Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00018 005269 15690032 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz - ebook/pdf
Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 322
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-3606-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi pierwszy na rynku wydawniczym komentarz do ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej,wyjaśniający postanowienia ustawy w kontekście powszechnie obowiązujących przepisów prawa i uwzględniający orzecznictwo sądowe oraz literaturę przedmiotu.

Akt ten wyróżnia się swą specyfiką na tle uchwalonych po zmianie ustroju państwa w 1989 r. ustaw indywidualnych normujących sytuację prawną poszczególnych kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce. Jednocześnie budzi on szerokie zainteresowanie, zwłaszcza ze względu na regulowanie przezeń spraw majątkowych żydowskich wyznaniowych osób prawnych oraz wolności wykonywania judaistycznych praktyk religijnych. Uregulowanie kwestii majątkowych określone w ustawie z 1997 r. wzbudza wielkie zainteresowanie osób będących w posiadaniu mienia pożydowskiego, jak i obecnych oraz potencjalnych wnioskodawców postępowań restytucyjnych.

Adresaci:
Komentarz jest skierowany w szczególności do przedstawicieli zawodów prawniczych, pracowników samorządu terytorialnego i administracji rządowej, wykładowców i studentów prawa, administracji, nauk humanistycznych i innych dyscyplin nauki, a także przedstawicieli podmiotów będących w posiadaniu dawnego mienia żydowskiego oraz zabiegających o zwrot nieruchomości żydowskich.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SłoWo WStępne Komentarz do ustawy z.dnia.0.lutego.997.r..o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w.Rzeczypospolitej Polskiej au- torstwa Andrzeja Czohary i.Tadeusza Jacka Zielińskiego to książka potrzebna i.pożyteczna. Jest pewnym paradoksem, że pomimo bogatej literatury naukowej, która ukazała się w.Polsce po roku 1989, dotyczą- cej Żydów – ich historii i.religii w.ogólności, a.ponadto dziejów spo- łeczności żydowskiej na ziemiach polskich, ze szczególnym uwzględ- nieniem Holokaustu, nieliczne są opracowania naukowe traktujące o.współczesnym położeniu prawnym wyznawców judaizmu w.naszym. kraju. Są to w.zdecydowanej większości artykuły publikowane w.pe- riodykach prawniczych oraz opracowania stanowiące części składowe prac zbiorowych. Praca A. Czohary i.T.J. Zielińskiego wyróżnia się pozytywnie już przez sam fakt, że jest pierwszą kompleksową prezen- tacją położenia prawnego najstarszej i.dominującej wspólnoty religijnej wyznawców mozaizmu w.Polsce – Związku Gmin Wyznaniowych Ży-. dowskich (ZGWŻ) w.RP oraz żydowskich gmin wyznaniowych w.nim. skupionych. Komentarz do ustawy o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w.RP obala wiele stereotypów. Przede wszystkim niweczy stereotyp masowego zwrotu mienia pożydowskiego. Po lekturze opra- cowania dla czytelnika jasny staje się fakt, że tzw. restytucji podlegają tylko niektóre, wyraźnie sprecyzowane, kategorie nieruchomości i.to. wyłącznie na rzecz ZGWŻ oraz tych gmin wyznaniowych żydowskich, które do niego należały w.dniu wejścia w.życie ustawy z.dnia.0.lutego. 997.r..i.nadal istnieją. Biorąc pod uwagę, że wyznanie mojżeszowe po roku 1939 straciło na ziemiach polskich całość swego majątku nieru- chomego, zakres restytucji mienia na rzecz Związku Gmin Wyznanio- wych Żydowskich i.jego gmin należy uznać za relatywnie najwęższy Paweł Borecki  Słowo wstępne w.porównaniu z.innymi uprawnionymi do udziału w.postępowaniach regulacyjnych wspólnotami religijnymi. Komentarz dowodzi także wysokich standardów prac Komisji Regu- lacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Celem działania Komisji w.zakresie postępowania dowodowego jest ustalenie prawdy materialnej w.oparciu.o.szeroki wachlarz środków dowodowych, wśród których pierwszorzędną rolę odgrywają dokumenty. Pełnoprawnymi uczestnikami postępowania regulacyjnego są jednostki samorządu te- rytorialnego. Jest ono prowadzone starannie. Zaś preferowaną przez Komisję formę zakończenia postępowań stanowi ugoda. Wysokie stan- dardy prac Komisji Regulacyjnej to w.szczególności następstwo poziomu kompetencji jej członków. W.sumie Komisja Regulacyjna w.toku swej kilkunastoletniej działalności zdołała uniknąć rozstrzygnięć kontrower- syjnych.i.kompromitujących. W.związku z.szeroko analizowanymi prze- pisami dotyczącymi postępowania regulacyjnego komentarz do ustawy . z.dnia.0.lutego.997.r. należy uznać za wyjątkowo użyteczny dla or- ganów jednostek samorządu terytorialnego. Praca.A..Czohary.i.T.J. Zielińskiego uświadamia szczególnie pol- skiemu czytelnikowi, którego mentalność ukształtowana jest w.istotnej. mierze przez katolicyzm, że judaizm w.Polsce pod względem organiza- cyjnym ma strukturę zdecentralizowaną. Nie można jej porównywać do organizacji największych kościołów chrześcijańskich w.naszym kraju. Podstawową i.pierwotną jednostką żydowskiego życia religijnego zgodnie.z.wielowiekową tradycją jest gmina wyznaniowa. W.ZGWŻ oraz w.gminach w.nim skupionych decyzje podejmowane są w.drodze. procedur demokratycznych. Pierwszoplanową rolę odgrywają organy kolegialne. Pozycja osób świeckich w.zarządzaniu żydowskimi gmi- nami wyznaniowym oraz ich Związkiem jest w.pełni równoprawna z.pozycją funkcjonariuszy religijnych. Ci ostatni, na czele z.rabinami, chociaż cieszący się autorytetem, nie są predestynowani z.racji tylko i.wyłącznie swego stanu do sprawowania funkcji kierowniczych poza sferą obrzędowości i.życia duchowego. Judaizm, w.przeciwieństwie do katolicyzmu, ma również strukturę zdecentralizowaną w.wymiarze światowym. Ustawa z.dnia.0.lutego.997.r. jednoznacznie stwierdza, że gminy wyznaniowe żydowskie oraz Związek Gmin są niezależ- ne organizacyjnie od jakiejkolwiek zagranicznej władzy religijnej i.świeckiej. 6 Paweł Borecki Słowo wstępne Należy także odnotować, że ustawodawca określając położenie praw- ne ZGWŻ oraz jego gmin zachował wyraźną powściągliwość, jeżeli chodzi.o.zakres i.szczegółowość regulacji prawnych. Istotne kwestie, jak w.szczególności kryteria przynależności do gminy wyznaniowej żydow- skiej, zostały pozostawione do uregulowania samym zainteresowanym na podstawie ich własnego prawa wewnętrznego. Ustawa z.dnia.0.lutego. 997.r. nie ogranicza także formalnie działalności gmin wyznaniowych żydowskich oraz Związku Gmin do określonego doktrynalnego nurtu judaizmu. Takie ujęcie normatywne może uzasadniać aspiracje do sku- pienia w.ramach ZGWŻ ogółu wyznawców judaizmu w.Polsce. Pracę A. Czohary i.T.J. Zielińskiego można traktować także jako źródło podstawowych informacji o.judaizmie w.ogólności. Komentując odpowiednie przepisy ustawy z.dnia.0.lutego.997.r., autorzy wyjaśniają bowiem elementarne pojęcia dotyczące organizacji gmin wyznaniowych żydowskich, mozaistycznych ceremonii religijnych, świąt czy miejsc kultu religijnego. Poziom wiedzy w.tym zakresie w.Polsce wciąż pozo- stawia wiele do życzenia i.to pomimo widocznego wzrostu społecznego zainteresowania kulturą żydowską. Lektura komentarza prowadzi do wniosku o.potrzebie wnikliwego rozważenia nowelizacji ustawy z.dnia.0.lutego.997.r. Od jej wejścia w.życie minęło już ponad czternaście lat. W.tym okresie ujawniły się nie tylko dobrodziejstwa, ale także wady i.braki rzeczonej regulacji prawnej. Postulat nowelizacji jest aktualny tym bardziej, że już po uchwaleniu omawianej ustawy weszła w.życie nowa Konstytucja RP z.dnia 2 kwiet- nia.997.r. Pojawiły się także pewne nowe okoliczności faktyczne. Jest to przede wszystkim zjawisko pluralizmu organizacyjnego i.doktrynalnego wśród religijnej społeczności żydowskiej w.Polsce..W.związku z.tym. warte rozważenia są między innymi takie zagadnienia, jak ustawowe sprecyzowanie zakresu normowania prawa wewnętrznego gmin żydow- skich oraz stosunku tego prawa do prawa państwowego, wprowadzenie do ustawy legalnej definicji pojęcia „żydowskiej wyznaniowej osoby prawnej”, rozszerzenie zakresu przedmiotowego postępowania regula- cyjnego, przywrócenie terminów do składania wniosków o.wszczęcie postępowań regulacyjnych czy wprowadzenie możliwości odwołania od rozstrzygnięć zespołów orzekających do Komisji Regulacyjnej w.peł- nym składzie. Zmiany ustawodawcze we wspomnianych dziedzinach, istotnych we wzajemnych relacjach między Rzecząpospolitą Polską Paweł Borecki 7 Słowo wstępne a.gminami żydowskimi, zgodnie z.art...ust..5 Konstytucji, powin- ny być jednak poprzedzone zawarciem odpowiedniej umowy (umów) między Radą Ministrów a.kompetentnymi władzami Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Gwarancją wysokiego poziomu refleksji naukowej oraz bezstronno- ści badawczej odzwierciedlonych w.komentarzu do ustawy o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP są osoby Autorów. Andrzej.Czohara.i.Tadeusz Jacek Zieliński posiadają ugruntowaną pozy- cję w.doktrynie prawa wyznaniowego w.Polsce. Są założycielami i.człon- kami władz Polskiego Towarzystwa Prawa Wyznaniowego. Autorzy zaliczają się do szkoły prawa wyznaniowego, której inicjatorem i.men- torem jest prof. dr hab. Michał Pietrzak. W.związku z.tym reprezentują oni opcję prowolnościową, interpretując przepisy obowiązującego prawa w.kierunku zagwarantowania jednostkom oraz wspólnotom religijnym możliwie szerokiego zakresu wolności myśli, sumienia i.wyznania. Przy tym znamionuje ich zrozumienie specyfiki i.wrażliwość na problemy mniejszości konfesyjnych w.Polsce. Szczególnie bliska jest im idea pań- stwa neutralnego światopoglądowo, oddzielonego od związków wyzna- niowych, traktowanego jako optymalna gwarancja swobód w.sprawach religijnych. Trzeba jednak zaznaczyć, że Autorów cechuje podejście legalistyczne. Demokratyczne, praworządne państwo, będące, jak głosi Konstytucja w.art..1, dobrem wspólnym wszystkich obywateli, jest dla nich wartością samoistną. Tej wartości są gotowi dać pierwszeństwo w.przypadku kolizji z.interesami partykularnymi, reprezentowanymi potencjalnie w.szczególności przez wspólnoty religijne. Autorzy są nie tylko znanymi teoretykami, lecz także praktykami prawa wyznaniowego. Uniknęli uwikłania w.trudną i.niejednoznacz- ną rzeczywistość stosunków państwo–kościół w.okresie Polski Ludo- wej. Natomiast pozytywnie uczestniczyli w.kształtowaniu nowego ładu w.stosunkach wyznaniowych w.III Rzeczypospolitej, przede wszystkim w.jego wymiarze prawnym. Obaj brali aktywny udział w.tworzeniu ustawodawstwa wyznaniowego w.Polsce w.latach 90. XX wieku, w.tym. ustawy o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w.RP.. Andrzej Czohara jako długoletni Dyrektor Departamentu Wyznań oraz Mniejszości Narodowych i.Etnicznych Ministerstwa Spraw Wewnętrz- nych.i.Administracji uczestniczył w.przygotowaniu wspólnie z.przedsta- wicielami ZGWŻ projektu ustawy z.dnia.0.lutego.997.r. Następnie do 8 Paweł Borecki Słowo wstępne roku 2006 brał udział w.jej realizacji – zwłaszcza organizował Komisję Regulacyjną do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Był także współprzewodniczącym jednego z.jej zespołów orzekających ze strony rządowej. Tadeusz J. Zieliński, poseł na Sejm RP w.latach.99–00,. jako członek Zgromadzenia Narodowego wniósł wyraźny i.konstruk- tywny wkład w.dyskusję nad przepisami wyznaniowymi Konstytucji z.997.r.. Reasumując, należy stwierdzić, że obaj Autorzy w.ramach swej działalności publicznej dali w.praktyce wyraz wyznawanym wartościom i.demokratycznym ideałom. Regulacja położenia prawnego wyznawców judaizmu w.Polsce wy- kracza dalece poza aspekt wzajemnych odniesień między państwem a.poszczególnymi wspólnotami religijnymi. Jest miarą urzeczywistnie- nia konstytucyjnych zasad stosunków wyznaniowych, w.szczególności zasady równouprawnienia wszystkich kościołów i.innych związków wyznaniowych oraz zasady bezstronności władz publicznych w.spra- wach światopoglądowych. Wspomniana regulacja wskazuje także na stopień internalizacji przez prawodawcę polskiego uniwersalnych i.eu- ropejskich standardów w.zakresie wolności myśli, sumienia i.wyznania oraz zakazu dyskryminacji ze względu zwłaszcza na religię. Wszelako treść regulacji prawnych dotyczących religijnej społeczności żydowskiej świadczy także o.czymś więcej. Obrazuje interesujący fenomen stosunku państwa zdominowanego socjologicznie i.historycznie przez jedną grupę etniczną, której przedstawiciele w.zdecydowanej większości związani są, przynajmniej formalnie, z.jednym wyznaniem chrześcijańskim, do odradzającej się, ale wciąż niewielkiej mniejszości, która ma świadomość swej odrębności i.coraz bardziej nie obawia się jej akcentować. Unor- mowanie położenia prawnego gmin wyznaniowych żydowskich oraz ich Związku jest również świadectwem przezwyciężenia negatywnych stereotypów w.relacjach polsko-żydowskich. Judaizm w.Polsce odradza się. Jest religią żywą. Zadeklarowanie wyznania mojżeszowego przestało mieć charakter stygmatyzujący. Dla wielu osób przynależność do tej religii jest natomiast powodem do dumy. Nie sposób wyobrazić sobie w.Polsce pluralistycznego demokratycznego społeczeństwa, owej pierwszorzędnej wartości w.świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, bez udziału naszych żydow- skich współobywateli. Aktywna, rozwijająca się społeczność żydowska Paweł Borecki 9 Słowo wstępne to.jedno.z.bogactw współczesnego polskiego życia społecznego i.kultu- ralnego. Począwszy od roku 1989 w.sferze stosunków polsko-żydow- skich nastąpił zatem zasadniczy postęp. Jego wyraźnym normatywnym dowodem jest komentowana ustawa z.dnia.0.lutego.997.r.. dr Paweł Borecki 0 od autoróW 1. Od czasów średniowiecza religia żydowska jest nieodłączną częś- cią dziejów Polski. Na przestrzeni wieków przeżyła ona na ziemiach pol- skich wielki rozwój (ok. 3 mln wyznawców w.II Rzeczypospolitej), który w.okresie II wojny światowej przekreśliła tragedia Holokaustu. Wyrazem ustawicznego oddziaływania na siebie społeczności żydowskiej i.polskiej był wpływ XIX-wiecznej walki Polaków o.niepodległość na żydowską myśl polityczną i.podjęcie idei budowy Państwa Izrael. W.tworzeniu tego bytu państwowego uczestniczyło wielu polskich Żydów, wśród nich dwóch premierów Izraela, mających za sobą studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego: Menachem Begin i.Icchak Szamir. Współcześnie judaizm (mozaizm, wyznanie mojżeszowe, religia starozakonna) praktykowany jest w.Polsce przez nie więcej niż kilka tysięcy osób, jednakże zainteresowanie, jakie budzi, wykracza daleko poza grono jego wyznawców. Religia mojżeszowa tradycyjnie silnie oddziaływała na kulturę polską i.nie sposób dobrze zrozumieć współczes- nego społeczeństwa polskiego bez odniesień do spuścizny ukształtowanej przez przedstawicieli społeczności żydowskiej. Gwarantowana przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z.dnia 2 kwietnia 1997.r. wolność religijna stwarza warunki dla harmonijnego rozwoju religii żydowskiej w.łonie pluralistycznego społeczeństwa polskiego. 2..W.kilka lat po zaistnieniu III Rzeczypospolitej, ustawa z.dnia.. 0.lutego.997.r..o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydow- skich w.Rzeczypospolitej Polskiej (zwana w.tym komentarzu także „ustawą żydowską”, „ustawą wyznaniową” lub bez bliższego określenia „ustawą”) uregulowała sytuację prawną wyznawców judaizmu skupio- .Dz..U..Nr.,.poz..251; z.997.r..Nr.90,.poz..557; z.998.r..Nr.9,.poz..7,.Nr.06,. poz..668; z.00.r..Nr.68,.poz..623; z.00.r..Nr.06,.poz..67. Andrzej Czohara, Tadeusz J. Zieliński  Od autorów nych w.Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Ten akt prawny wyróżnia się swą specyfiką na tle innych ustaw indywidualnie normu- jących sytuację prawną poszczególnych kościołów i.innych związków wyznaniowych w.Polsce, co może nastręczać jego odbiorcom poważnych trudności. Pośród 12 indywidualnych ustaw wyznaniowych uchwalonych w.latach 1989–1997 tylko ta jedna dotyczy niechrześcijańskiej wspólnoty religijnej. Jednocześnie jest to ustawa budząca szerokie zainteresowanie, a.to głównie ze względu na regulowanie w.niej spraw majątkowych gmin wyznaniowych żydowskich i.innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych. Przewidziany ustawą proces regulacji kwestii włas- nościowych tych podmiotów ogniskuje zainteresowanie osób będących w.posiadaniu mienia pożydowskiego, jak i.obecnych oraz potencjalnych wnioskodawców postępowań restytucyjnych. Na ok. 5500 wniosków rewindykacyjnych nie rozpatrzono dotychczas około połowy..Pozo- stała zatem długa perspektywa procedowania nad tą materią. Powyższe okoliczności, związane z.– stanowiącymi przedmiot ustawy – normami określającymi zarówno status prawny gmin wyznaniowych żydowskich w.państwie, jak i.ich sytuację majątkową, uzasadniają sporządzenie prawniczego komentarza do ustawy. 3. Niniejsza publikacja ma być klasycznym komentarzem prawni- czym..Zgodnie.z.naturą komentarza, wyjaśniając postanowienia ustawy w.kontekście powszechnie obowiązujących przepisów prawa, orzecznic- twa i.doktryny, autorzy prezentują swoje stanowisko w.poszczególnych. kwestiach. Ponieważ jest to komentarz do norm prawa państwowego, nie stawia on sobie za cel ukazywania przepisów żydowskiego prawa wewnętrznego. Praca nie ma też celu komparatystycznego i.to w.po- dwójnym sensie: po pierwsze, autorzy nie mieli ambicji porównywania każdego rozstrzygnięcia prawodawczego zawartego w.ustawie żydow- skiej z.innymi indywidualnymi ustawami dotyczącymi poszczególnych  Por. M. Pietrzak, Prawo wyznaniowe, wyd. 4, Warszawa 2010, s..286; M. Krawczyk, Status prawny własności żydowskiej i jego wpływ na stosunki polsko-żydowskie (w:) Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Grabowska, Lublin 2011, s..7.  Należy odnotować istnienie zarysu komentarza do ustawy żydowskiej, wydanego na łamach publikatora wyznaniowego: J. Kichler, Komentarz do ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP z 20.02.97 (w:) Almanach Żydowski 1998–1999, Warszawa 1998, s..9–97.  Andrzej Czohara, Tadeusz J. Zieliński Od autorów związków wyznaniowych, po drugie zaś, nie porównuje się tutaj pol- skiego reżimu prawnego dotyczącego wspólnoty judaistycznej z.roz- wiązaniami przyjętymi w.innych państwach. Komentarz też nie jest monografią poświęconą zagadnieniom historycznym. Autorzy podejmują problematykę historycznoprawną wyłącznie w.zakresie, jaki jest nie- zbędny dla wyjaśnienia norm ustawy. Od tej zasady dokonano jednego wyjątku. Celem wprowadzenia Czytelnika w.tło historyczne warunkujące specyfikę ustawy, po niniejszym wstępie, w.odrębnej części publikacji przedstawiono genezę komentowanej ustawy z.dnia.0.lutego.997.r. Poza integralnym tekstem ustawy żydowskiej (dla wygody Czy- telnika zamieszczonym na ostatnich stronach książki), do komentarza załączono wydane do niej dwa akty wykonawcze6,.a.także uchylone przez nią rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z.dnia 14 października 97.r..o.uporządkowaniu stanu prawnego w.organizacji gmin wyzna- niowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z.wyjątkiem województwa śląskiego7. Ten ostatni akt może się okazać pomocny przy ustalaniu uwarunkowań prawnych uchwalenia ustawy żydowskiej. 4. Praca skierowana jest w.szczególności do przedstawicieli zawo- dów prawniczych, pracowników organów samorządu terytorialnego  Warto zaznaczyć, że pierwszym w.polskiej literaturze prawniczej komentarzem do indywidualnej ustawy wyznaniowej była praca B. Rakoczy, Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Komentarz, Warszawa 2008.  Niezbędnego tła historycznego dostarcza praca P. Borecki, Uwagi o statusie wy- znawców judaizmu na ziemiach polskich,.CPH.00,.z..,.s..9–90. 6 Są to: rozporządzenie Rady Ministrów z.dnia 14 czerwca 1999.r. w.sprawie określenia państwowych jednostek organizacyjnych oraz jednostek samorządu teryto- rialnego,.z.których mienia mogą być wyłączone nieruchomości zamienne, oraz okre- ślenia państwowej jednostki organizacyjnej, na którą może być nałożony obowiązek zapłaty oszkodowania na rzecz gmin wyznaniowych żydowskich lub Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich (Dz..U..Nr.,.poz..553); zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i.Administracji.z.dnia 10 października 1997.r. w.sprawie szczegółowe- go trybu działania Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich . (M.P..Nr.77,.poz..70.z.późn. zm.). 7 Rozporządzenie to przedstawiono w.wersji znajdującej się w.załączniku do roz- porządzenia Ministra Wyznań Religijnych i.Oświecenia Publicznego z.dnia 5 kwietnia 98.r. w.sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczy- pospolitej.o.uporządkowaniu stanu prawnego w.organizowaniu gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z.wyjątkiem województwa śląskiego (Dz..U..Nr.,.poz..500), czyli obowiązującej w.dniu 1 września 1939.r. Andrzej Czohara, Tadeusz J. Zieliński  Od autorów i.administracji rządowej, pracowników naukowo-dydaktycznych, wy- kładowców i.studentów prawa, administracji, nauk humanistycznych i.innych dyscyplin nauki, a.także przedstawicieli podmiotów będących w.posiadaniu dawnego mienia żydowskiego oraz zabiegających o.zwrot mienia żydowskiego. 5. Książka wyszła spod pióra dwóch autorów, odwołujących się do swojego doświadczenia z.procesu tworzenia przedmiotowej ustawy względnie jej stosowania. Poszczególne części komentarza i.zawarte w.nim stanowiska są wynikiem odrębnej pracy i.każdy z.autorów od- powiada za napisaną przez siebie treść. Uwzględniono stan prawny na dzień 31 października 2011.r.  Geneza uStaWy o StoSunku pańStWa do Gmin WyznanioWych żydoWSkich W rzeczypoSpolitej polSkiej 1. Ustawa z.dnia.0.lutego.997.r..o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w.Rzeczypospolitej Polskiej powstawała w.kontekście przeobrażeń polityczno-ustrojowych państwa, które doko- nały się po wyborach 4 czerwca 1989.r., powszechnie uznawanych za symboliczny upadek Polski Ludowej i.zarazem początek III Rzeczypo- spolitej. Nowelizacja Konstytucji uchwalona 29 grudnia 1989.r., która weszła w.życie 1 stycznia 1990.r., zamknęła formalnie okres Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i.wprowadziła ustrój państwa na tory demo- kratycznego państwa prawnego. Polityka władz państwowych – i.będące jej rezultatem przepisy prawa – w.szczególności w.dziedzinie swobód obywatelskich, wolności religijnej i.w.konsekwencji ładu wyznaniowe- go określanego prawem wyznaniowym, uległa zasadniczym zmianom. Ogólne zasady dotyczące stosunków państwa z.kościołami i.innymi. związkami wyznaniowymi w.okresie prac nad projektem ustawy o.sto- sunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich określały przede wszystkim dwa akty prawne: utrzymane w.mocy przez Ustawę Konsty- tucyjną z.dnia 17 października 1992.r..o.wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i.wykonawczą RP oraz o.samorządzie terytorial- nym (zwaną „Małą Konstytucją”) przepisy art..8.Konstytucji.z.9.r.. oraz ustawa z.dnia.7.maja.989.r..o.gwarancjach wolności sumienia i.wyznania. Ustawa o.gwarancjach wolności sumienia i.wyznania unor- mowała pozostające dotąd poza sferą uregulowań prawnych zagadnienia wolności sumienia i.religii oraz stosunków państwowo-kościelnych,  Tekst jedn.: Dz..U..z.00.r..Nr.,.poz..96.z.późn. zm. Andrzej Czohara  Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... proklamowała katalog praw i.wolności osób fizycznych i.podmiotów zbiorowych (kościołów i.innych związków wyznaniowych) zgodnie z.demokratycznymi standardami. Prawnoustrojową gwarancję wolno- ści religijnej człowieka i.kościołów oparto na idei państwa świeckiego i.systemu rozdziału związków od państwa. Jednocześnie państwo uznało wartości płynące ze współdziałania obu stron, wskazując na pozytywną rolę kościołów w.życiu społecznym, a.zwłaszcza w.– jak to określono – kształtowaniu rozwoju kraju, zwalczaniu patologii społecznych i.za- chowaniu pokoju. Ustawa o.gwarancjach wolności sumienia i.wyznania ustaliła nowe zasady rejestrowania nowo tworzonych kościołów i.innych związków wyznaniowych. Wspólnoty religijne dotąd działające jako stowarzysze- nia wyznaniowe tzw. rejestrowane nabyły status równouprawnionych związków wyznaniowych na podstawie decyzji administracyjnej o.wpisie do rejestru kościołów i.innych związków wyznaniowych. Dzięki temu mogły wejść w.stosunki z.państwem na zasadach określonych w.tej.usta- wie. Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego – jako jeden z.podmio- tów funkcjonujących jako stowarzyszenie wyznaniowe – również został wpisany bez konieczności przeprowadzania postępowania rejestrowego do rejestru kościołów i.innych związków wyznaniowych mocą decyzji Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów z.dnia..stycznia.990.r. Na podstawie przepisów ustawy o.gwarancjach wolności sumienia i.wyznania wyznawcy religii mojżeszowej zrzeszeni we wskazanym żydowskim związku wyznaniowym uzyskali prawne gwarancje rozwi- jania swej działalności w.formie wyznaniowych osób prawnych, w.które ustawa wyposażała zarówno Związek, jak i.zrzeszone w.nim.gminy.. Przysługiwały im zatem na zasadach równouprawnienia kościołów i.in- nych związków wyznaniowych wszystkie prawa i.swobody przewidziane w.wymienionej ustawie. Na bazie tych przepisów gminy wyznaniowe żydowskie i.ich Związek mogły w.sposób nieskrępowany prowadzić sobie właściwą działalność, a.więc między innymi realizować funkcje religijne, opiekuńczo-charytatywne, sprawować pieczę nad czynnymi synagogami.i.cmentarzami żydowskimi, współpracować z.krajowy- mi.i.zagranicznymi organizacjami żydowskimi. Jednakże przepisy te zgodnie.z.ich naturą określającą generalne normy dotyczące statusu każdego z.istniejących wówczas w.Polsce kościołów i.innych związków wyznaniowych nie uwzględniały istotnych w.życiu gmin wyznaniowych 6 Andrzej Czohara Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... żydowskich specyficznych ich cech i.uwarunkowań, jak na przykład or- ganów i.struktury związku, wymogów sprawowania kultu, świąt żydow- skich uprawniających do dni wolnych od pracy. Osobną kwestię stanowił ponadto problem regulacji tytułów własności do nieruchomości byłych wyznaniowych żydowskich osób prawnych. Ogół tych wymagających rozwiązania problemów przemawiał za unormowaniem ich w.drodze. odrębnej ustawy. 2. Na politykę wyznaniową III Rzeczypospolitej przewidującą two- rzenie indywidualnych ustaw wyznaniowych niewątpliwie istotny wpływ miała ustawa z.dnia.7.maja.989.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Przesądziła ona, przy późniejszej akceptacji innych zainte- resowanych związków wyznaniowych, o.regulacji ich statusu prawnego w.formie odrębnych ustaw. Warto przy tym pamiętać, że ówczesny stan prawny na gruncie ustawy o.gwarancjach wolności sumienia i.wyznania przewidywał, iż położenie prawne kościołów i.innych związków wyzna- niowych regulują „odrębne” ustawy. (Stan ten zmieniono w.998.r..po. wejściu w.życie noweli wymienionej ustawy stanowiącej, że położenie prawne kościołów i.innych związków wyznaniowych określają przepi- sy „rangi ustawowej”). Oprócz Kościoła katolickiego odrębną ustawę uzyskały: 4 lipca 1991.r. – Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, .maja.99.r. – Kościół Ewangelicko-Augsburski w.RP.i.Kościół Ewangelicko-Reformowany w.RP, 30 czerwca 1995.r. – Kościół Ewan- gelicko-Metodystyczny w.RP, Kościół Chrześcijan Baptystów w.RP,. Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w.RP.i.Kościół Polskokatolicki w.RP,.0.lutego.997.r. – Kościół Katolicki Mariawitów w.RP, Koś- ciół Starokatolicki Mariawitów w.RP, gminy wyznaniowe żydowskie w.RP.i.Kościół Zielonoświątkowy w.RP. Dobór wymienionych wspól- not religijnych nie był przypadkowy. Porządkowanie ustawodawstwa wyznaniowego zmierzało do uregulowania przez państwo w.drodze. odrębnych ustaw relacji z.tymi zainteresowanymi związkami wyzna- niowymi, które przed II wojną światową posiadały status kościoła lub wyznania „uznanego”. Inicjatywy legislacyjne rządu dotyczyły zatem związków wyznaniowych, które w.okresie przedwojennym lub w.pierw- szych latach po II wojnie światowej pod rządami konstytucji marcowej uzyskały osobowość prawną jako tzw. wyznania prawnie uznane. Katalog .Dz..U..Nr.9,.poz...z.późn. zm. Andrzej Czohara 7 Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... tych związków wyznaniowych obejmuje ponadto: Wschodni Kościół Staroobrzędowy nieposiadający hierarchii duchownej, Muzułmański Związek Religijny, Karaimski Związek Religijny, których sytuację prawną określają pozostające w.mocy przepisy aktów rangi ustawowej z.okresu międzywojennego. Status kościoła (wyznania) uznanego wiązał się w.szczególności z.nadaniem mu osobowości prawnej na podstawie art...i.6.Konstytucji.z.dnia.7.marca.9.r., przejętych następnie przez Konstytucję z.dnia 23 kwietnia 1935.r. Przyznawał on tej wspól- nocie religijnej prawo do regulowania stosunków z.państwem w.drodze. odrębnego aktu prawnego. Status wyznania uznanego posiadał w.II Rzeczypospolitej między innymi Żydowski Związek Religijny, który tworzyły gminy wyzna- niowe skupiające wyznawców religii mojżeszowej. Sytuację prawną tych gmin określało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z.dnia.. 14 października 1927.r..o.uporządkowaniu stanu prawnego w.organizacji. gmin żydowskich na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z.wyjątkiem województwa śląskiego. Sejm śląski nie wydał własnej ustawy ani też nie rozciągnął na województwo śląskie mocy obowiązującej wymie- nionego wyżej rozporządzenia, toteż w.dawnej pruskiej części tego województwa obowiązywała ustawa z.dnia..lipca.87.r..o.gminach. synagogalnych, natomiast na terenie Śląska Cieszyńskiego ustawa z.dnia. .marca.890.r..o.urządzeniu zewnętrznych stosunków prawnych izra- elickiego społeczeństwa religijnego. Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich, zgłaszając po 1989.r.. postulat ustawowego uregulowania jego pozycji prawnej, odwoływał się do przepisów II Rzeczypospolitej, zgodnie z.którymi gminy żydowskie należały do kręgu wyznań uznanych. Podjęcie prac nad omawianą ustawą i.jej uchwalenie w.997.r. miało zatem źródło w.uprzednich zobowią- zaniach państwa i.mieściło się w.ramach historycznie ustalonych form regulacji stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich. Genezy ustawy nie sposób oderwać od pamięci o.dokonanej na pol- skich Żydach przez reżim hitlerowski zbrodni Holokaustu. Jak wiadomo, zbrodnia ta tragicznie podcięła wielowiekowe dzieje narodu żydowskie-  Tekst jedn.: Dz..U..z.98.r..Nr.,.poz..00.z.późn. zm.  Zbiór ustaw pruskich Nr.0,.s..6.  Dziennik Ustaw państwa austriackiego Nr.7. 8 Andrzej Czohara Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... go na ziemiach polskich. Obecnie wyznawcy judaizmu stanowią ułamek procenta ogółu obywateli Rzeczypospolitej. Znaczenia poszczególnych mniejszości narodowych i.wyznaniowych w.państwie nie mierzy się jednak liczbą członków danej społeczności. W.świetle tragicznych losów Żydów polskich liczebność członków gmin skupionych w.Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich trudno uznać za właściwe i.podstawowe kryterium oceny jego wagi i.znaczenia w.państwie. Za miarę tę należało przyjąć historyczny dorobek i.wielkość pozostałej w.Polsce żydowskiej spuścizny kulturowo-religijnej. Dopiero patrząc przez ten pryzmat, moż- na ocenić i.docenić znaczenie tego Związku jako głównego kontynuatora religii żydowskiej we współczesnym życiu Polski. 3. Cele ustawy żydowskiej wpisywały się w.założenia nowej poli- tyki wyznaniowej państwa. Analogicznie zatem do przypadku innych powstających wówczas ustaw partykularnych – ustawa miała na celu uregulowanie całokształtu wzajemnych relacji między gminami wyzna- niowymi żydowskimi i.ich Związkiem a.państwem w.nowym porządku ustrojowym Polski. Określenie odrębną ustawą tych relacji otworzyło na gruncie zainicjowanej w.989.r. transformacji ustrojowej nowy etap w.dziejach stosunków państwa z.gminami wyznaniowymi żydowskimi. Uzyskały one po raz pierwszy w.tych dziejach regulację statusu prawnego w.drodze odrębnej ustawy – na równi z.Kościołem katolickim i.innymi. zakorzenionymi w.Polsce kościołami chrześcijańskimi. Ustawa zatem ma znaczenie.historyczne.i.jako taką można ją postrzegać jako istotny ele- ment.szerszego.i.złożonego zagadnienia rozwoju i.budowy właściwych stosunków polsko-żydowskich. Intencją ustawodawcy kształtującego w.myśl demokratycznych standardów system prawa wyznaniowego było więc zapewnienie gminom wyznaniowym żydowskim praw i.swobód w.zarządzaniu własnymi sprawami, udziału w.obrocie prawnym, pełnej wolności w.wykonywaniu funkcji religijnych, w.tym obchodzenia świąt żydowskich. Istotne było też zagwarantowanie im – podobnie jak innym wspól- notom wyznaniowym – praw w.zakresie uregulowania spraw majątko- wych i.rewindykacji utraconego mienia. Podjęcie tych zagadnień miało szczególne znaczenie w.aspekcie zaszłości prawnych, u.podstaw któ- rych leżała zwłaszcza eksterminacyjna polityka okupanta hitlerowskiego oraz posunięcia władz Polski Ludowej. Unormowanie kwestii własności nieruchomości przedwojennych gmin żydowskich było podstawowym Andrzej Czohara 9 Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... warunkiem ochrony i.upamiętnienia zabytków obrazujących blisko 900-letnią historię judaizmu na ziemiach polskich. Przyjęte w.ustawie żydowskiej regulacje majątkowe dotyczące wyłącznie żydowskiego mienia tzw. komunalnego, a.nie mienia osób fizycznych i.prawnych o.charakterze świeckim, związano ściśle z.całością relacji między pań- stwem a.gminami wyznaniowymi żydowskimi jako osobami prawnymi zrzeszającymi wyznawców religii mojżeszowej w.Polsce – stanowiąc element idei „normalizacji” tych relacji. 4. Ustawa powstała w.wyniku rządowej inicjatywy legislacyjnej. Pra- ce nad tekstem projektu ustawy rozpoczęły się w.końcu 1992.r. w.czasie. sprawowania władzy w.państwie przez rząd premier Hanny Suchockiej (0.lipca.99.r. – 25 października 1993.r.) wyłoniony z.obozu partii solidarnościowych, które wygrały pierwsze w.pełni wolne wybory par- lamentarne w.99.r. Po następnych wyborach w.99.r. prace dotyczące projektu ustawy kontynuowała i.zakończyła w.lutym.997.r. koalicja SLD-PSL (premie- rzy: Waldemar Pawlak 26 października 1993.r..–..marca.99.r., Józef Oleksy 4 marca 1995.r..–.7.lutego.996.r., Włodzimierz Cimoszewicz . 7.lutego.996.r. – 17 października 1997.r.). Projekt ustawy od 1993.r. przygotowywał zespół redakcyjny złożony z.przedstawicieli Zarządu Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich oraz Zespołu Prawnego Biura do Spraw Wyznań Urzędu Rady Ministrów. Biurem kierował wówczas (w latach 1990–1995) Marek Pernal – Dyrektor Generalny w.Urzędzie Rady Ministrów. W.kwietniu 1995.r..strony.uzgod- niły tekst roboczego projektu ustawy, który został przesłany do uzgodnień międzyresortowych. W.dniu.7.maja.99.r. odbyło się posiedzenie Komi- tetu Społeczno-Politycznego Rady Ministrów, który rekomendował pro- jekt do przyjęcia Radzie Ministrów po dokonaniu uzupełnień i.usunięciu rozbieżności zgłoszonych przez poszczególne resorty. 1 czerwca 1995.r.. – po przeprowadzeniu uzgodnień przez Komisję Prawną Urzędu Rady Ministrów – sekretarz Rady Ministrów skierował projekt do Ministra-. -Szefa Urzędu Rady Ministrów. W.dniu.8.lipca.99.r. Rada Ministrów przyjęła projekt omawianej ustawy wraz z.projektami ustaw: o.stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w.RP.i.o.stosunku Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w.RP. Dalszą procedurę legis- lacyjną wstrzymały wydarzenia na scenie politycznej związane z.kampa- nią wyborczą do wyborów prezydenckich, które odbyły się jesienią oraz 0 Andrzej Czohara Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... zmiana rządu. Pod koniec roku do dymisji podał się premier Józef Oleksy. W.lutym.996.r. ukonstytuował się nowy rząd pod kierunkiem premiera Włodzimierza Cimoszewicza. W.końcu marca projekty wymienionych ustaw poddano ponownym uzgodnieniom międzyresortowym i.stały się one raz jeszcze przedmiotem obrad Rady Ministrów. Dnia 4 kwietnia 1996.r. pakiet projektów tych ustaw zawierający między innymi projekt ustawy o.stosunku Państwa do gmin wyznanio- wych żydowskich premier przesłał do Sejmu. 31 maja 1996 r odbyło się pierwsze czytanie projektu ustawy. Z.ramienia rządu referował go Grzegorz Rydlewski – sekretarz stanu w.Urzędzie Rady Ministrów6. Nadzwyczajna podkomisja sejmowa do spraw tzw. ustaw kościel- nych powołana do rozpatrzenia między innymi omawianego projek- tu (ujętego w.druku sejmowym nr.1622) rozpoczęła prace w.sierpniu. 996.r., w.składzie: Krzysztof Budnik, Bogdan Bujak, Paweł Kasprzyk, Mirosław Pawlak, Andrzej Wiśniewski, Tadeusz Jacek Zieliński oraz Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska – przewodnicząca podkomisji i.podsekretarz stanu w.Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i.Admini- stracji. Na posiedzenia podkomisji zapraszano w.charakterze ekspertów sejmowych Aleksandra Merkera, prof. dr. hab. Michała Pietrzaka, prof. dr. hab. Janusza Osuchowskiego, adwokata Lecha Domerackiego. W pracach sejmowych ze strony administracji rządowej uczestniczyło kierownictwo Biura do Spraw Wyznań Urzędu Rady Ministrów (z dniem .stycznia.997.r. w.związku ze zmianami w.strukturze centralnych organów administracji rządowej Biuro zostało ulokowane w.Minister- stwie Spraw Wewnętrznych i.Administracji jako Departament Wyznań) w.osobach Bogusława Skręty – wicedyrektora Departamentu Wyznań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i.Administracji.i.Andrzeja.Czohary. – dyrektora Departamentu Wyznań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i.Administracji. Stronę wyznaniową reprezentowali przedstawiciele władz Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, na czele których stał Paweł Wildstein – przewodniczący Zarządu Związku (sprawujący tę funkcję w.latach.99–997,.a.następnie wybrany na honorowego przewodniczącego Związku). 6 Zob. omówienie kwestii dotyczących procedowania w.Sejmie nad pakietem ustaw wyznaniowych w.997.r. (w:) M. Winiarczyk-Kossakowska, Ustawy III Rzeczypospolitej o stosunku Państwa do kościołów chrześcijańskich, Warszawa 2004, s..7–6. Andrzej Czohara  Geneza ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich... Podkomisja na posiedzeniu w.dniu.8.stycznia.997.r. przyjęła tekst projektu ustawy i.pismem.z.dnia.0.stycznia.997.r. skierowała projekt do Komisji.Administracji.i.Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Ustawodaw- czej..W.dniu..stycznia.997.r. odbyło się wspólne posiedzenie Komisji Administracji.i.Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Ustawodawczej, na którym zaaprobowano projekt i.skierowano go na posiedzenie plenarne Sejmu..W.przeprowadzonym na 101. posiedzeniu Sejmu dnia 20 lutego 997.r. głosowaniu nad przyjęciem projektu ustawy 339 posłów oddało głosy „za” przyjęciem projektu, 34 przeciw, 30 wstrzymało się. Senat nie wniósł poprawek7. Ustawa o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w.Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona przez Sejm dnia . 0.lutego.997.r. została ogłoszona w.Dzienniku Ustaw z.dnia 26 kwiet- nia.997.r..i.weszła w.życie dnia 11 maja 1997.r. 7 Zob. http//www.sejm.gov.pl/archiwum /II kadencja 1993-1997.Prace Sejmu/uchwa- lone ustawy1997/druk nr.6.  Andrzej Czohara Ustawa z.dnia.0.lutego.997.r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.,.poz..251; zm.: Dz..U..z.997.r..Nr.90,.poz..557; z.998.r..Nr.9,.poz..7,.Nr.06,.poz..668; z.00.r..Nr.68,.poz..623; z.00.r..Nr.06,.poz..673) Rozdział 1 przepiSy oGólne Art. 1. [Przedmiot regulacji, relacja między ustawą wyznaniową a in- nymi przepisami prawa, struktura ustawy i kwalifikowany tryb jej zmiany] 1. Ustawa określa stosunki między Państwem a gminami wyzna- niowymi żydowskimi w Rzeczypospolitej Polskiej, zwanymi dalej „gminami żydowskimi”, oraz ich sytuację prawną i majątkową. 2. W sprawach odnoszących się do gmin żydowskich, nie uregu- lowanych w ustawie, stosuje się powszechnie obowiązujące przepisy prawa. 3. Wszelkie zmiany ustawy wymagają uprzedniej opinii zarządu Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Tadeusz J. Zieliński  Art... ROZDZIAł...Przepisy.ogólne 1. Przełom polityczny datowany na rok 1989 umożliwił rozpoczęcie procesu porządkowania sytuacji prawnej istniejących w.Polsce związ- ków wyznaniowych. Jeszcze przed formalną zmianą ustroju, uchwalone zostały trzy ustawy z.dnia.7.maja.989.r. dotyczące zagadnień prawno- wyznaniowych: ustawa o.stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w.Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ustawa o.gwarancjach wolno- ści sumienia i.wyznania oraz ustawa o.ubezpieczeniu społecznym du- chownych. Ustawa regulująca położenie Kościoła katolickiego stała się wzorcem dla innych ustaw indywidualnie normujących sytuację prawną związków wyznaniowych, zwanych w.doktrynie „indywidualnymi” względnie „partykularnymi ustawami wyznaniowymi”. Po roku 1989, to jest w.latach 1991–1997, uchwalono ustawy indywidualne dotyczące 11 związków wyznaniowych. Omawiane ustawy nie są względem siebie  Ustawa z.dnia.7.maja.989.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w.Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz..U..Nr.9,.poz...z.późn. zm.).  Ustawa z.dnia.7.maja.989.r..o.gwarancjach wolności sumienia i.wyznania (Dz..U.. Nr.9,.poz...z.późn. zm.). Nr.9,.poz..6.z.późn. zm.).  Ustawa z.dnia.7.maja.989.r..o.ubezpieczeniu społecznym duchownych (Dz..U..  M. Pietrzak, Prawo wyznaniowe, wyd. 4, Warszawa 2010, s..222. Są to tzw. odrębne ustawy, o.których mowa w.art..8.ust...u..woln. sum. wyzn.  Były to następujące ustawy: ustawa z.dnia..lipca.99.r..o.stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz..U..Nr.66,.poz..87.z.późn. zm.); ustawa z.dnia..maja.99.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augs- burskiego w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.7,.poz...z.późn. zm.); ustawa z.dnia..maja.99.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowane- go w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.7,.poz...z.późn. zm.); ustawa z.dnia.. 30 czerwca 1995.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Metodystyczne- go w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.97,.poz..79.z.późn. zm.); ustawa z.dnia.. 30 czerwca 1995.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w.Rzeczypo- spolitej Polskiej (Dz..U..Nr.97,.poz..80.z.późn. zm.); ustawa z.dnia 30 czerwca 1995.r.. o.stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w.Rzeczypospolitej.Pol- skiej (Dz..U..Nr.97,.poz..8.z.późn. zm.); ustawa z.dnia 30 czerwca 1995.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Polskokatolickiego w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.97,. poz..8.z.późn. zm.); ustawa z.dnia.0.lutego.997.r..o.stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.,.poz...z.późn. zm.); ustawa z.dnia.0.lutego.997.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.,.poz...z.późn. zm.); ustawa z.dnia.0.lutego.997.r..o.stosunku Państwa do Kościoła Starokatolickiego Mariawi- tów w.Rzeczypospolitej Polskiej (Dz..U..Nr.,.poz...z.późn. zm.); ustawa z.dnia..  Tadeusz J. Zieliński
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: