Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00374 007893 15708448 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz. Wydanie 4 - ebook/pdf
Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz. Wydanie 4 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 277
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0474-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> karne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

W publikacji omówiono założenia przyjętego modelu postępowania w spr. nieletnich także kwestie sporne i praktyczne aspekty stosowania ustawy. Przedmiotem analizy jest przede wszystkim obowiązujący stan prawny, znacznie zmieniony od stycznia 2014 r.

W wydaniu czwartym uwzględniono ostatnie zmiany komentowanej ustawy, których celem było dostosowanie obowiązującego prawa nieletnich do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także ujednolicenie postępowania, w którym dotychczas istniała konieczność stosowania przepisów z różnych systemów prawnych. Zmiany te dotyczą głównie przebiegu postępowania w I instancji oraz postępowania odwoławczego. Nowelą sierpniową z 2013 r. uregulowano postępowanie wykonawcze, zmieniono dotychczasowy model postępowania wyodrębniający postępowanie wyjaśniające, postępowanie opiekuńczo-wychowawcze i poprawcze. Po zmianach wzrasta rola procedury cywilnej w tym postępowaniu.

Książka jest przeznaczona zarówno dla przedstawicieli praktyki: sędziów rodzinnych, prokuratorów, kuratorów, Policji, pracowników placówek, w których przebywają nieletni, jak i dla osób pragnących pogłębić wiedzę na temat przedstawionych w niej zagadnień, w tym rodziców i opiekunów.

Prof. dr hab. Tadeusz Bojarski – karnista, profesor Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego w Radomiu; były wieloletni kierownik Katedry Prawa Karnego Materialnego i Kryminologii i dyrektor Instytutu Prawa Karnego UMCS.

Dr Ewa Kruk – procesualistka; adiunkt w Katedrze Postępowania Karnego UMCS; adwokat.

Prof. dr hab. Edward Skrętowicz – procesualista, były wieloletni kierownik Katedry Postępowania Karnego i dyrektor Instytutu Prawa Karnego UMCS, profesor KUL.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DZIAŁ I. Przepisy ogólne (art. 1–4a) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DZIAŁ II. Środki zapobiegania i zwalczania demoralizacji 27 30 DZIAŁ III. Postępowanie przed sądem (art. 15–63a) . . . . . . . . . . . i przestępczości nieletnich (art. 5–14) . . . . . . . . . . . . . 61 105 Rozdział  1. Przepisy ogólne o postępowaniu (art. 15–32) . . . . . . . 109 Rozdział 1a. Przebieg postępowania (art. 32a–32r). . . . . . . . . . . . 148 Rozdział  3. Postępowanie wyjaś niające (art. 33–43) . . . . . . . . . . . 169 Rozdział  4. Postępowanie opiekuńczo-wychowawcze (art. 44–47a) . . 169 Rozdział  5. Postępowanie poprawcze (art. 48–55) . . . . . . . . . . . . 169 Rozdział  6. Postępowanie w sprawie stosowania środków leczniczych DZIAŁ IV. Postępowanie wykonawcze (art. 64–95h) . . . . . . . . . . . i wychowawczych (art. 56–57) . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Rozdział  7. Postępowanie odwoławcze (art. 58–62) . . . . . . . . . . 170 179 Rozdział  1. Przepisy ogólne (art. 64–78) . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 208 Rozdział  2. Środki wychowawcze i lecznicze (art. 79–84) . . . . . . . Rozdział  3. Środek poprawczy (art. 85–95). . . . . . . . . . . . . . . . 217 Rozdział  4. Użycie środków przymusu bezpośredniego wobec nieletniego umieszczonego w zakładzie poprawczym, w schronisku dla nieletnich, młodzieżowym ośrodku wychowawczym (art. 95a–95c). . . . . . . . . . . . . . . . 238 Rozdział 4a. Udzielanie nagród i stosowanie środków dyscyplinarnych wobec nieletnich umieszczonych w schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych (art. 95ca–95cg) . . 244 5 Spis treści Rozdział 5. Zatrudnianie nieletnich umieszczonych w zakładach poprawczych lub schroniskach dla nieletnich (art. 95d–95h) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 260 DZIAŁ V. Przepisy przejściowe i końcowe (art. 96–104) . . . . . . . . . Ustawa z dnia 6 czerw ca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) (wyciąg) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Wykaz wybranych przepisów wykonawczych . . . . . . . . . . . . . . 273 Skorowidz przedmiotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Wykaz skrótów Arch. Krymin. Cz.PKiNP IBPS k.c. – „Archiwum Kryminologii” – „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” – „Instytut Badania Prawa Sądowego” – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 121) k.k. – ustawa z  6  czerw ca 1997  r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr  88, poz. 553 ze zm.) k.k. z 1932 r. – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 11 lipca 1932 r. k.k. z 1969 r. – ustawa z  19  kwiet nia 1969  r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr  13, – Kodeks karny (Dz.U. Nr 60, poz. 571) – nieobowiązujące k.k.s. k.k.w. poz. 94 ze zm.) – nieobowiązująca – ustawa z 10 wrześ nia 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 186 ze zm.) – ustawa z 6 czerw ca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwiet nia 1997 r. (Dz.U. k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.p.k. z 1928 r. k.p.k. z 1969 r. k.p.w. k.r.o. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 26 czerw ca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z  14  czerw ca 1960  r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z 17 lis topada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 101) – ustawa z  6  czerw ca 1997  r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 19 marca 1928 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1950 r. Nr 40, poz. 364 ze zm.) – nieobowiązujące – ustawa z 19 kwiet nia 1969 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 13, poz. 96 ze zm.) – nieobowiązująca – ustawa z  24  sierp nia 2001  r. – Kodeks postępowania w  spra- wach o wykroczenia (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 395 ze zm.) – ustawa z  25  lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) 7 Wykaz skrótów k.w. – ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn. Dz.U. KZS Lexis Nexis LexPolonica NP OSA OSN OSNC OSNCP OSNKW OSNPG OSNwSK OSP Pal. PiP PiŻ PPiA PPiK PPK Probl. Praw. projekt listopadowy Prok. i Pr. PS PWP PWS RODK RPEiS SA SIP SIP1 SN SP u.p.n. u.s.p. z 2013 r., poz. 482 ze zm.) – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” – Lexis.pl – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna oraz Izba Ad- ministracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – zbiór Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Sądów Polskich – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Prawo i Życie” – „Przegląd Prawa i Administracji” – „Przegląd Penitencjarny i Kryminologiczny” – „Przegląd Prawa Karnego” – „Problemy Praworządności” – projekt Ministerstwa Sprawied liwości z  19  lis topada 2010  r. zmian ustawy o  postępowaniu w  sprawach nieletnich (nie- publ.) – „Prokuratura i Prawo” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Więziennictwa Polskiego” – „Problemy Wymiaru Sprawied liwości” – Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – sąd apelacyjny – Lex – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Legalis – system informacji prawnej wydawnictwa Beck – Sąd Najwyższy – „Studia Prawnicze” – ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.) – ustawa 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.) ustawa sierpnio- wa z 2013 r. – ustawa z 30 sierp nia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w  sprawach nieletnich oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1165) 8 Wykaz skrótów uzasadnienie – zasadnienie rządowego projektu ustawy o  zmianie ustawy rządowego projektu o  postępowaniu w  sprawach nieletnich oraz ustawy – Prawo ustawy, druk sejmo- o ustroju sądów powszechnych; druk sejmowy nr 1130; www. wy nr 1130 WPP ZN ZNIBPS ZNUJ – „Wojskowy Przegląd Prawniczy” – „Zeszyty Naukowe” – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” sejm.gov.pl). Uwaga: Artykuły cytowane bez oznaczenia są artykułami obowiązującej ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Wprowadzenie Ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nielet- nich, która weszła w  życie 13  maja 1983  r., jest pierwszym polskim kompleksowym aktem prawnym dotyczącym traktowania nieletnich. Wcześniejszy projekt regulacji postępowania w  sprawach nieletnich, tj.  projekt ustawy z  21  marca 1921  r. o  sądach dla nieletnich, który według zamierzeń projektodawców miał wejść w  życie 1  stycznia 1922  r., nie stał się, niestety, ze względu na sytuację ekonomiczną państwa, obowiązującą ustawą. Projekt ten stanowił niewątpliwie propozycję wartościową, oprócz bowiem rozwiązań jurydycznych za- wierał również uregulowania o  charakterze profilaktycznym. Okreś- lenie reakcji prawnych na zachowania nieletnich nastąpiło dopiero w Kodeksie karnym z 1932 r. (art. 69–77). Przepisy tego Kodeksu obo- wiązywały w tej części do 12 maja 1983 r. Mimo bezspornie postępo- wych cech tych rozwiązań nie stanowiły one jednak regulacji pełnej – były kontynuacją warstwy jurydycznej rozwiązań zawartych w pro- jekcie z  1921  r. Tak więc dopiero ustawę z  26 października 1982  r. trzeba traktować jako pierwszy polski kompleksowo ujęty akt prawny regulujący postępowanie z nieletnimi. Ustawa ta udoskonaliła rozwią- zania prawne Kodeksu karnego z 1932 r. i wzbogaciła je o poszerzone rozwiązania o charakterze profilaktyczno-wychowawczym, nawiązu- jące do projektu ustawy o sądach dla nieletnich z 1921 r. Pozytywne znaczenie regulacji prawnej zawartej w  przepisach obo- wiązującej ustawy jest bezsporne. Regulacja ta dotyczy dużej liczby społecznie ujemnych zdarzeń, do których należą zjawiska patologii wśród nieletnich, szczególnie te, z którymi wiąże się naruszanie norm Tadeusz Bojarski 11 Wprowadzenie prawa karnego. Zjawiska te w  przeszłości były i  współcześnie są po- strzegane z różnych perspektyw. Z jednej strony ocenia się je jako znaczący społecznie negatywny pro- blem, w niektórych okresach o dość dużym stopniu uciążliwości dla społeczeństwa i  porządku prawnego, wymagający zatem odpowied- niego przeciwdziałania. Takie zwiększone natężenie patologii wśród nieletnich obserwujemy obecnie w Polsce, co znalazło odbicie w roz- wiązaniach Kodeksu karnego w  postaci poszerzenia wyjątku od za- sady, że osoby do lat 17, a więc nieletni w rozumieniu prawa karnego, nie ponoszą odpowiedzialności karnej. Zasada ta – ujęta sztywno w Kodeksie karnym z 1932 r. – doznała pewnego wyjątku w Kodeksie karnym z 1969 r. (art. 9 § 2), który został znacząco poszerzony w obo- wiązującym Kodeksie karnym z 1997 r. (art. 10 § 2). Jest to naturalnie najprostsza z  możliwych form reakcji na czyny kryminalne nielet- nich, ale stanowi zaledwie cząstkowe rozwiązanie problemu spo- łecznego. Ważniejsze i  znacznie trudniejsze formy przeciwdziałania zjawiskom patologii nieletnich mieszczą się w działaniach o charak- terze socjalnym, wychowawczym, kulturalno-oświatowym. W  tym zakresie nie pojawiły się od czasu wejścia w życie ustawy o postępo- waniu w sprawach nieletnich wartościowe pomysły i w gruncie rzeczy nie podjęto praktycznie ważnych działań na płaszczyźnie socjalno- -wychowawczej. Pozostało tylko wcześ niejsze karanie młodych ludzi, czyli już w wieku 15 lat, tak jak kilka stuleci temu, kiedy to praktyka sądów małopolskich i  wielkopolskich ukształtowała karanie dziew- cząt w wieku 12 lat i chłopców w wieku 15 lat1. Z drugiej strony, obok społecznej potrzeby przeciwdziałania patologii wśród nieletnich ze względów ogólnospołecznych (ochrona porządku prawnego) oraz wykazania troski o przyszłość młodzieży zagrożonej ujawnia się z całą ostrością inny wymiar problemu traktowania nielet- nich sprawców czynów karalnych. Jest to społecznie uświadomiona konieczność traktowania nieletnich w sposób odrębny, inaczej niż do- rosłych. Konieczność pogodzenia tych celów – ochrony porządku 1 Por. M.L. Klementowski, Odpowiedzialność nieletniego w średniowiecznych prawach Euro- py, w: Postępowanie z nieletnimi. Orzekanie i wykonywanie środków wychowawczych i po- prawczych, red. T. Bojarski, Lublin 1988, s. 22–23. 12 Tadeusz Bojarski Wprowadzenie prawnego i odejścia od klasycznych penalnych reakcji na zachowanie nieletnich – czyni problem postępowania z nieletnimi szczególnie zło- żonym. Chociaż pełne rozwiązania systemowe dotyczące nieletnich przypadają w  istocie dopiero na pierwsze ćwierćwiecze XX  w.2, to jednak świadomość niezbędnej odrębności traktowania nieletnich w  porównaniu z  osobami dorosłymi sięga czasów najdawniejszych, a więc praktyki w państwie rzymskim i później w innych krajach euro- pejskich3. Jest to sprawa praktyki, której towarzyszyły opinie ludzi światłych z różnych epok historycznych4. Mimo braku włas nej państwowości rodzima myśl polska nie ustępo- wała europejskim tendencjom we wprowadzaniu systemowych, no- woczesnych rozwiązań w zakresie traktowania nieletnich. Znakomicie zaznaczyła się w tym względzie działalność Towarzystwa Osad Rolni- czych i Przytułków Rzemieślniczych, powstałego w 1871 r. (od 1922 r. – Warszawskie Towarzystwo Patronatu nad Nieletnimi) oraz póź- niejsze działania5. Ich niewątpliwie szczególnie znaczącym efektem był wzmiankowany projekt ustawy z 1921 r.6. Polskie rozwiązania sys- 2 Por. A. Marek, Sądownictwo dla nieletnich w Polsce na tle porównawczym, w: Postępowanie z nieletnimi. Orzekanie i wykonywanie środków wychowawczych i poprawczych, red. T. Bo- jarski, Lublin 1988, s. 38 i nast.; A. Mogilnicki, Dziecko i przestępstwo, Warszawa 1925, rozdz. VI, s. 34 i nast.; Z. Sienkiewicz, System sądowych środków wobec nieletnich w prawie polskim, Wrocław 1989, s. 34 i nast.; A. Walczak-Żochowska, Systemy postępowania z nie- letnimi w państwach europejskich, Warszawa 1988, s. 8 i nast. 3 Zob. np.  M.  Kuryłowicz, Odpowiedzialność „nieletnich” za czyny bezprawne w  prawie rzymskim, w: Postępowanie z nieletnimi. Orzekanie i wykonywanie środków wychowawczych i poprawczych, red. T. Bojarski, Lublin 1988, s. 9 i nast.; zob. M.L. Klementowski, Odpowie- dzialność nieletniego…, s. 20 i nast.; A. Grześkowiak, Postępowanie w sprawach nieletnich. Polskie prawo nieletnich, Toruń 1986, s. 11 i nast.; M. Korcyl-Wolska, Postępowanie w spra- wach nieletnich, Kraków 2004, s. 16 i nast.; B. Stańdo-Kawecka, Prawo karne nieletnich. Od opieki do odpowiedzialności, Warszawa 2007, s. 21 i n., s. 271 i nast.; W. Klaus, Dziecko przed sądem. Wymiar sprawied liwości wobec przestępczości młodszych nieletnich, Warszawa 2009, s. 19 i nast. 4 A. Mogilnicki, Dziecko…, s. 322–325; M.L. Klementowski, Odpowiedzialność nieletnie- go…, s. 30. 5 A. Mogilnicki, Dziecko…, s. 325 i nast., s. 367 i nast. 6 Zob. m.in. T.  Bojarski, Podstawowe założenia traktowania nieletnich w  świet le ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich i aktualnych potrzeb, w: Teoretyczne i praktyczne pro- blemy stosowania ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, red. T. Bojarski, E. Skręto- wicz, Lublin 2001, s. 16. Tadeusz Bojarski 13 Wprowadzenie temowe zawarte w  Kodeksie karnym z  1932  r. i  w  ustawie z  1982  r. znajdują więc podstawy we włas nej myśli prawniczej i pedagogicznej, rozwijanej z wiedzą o tendencjach europejskich w tym zakresie. Obowiązujące rozwiązania ustawowe opierają się na dwóch podsta- wowych założeniach ideowych: 1) koncepcji dziecka w niebezpieczeństwie oraz 2) zasadzie dobra dziecka. W  skrócie rzecz ujmując – założenie pierwsze zaznacza się w  pod- stawie wszczę cia postępowania w sprawie nieletniego (nie przeciwko nieletniemu), zagrożonego w  dalszym rozwoju moralnym, spo- łecznym, obywatelskim, któremu należy przyjść z pomocą dyktowaną troską o  jego zagrożoną przyszłość. Temu właś nie służy możliwość wszczę cia postępowania jeszcze przed czynem zabronionym, z  po- wodu stwierdzonych przejawów demoralizacji. Naturalnie pojęcie de- moralizacji może niekiedy wywoływać wątpliwości, ale przecież nie na tyle zasadnicze, jak się niekiedy twierdzi, by nie dało się ich roz- wiązywać w konkretnym przypadku. Kolejną podstawę wszczę cia po- stępowania stanowi czyn karalny, którego ustawowe okreś lenie być może wymaga odpowiedniej korekty. Drugie z przedstawionych założeń dotyczy wyboru przez sędziego ro- dzinnego formy rozpatrywania czynu nieletniego i  wyboru rodzaju środka (środków). Sąd rozpatrujący sprawę nieletniego powinien kie- rować się tym, jaki środek będzie dla niego w konkretnym przypadku najkorzystniejszy, właś nie z punktu widzenia jego dobra. I to jest kry- terium pierwszoplanowe. Nie chodzi w tym postępowaniu o sprawied- liwe ukaranie czy ideę sprawied liwości w ogóle. Z ideą dobra dziecka łączy się ściśle zasada indywidualizacji – ważny jest indywidualny dobór środka najbardziej przydatnego dla danego przypadku. Dalsze ważne założenie charakteryzujące przyjęty w ustawie model to zasada sądowego rozpatrywania spraw nieletnich. Całość postępowania od postępowania wyjaś niającego, które zastępuje postępowanie przygo- towawcze, należy do sędziego lub sądu. Po ostatnich zmianach ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (ustawa z 30 sierp nia 2013 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz niektó- rych innych ustaw, Dz.U. z  2013  r., poz.  1165) nastąpiła likwidacja 14 Tadeusz Bojarski Wprowadzenie wyodrębnionego postępowania wyjaś niającego, ale nie uległa zmianie pozycja sądu. Obecnie toczy się dyskusja – może nie nazbyt szeroka, jednakże odpo- wiednio ważna – co do potrzeb i kierunków zmian w rozwiązaniach dotyczących problemów traktowania nieletnich. Trudno tym po- trzebom przeczyć, przynajmniej do pewnego stopnia. Upływający czas rodzi nowe zjawiska, a także przynosi nowe myśli co do form przeciw- działania im. Jednakże trzeba przy tym dostrzegać to, co się już spraw- dziło, i  to, co może realnie służyć rozwiązaniu problemów patologii nieletnich. Pewne zmiany wprowadziła ustawa z 15 wrześ nia 2000 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. Nr 91, poz. 1010) – miały one różne znaczenie, różny charakter i opierały się na projekcie z  1999  r. W  zasadzie bez zachęty do dyskusji nad tymi problemami opracowano projekt Kodeksu nieletnich (luty 2007  r.), który miał zastąpić obowiązującą ustawę. Projekt zmieniał w  części postępowanie w sprawach nieletnich w ten sposób, że przybliżał je do postępowania karnego. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, której przewodniczył prof.  A.  Gaberle, w  2008 r., przygotowała następną wersję projektu nowej ustawy. Nie stała się ona jednak przedmiotem dalszego postępowania7. Zmiany jednak nastąpiły w  formie uchwa- lenia wymienionej ustawy z  30  sierp nia 2013  r. o  zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1165). Niniejsze wydanie komentarza do ustawy naturalnie uwzględnia te zmiany. Polski model decydowania o  sprawach nieletnich ukształtowany ustawą z 1982 r. jest mocno osadzony w polskiej tradycji. Trzeba więc spojrzeć na różne propozycje zmian (i zmiany już dokonane) także od 7 Zob. bliżej A. Gaberle, Podstawowe problemy nowej ustawy o nieletnich (na przykładzie projektu ustawy – Prawo nieletnich z 2008 r.), w: Problemy reformy postępowania w spra- wach nieletnich, red. T. Bojarski i in., Lublin 2008, s. 15 i nast.; P. Górecki, Projekt ustawy – Prawo nieletnich (zagadnienia wybrane), w: Problemy reformy postępowania w sprawach nieletnich, red. T. Bojarski i in., Lublin 2008, s. 27 i nast.; A. Matukin, Sytuacja procesowa pokrzywdzonego w świet le założeń projektu Prawa nieletnich z 2008 r., w: W kręgu prawa nieletnich. Księga pamiątkowa ku czci Profesor Marianny Korcyl-Wolskiej, red. P. Hofmań- ski, S. Waltoś, Warszawa 2009, s. 335, 339; M. Korcyl-Wolska, Postępowanie w sprawach nieletnich, wyd. 2, Warszawa 2008, s. 233 i nast. Tadeusz Bojarski 15 Wprowadzenie tej strony i postawić pytanie, jakie elementy systemu rzeczywiście wy- magają doskonalenia. Pierwsza kwestia dotyczy samego niejako punktu wyjściowego. Od lat dwudziestych XX w. ukształtował się w Polsce system sądowego roz- patrywania spraw nieletnich. Ta zasada nie jest wprawdzie kwestiono- wana, ale niejednokrotnie przywoływane są starania innych krajów o  wprowadzenie pozasądowych form załatwiania spraw nieletnich. Poszczególne kraje mają różne doświadczenia i  swoje włas ne kon- cepcje8. Trudno byłoby jednak uzasadnić, że jakieś formy pozasądowe mogą dawać lepsze rezultaty – w  sensie pedagogicznym i  gwaran- cyjnym – niż dobrze działający system sądowy. Dowodów na to nie ma i wydaje się, że ta forma załatwiania spraw nieletnich powinna pozo- stać bezsporna. Otwarta pozostaje natomiast kwestia, jaki to powinien być sąd i  jakie powinny być jego kompetencje. W  Polsce odrębne są- downictwo dla nieletnich przybrało w latach 70. formę sądów rodzin- nych. Początkowo sądy rodzinne (wydziały rodzinne sądów rejono- wych) miały bardzo szeroki zakres działania i zajmowały się nie tylko sprawami samych nieletnich9. Wydaje się, że koncepcja szerokiego przedmiotowego zakresu spraw rodziny przyznanych wydziałom rodzinnym (objęcie całości zjawisk patologii w rodzinie) się nie sprawdziła. Obecnie ten zakres jest odpo- wiednio węższy (bez spraw karnych osób dorosłych, spraw o podział majątku wspólnego małżonków, spraw rozwodowych) i wydaje się, że nie powinien ulegać poszerzeniu, aby właś ciwe sprawy nieletnich nie były przesuwane na dalszy plan w pracy sądu rodzinnego. Nasuwa się też ważne pytanie o zakres kompetencji sądu rodzinnego. Wątpliwości wzbudzają niekiedy szerokie uprawnienia sędziego, któ- remu podlega całość postępowania w  sprawie nieletniego, w  tym 8 O różnych drogach i systemach załatwiania spraw nieletnich zob. bliżej A. Walczak-Żo- chowska, Systemy postępowania…, s. 41 i nast., s. 55 i nast.; B. Stańdo-Kawecka, Prawo karne nieletnich. Od opieki do odpowiedzialności, Warszawa 2007, s. 23 i nast. 9 Zob. M. Bańkowska, XX-lecie sądownictwa rodzinnego w Polsce, PS 1999, nr 4, s. 131–133 i  nast.; T.  Bojarski, Nieletni przed sądem. Uwagi o  niektórych założeniach ogólnych oraz praktyce, Arch. Krymin. 2007–2008, t. XXIX–XXX, s. 269–285; tenże, Rola sądu w postę- powaniu w sprawach nieletnich, w: Problemy reformy postępowania w sprawach nieletnich, red. T. Bojarski, Lublin 2009, s. 49–58. 16 Tadeusz Bojarski Wprowadzenie prawo do decydowania o  biegu sprawy już na etapie postępowania wyjaś niającego. W wyniku ostatniej zmiany komentowanej ustawy po- stępowanie to zostało wtopione w przepisy jednolitego rozdziału „prze- bieg postępowania”, ale przecież czynności właś ciwe dla tego postępo- wania muszą być realizowane przed wydaniem orzeczenia w  danej sprawie i nadal należą do sędziego. Zastrzeżenia te nie są słuszne. Sę- dzia rodzinny powinien mieć maksymalnie szerokie uprawnienia do kierowania sprawą, w tym do decydowania o umorzeniu postępowania i ewentualnym przekazaniu sprawy do załatwienia w inny sposób poza sądem. Uprawnienia takie są niezbędne, aby ocena nieletniego i  jego sprawy mogła być w  pełni zindywidualizowana. Pełna indywiduali- zacja danego przypadku jest konieczna z punktu widzenia wychowaw- czego, nie zaś karnego charakteru postępowania w  sprawach nielet- nich. Nawet wysoki odsetek eliminacji spraw nieletnich, szczególnie w  postępowaniu wyjaś niającym, nie stanowi argumentu przeciwko szerokim uprawnieniom sędziego. Decyzja sędziego o zamknięciu po- stępowania w jego wczesnym stadium i ewentualne skierowanie jej do załatwienia poza sądem (poprzednio art.  42 §  4, w  obecnym stanie prawnym art.  32 j) ma swoje uzasadnienie pedagogiczne. Selekcja spraw nieletnich może stanowić w pełni racjonalną formę załatwiania tych spraw. Naturalnie niezbędne dla takiej decyzji jest dobre rozpo- znanie osobowości nieletniego i okoliczności jego sprawy10. Nie wydają się też uzasadnione wątpliwości sygnalizowane w związku z uprawnieniami sędziego rodzinnego do prowadzenia postępowania w całości: od jego wszczę cia do wydania orzeczenia11. Odwoływanie się wprost do art.  6 ust.  1 Europejskiej konwencji o  ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) nie stanowi ku temu podstawy. Przepis ten formułuje zasadę prawa do sądu. Rozszerzenie zaś negatywnego stanowiska Trybunału w Strasburgu w kwestii np. udziału sędziego śledczego w dalszym po- 10 Zob. bliżej: H. Kołakowska-Przełomiec, D. Wójcik, Selekcja nieletnich przestępców w są- dach rodzinnych, Ossolineum 1990, s. 50 i nast., s. 198 i nast.; T. Bojarski, Selekcja nielet- nich w  postępowaniu z  powodu demoralizacji lub czynu karalnego, Annales UMCS 1991, sec. G, vol. XXXVIII, s. 31 i nast. 11 Zob. H. Oślizło, Propozycje zmian w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich, PS 1998, nr 10, s. 112. Tadeusz Bojarski 17
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz. Wydanie 4
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: