarczone do celów energetycznych przemysłowi, sektorowi transportowe- mu, gospodarstwom domowym, sektorowi usługowemu, w tym sektorowi świadczącemu usługi publiczne, rolnictwu, leśnictwu i rybołówstwu, łącznie ze: Adam Frąckowiak 23 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne a) zużyciem energii elektrycznej i ciepła przez przemysł ener- getyczny na wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła, b) stratami energii elektrycznej i ciepła powstającymi podczas ich przesyłania i dystrybucji; 17) magazyn energii elektrycznej – wyodrębnione urządzenie lub zespół urządzeń służących do magazynowania energii elek- trycznej w innej postaci energii powstałej w wyniku procesów technologicznych lub chemicznych; 18) mała instalacja – instalację odnawialnego źródła energii o łącz- nej mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 40 kW i nie większej niż 200 kW, przyłączoną do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV lub o mocy osią- galnej cieplnej w skojarzeniu większej niż 120 kW i nie większej niż 600 kW; 19) mikroinstalacja – instalację odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 40 kW, przyłączoną do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV lub o mocy osiągalnej ciep- lnej w skojarzeniu nie większej niż 120 kW; 20) odbiorca – odbiorcę w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 21) odbiorca końcowy – odbiorcę końcowego w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 22) odnawialne źródło energii – odnawialne, niekopalne źródła energii obejmujące energię wiatru, energię promieniowania słonecznego, energię aerotermalną, energię geotermalną, ener- gię hydrotermalną, hydroenergię, energię fal, prądów i pływów morskich, energię otrzymywaną z biomasy, biogazu, biogazu rolniczego oraz z biopłynów; 23) operator systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego – operatora systemu dystrybucyjnego w  rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 24) operator systemu dystrybucyjnego gazowego – operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 25) operator systemu przesyłowego elektroenergetycznego – opera- tora systemu przesyłowego w rozumieniu ustawy – Prawo ener- getyczne; 24 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 26) paliwo gazowe – paliwo gazowe w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 27) paliwo pomocnicze – paliwo inne niż biomasa, biopłyny, bio- gaz lub biogaz rolniczy stosowane wyłącznie do uruchomienia instalacji odnawialnego źródła energii, w której zastosowane zabezpieczenia techniczne uniemożliwiają wytwarzanie z niego energii elektrycznej; 28) przedsiębiorstwo energetyczne – przedsiębiorstwo energetyczne w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 29) przesyłanie – przesyłanie w rozumieniu ustawy – Prawo ener- getyczne; 30) rozruch technologiczny – pracę instalacji odnawialnego źródła energii mającą na celu wyłącznie przeprowadzenie prób i te- stów umożliwiających końcowy odbiór tej instalacji; 31) sieci – sieci w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 32) sieć dystrybucyjna – sieć dystrybucyjną w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; energetyczne; 33) sieć przesyłowa – sieć przesyłową w rozumieniu ustawy – Prawo 34) układ hybrydowy – instalację odnawialnego źródła energii, wy- twarzającą energię elektryczną albo energię elektryczną i cie- pło, w której w procesie wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła są wykorzystywane nośniki energii wytwarzane oddziel- nie z odnawialnych źródeł energii, z możliwością wykorzysta- nia paliwa pomocniczego, i ze źródeł energii innych niż odna- wialne, pracujące na wspólny kolektor oraz zużywane wspólnie w tej jednostce wytwórczej do wytworzenia energii elektrycznej lub ciepła; 35) układ rozdzielony – układ urządzeń służący do wytwarzania ener- gii elektrycznej albo ciepła w odrębnych procesach technologicz- nych; 36) wartość początkowa – wartość początkową w rozumieniu usta- wy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330, z późn. zm.); 37) wyłączna strefa ekonomiczna – obszar wyłącznej strefy ekono- micznej Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu ustawy z dnia Adam Frąckowiak 25 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Pol- skiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 934 i 1014); 38) wysokosprawna kogeneracja – wysokosprawną kogenerację w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne; 39) wytwórca – podmiot, który ma siedzibę lub miejsce zamieszka- nia na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Euro- pejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wytwarzający energię elektryczną lub ciepło z odnawialnych źródeł energii lub wytwarzający biogaz rolniczy w instalacjach odnawialnego źródła energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w wyłącznej strefie ekonomicznej; 40) zboża pełnowartościowe – ziarna zbóż spełniające wymaga- nia jakościowe dla zbóż w zakupie interwencyjnym określone w art. 7 rozporządzenia wymienionego w pkt 3, które podlegają zakupowi interwencyjnemu. 1. Komentowany przepis zawiera definicje pojęć, którymi posługuje się ustawa o OZE (słowniczek ustawowy). Zbiór ten nie jest zupełny, gdyż w art. 135 ustawy o OZE zawarto jeszcze jedną definicję, mianowicie definicję energii ze źródeł odnawialnych. Umieszczenie jej poza słow- niczkiem ustawowym wynika z faktu, że jej zastosowanie ograniczone jest do celów statystycznych, związanych z treścią przepisów zawartych w rozdziale 6 ustawy o OZE. 2. Omówienie definicji zawartych w słowniczku ustawowym3: 1) Biogaz a) Biogaz to gaz uzyskiwany z biomasy (zob. definicja biomasy – art. 2 pkt 3 ustawy o OZE). Chodzi więc o gaz powstały w wy- niku fermentacji beztlenowej substancji pochodzenia roślinne- go lub zwierzęcego. Nieoczyszczony biogaz składa się głównie 3 W zakresie definicji biopłynu, dedykowanej instalacji spalania biomasy, dedykowanej instalacji spalania wielopaliwowego, hydroenergii oraz paliwa pomocniczego – konsul- tacja techniczna dr Krzysztof Hajdrowski. 26 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 z metanu i dwutlenku węgla, w celu jego dalszego użycia z re- guły wymaga oczyszczenia, zaś w przypadku wprowadzenia go do sieci gazowej wymaga dostosowania do minimalnych wa- runków jakościowych paliwa gazowego. Nie jest biogazem gaz zmieszany z gazem ziemnym lub gazami będącymi pochodną gazu ziemnego (gazami pochodzenia kopalnego). b) Ustawa o OZE określa przykładowe źródła pochodzenia bio- gazu, wskazując instalacje przeróbki odpadów zwierzęcych lub roślinnych, oczyszczalnie ścieków i składowiska odpadów. Nie jest to katalog zamknięty. W konsekwencji każdy gaz uzy- skany z biomasy wytworzony w instalacjach innego typu rów- nież będzie biogazem w rozumieniu ustawy o OZE, z wyłącze- niem biogazu rolniczego, dla którego ustawodawca przewidział odrębną definicję (choć z fizykochemicznego punktu widzenia biogaz rolniczy jest biogazem). c) Dyrektywa 2009/28/WE nie zawiera definicji biogazu, niemniej bez wątpienia energia wytwarzana z biogazu jest energią odna- wialną w rozumieniu jej przepisów4. Biogaz został także wy- mieniony w definicji OZE jako jedno ze źródeł odnawialnych oraz w swoistej definicji biogazu w tabeli zawartej w załączniku III do dyrektywy 2009/28/WE. 2) Biogaz rolniczy a) Pojęcie biogazu rolniczego zostało stworzone wyłącznie na potrzeby, uregulowanego w ustawie o OZE, systemu wsparcia działalności związanej z wytwarzaniem biogazu rolniczego. Pojęcie to funkcjonowało również w poprzednim stanie praw- nym. Zostało ono wprowadzone do ustawy – Prawo energetycz- ne ustawą z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 21, poz. 104 z późn. zm.), której celem było wdrożenie sy- stemu wsparcia dla wytwórców biogazu rolniczego. Od strony fizykochemicznej biogaz rolniczy nie różni się od innych rodza- jów biogazu. Innymi słowy, biogaz rolniczy to biogaz wytwa- 4 Por. pkt 12 preambuły oraz definicja energii ze źródeł odnawialnych zawarta w art. 2 lit. a dyrektywy 2009/28/WE. Adam Frąckowiak 27 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne rzany w szczególny sposób, z enumeratywnie wymienionych substratów pochodzenia rolniczego lub leśnego. Wyjątek od powyższej zasady stanowi biomasa roślinna zebrana z terenów innych niż zaewidencjonowane jako rolne lub leśne – również biogaz wytworzony z tego rodzaju biomasy, mimo że niezwią- zanej z produkcją rolniczą lub leśną, jest biogazem rolniczym. b) Nie każdy biogaz jest biogazem rolniczym. W szczególności biogazem rolniczym nie jest biogaz pozyskiwany z surowców pochodzących z oczyszczalni ścieków oraz składowisk odpa- dów. Wyłączenie powyższych rodzajów biogazu spod definicji biogazu rolniczego jest zrozumiałe w kontekście tego, że biogaz rolniczy co do zasady jest pochodzenia rolniczego lub leśnego. Powyższa cecha biogazu, tj. jego rolnicze lub leśne pochodzenie, może być pomocne przy ocenie, czy danego rodzaju biogaz jest biogazem rolniczym. c) Biomasa „zebrana” z terenów innych niż zaewidencjonowane jako rolne lub leśne oznacza biomasę bez względu na jej rodzaj, pozyskaną z takich terenów w jakikolwiek sposób. W szczegól- ności może to być zarówno biomasa pochodząca ze „ścięcia” lub „skoszenia” żywych roślin, jak i pochodząca z „zebrania” bio- masy obumarłej (opadłe gałęzie, liście itd.). Brak jest podstaw zawężania rozumienia określenia „zebrana” jako odnoszącego się np. wyłącznie do biomasy obumarłej. 3) Biomasa a) Definicję biomasy zawiera art. 2 lit. e dyrektywy 2009/28/WE, która jest w swej treści de facto analogiczna do definicji zawar- tej w ustawie o OZE, choć zredagowano ją w sposób bardziej syntetyczny. Różnicę stanowi brak odniesienia się definicji z dy- rektywy 2009/28/WE do kwestii zbóż i zasady ich kwalifikowa- nia jako biomasy. b) Biomasa to, obok energii wiatrowej, najczęściej używane OZE w Polsce. Biomasa to zarówno stałe, jak i ciekłe substancje po- chodzenia roślinnego lub zwierzęcego. Zakwalifikowanie do bio- masy również substancji ciekłych może być mylące w kontekście zawartej w ustawie o OZE definicji biopłynów. Niemniej sytuacja jest analogiczna jak w przypadku biogazu i biogazu rolniczego. 28 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 Każdy biopłyn z fizykochemicznego punktu widzenia mógłby stanowić biomasę płynną, nie każda biomasa płynna będzie jed- nak biopłynem (zob. komentarz do definicji biopłynu). c) Istotną cechą biomasy jest jej pełna biodegradowalność. W związku z tym nie korzysta ze wsparcia biomasa zanieczysz- czona, czyli zawierająca w sobie elementy niepodlegające pełnej biodegradacji (np. lakiery, impregnaty, metale ciężkie)5. Konse- kwentnie nie będzie biomasą biopaliwo w rozumieniu ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych, gdyż takie paliwo zawiera uszlachetniacze niepodlegające pełnej biodegradacji. d) W celu wyeliminowania konkurencji między przemysłem ener- getycznym i spożywczym o ziarna zbóż przesądzono, że bio- masę w rozumieniu ustawy o OZE stanowią tylko ziarna zbóż niespełniające wymagań jakościowych dla zbóż w zakupie in- terwencyjnym lub niepodlegające skupowi interwencyjnemu. e) Szczególny rodzaj biomasy stanowią pewne frakcje odpadów. Nie jest istotne pochodzenie odpadów, gdyż mogą to być za- równo odpady przemysłowe, jak i komunalne. Odpady muszą być jednak, jak w przypadku innych rodzajów biomasy, w peł- ni biodegradowalne. W tym kontekście jedynie przykładowo ustawodawca zdecydował się na wskazanie szczególnych ro- dzajów odpadów będących biomasą, tj. odpadów z instalacji do przetwarzania odpadów oraz odpadów z uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, w szczególności osadów ściekowych, zgodnie z przepisami o odpadach w zakresie kwalifikowania części energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpa- dów. Zgodnie z art. 159 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.) część energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów zawierają- cych frakcje biodegradowalne może stanowić energię z OZE, jeżeli są spełnione warunki techniczne zakwalifikowania czę- ści energii odzyskanej z termicznego przekształcenia odpadów 5 Informacja Prezesa URE nr 30/2011 w sprawie kwalifikacji biomasy na cele energetyczne, dostępna na stronie internetowej: http://www.ure.gov.pl/pl/stanowiska/4304,Informacja- -nr-302011.html. Adam Frąckowiak 29 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne jako energii z OZE, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie ust. 2. Przepisy rozporządzenia Ministra Środo- wiska z dnia 2 czerwca 2010 r. w sprawie szczegółowych wa- runków technicznych kwalifikowania części energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów komunalnych (Dz. U. Nr 117, poz. 788), wydanego na podstawie art. 44 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 z późn. zm.), obowiązywały do dnia 23 stycz- nia 2016 r. Zgodnie z tym rozporządzeniem do rodzajów frak- cji biodegradowalnych zaliczało się: frakcję podsitową o granu- lacji 0–20 mm; odpady kuchenne pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, ogrodowe oraz z terenów zieleni; drewno; papier lub tekturę; tekstylia z włókien naturalnych; odpady wieloma- teriałowe, w tym odpady z utrzymania higieny; skórę. Projekt nowego rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie wa- runków technicznych kwalifikowania części energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów został już uzgodniony i według informacji na dzień 28 lutego 2016 r. dalsze prace le- gislacyjne zostały wstrzymane do 21 marca 2016 r. Projekt roz- porządzenia określa m.in. wartość ryczałtową udziału energii chemicznej frakcji biodegradowalnych takich rodzajów odpa- dów, jak: osady z zakładowych oczyszczalni ścieków, ustabi- lizowane komunalne osady ściekowe i szlamy z biologicznego oczyszczania ścieków; papier i tektura; trociny, ścinki, drewno, płyta wiórowa i fornir z wyjątkiem czystego drewna bez po- włok lakierniczych; drewno z wyjątkiem czystego drewna bez powłok lakierniczych; rodzaje tkanin i odpadów z włókien; ro- dzaje odpadów ze skóry; produkty spożywcze nieprzydatne do spożycia z wyjątkiem produktów pozbawionych opakowań; nie- segregowane odpady komunalne. f) W związku z wątpliwościami dotyczącymi kwalifikowania po- szczególnych substancji jako biomasy na cele energetyczne Prezes URE wydał w dniu 4 października 2011 r. informację nr 30/2011 w sprawie kwalifikacji biomasy na cele energetyczne, do której sukcesywnie mają ukazywać się załączniki określające poszczególne rodzaje paliw spełniające definicję biomasy. Do tej 30 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 pory ukazały się trzy załączniki dotyczące uznania za biomasę na cele energetyczne pozostałości z procesu uzyskiwania oleju palmowego z palmy olejowca gwinejskiego (niezależnie od po- staci handlowej – łupina i makuch z palmy olejowca gwinejskie- go), o ile zawartość niebiomasy jest nie większa niż 3 6, ligni- nocelulozy pohydrolitycznej, o ile zawartość niebiomasy jest nie większa niż 5 7, oraz pozostałości z procesu uzyskiwania oleju roślinnego z orzecha Masłosza (niezależnie od postaci handlowej – m.in. łupina orzecha Masłosza, wytłoczyny z orzecha Masło- sza), o ile zawartość niebiomasy jest nie większa niż 1,5 8. Na po- wyższym przykładzie widać, że pewne śladowe ilości substancji niebiodegradowalnych mogą znaleźć się w biomasie na cele ener- getyczne, chodzi jednak o substancje niebiodegradowalne, które naturalnie występują w danym rodzaju biomasy. Potwierdzenie maksymalnego udziału niebiomasy wymaga przy tym opinii in- stytucji, których laboratoria mają stosowne akredytacje, legity- mujących się doświadczeniem w tego rodzaju badaniach. g) Wraz z projektem ustawy o OZE zostały opracowane projekty niektórych rozporządzeń do tej ustawy. Zgodnie z załączonym do projektu ustawy o OZE projektem rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie parametrów technicznych i technologicz- nych wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła w instalacjach odnawialnego źródła energii, wymagań dotyczących pomiarów, rejestracji i sposobu obliczania ilości tej energii lub ciepła wytwa- rzanych w instalacjach odnawialnego źródła energii, minimalne- go udziału niektórych rodzajów biomasy w łącznej masie biomasy spalanej w niektórych instalacjach odnawialnego źródła energii oraz miejsc dokonywania pomiarów ilości energii elektrycznej na potrzeby realizacji obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w instalacji odnawialne- 6 Załącznik nr 1 do Informacji nr 30/2011 w sprawie kwalifikacji biomasy na cele ener- getyczne. 7 Załącznik nr 2 do Informacji nr 30/2011 w sprawie kwalifikacji biomasy na cele ener- getyczne. 8 Załącznik nr 3 do Informacji nr 30/2011 w sprawie kwalifikacji biomasy na cele ener- getyczne. Adam Frąckowiak 31 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne go źródła energii (dalej „projekt rozporządzenia w sprawie pa- rametrów technicznych”), w przypadku instalacji OZE, w której biomasa spalana jest wspólnie z innymi paliwami o mocy wyż- szej niż 5 MW, do energii wytworzonej z OZE zalicza się energię obliczoną zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu, pod warunkiem że udział wagowy tzw. agrobiomasy w łącznej masie biomasy dostarczonej do procesu spalania wynosi nie mniej niż określony w rozporządzeniu procent ( ) dla poszczególnych lat9. Projekt rozporządzenia w sprawie parametrów technicznych za- wiera analogiczną regulację dotyczącą udziału agrobiomasy spa- lanej w układach hybrydowych w źródłach o mocy wyższej niż 20 MW10 oraz w dedykowanej instalacji spalania biomasy o mocy elektrycznej wyższej niż 20 MW. Poza wyraźną preferencją dla agrobiomasy powyższe przepisy wskazują także na preferencje określonych rodzajów źródeł, ponieważ w przypadku układu hy- brydowego i dedykowanej instalacji spalania biomasy wymagany udział „agrobiomasy” jest mniejszy i dotyczy instalacji o większej mocy niż w przypadku klasycznych instalacji spalania wielopa- liwowego. Zgodnie z § 9 ust. 6 projektu rozporządzenia w spra- wie parametrów technicznych powyższe ograniczenia nie doty- czą odpadów z przemysłu przetwarzającego produkty z produkcji leśnej spalanych w miejscu ich powstania. W praktyce będzie to dotyczyć np. pozostałości z produkcji drzewnej (trociny, ścinki, zrębki), które w przypadku spalania ich na miejscu (tj. na terenie zakładu, gdzie powstały) będą uprawniać do pełnego wsparcia wytworzonej z nich energii bez konieczności dodawania do nich określonej ilości agrobiomasy. Zgodnie z projektem z dnia 2 grudnia 2015 r. rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie sposobu weryfikacji bioma- sy, biopłynów, drewna innego niż pełnowartościowe oraz sub- stratów do produkcji biogazu rolniczego, oraz sposobu doku- mentowania ich pochodzenia na potrzeby systemu wsparcia11, 9 Zob. § 9 ust. 1 projektu rozporządzenia w sprawie parametrów technicznych. 10 Zob. § 9 ust. 2 projektu rozporządzenia w sprawie parametrów technicznych. 11 http://legislacja.rcl.gov.pl/docs//503/12275404/12302308/12302309/dokument177961. pdf. 32 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 na przedsiębiorcach będzie spoczywał obowiązek weryfikacji wykorzystywanych przez siebie paliw w zakresie ich kwalifi- kowania jako biomasy, biopłynów, drewna innego niż pełno- wartościowe oraz substratów do produkcji biogazu rolnicze- go. Weryfikacja będzie się odbywać na podstawie karty paliw odnawialnych przekazywanej wytwórcy przez producenta lub pośrednika sprzedającego lub zbywającego biomasę, biopłyny, drewno inne niż pełnowartościowe, zboża pełnowartościowe lub substraty do produkcji biogazu rolniczego. Wspomniane rozporządzenie zawiera wzór takiej karty. W przypadku gdy istnieje wątpliwość co do kwalifikowalności paliw, o potwier- dzenie zgodności wykorzystywanych przez siebie paliw w za- kresie ich kwalifikowalności jako biomasy, biopłynów, drew- na innego niż pełnowartościowe oraz substratów do produkcji biogazu rolniczego wytwórcy występują do laboratorium ba- dawczego lub wzorcującego mającego doświadczenie w zakresie badania biomasy, biopłynów, drewna innego niż pełnowartoś- ciowe oraz substratów do produkcji biogazu rolniczego. Pro- jekt rozporządzenia określa ułatwienia w zakresie weryfikacji w odniesieniu do trzech grup podmiotów: wytwórców wyko- rzystujących do wytwarzania energii elektrycznej lub energii elektrycznej i ciepła wyłącznie biogaz rolniczy; wytwórców wy- korzystujących do wytwarzania energii elektrycznej lub ener- gii elektrycznej i ciepła wyłącznie biopłyny; wytwórców wyko- rzystujących do wytwarzania energii elektrycznej lub energii elektrycznej i ciepła ulegającą biodegradacji część odpadów przemysłowych i komunalnych, pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, w tym odpadów z instalacji do przetwarzania od- padów oraz odpadów z uzdatniania wody i oczyszczania ście- ków, w szczególności osadów ściekowych. Odbiorcy ci nie są zobowiązani do tworzenia karty paliwa odnawialnego, gdyż – jak czytamy w uzasadnieniu – byłaby ona powieleniem do- kumentacji przygotowywanej na podstawie przepisów ustawy o OZE lub ustawy o odpadach. Jak wskazano w uzasadnieniu rozporządzenia, co prawda odpowiedzialność za weryfika- cję spalanych paliw spoczywa na wytwórcy, niemniej zlecenie Adam Frąckowiak 33 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne ekspertyzy laboratoryjnej może świadczyć o dochowaniu przez wytwórcę należytej staranności. Z uzasadnienia projektu tego rozporządzenia wynika także, że ma ono na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych przez umożliwienie badania po- chodzenia biomasy – pod kątem spełniania parametrów okre- ślonych w ustawie – podmiotom wykorzystującym ją do wy- twarzania energii elektrycznej i ciepła (dotychczas weryfikacja dokonywana była przez Prezesa URE w ramach postępowania o wydanie tzw. zielonego certyfikatu, co wydłużało procedu- rę). Obowiązki te dotyczą także wytwórców energii z biogazu rolniczego, biopłynów i drewna innego niż pełnowartościowe. Rozporządzenia nie stosuje się do paliw zakupionych i dostar- czonych przez pośrednika lub producenta do wytwórcy nie póź- niej niż przed dniem 30 czerwca 2016 r., a także do wytwórców energii elektrycznej lub energii elektrycznej i ciepła w mikroin- stalacji i małej instalacji. 4) Biopłyny a) Definicja biopłynów oparta jest na definicji o analogicznym brzmieniu, zawartej w art. 2 lit. h dyrektywy 2009/28/WE. Pol- ski ustawodawca rozszerzył ją jednak, wskazując, że biopłyny mogą być produkowane także z ziaren zbóż pełnowartościo- wych, oraz precyzując, że powinny one być wykorzystywane w instalacjach spełniających wymagania w zakresie standardów emisyjnych, jeżeli owe standardy zostały określone na podsta- wie przepisów o ochronie środowiska. Uzasadnieniem wyod- rębnienia biopłynów w ustawie o OZE było ich odróżnienie od biopaliw. Stąd w definicji biopłynów wskazano, że chodzi o pa- liwa ciekłe dla celów energetycznych innych niż w transporcie. Płynne paliwa wytwarzane z biomasy używane do celów ener- getycznych w transporcie to bowiem biopaliwa, objęte regulacją ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych. b) Biopłyny, podobnie jak biomasa, muszą wyróżniać się pełną biodegradowalnością i jest to zasadnicza cecha odróżniająca je od biopaliw, do których wolno dodawać niepodlegające bio- degradacji dodatki uszlachetniające. W praktyce jedynie czy- sty olej roślinny spełnia jednocześnie definicję biopaliwa w ro- 34 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 zumieniu ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz biopłynu w rozumieniu ustawy o OZE, gdyż nie zawiera żadnych niebiodegradowalnych dodatków i bez przetworzenia może być używany zarówno w silnikach Diesla w transporcie, jak i w kotłach energetycznych. c) Dodatkowym warunkiem w zakresie biopłynów, który nie występuje w odniesieniu do biomasy i biogazu i który nie zo- stał uwzględniony w definicji biopłynu zawartej w dyrektywie 2009/28/WE, jest konieczność ich wykorzystywania w insta- lacjach spełniających wymagania w zakresie standardów emi- syjnych, o ile takie standardy zostały określone na podstawie przepisów o ochronie środowiska. W praktyce chodzi o roz- porządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2014 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów (Dz. U. poz. 1546). A contrario, je- żeli biopłyny będą używane w instalacjach niespełniających takich standardów, to tego rodzaju paliwo nie będzie biopły- nem w rozumieniu ustawy o OZE i jego spalanie nie będzie korzystać ze wsparcia przewidzianego dla wytwarzania energii z biopłynów. d) Biopłyny to z fizykochemicznego punktu widzenia biomasa płynna. Może w związku z tym powstać pytanie, jak odróżnić biomasę płynną od biopłynu. Zgodnie jednak z definicją bio- płynu jest to paliwo wytworzone z biomasy, chodzi więc o pro- dukt pochodzący z biomasy, a więc innymi słowy, o biomasę przetworzoną. W konsekwencji wydaje się, że w większości przypadków będzie można dokonać rozróżnienia między bio- masą płynną a biopłynem, stosując powyższe kryterium prze- tworzenia. Przy zastosowaniu tego kryterium nawet czysty olej roślinny byłby biopłynem, a nie biomasą płynną. Nie występu- je on bowiem naturalnie w przyrodzie a wymaga ekstrakcji, a więc pewnego przetworzenia biomasy stałej, takiej jak ziar- na, pestki czy miąższ, bogate w naturalny olej. e) Biopłyny przeważnie spalane są w silnikach wewnętrznego spa- lania lub agregatach kogeneracyjnych. Adam Frąckowiak 35 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne 5) Dedykowana instalacja spalania biomasy a) Dedykowana instalacja spalania biomasy to instalacja OZE, w której spalane są wyłącznie biomasa, biogaz, biogaz rolniczy lub biopłyny albo biomasa, biogaz, biogaz rolniczy lub biopłyny i paliwo pomocnicze. Pomimo nieco mylącej nazwy, wskazu- jącej wyłącznie na biomasę, chodzi o instalację przystosowa- ną do spalania różnych paliw odnawialnych, bez względu na ich postać fizyczną. Wprowadzenie do ustawy o OZE definicji tego typu instalacji było spowodowane zamiarem ich większe- go promowania w stosunku do klasycznych instalacji współ- spalania. Instalacje dedykowane są bowiem bardziej efektywne energetycznie niż klasyczne instalacje, w których spalane są pa- liwa różnego rodzaju (np. klasyczne kotły węglowe, w których obok węgla współspalana jest biomasa). W tego rodzaju instala- cjach łatwiejsze jest też zagospodarowanie ubocznych produk- tów procesu spalania. W kotłach tego typu otrzymywane po- pioły pochodzą wyłącznie z biomasy (ewentualnie z niewielką domieszką warstwy fluidalnej) i nie są zmieszane z popiołem z węgla, co może ułatwić proces ich dalszego zagospodarowa- nia. Tego typu instalacje co do zasady cechują się też wyższą niezawodnością, dyspozycyjnością oraz ograniczeniem proble- mów eksploatacyjnych w stosunku do innych rozwiązań w za- kresie spalania wielopaliwowego. b) Istnieją kotły spalające wyłącznie biomasę. Z reguły tego ro- dzaju instalacje wymagają jednak dodatkowo konwencjonal- nego paliwa pomocniczego w celu rozpoczęcia procesu spala- nia (zob. definicja paliwa pomocniczego – art. 2 pkt 27 ustawy o OZE). Stąd też definicja dedykowanej instalacji spalania bio- masy wyraźnie pozwala spalać w tego typu instalacjach także paliwo pomocnicze. c) Brzmienie definicji wskazuje, że w dedykowanej instalacji spa- lania biomasy mogą być spalane łącznie lub zamiennie biomasa, biogaz, biogaz rolniczy czy biopłyny. W praktyce jednak roz- wiązania, w ramach których możliwe byłoby w ramach jednego kotła zamienne użycie paliwa w postaci stałej, ciekłej lub gazo- wej, choć występują, są bardzo rzadko spotykane ze względu na 36 Adam Frąckowiak Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 2 istotne różnice konstrukcyjne urządzeń służących do spalania paliwa stałego, lotnego albo płynnego. d) Z definicji nie wynika, aby dedykowana instalacja spalania biomasy miała mieć zabezpieczenie techniczne uniemożliwia- jące spalanie w niej paliw konwencjonalnych. O tego rodzaju zabezpieczeniach jest mowa np. w definicji paliwa pomocni- czego. Chodzi więc o instalacje, które są przede wszystkim przeznaczone do spalania biomasy i tak też są wykorzysty- wane. A contrario, gdyby w takiej instalacji było spalane pa- liwo inne niż biomasa, biogaz, biogaz rolniczy, biopłyny lub paliwo pomocnicze, to taka instalacja nie będzie dedykowa- ną instalacją spalania biomasy w rozumieniu ustawy o OZE i wytworzona w niej energia nie będzie objęta wsparciem przewidzianym dla takich instalacji. Wytworzona w ten spo- sób energia, jak się wydaje, byłaby traktowana tak jak energia wytworzona w „klasycznej” instalacji współspalania (gdyby biomasa była spalana z paliwem konwencjonalnym) albo jako „czarna” energia (gdyby spalane było tylko paliwo konwen- cjonalne). 6) Dedykowana instalacja spalania wielopaliwowego a) Dedykowana instalacja spalania wielopaliwowego to kolejny, szczególny rodzaj instalacji OZE wyróżnionej ze względu na większą efektywność w stosunku do klasycznej instalacji współ- spalania, w której biomasa współspalana jest z paliwami kon- wencjonalnymi. Także tego rodzaju instalacja korzysta z więk- szego wsparcia i udogodnienia w postaci niższego wymaganego poziomu agrobiomasy spalanej w takiej instalacji. b) Definicja wprowadza minimalny udział biomasy spalanej w ta- kiej instalacji w wysokości 20 albo 30 w zależności od ro- dzaju dedykowanej instalacji. c) Definicja wskazuje, że chodzi wyłącznie o instalacje określone w koncesji wydanej przed dniem 30 czerwca 2014 r. A contra- rio, definicją nie są objęte nowe dedykowane instalacje spalania wielopaliwowego. Jest to wynikiem dążenia ustawodawcy do budowy w przyszłości tylko stosunkowo niewielkich, rozpro- szonych dedykowanych instalacji spalania biomasy. Adam Frąckowiak 37 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne d) Pierwszym typem dedykowanej instalacji spalania wielopali- wowego (wyróżnionym w definicji pod lit. a) jest instalacja wy- posażona w odrębne linie technologiczne dla przygotowania i transportu do komory paleniskowej biomasy, biopłynu, bioga- zu lub biogazu rolniczego. W takim przypadku, w celu uznania instalacji za dedykowaną instalację spalania wielopaliwowego, udział powyższych paliw liczony jest według wartości energe- tycznej łącznej ilości spalanej wszystkich paliw zużytych w tej instalacji i musi być większy niż 20 w okresie rozliczeniowym określonym we wniosku o wydanie świadectwa pochodzenia (art. 45 ust. 1 ustawy o OZE) lub w okresie, w którym nastę- puje rozliczenie obowiązku wytworzenia energii elektrycznej z OZE przez wytwórcę, który wygrał aukcję (art. 83 ust. 2 usta- wy o OZE). e) Drugim typem dedykowanej instalacji spalania wielopaliwo- wego (wyróżnionym w definicji pod lit. b) jest instalacja wy- korzystująca technologię fluidalną, przy czym ograniczono jej moc zainstalowaną elektryczną do maksymalnie 50 MW. In- stalacje o większej mocy nie będą zatem stanowić dedykowa- nych instalacji spalania wielopaliwowego w rozumieniu ustawy o OZE. Dodatkowo w definicji wskazano, że w tego rodzaju in- stalacjach oprócz biomasy, biogazu, biogazu rolniczego, biopły- nów i paliw kopalnych mogą być spalane także odpady przemy- słowe. Udział biomasy (względnie biogazu, biogazu rolniczego, biopłynów), liczony według wartości energetycznej w łącznej ilości spalanej wszystkich paliw zużytych w tej instalacji, musi być większy niż 30 w danym okresie rozliczeniowym (co do okresu rozliczeniowego zob. powyżej). Kocioł fluidalny to ko- cioł do produkcji pary wodnej lub gorącej wody z paleniskiem wykorzystującym zjawisko fluidyzacji. Fluidyzacja polega na zawieszeniu rozdrobnionego ciała stałego w płynącym do góry strumieniu gazu, czyli na zetknięciu się fazy stałej z fazą ga- zową. W ta
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustawa o odnawialnych źródłach energii. Komentarz
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: