Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00327 004507 13087379 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o systemie oświaty. Komentarz - ebook/pdf
Ustawa o systemie oświaty. Komentarz - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-9699-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Ustawa o systemie oświaty, wielokrotnie nowelizowana oraz uzupełniona kilkudziesięcioma rozporządzeniami, jest aktem prawnym o dużym znaczeniu i zasięgu: reguluje m.in. działalność szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych i policealnych - zarówno publicznych, jak i niepublicznych.

Komentarz jest uporządkowanym i systematycznym omówieniem poszczególnych przepisów ustawy. Wzbogacony został o obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, wieloletni dorobek doktryny oraz zwięzłe przedstawienie większości aktów wykonawczych do ustawy o systemie oświaty.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Cele systemu oświaty Art. 1 Rozdział 1 PRZEPISY OGÓLNE Art. 1. [Cele systemu oświaty] System oświaty zapewnia w szczególności: 1) realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opie­ ki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju; 2) wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny; 3) możliwość zakładania i prowadzenia szkół i placówek przez różne podmioty; 4) dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno ‑pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej; 5) możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną oraz niedostosowaną społecznie, zgod­ nie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami; 5a) opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie reali­ zowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i progra­ mów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych; 6) opiekę nad uczniami szczególnie uzdolnionymi poprzez umożliwia­ nie realizowania indywidualnych programów nauczania oraz ukoń­ czenia szkoły każdego typu w skróconym czasie; 29 Art. 1 Rozdział 1. Przepisy ogólne 7) upowszechnianie dostępu do szkół, których ukończenie umożliwia dalsze kształcenie w szkołach wyższych; 8) możliwość uzupełniania przez osoby dorosłe wykształcenia ogólne­ go, zdobywania lub zmiany kwalifikacji zawodowych i specjalistycz­ nych; 9) zmniejszanie różnic w warunkach kształcenia, wychowania i opie­ ki między poszczególnymi regionami kraju, a zwłaszcza ośrodkami wielkomiejskimi i wiejskimi; 10) utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wy­ chowania i opieki w szkołach i placówkach; 11) upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrów­ noważonego rozwoju oraz kształtowanie postaw sprzyjających jego wdrażaniu w skali lokalnej, krajowej i globalnej; 12) opiekę uczniom pozostającym w trudnej sytuacji materialnej i życiowej; 13) dostosowywanie kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy; 13a) kształtowanie u uczniów postaw przedsiębiorczości sprzyjających aktywnemu uczestnictwu w życiu gospodarczym; 14) przygotowywanie uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia; 15) warunki do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów przez orga­ nizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania czasu wolnego; 16) upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o bezpieczeństwie oraz kształtowanie właściwych postaw wobec zagrożeń i sytuacji nad­ zwyczajnych. Cały przepis należy rozumieć jako zbiór postulatów i wytycznych, według których powinien być zorganizowany system oświaty w Polsce, a także standardów, jakie powinien spełniać; odnośnie do trudności z in- terpretacją terminu „system oświaty” – zob. teza 1 do art. 2. W istocie zatem należy rozumieć, że to nie „system oświaty” jako bliżej niespre- cyzowany byt prawny, lecz organy państwa i j.s.t. powinny zapewnić taką organizację procesu nauczania, wychowania i opieki w szkołach i placów- kach, aby warunki prawne określone w tym i innych przepisach ustawy zostały wykonane. 30 Zakres podmiotowy stosowania ustawy Art. 2 Z art. 1 u.s.o., w związku z innymi przepisami ustawy, mogą wyni- kać konkretne zobowiązania państwa i samorządu terytorialnego wobec jednostek13. Z komentowanego artykułu wynikają także pewne zasady ogólne, m.in. zasada powszechności kształcenia (pkt 1), pomocniczej funkcji wychowawczej szkoły wobec rodziny (pkt 2) czy też autonomii obywateli i ich organizacji w tworzeniu i prowadzeniu szkół i placówek niepublicznych (pkt 3). Deklarowane w pkt 1 prawo „każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej” do kształcenia się nie oznacza, że ustawa o systemie oświaty ma zastosowanie wprost tylko do obywateli polskich. Z brzmienia art. 94a ust. 1 u.s.o. wynika, że prowadzenie działalności edukacyjnej z udziałem cudzoziemców także podlega jej przepisom14. Art. 2. [Zakres podmiotowy stosowania ustawy] System oświaty obejmuje: 1) przedszkola, w tym z oddziałami integracyjnymi, przedszkola spe­ cjalne oraz inne formy wychowania przedszkolnego; 2) szkoły: a) podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami inte­ gracyjnymi i sportowymi, sportowe i mistrzostwa sportowego, b) gimnazja, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddzia­ łami integracyjnymi, dwujęzycznymi, sportowymi i przysposa­ biającymi do pracy, sportowe i mistrzostwa sportowego, c) ponadgimnazjalne, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzycz­ ne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi i sportowymi, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze i leśne, d) artystyczne; 3) placówki oświatowo‑wychowawcze, w tym szkolne schroniska mło­ dzieżowe, umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego; 13 Zob. decyzja SKO we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2008 r., SKO 4701/9/08, OwSS 2008, nr 3, s. 67. 14 Zob. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2008 r., II GSK 214/08, LEX 566040. 31 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne 3a) placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktyczne­ go oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, umożli­ wiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwa­ lifikacji zawodowych; 3a) 15 placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych; 3b) placówki artystyczne – ogniska artystyczne umożliwiające rozwija­ nie zainteresowań i uzdolnień artystycznych; 4) poradnie psychologiczno ‑pedagogiczne, w tym poradnie specjali­ styczne udzielające dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno ‑pedagogicznej, a także pomocy uczniom w wyborze kierunku kształcenia i zawodu; 5) młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjotera­ pii, specjalne ośrodki szkolno‑wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania spe­ cjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepeł­ nosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki; 6) (uchylony); 7) placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie po­ bierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania; 8) (uchylony); 9) zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli; 10) biblioteki pedagogiczne; 11) kolegia pracowników służb społecznych. 1. Wbrew obiegowym opiniom trudno uznać komentowany przepis za definicję kluczowego pojęcia systemu oświaty. Zgodnie z leksykalnym znaczeniem słowa „system” chodzi tu o skoordynowany układ elemen- 15 Art. 2 pkt 3a zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 32 Zakres podmiotowy stosowania ustawy Art. 2 tów, zbiór tworzący pewną całość uwarunkowaną stałym, logicznym upo- rządkowaniem jego części składowych16. Wynika z tego, że elementami tworzącymi system są także reguły porządkujące. Ustawodawca określił w art. 2 u.s.o. system oświaty od strony podmiotowej, a zatem jako swoi- sty zbiór jednostek organizacyjnych. Można jednak wskazać również na przedmiotowo-funkcjonalne rozumienie analizowanego pojęcia, okre- ślając tym mianem pewną grupę instytucji prawnych, które służą wycho- waniu i opiece oraz podnoszeniu poziomu wiedzy w społeczeństwie, jak np. podstawa programowa kształcenia i wychowania, standardy kształce- nia nauczycieli, zasady finansowania oświaty itp. Z tego punktu widzenia komentowany art. 2 ma jedynie na celu określenie zakresu przedmioto- wego regulacji prawnej; innymi słowy, ustala, jakie jednostki organiza- cyjne działają według przepisów ustawy17. Dalszą kwestią jest, czy komentowany artykuł jest wyczerpujący, a za- tem czy lista podmiotów podlegających ustawie zamyka się w powyższych kilkunastu punktach (numerus clausus podmiotów systemu oświaty). Na to pytanie należy w zasadzie udzielić odpowiedzi twierdzącej, choć zara- zem na poziomie ustawowym niedookreślona pozostaje (a przez to rów- nież w pewnym sensie z powrotem otwiera ten katalog) kategoria „pla- cówek oświatowo-wychowawczych”, o których mowa w art. 2 pkt 3 u.s.o.; wyjaśnienie zob. niżej – teza 5 do omawianego przepisu. 2. Przedszkola są pierwszym typem jednostek organizacyjnych, które zostały wymienione jako element systemu oświaty. Jak wynika z ustawy, świadczą one usługi opieki nad dziećmi i wychowania dzieci zasadniczo w wieku od lat 3 do 6; od dnia 1 września 2004 r. w tych jednostkach może być organizowane (alternatywnie dla formy szkolnej) obowiązko- we roczne przygotowanie przedszkolne, czyli tzw. zerówka. Organiza- cję przedszkola publicznego określa jego statut, oparty na postanowie- niach załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej 16 Zob. Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, t. 3, Warszawa 1992, s. 387. 17 Por. J. Homplewicz, Zagadnienia ustawodawstwa szkolnego. Zarys problematyki polskiego pra- wa szkolnego, Katowice 1973, s. 16–17, który przedstawia system oświaty i wychowania właśnie jako „system” powiązanych ze sobą jednostek organizacyjnych. Jednak gdyby nawet przyjąć to zapatry- wanie, to trzeba zarazem stwierdzić, że ten opis „systemu oświaty”, zawarty w art. 2 u.s.o., jest da- lece niekompletny – choćby dlatego, że pomija organy nadzoru, które J. Homplewicz w cytowanej pracy również czyni jego częścią. 33 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przed- szkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61, poz. 624 z późn. zm.). Tak jak w wypadku innych publicznych jednostek organizacyjnych systemu oświaty, wyróżnia on organy przedszkola: dyrektora, radę pedagogiczną i ewentualnie radę przedszkola oraz radę rodziców, a także ustala jako podstawową jednostkę podziału organizacyjnego oddział przedszkola – którego liczebność nie powinna być większa niż 25 osób. Oprócz przedszkoli do systemu oświaty należą także inne formy wychowania przedszkolnego, regulowane głównie przez art. 6 ust. 2 i art. 14a ust. 5–7 u.s.o. Nie są one „przedszkolami” w rozumieniu ko- mentowanej ustawy, jakkolwiek – w ograniczonym wymiarze – świadczą usługi tego samego rodzaju. 3. Szkoły są podstawowymi i liczebnie przeważającymi jednostkami organizacyjnymi systemu oświaty, pełniącymi funkcje oświatowe (umoż- liwienie spełniania obowiązku szkolnego i nauki, podnoszenie wiedzy ogólnej lub specjalnej, przygotowanie do wykonywania zawodu itp.) oraz wychowawcze w stosunku do osób, które zasadniczo ukończyły w roku rozpoczęcia nauki lat 7. Ich podział w pkt 2 komentowanego artykułu odwzorowuje organizacyjno-prawną więź szkół publicznych poszczegól- nych typów i rodzajów z różnymi szczeblami j.s.t. oraz organami państwa (zob. komentarz do art. 5). Ramowe statuty publicznych szkół ogólno- kształcących określają załączniki nr 2–6 do rozporządzenia w sprawie ra- mowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół, wspo- mnianego w pkt 2 komentarza do omawianego artykułu. Odnośnie do struktury publicznego szkolnictwa ogólnokształcącego zob. komentarz do art. 5 i 9. Natomiast obowiązującą strukturę szkolnictwa artystycznego usta- lono w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie określenia typów szkół artystycznych publicznych i nie- publicznych oraz zasad ich działania, a także sposobu i terminu wprowa- dzenia nowych typów szkół artystycznych oraz przekształcenia dotych- czasowych szkół w szkoły nowego typu i ich funkcjonowania w systemie oświaty (Dz. U. Nr 14, poz. 125 z późn. zm.). Zgodnie z § 1 tego ostat- niego rozporządzenia, z dniem 1 września 1999 r. wprowadzono nastę- pujące typy szkół artystycznych publicznych i niepublicznych: 34 Zakres podmiotowy stosowania ustawy Art. 2 1) szkoły muzyczne, obejmujące: a) sześcioletnie ogólnokształcące szkoły muzyczne I stopnia, dające podstawy wykształcenia muzycznego, wykształcenie ogólne w za- kresie szkoły podstawowej, możliwość dalszego kształcenia w szko- le muzycznej II stopnia oraz uprawniające do kształcenia w gim- nazjum, b) sześcioletnie szkoły muzyczne I stopnia, dające podstawy wykształ- cenia muzycznego oraz możliwość dalszego kształcenia w szkole muzycznej II stopnia, c) sześcioletnie ogólnokształcące szkoły muzyczne II stopnia, dają- ce wykształcenie muzyczne oraz wykształcenie ogólne w zakre- sie gimnazjum i liceum profilowanego, umożliwiające uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, d) sześcioletnie szkoły muzyczne II stopnia, dające wykształcenie muzyczne; 2) szkoły plastyczne, obejmujące: a) sześcioletnie ogólnokształcące szkoły sztuk pięknych, dające wy- kształcenie plastyczne oraz wykształcenie ogólne w zakresie gim- nazjum i liceum profilowanego, umożliwiające uzyskanie świade- ctwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, b) czteroletnie licea plastyczne, dające wykształcenie plastyczne oraz wykształcenie ogólne w zakresie liceum profilowanego, umożliwia- jące uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu matu- ralnego; 3) szkoły baletowe, obejmujące: a) dziewięcioletnie ogólnokształcące szkoły baletowe, dające wy- kształcenie baletowe oraz wykształcenie ogólne w zakresie klas IV–VI szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum profilowanego, umożliwiające uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egza- minu maturalnego, b) sześcioletnie szkoły sztuki tańca, dające podstawy wykształcenia tanecznego; 4) czteroletnie szkoły sztuki cyrkowej, dające wykształcenie cyrkowe; 5) szkoły policealne, dające możliwość uzyskania lub uzupełnienia wy- kształcenia zawodowego w różnych dziedzinach artystycznych; 35 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne 6) szkoły pomaturalne bibliotekarskie i animatorów kultury. Odpowiednio do opisanego podziału w powyższym rozporządze- niu szczegółowo określono obowiązek realizacji podstaw programowych kształcenia ogólnego odpowiednio do uzyskiwanego przez absolwentów poziomu wykształcenia (zob. § 3 tegoż rozporządzenia). Uczęszczanie do szkół artystycznych, które obok wykształcenia artystycznego dają rów- nież wykształcenie ogólne na określonym poziomie, stanowi dla uczniów tych szkół realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki (§ 4 roz- porządzenia). Zob. także komentarz do art. 15. Treść statutu publicznych szkół artystycznych określa rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 31 sierpnia 2005 r. w sprawie ramowych statu- tów publicznych szkół i placówek artystycznych (Dz. U. Nr 181, poz. 1507 z późn. zm.). 4. Kwestia, czy definicja „szkoły” w komentowanym przepisie ma charakter systemowy, tzn. jest stosowana także na gruncie innych ustaw, może być uznana za sporną. Naczelny Sąd Administracyjny nie zajmuje w tej mierze jednoznacznego stanowiska. W jednym z orzeczeń uznano, że zwolnienie przewidziane w art. 21 ust. 1 pkt 36 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 z późn. zm.) odnosi się jedynie do dochodów z tytułu prowadzenia szkół w rozumieniu przepisów o systemie oświaty, a nie innych podmiotów wymienionych w ramach art. 2 u.s.o. Prowadzone przez skarżącego w tej sprawie Centrum Szkolenia Zawodowego i Ogól- nego – Usługi Komputerowe wpisane było do ewidencji kuratorium jako niepubliczna placówka prowadząca działalność oświatową w formach po- zaszkolnych. Na tej podstawie dochody uzyskiwane w ramach tej placów- ki nie mogły, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, korzystać ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 36 u.p.d.o.f. Z kolei w niepublikowanym wyroku NSA z dnia 7 lutego 2008 r., I OSK 1193/07, LEX nr 501076, uznano, że przy- jęcie dla celów wykładni zwrotu „do czasu ukończenia szkoły” w art. 78 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) znaczenia terminu „szko- ła” ograniczonego do tego, które wynika z art. 2 u.s.o., jest przesadnym formalizmem i narusza zasady konstytucyjne, zwłaszcza zasadę sprawied- 36 Zakres podmiotowy stosowania ustawy Art. 2 liwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Bardziej uzasadnione celami ustawy o pomocy społecznej jest odwoływanie się do definicji zawartych w art. 3 pkt 18 i 19 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Zależnie zatem od kontekstu danej sprawy przeważać może wykładnia systemowa (sprzyjająca rozumieniu terminu „szkoła” zgodnie z komen- towaną ustawą) lub funkcjonalna (której założeniem jest poszukiwanie znaczenia odpowiedniego dla danego przypadku ze względu na cel, ja- kiemu służą stosowane w sprawie normy). 5. Kategoria „placówek oświatowo‑wychowawczych”, wzmiankowa- na w pkt 3 omawianego artykułu, jest najszerszą i najmniej precyzyj- nie określoną grupą jednostek, gdyż placówki te nie zostały określone żadną nazwą indywidualizującą ani też nie wyznaczono im w komento- wanym przepisie szczególnego celu działania, poza ogólnie opisanym umożliwieniem rozwijania zainteresowań i uzdolnień oraz korzystania z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego. Jedynie przy- kładowo wymieniono szkolne schroniska młodzieżowe. Obok nich do placówek oświatowo-wychowawczych można zaliczyć np. pałace młodzie­ ży, ogniska pracy pozaszkolnej, a także dalsze jednostki organizacyjne, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 u.s.o. (zob. teza 1 do art. 71). W orzecznictwie Sądu Najwyższego – w celu ob- jęcia osób zatrudnionych w tego rodzaju jednostkach korzystnymi prze- pisami o ubezpieczeniach społecznych – przyjęto, że do „placówek” za- licza się także punkty katechetyczne18. Z jednej strony dopuszczenie pewnej swobody przy wykładni termi- nu „placówki oświatowo-wychowawcze” jest uzasadnione, gdyż ozna- cza znaczne złagodzenie zasady numerus clausus jednostek organizacyj- nych systemu oświaty, co ma szczególne znaczenie dla sektora edukacji niepublicznej. Na tej podstawie obywatele zyskują bowiem możliwości swobodnego organizowania się w sposób nienarzucony przez państwo. Z drugiej jednak strony pojawia się istotna wątpliwość co do tego, w ja- kim zakresie te nienazwane placówki oświatowe podlegają ustawie, a za- tem – jaki jest też zakres nadzoru nad nimi ze strony organów admi- 18 Zob. wyroki SN: z dnia 30 lipca 1997 r., II UKN 201/97, OSNP 1998, nr 11, poz. 347; z dnia 3 sierpnia 2000 r., II UKN 661/99, OSNP 2002, nr 4, poz. 93. 37 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne nistracji publicznej, sprawujących nadzór pedagogiczny (por. uwagi do art. 31 i n.). 6. Wspólnym mianownikiem wymienionych w pkt 3a komentowanego przepisu placówek kształcenia ustawicznego, placówek kształcenia prak­ tycznego oraz ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego jest to, iż są one placówkami edukacji pozaszkolnej, umożliwiającymi uzy- skanie i uzupełnienie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodo- wych również przez te osoby, które nie podlegają już obowiązkowi szkol- nemu (a nawet obowiązkowi nauki). Zob. także komentarz do art. 68a. 7. Placówki (ogniska) artystyczne zostały wyodrębnione z szerszej kategorii placówek oświatowo-wychowawczych ze względu na specyficz- ne, jasno ukierunkowane cele i zadania oraz organizacyjno-prawną pod- ległość ministrowi właściwemu do spraw kultury i dziedzictwa narodo- wego. Statuty publicznych placówek artystycznych powinny być zgodne z ramowym statutem, stanowiącym załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie ramowych statutów publicznych szkół i placówek artystycz- nych wymienionego w tezie 3 do komentowanego przepisu. 8. Jednostki organizacyjne wymienione w pkt 4 komentowanego artykułu, podobnie jak większość dalej wymienionych, pełnią funkcję wspomagającą. Tworząc prawne podstawy funkcjonowania poradnictwa w systemie oświaty, ustawodawca polski wykonał wcześniej wzmianko- wane zobowiązania międzynarodowe19. Poradniom psychologiczno­ ­pedagogicznym przypada w udziale istotna rola dokonywania oceny stopnia rozwoju psychicznego i intelektualnego oraz przydatności dzie- ci i młodzieży do udziału w procesie kształcenia, co przewiduje się m.in. w art. 16 ust. 2, 4, 10 pkt 2 lit. a, art. 66 ust. 1 i art. 71b ust. 3 u.s.o. Wśród poradni specjalistycznych ważną funkcję pełnią zwłaszcza poradnie za­ wodowe, których działalność wiąże się ściśle z funkcjonowaniem rynku pracy i pomocą absolwentom szkół w przygotowaniu się do czynnego udziału w życiu społecznym. 9. Poza ściśle rozumianym systemem szkolnym funkcjonują również jednostki wymienione w pkt 5 komentowanego artykułu, których działal- ność ma służyć zaspokojeniu szeroko rozumianych potrzeb edukacyjnych 19 Por. art. 28 KPD. 38 Zakres podmiotowy stosowania ustawy Art. 2 tych dzieci i młodzieży, których dysfunkcje (psychiczne, intelektualne czy też społeczne) uniemożliwiają uczestnictwo w zajęciach prowadzonych w szkołach. Zob. teza 1 do art. 71. 10. Skreślenie pkt 6 w art. 2 u.s.o. ma związek z wyłączeniem z regu- lacji systemu oświaty rodzin zastępczych, co nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r. na mocy art. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 25 lipca 1998 r. o zmia- nie ustawy o systemie oświaty (Dz. U. Nr 117, poz. 759). Obecnie status prawny rodzin zastępczych reguluje ustawa o pomocy społecznej. 11. Przez „placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie nauki poza miejscem stałego zamieszkania” należy rozumieć bursy i domy wczasów dziecięcych. Zob. teza 1 do art. 71. 12. Ustawą z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 458 z późn. zm.) wykreślono pkt 8, który poddawał przepisom komentowa- nej ustawy – w zakresie kształcenia i wychowania uczestników – rów- nież Ochotnicze Hufce Pracy (OHP). Zmiana jest uzasadniona meryto- rycznie, gdyż OHP działają obecnie na podstawie odrębnych przepisów rozdziału 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn. zm.). Zgodnie z jej przepisami OHP są państwową jednostką budżetową, nadzorowaną przez ministra właściwego do spraw pracy (art. 11 u.p.z.). Ochotnicze Hufce Pracy wykonują zadania państwa w za- kresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu młodzieży, a także zadania w zakresie jej kształcenia i wy- chowania (art. 12 ust. 1 u.p.z.). W zakresie kształcenia i wychowania młodzieży OHP w szczególno- ści prowadzą działania mające na celu: 1) umożliwienie młodzieży, która nie ukończyła szkoły podstawowej lub gimnazjum albo nie kontynuuje nauki po ukończeniu tych szkół, zdobycia kwalifikacji zawodowych oraz uzupełnienia wykształcenia podstawowego lub gimnazjalnego; 2) umożliwienie młodzieży uzupełniania ponadgimnazjalnego wy- kształcenia ogólnego i zawodowego (art. 12 ust. 2 u.p.z.). Ochotnicze Hufce Pracy w zakresie, o którym mowa w ust. 2, orga- nizują rekrutacje młodzieży do OHP, prowadzą działalność edukacyj- 39 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne no-szkoleniową oraz w porozumieniu z kuratorami oświaty i organa- mi prowadzącymi szkoły kierują uczestników OHP do szkół i placówek, o których mowa w przepisach o systemie oświaty (art. 12 ust. 3 u.p.z.). Jest oczywiste, że kształcenie i wychowanie uczestników Hufców w szkołach i placówkach stanowi działalność objętą komentowaną ustawą. Młodzież objęta opieką OHP, która ukończyła 15 lat najpóźniej w dniu rozpoczęcia zajęć dydaktyczno-wychowawczych, jeżeli: 1) ma opóźnienie w cyklu kształcenia i nie rokuje ukończenia szkoły podstawowej lub gimnazjum dla dzieci i młodzieży albo 2) ma uwarunkowania psychofizyczne lub trudną sytuację życiową ogra- niczającą możliwość nauki w szkole – może uczęszczać do szkół dla dorosłych (art. 12 ust. 4 u.p.z.). 13. Zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli, jak- kolwiek wymienione łącznie, trudno byłoby zaliczyć do jednej katego- rii jednostek organizacyjnych. Różnią je przede wszystkim cel działania oraz odbiorcy ich usług. Do zakładów kształcenia nauczycieli ustawa zalicza kolegia nauczycielskie oraz nauczycielskie kolegia języków ob- cych (art. 77). Ich celem jest kształcenie kadr nauczycielskich, a więc z ich usług korzystają na ogół osoby, które poprzez naukę w kolegiach zdobywają dopiero kwalifikacje zawodowe. Należy podkreślić, że zakła- dy kształcenia nauczycieli nie są szkołami wyższymi, choć potocznie są z nimi niekiedy utożsamiane; zob. komentarz do art. 77. Natomiast placówki doskonalenia nauczycieli z zasady świadczą usłu- gi doskonalenia zawodowego na rzecz osób, które już posiadają kwalifi- kacje zawodowe. Ich celem działania, jak wskazuje sama nazwa, nie jest kształcenie, lecz doskonalenie wiedzy i umiejętności przydatnych do wy- konywania pracy w zawodzie. Placówki doskonalenia nauczycieli pełnią także niekiedy pewne funkcje doradcze i informacyjne, co w przypadku zakładów kształcenia nauczycieli ma daleko mniejsze znaczenie. Zob. także komentarz do art. 77a. 14. Pomocniczą i wspierającą funkcję, głównie wobec nauczycieli, pełnią także biblioteki pedagogiczne, zapewniając dostęp do literatury fachowej, multimediów, a niekiedy także prowadząc działalność infor- macyjną. Ani ich roli, ani zasad organizacji ustawa jednak bliżej nie de- finiuje; zob. także komentarz do art. 60. 40 Organizacje wspierające system oświaty Art. 2a 15. Powołanie kolegiów pracowników służb społecznych jako elemen- tu struktury organizacyjnej systemu oświaty jest nowością wprowadzoną na podstawie art. 130 u.p.z. (cytowany w tezie 11 do komentowanego ar- tykułu). Intencją ustawodawcy było zapewnienie dopływu na rynek pra- cy wykwalifikowanych pracowników socjalnych20. Organizacja kolegiów pracowników służb społecznych została określona w ustawie w sposób w pewnym stopniu zbliżony do modelu zakładów kształcenia nauczycie- li. Zob. także komentarz do art. 9f. Art. 2a. [Organizacje wspierające system oświaty] 1. System oświaty wspierają organizacje pozarządowe, w tym orga­ nizacje harcerskie, a także osoby prawne prowadzące statutową dzia­ łalność w zakresie oświaty i wychowania. 2. Organy administracji publicznej prowadzące szkoły i placówki współdziałają z podmiotami, o których mowa w ust. 1, w wykonywaniu zadań wymienionych w art. 1. 1. Termin „organizacje pozarządowe”, użyty w komentowanym prze- pisie, jest stosunkowo rzadko używany w aktach normatywnych21. Należa- łoby przez to pojęcie rozumieć „organizacje społeczne”, tzn. takie, które są tworzone przez samych obywateli i ich związki, a nie państwo lub j.s.t., zaś cel ich działania obejmuje zadania wychowawcze lub oświatowe, bez nastawienia na osiąganie zysku. W szczególności chodzi o stowarzysze- nia działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.), a także fundacje, które tworzy się na podstawie przepisów 20 Zob. przyjęta poprawka w pkt 39 dodana do sprawozdania komisji nadzwyczajnej (druk sej- mowy nr 2707–A). W toku prac legislacyjnych Senat proponował wprowadzenie do ustawy wymaga- nia, aby pracownik socjalny legitymował się tytułem zawodowym w zawodzie pracownik socjalny, dy- plomem wyższej szkoły zawodowej o specjalności praca socjalna lub ukończonych studiów wyższych o specjalności praca socjalna na jednym z kierunków: pedagogika, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia lub nauki o rodzinie (pkt 15 uchwały Senatu RP z dnia 16 kwietnia 2004 r. w sprawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy; druk sejmowy nr 2826). 21 Por. jednakże definicję legalną „organizacji pozarządowej” w art. 3 ust. 2 w zw. z ust. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 z późn. zm.). 41 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 z późn. zm.)22. Fundacje zawsze są osobami prawnymi, natomiast stowarzyszeniom może – choć nie musi – przysługiwać oso- bowość prawna23. Przepis nie precyzuje, co należy rozumieć przez pojęcie wspierania systemu oświaty. Biorąc pod uwagę leksykalne znaczenie słowa „wspie- rać”, można jednak sądzić, że chodzi o finansową oraz organizacyjną pomoc podmiotom publicznoprawnym (tzn. państwu i organom samo- rządu terytorialnego) w zapewnieniu sprawnego funkcjonowania szkół i placówek wymienionych wyżej, w art. 2 u.s.o. Formy wspierania mogą być różne i wynikają pośrednio z poszczególnych przepisów ustawy. Może zatem chodzić o prowadzenie szkół i placówek publicznych lub niepub- licznych, przedstawianie własnego stanowiska organizacji społecznych w toku procesu legislacyjnego lub w debacie publicznej, a także o bezpo- średnią działalność wychowawczą (np. organizacji harcerskich) w szko- łach i placówkach – zob. także komentarz do art. 56. Wspieranie, o ja- kim mowa, nie może jednak posuwać się aż do całkowitego zastąpienia organów prowadzących szkoły i placówki publiczne przy realizacji zadań powierzonych tym organom przez obowiązującą ustawę24. 2. Obowiązek współdziałania organów administracji publicznej pro- wadzących szkoły lub placówki publiczne z organizacjami społecznymi lub osobami prawnymi prowadzącymi statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania powinien być rozciągnięty na wszystkie organy prowadzące szkoły i placówki publiczne – również te, które organami administracji publicznej nie są. Art. 3. [Słowniczek] Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o: 1) szkole – należy przez to rozumieć także przedszkole; 22 Dodatkowo można przywołać przykład klubów sportowych oraz innych organizacji, których działalność jest regulowana przepisami szczególnymi. 23 Przymiotu osobowości prawnej pozbawione są tzw. stowarzyszenia zwykłe; zob. art. 40–43 prawa o stowarzyszeniach. 24 Por. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Łódzkiego z dnia 10 marca 2005 r., nr PN-I-0911/ 42/2005, powołane w wyroku NSA z dnia 9 lutego 2006 r., I OSK 1372/05, LEX nr 194880. 42 Słowniczek Art. 3 1a) szkole specjalnej lub oddziale specjalnym – należy przez to rozumieć odpowiednio: a) szkołę lub oddział dla uczniów posiadających orzeczenie o po­ trzebie kształcenia specjalnego, zorganizowane zgodnie z prze­ pisami wydanymi na podstawie art. 71b ust. 7 pkt 2, b) szkołę lub oddział zorganizowane w podmiocie leczniczym, o któ­ rym mowa w przepisach o działalności leczniczej, oraz w jednost­ ce pomocy społecznej, w celu kształcenia dzieci i młodzieży prze­ bywających w tym podmiocie lub jednostce, w których stosuje się odpowiednią organizację kształcenia oraz specjalne działania opiekuńczo‑wychowawcze, zorganizowane zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 71c ust. 2; 2) szkole artystycznej – należy przez to rozumieć także szkołę bibliote­ karską i animatorów kultury; 2a) oddziale integracyjnym – należy przez to rozumieć oddział szkolny, w którym uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczą się i wychowują razem z pozostałymi uczniami, zor­ ganizowany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 71b ust. 7 pkt 3; 2b) oddziale dwujęzycznym – należy przez to rozumieć oddział szkolny, w którym nauczanie jest prowadzone w dwóch językach: polskim oraz obcym nowożytnym będącym drugim językiem nauczania, przy czym prowadzone w dwóch językach są co najmniej dwa zajęcia edukacyj­ ne, z wyjątkiem zajęć obejmujących język polski, część historii do­ tyczącą historii Polski i część geografii dotyczącą geografii Polski, w tym co najmniej jedne zajęcia edukacyjne wybrane spośród zajęć obejmujących: biologię, chemię, fizykę, część geografii odnoszącą się do geografii ogólnej, część historii odnoszącą się do historii po­ wszechnej i matematykę; 2c) szkole integracyjnej – należy przez to rozumieć szkołę, w której wszystkie oddziały są oddziałami integracyjnymi; 2d) szkole dwujęzycznej – należy przez to rozumieć szkołę, w której wszystkie oddziały są oddziałami dwujęzycznymi; 2e) szkole rolniczej – należy przez to rozumieć szkołę ponadgimnazjalną kształcącą wyłącznie w zawodach dla rolnictwa, dla których, zgod­ 43 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne nie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, ministrem właściwym jest minister właściwy do spraw rolnictwa, minister właściwy do spraw rozwoju wsi lub mini­ ster właściwy do spraw rynków rolnych; 2f) szkole leśnej – należy przez to rozumieć szkołę ponadgimnazjalną kształcącą wyłącznie w zawodach dla leśnictwa, dla których, zgod­ nie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, ministrem właściwym jest minister właściwy do spraw środowiska; 2g) oddziale międzynarodowym – należy przez to rozumieć oddział szkolny, w którym nauczanie jest prowadzone zgodnie z programem nauczania ustalonym przez zagraniczną instytucję edukacyjną; 3) placówce – należy przez to rozumieć jednostki organizacyjne wymie­ nione w art. 2 pkt 3–5, 7 i 10; 3a) placówce rolniczej – należy przez to rozumieć placówki i ośrodki wymienione w art. 2 pkt 3a, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności oraz kwalifikacji zawodowych wyłącznie w za­ wodach, dla których, zgodnie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa za­ wodowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, ministrem właściwym jest minister właściwy do spraw rolnictwa, minister właściwy do spraw rozwoju wsi lub minister właściwy do spraw rynków rolnych; 4) (uchylony); 5) organie prowadzącym szkołę lub placówkę – należy przez to rozumieć ministra, jednostkę samorządu terytorialnego, inne osoby prawne i fizyczne; 6–7) (uchylone); 8) kuratorze oświaty – należy przez to rozumieć kierownika kurato­ rium oświaty jako jednostki organizacyjnej wchodzącej w skład ze­ spolonej administracji rządowej w województwie; 9) nauczycielu – należy przez to rozumieć także wychowawcę i innego pracownika pedagogicznego szkoły, placówki oraz zakładu kształ­ cenia i placówki doskonalenia nauczycieli; 10) rodzicach – należy przez to rozumieć także prawnych opiekunów 11) uczniach – należy przez to rozumieć także słuchaczy i wychowanków; dziecka; 44 Słowniczek Art. 3 11a–11b) (uchylone); 11c) oddziale sportowym – należy przez to rozumieć oddział szkolny, w którym są prowadzone zajęcia sportowe obejmujące szkolenie spor­ towe, zorganizowany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 9 ust. 5; 11d) centrach kształcenia ustawicznego albo centrach kształcenia prak­ tycznego – należy przez to rozumieć rodzaj odpowiednio placówki kształcenia ustawicznego i placówki kształcenia praktycznego; 12) profilu kształcenia ogólnozawodowego – należy przez to rozumieć kształcenie w zakresie określonej dziedziny gospodarki; 12) 25 (uchylony); 13) podstawie programowej wychowania przedszkolnego lub podstawie programowej kształcenia ogólnego – należy przez to rozumieć obo­ wiązkowe zestawy celów i treści nauczania, w tym umiejętności, opi­ sane w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wie­ dzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu określonego etapu edukacyjnego, oraz zadania wychowawcze szkoły, uwzględniane odpowiednio w programach wychowania przedszkol­ nego i programach nauczania oraz umożliwiające ustalenie kryte­ riów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych; 13a) podstawie programowej kształcenia w profilach kształcenia ogól­ nozawodowego lub podstawie programowej kształcenia w zawodzie – należy przez to rozumieć obowiązkowe, na danym etapie kształce­ nia, zestawy celów i treści nauczania, w tym umiejętności, a także zadania wychowawcze szkoły, które są uwzględniane w programach nauczania oraz umożliwiają ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wy­ magań egzaminacyjnych; 13a) 26 podstawie programowej kształcenia w zawodach – należy przez to ro- zumieć obowiązkowe zestawy celów kształcenia i treści nauczania opisa- nych w formie oczekiwanych efektów kształcenia: wiedzy, umiejętności zawodowych oraz kompetencji personalnych i społecznych, niezbędnych 25 Art. 3 pkt 12 uchylony przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 26 Art. 3 pkt 13a zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 45 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne dla zawodów lub kwalifikacji wyodrębnionych w zawodach, uwzględniane w programach nauczania i umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkol- nych i wymagań egzaminacyjnych oraz warunki realizacji kształcenia w zawodach, w tym zalecane wyposażenie w pomoce dydaktyczne i sprzęt oraz minimalna liczba godzin kształcenia zawodowego; 14) zadaniach oświatowych jednostek samorządu terytorialnego – na­ leży przez to rozumieć zadania w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej; 15) szkole dla dorosłych – należy przez to rozumieć szkołę, w której sto­ suje się odrębną organizację kształcenia i do której przyjmowane są osoby mające 18 lat, a także kończące 18 lat w roku kalendarzowym, w którym przyjmowane są do szkoły; 15) 27 szkole dla dorosłych – należy przez to rozumieć szkoły, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 lit. b i d, w których stosuje się odrębną organi- zację kształcenia i do których są przyjmowane osoby mające 18 lat, a tak- że kończące 18 lat w roku kalendarzowym, w którym są przyjmowane do szkoły; 16) formach pozaszkolnych – należy przez to rozumieć formy uzyskiwa­ nia i uzupełniania wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawo­ dowych w placówkach i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 3a; 16) 28 kształceniu ustawicznym – należy przez to rozumieć kształcenie w szko- łach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejęt- ności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych przez osoby, które spełniły obowiązek szkolny; 17) kształceniu ustawicznym – należy przez to rozumieć kształcenie w szkołach dla dorosłych, a także uzyskiwanie i uzupełnianie wie­ dzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach po­ zaszkolnych przez osoby, które spełniły obowiązek szkolny; 17) 29 formach pozaszkolnych – należy przez to rozumieć formy uzyskiwania i uzupełniania wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w placów- 27 Art. 3 pkt 15 zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. c) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 28 Art. 3 pkt 16 zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. c) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 29 Art. 3 pkt 17 zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. c) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 46 Słowniczek Art. 3 kach i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 3a, a także kwalifikacyj- ne kursy zawodowe; 18) niepełnosprawnościach sprzężonych – należy przez to rozumieć wy­ stępowanie u dziecka niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewido­ mego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, z upo­ śledzeniem umysłowym albo z autyzmem co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności; 19) 30 kwalifikacji w zawodzie – należy przez to rozumieć wyodrębniony w da- nym zawodzie zestaw oczekiwanych efektów kształcenia, których osiąg- nięcie potwierdza świadectwo wydane przez okręgową komisję egzami- nacyjną, po zdaniu egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie w zakresie jednej kwalifikacji; 20) 31 kwalifikacyjnym kursie zawodowym – należy przez to rozumieć kurs, którego program nauczania uwzględnia podstawę programową kształce- nia w zawodach, w zakresie jednej kwalifikacji, którego ukończenie umoż- liwia przystąpienie do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawo- dzie w zakresie tej kwalifikacji; 21) 32 egzaminie potwierdzającym kwalifikacje w zawodzie – należy przez to rozumieć egzamin umożliwiający uzyskanie dyplomu potwierdzające- go kwalifikacje zawodowe lub świadectwa potwierdzającego kwalifikację w zawodzie – jeżeli został przeprowadzony w zakresie jednej kwalifikacji. 1. Artykuł 3 u.s.o. to tzw. słowniczek, zawierający legalne definicje niektórych pojęć użytych w ustawie. Ich rozumienie w całym komento- wanym tekście prawnym powinno być jednolite. W szczególności wzglę- dy wykładni systemowej generalnie uzasadniają przyjęcie spójnego z ko- mentowaną ustawą, szerszego znaczenia słowa „szkoła” także na gruncie odrębnych ustaw, m.in. dotyczących podatków oraz gospodarki nierucho- mościami33. Zob. także teza 4 do art. 2. 30 Art. 3 pkt 19 dodany przez art. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 31 Art. 3 pkt 20 dodany przez art. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 32 Art. 3 pkt 21 dodany przez art. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 września 2012 r. 33 Przykładem błędnej – zdaniem autora komentarza – wykładni terminu „szkoła” na gruncie przepisów odrębnych ustaw jest prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 listopada 2008 r., 47 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne 2. Odnośnie do pojęcia szkoły specjalnej oraz oddziału specjalnego – zob. komentarz do art. 71b i 71c. 3. Ustawą z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o systemie oświa- ty, ustawy – Karta Nauczyciela oraz ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 145, poz. 917 z późn. zm.)34 wprowadzono (z mocą obowiązującą od dnia 1 września 2009 r.) w art. 3 pkt 2e i 2f u.s.o. de- finicję ustawową odpowiednio: „szkoły rolniczej” i „szkoły leśnej”, zaś w pkt 3a tegoż przepisu – definicję ustawową „placówki rolniczej”. Są to właściwie zmiany czysto techniczne, ich sens bowiem sprowadza się tyl- ko do uproszczenia i doprecyzowania brzmienia art. 5 ust. 3d pkt 1 u.s.o. (zob. art. 1 pkt 2 lit. a ustawy nowelizującej). Poprzednio obowiązująca wersja tego przepisu określała w sposób opisowy – i w dodatku bardzo niedokładnie – czym są „szkoły rolnicze” i „placówki rolnicze”, które może zakładać i prowadzić minister właściwy do spraw rolnictwa, roz- woju wsi lub rynków rolnych. 4. W pojęciu placówki, jak wynika z odesłania do art. 2 pkt 3–5, 7 i 10 u.s.o., mieści się szereg różnych jednostek organizacyjnych, z któ- rych większość ustawodawca określa konkretną nazwą. Zarazem jednak art. 2 pkt 3 u.s.o. pozwala na dość szeroką interpretację pojęcia placówki oświatowo-wychowawczej, którą tylko częściowo precyzują przepisy wy- dane na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 u.s.o.; zob. szerzej teza 5 do art. 2 oraz komentarz do art. 71. 5. Odnośnie do pojęcia organu prowadzącego – zob. komentarz do art. 5. 6. Definicja legalna kuratora oświaty, wynikająca z pkt 8 komento- wanego przepisu, jest dość niekompletna i pozostawia liczne wątpliwo- ści. Nie wyjaśnia ona przede wszystkim rzeczywistej roli, jaką odgrywa kurator oświaty w strukturach administracji publicznej, a ściślej rzecz ujmując – w aparacie administracji rządowej. Z porównania art. 3 pkt 8 z art. 31 i 32 u.s.o. wynika bowiem, że to sam kurator oświaty, a nie ku- II SA/Gl 802/08, LEX nr 540379, gdzie przyjęto, iż prowadzenie przedszkola nie mieści się w katalo- gu form działalności, o których mowa w art. 83a u.s.o., a w szczególności nie stanowi „prowadzenia szkoły” czy też „innej formy wychowania przedszkolnego”; z tego względu, zdaniem Wojewódzkie- go Sądu Administracyjnego, stanowi ono działalność gospodarczą i nie uprawnia do bezprzetargo- wego nabycia nieruchomości na podstawie art. 37 ust. 4 u.g.n. 34 Dalej jako „ustawa nowelizująca”. 48 Słowniczek Art. 3 ratorium, jest w istocie organem administracji, kuratorium zaś stano- wi jedynie organ pomocniczy kuratora, wykonujący zadania przypisane ustawowo kuratorowi w imieniu i na rzecz tego ostatniego. Zob. także teza 1 do art. 31 oraz komentarz do art. 32. 7. Definicja terminu „nauczyciel” w ustawie o systemie oświaty wy- daje się zbędna z tego względu, że zgodnie z art. 5b u.s.o., za nauczyciela należy uznać po prostu każdą osobę zatrudnioną na podstawie przepi- sów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.). Zob. komentarz do art. 5b. Mimo oczywistego przeoczenia za „nauczycieli” w rozumieniu usta- wy o systemie oświaty powinni być także uznani pracownicy pedagogicz- ni kolegiów służb społecznych, co zresztą wynika zarówno z przepisów określających organizację tych jednostek, jak i z odesłania do odpowied- niego stosowania do tych jednostek organizacyjnych przepisów dotyczą- cych szkół (art. 9f ust. 6 u.s.o.); zob. komentarz do art. 9f. 8. Na potrzeby ustawy przyjęto definicję „rodziców” odbiegającą od tej, która jest znana prawu rodzinnemu. W świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), za rodzica uznaje się bowiem jedynie osobę, która jest wstępnym dziecka w pierwszym stopniu, tzn. od której dziecko po- chodzi. W razie wątpliwości pochodzenie dziecka powinno być ustalone w myśl przepisów prawa (np. przez ustalenie macierzyństwa lub ojcostwa bądź też uznanie dziecka). Podstawowym atrybutem rodzicielstwa jest władza rodzicielska, która jest zbiorem uprawnień i obowiązków przysługujących rodzicom względem dziecka. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że przysłu- guje ona obojgu rodzicom (art. 93 § 1), a jedynie wyjątkowo przysłu- guje jednemu z nich (np. w razie śmierci lub utraty pełnej zdolności do czynności prawnych). Obejmuje ona w szczególności obowiązek i pra- wo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do jego wychowania (art. 95 § 1 k.r.o.). Ponadto rodzice wyposa- żeni we władzę rodzicielską, kierując dzieckiem, obowiązani są trosz- czyć się „o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należy- cie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień” (art. 96 k.r.o.). 49 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne Powstanie więzi prawnej takiej „jak pomiędzy rodzicami a dzieć- mi” powoduje również orzeczenie sądu rodzinnego o przysposobieniu (art. 121 § 1 k.r.o.). Oznacza to (również w przypadku tzw. przysposo- bienia niepełnego) nabycie władzy rodzicielskiej i będącej jej korelatem odpowiedzialności za sprawy dziecka przez przysposabiającego oraz sto- sowną do tego utratę tych uprawnień przez biologicznych rodziców35. Jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli oboje rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę (art. 94 § 3 k.r.o.). Nawet jeśli opiekunem dziecka jest osoba bliska (jak np. dal- szy wstępny małoletniego – babcia lub dziadek), stosunek prawny opie- ki nie wynika ani z małżeństwa, ani z pokrewieństwa. Ustanowienie dla dziecka opieki nie kreuje zatem żadnej więzi prawnorodzinnej, gdyż jej celem jest wyłącznie tymczasowe zabezpieczenie interesów życiowych osoby małoletniej. Stąd też piecza opiekuńcza nad małoletnim nie może być również utożsamiana z władzą rodzicielską36. Opieka, o jakiej mówi się w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, różni się także od opieki nad dzieckiem w potocznym rozumieniu tego słowa, chodzi bo- wiem jednak o pewien stosunek prawny, który powstaje pomiędzy dzie- ckiem a opiekunem w wyniku orzeczenia sądu rodzinnego (art. 145 § 2), a nie o to, kto faktycznie zajmuje się małoletnim i dba o jego interesy. Należy zaznaczyć, że wspólne wszystkim rodzajom stosunków praw- nych, jakie łączą pełnoletniego rodzica, przysposabiającego lub opiekuna z małoletnim dzieckiem, jest ustawowe przedstawicielstwo (reprezenta- cja) dziecka wobec osób trzecich, w tym również wobec organów państwa, samorządu terytorialnego, administracji publicznej oraz osób fizycznych i prawnych. Dotyczy to reprezentacji dziecka w zawieranych umowach (np. o naukę z organem prowadzącym szkołę niepubliczną), a także w to- czącym się postępowaniu administracyjnym (np. o przeniesienie ucznia ze szkoły, w której spełnia on obowiązek szkolny, do innej szkoły). Komentowana ustawa nie odwołuje się wprost do pojęć władzy ro- dzicielskiej, pieczy nad dzieckiem ani przedstawicielstwa ustawowego. Jednak mimo to należy uznać, że „rodzicem” w rozumieniu przepisów ustawy jest tylko rodzic sprawujący władzę rodzicielską, przysposabiają- 35 Por. T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2005, s. 247. 36 Ibidem, s. 284–285. 50 Obowiązki nauczyciela Art. 4 cy lub opiekun w sensie prawnym. Innymi słowy, do wykonywania praw i obowiązków rodziców wobec szkół, placówek, ich organów prowadzą- cych oraz organów administracji oświatowej jest konieczne legitymo- wanie się przez osobę pełnoletnią prawem do sprawowania pieczy nad dzieckiem i kierowania jego sprawami. Nie uchybia temu niekiedy prak- tykowane doraźne zastępowanie rodzica lub opiekuna przez inną osobę pełnoletnią przy czynnościach o charakterze faktycznym, jakkolwiek tyl- ko rodzic lub opiekun może dokonywać skutecznie czynności prawnych wobec szkoły i jej organów oraz wobec organu prowadzącego, a także ponosić odpowiedzialność za uchybienie przepisom ustawy (np. wskutek nierealizowania przez dziecko obowiązku szkolnego). 9. Odnośnie do zadań oświatowych j.s.t. – zob. komentarz do art. 5. Art. 4. [Obowiązki nauczyciela] Nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską z poszanowaniem godno­ ści osobistej ucznia. Komentowany przepis stanowi odpowiednik art. 6 KN, zawierają- cego podobną deklarację. Pomijając okoliczności towarzyszące powsta- niu ustawy, trudno jest przekonująco uzasadnić, dlaczego znalazł się on w komentowanej ustawie. Kierowanie się dobrem ucznia jako obowiązek szkoły i jej pracowników jest wielokrotnie deklarowane w komentowa- nej ustawie i nawet bez tego przepisu zachowałaby bez wątpienia status ogólnej zasady polskiego prawa oświatowego. Być może intencją autorów ustawy było stworzenie jakiejś podstawy prawnej, z której można byłoby wywodzić istnienie władztwa pedago­ gicznego. Przez to pojęcie rozumie się w doktrynie wymaganie „dyspo- zycyjności ucznia w zakresie procesów nauczania i wychowania” – a więc pewną formę tzw. władztwa zakładowego (to ostatnie pojęcie wyjaśnia bliżej komentarz w tezie 9 do art. 39). Pewien wycinek tego władztwa wy- konuje nauczyciel jako pracownik szkoły bezpośrednio odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań opiekuńczych, dydaktycznych i wychowaw- 51 Art. 4a Rozdział 1. Przepisy ogólne czych37. W tym zakresie, biorąc pod uwagę treść art. 4 u.s.o., powinien on realizować uprawnienia powierzone mu przez powszechnie obowią- zujące prawo i statut szkoły, przede wszystkim dla dobra uczniów i w ich interesie. Zob. także komentarz do art. 39. Art. 4a. [Filtrowanie Internetu] Szkoły i placówki zapewniające uczniom dostęp do Internetu są obo­ wiązane podejmować działania zabezpieczające uczniów przed dostę­ pem do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju, w szczególności zainstalować i aktualizować oprogramowanie zabezpieczające. 1. Brzmienie komentowanego art. 4a, dodanego do ustawy na podsta- wie ustawy z dnia 11 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o systemie oświa- ty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 80, poz. 542), ule- gło całkowitej zmianie na mocy ustawy z dnia 19 marca 2009 r. (Dz. U. Nr 56, poz. 458 z późn. zm.). Istota tej zmiany polegała na usunięciu pierwotnego upoważnienia Rady Ministrów do wydania rozporządzenia określającego treści, które „mogą stanowić zagrożenie dla prawidłowego rozwoju psychicznego i moralnego uczniów”. Wobec braku precyzyjnie określonych ram ustawowych upoważnienia poprzednia regulacja ko- mentowanego przepisu raziła blankietowością delegacji i niewątpliwie naruszała art. 93 Konstytucji RP38. Motywem wprowadzenia do komentowanej ustawy art. 4a była ochrona osób niepełnoletnich przed demoralizacją. Jak stwierdza się w uzasadnieniu projektu pierwszej z wyżej wymienionych ustaw: „Będąc doskonałym źródłem informacji i instrumentem komunikacji, Internet staje się pomocą dydaktyczną i wychowawczą, daje możliwość kształ- cenia na odległość, ustawicznego poszerzania zdobytych umiejętności i wiedzy. Takie spojrzenie na Internet – jako na źródło w zasadzie nie- 37 Zob. zwłaszcza J. Homplewicz, Kierunki rozwoju prawa szkolnego w Polsce (w:) Prawo, Ad- ministracja, Gospodarka. Księga ku czci Profesora Ludwika Bara, red. J. Łętowski, J.P. Pruszyński, Ossolineum 1983, s. 134, 141. 38 Zob. uwagi w wyd. 2 niniejszego komentarza, s. 42 i n. 52 Filtrowanie Internetu Art. 4a ograniczonego dostępu do informacji – prowadzi jednakże do pytań o związek między treściami i formami przekazu informacji a oceną tego przekazu pod kątem celów procesów kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży. Z punktu widzenia celów procesu kształcenia i wychowa- nia, określone treści i formy przekazu informacji przez Internet mogą być bowiem niepożądane – a nawet szkodliwe dla rozwoju psychiczne- go, zwłaszcza rozwoju emocjonalnego, dzieci i młodzieży […]. Wyni- ki badań pokazują, że dzieci i młodzież jako użytkownicy Internetu są narażeni na ryzyko częstego, niekontrolowanego kontaktu z treściami niepożądanymi i szkodliwymi dla rozwoju społeczno-emocjonalnego, zwłaszcza dla kształtowania się postaw wobec seksu, drugiej płci i mi- łości rodzinnej”39. 2. Usunięcie delegacji ustawowej z art. 4a u.s.o. jest krokiem we właś- ciwym kierunku, nie usuwa jednak wszystkich wątpliwości co do rozu- mienia i stosowania obowiązku filtrowania Internetu w szkołach. Ro- dzi się przede wszystkim pytanie o zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku, jego istotę, a także o konsekwencje prawne jego naruszenia. Nakładając na podległe jednostki określony obowiązek prawny, ustawo- dawca powinien go zdefiniować w sposób możliwie przejrzysty i jedno- znaczny, tak aby zapewnić zgodność regulacji ustawowej z zasadą przy- zwoitej legislacji, znajdującej podstawę w art. 2 Konstytucji RP. Odnośnie do zakresu podmiotowego można wyrazić wątpliwość, czy posłużenie się ogólnym terminem „uczeń” („Szkoły i placówki zapew- niające uczniom […]”) jest adekwatne do zakładanego celu. „Uczniem” w rozumieniu art. 3 pkt 11 u.s.o. jest także „słuchacz”, a zatem – lege non distinguente – komentowany obowiązek można by odnosić do szkół i pla- cówek zarówno dla dzieci i młodzieży, jak i dla dorosłych. Wykładnia funkcjonalna art. 4a prowadzi jednak do wniosku, że omawiany obowią- zek nie ciąży na szkołach dla dorosłych w rozumieniu art. 3 pkt 15 u.s.o., co można uzasadnić także argumentami językowymi: szkoły mają po- dejmować działania zabezpieczające uczniów przed dostępem do treści, które „mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju”. Nie ma zatem podstaw, aby sądzić, że osoby dojrzałe, już mające za sobą okres 39 Druk sejmowy V kadencji nr 1277 z dnia 13 grudnia 2006 r., s. 1 uzasadnienia. 53 Art. 4a Rozdział 1. Przepisy ogólne „rozwoju”, mimo to również mają być „chronione” przed dostępem do tego rodzaju „treści”. Reasumując, adresatami normy ustanowionej przez art. 4a u.s.o. są szkoły i placówki dla dzieci i młodzieży – zarówno publiczne, jak i nie- publiczne. Więcej uwag nasuwa się odnośnie do zakresu przedmiotowego ochro- ny przewidzianej w art. 4a u.s.o. Należy w tym miejscu przypomnieć, że polski system prawny opiera się m.in. na zakazie cenzury prewencyjnej. Wprowadzanie ograniczeń w dostępie do informacji może zatem prowa- dzić do naruszenia przepisów zarówno Konstytucji RP40, jak i międzyna- rodowych aktów dotyczących praw człowieka41. Mimo korzystnej zmiany, z treści przepisu nadal nie wynika, aby za „niepożądane” nie mogły być uznane np. treści polityczne, związane z ekologią itp. Prokonstytucyjna wykładnia art. 4a u.s.o. pozwala na ograniczenie dostępu tylko do takich treści, które mają rzeczywiście charakter demoralizujący i zagrażający dobru dziecka. Poza tym, zgodnie z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, ko- nieczne jest danie osobom zainteresowanym prawa do poddania aktów oraz czynności podejmowanych przez szkoły i placówki na podstawie ko- mentowanego przepisu efektywnej kontroli sądowej. Można mieć wątpli- wości, czy w obecnym stanie prawnym zostało to należycie zapewnione. 3. Szkoła i placówka mają znaczny zakres swobody w realizacji celu zakładanego przez ustawodawcę w art. 4a u.s.o. Ustawodawca używa bardzo ogólnego sformułowania o „podejmowaniu działań zabezpie- czających uczniów przed dostępem do treści […]”. Zwrot: „w szczegól- ności zainstalować i aktualizować oprogramowanie zabezpieczające”, z uwzględnieniem sposobu rozumienia podobnych sformułowań na tle innych ustaw, można interpretować jako tylko przykładowe wskazanie, jakie działania powinny zostać podjęte. Natomiast o doborze konkret- nych środków i form realizacji dyspozycji art. 4a decyduje autonomicz- nie dyrektor szkoły, na którym spoczywa wspomniany w art. 39 ust. 1 pkt 3 u.s.o. obowiązek sprawowania opieki nad uczniami oraz stwarza- nia im warunków harmonijnego rozwoju. 40 Zob. zwłaszcza art. 54 ust. 1 (wolność wyrażania poglądów i rozpowszechniania informacji) i ust. 2 (zakaz cenzury) Konstytucji RP. 41 Zob. zwłaszcza art. 10 EKPC. 54 Organy prowadzące Art. 5 Oprogramowanie filtrujące Internet szkoły i placówki wybierają sa- modzielnie, korzystając z dostępnej oferty rynkowej. 4. Naruszenie art. 4a u.s.o. nie zostało wprawdzie obwarowane ex- pressis verbis sankcją, jednak nie oznacza to, że nie wynika ona z innych przepisów ustawy. Przede wszystkim należy zauważyć, że realizowanie obowiązku nałożonego na szkoły i placówki komentowanym przepisem jest objęte nadzorem pedagogicznym (art. 33 ust. 1 pkt 1), a zatem w razie jego niewykonania możliwe jest wydanie zaleceń w trybie art. 33 ust. 4, a w przypadku poważniejszych uchybień – nawet wydanie decyzji, o któ- rej mowa w art. 34 ust. 1, której dalszym skutkiem może być wniosek o odwołanie dyrektora szkoły lub placówki bez wypowiedzenia (art. 34 ust. 2a u.s.o.), względnie – w przypadku szkół niepublicznych – wszczę- cie przez organ ewidencyjny postępowania w przedmiocie ich wykreśle- nia z ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Zob. także tezy 3 i 17 do art. 33, tezy 1 i 3 do art. 34 oraz teza 3 do art. 83. Art. 5. [Organy prowadzące] 1. Szkoła i placówka może być szkołą i placówką publiczną albo nie­ 2. Szkoła i placówka, z zastrzeżeniem ust. 3a–3e, może być zakłada­ publiczną. na i prowadzona przez: 1) jednostkę samorządu terytorialnego; 2) inną osobę prawną; 3) osobę fizyczną. 3. Jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać i prowadzić jedynie szkoły i placówki publiczne. 3a. Minister właściwy do spraw wewnętrznych i Minister Obrony Na­ rodowej mogą zakładać i prowadzić publiczne szkoły i placówki, o któ­ rych mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 29. 3b. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania: 1) zakłada i prowadzi: a) szkoły, zespoły szkół oraz szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej 55 Art. 5 Rozdział 1. Przepisy ogólne w celu kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywa­ jących za granicą, b) publiczne placówki doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólno­ krajowym; 2) może zakładać i prowadzić: a) publiczne szkoły i placówki o charakterze eksperymentalnym, b) publiczne placówki kształcenia ustawicznego o zasięgu ogólno­ krajowym. 3c. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego zakłada i prowadzi publiczne szkoły artystyczne oraz placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7, dla uczniów szkół artystycznych, a także placówki doskonalenia nauczycieli szkół artystycznych. 3d. Minister właściwy do spraw rolnictwa: 1) może zakładać i prowadzić publiczne szkoły rolnicze oraz placówki rolnicze o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym; 2) może zakładać i prowadzić publiczne placówki doskonalenia nauczy­ cieli przedmiotów zawodowych, którzy nauczają w szkołach rolniczych. 3e. Minister właściwy do spraw środowiska może zakładać i prowa­ dzić publiczne szkoły leśne. 3f. Minister Sprawiedliwości może zakładać i prowadzić publiczne szkoły i placówki w zakładach poprawczych i schroniskach dla nielet­ nich oraz publiczne szkoły i placówki przy zakładach karnych i aresz­ tach śledczych. Szkoły i placówki przy zakładach karnych i aresztach śledczych działają w ramach ich struktury. 4. (uchylony). 5. Zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, w tym z od­ działami integracyjnymi, przedszkoli specjalnych oraz innych form wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 14a ust. 1a, szkół podstawowych oraz gimnazjów, w tym z oddziałami integracyjnymi, z wy­ jątkiem szkół podstawowych specjalnych i gimnazjów specjalnych, szkół artystycznych oraz szkół przy zakładach karnych, zakładach popraw­ czych i schroniskach dla nieletnich, należy do zadań własnych gmin. 5a. Zakładanie i prowadzenie publicznych szkół podstawowych spe­ cjalnych i gimnazjów specjalnyc
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustawa o systemie oświaty. Komentarz
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: