Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00430 007546 11261511 na godz. na dobę w sumie
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz - ebook/pdf
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8537-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> pracy i ubezpieczeń społecznych
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Komentarz zawiera przystępne i kompleksowe omówienie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ze szczególnym uwzględnieniem tych regulacji, które wywołują najwięcej problemów w zakresie wykładni. Autorami książki są zarówno pracownicy naukowi Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, jak i prawnicy praktycy specjalizujący się w prezentowanej tematyce.

W opracowaniu przedstawiono m.in. praktyczne objaśnienie takich zagadnień jak:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

AUTORZY MAŁGORZATA BARTOSZEWSKA radca prawny TOMASZ BRZEZICKI doktor nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Administracyjnego na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, radca prawny JERZY LACHOWSKI doktor habilitowany nauk prawnych, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, adwokat AGNIESZKA LASKOWSKA-HULISZ doktor nauk prawnych, radca prawny, adiunkt w Katedrze Postępowania Cywilnego na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu MIROSŁAW ŁABANOWSKI radca prawny WOJCIECH MORAWSKI doktor habilitowany nauk prawnych, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, radca prawny ANDRZEJ RADZISŁAW radca prawny LUCYNA RAMLO sędzia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku JACEK WANTOCH-REKOWSKI doktor habilitowany nauk prawnych, adiunkt w Katedrze Prawa Budżetowego i Finansów Samorządu Terytorialnego na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu USTAWA O SYSTEMIE UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH KOMENTARZ redakcja naukowa Jacek Wantoch-Rekowski Małgorzata Bartoszewska, Tomasz Brzezicki Jerzy Lachowski, Agnieszka Laskowska-Hulisz Mirosław Łabanowski, Wojciech Morawski Andrzej Radzisław, Lucyna Ramlo Jacek Wantoch-Rekowski Warszawa 2015 Stan prawny na 1 października 2014 r. Recenzent Dr hab. Krzysztof Lasiński-Sulecki Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne Szymon Makuch Łamanie JustLuk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Krzysztof Drzewiecki Komentarze do poszczególnych artykułów napisali: Małgorzata Bartoszewska – 2a, 5, 15–18, 23, 24, 30, 35–36a, 80–82 Tomasz Brzezicki – 34, 83a–83c, 114, 115, 123 Tomasz Brzezicki i Jacek Wantoch-Rekowski – 66–75, 76–79 Jerzy Lachowski – 75a, 79a, 98 Agnieszka Laskowska-Hulisz – 25 Agnieszka Laskowska-Hulisz i Lucyna Ramlo – 8 ust. 2a, 83 Mirosław Łabanowski – 3, 4, 8 ust. 1–2 i 3–15, 18b, 21, 22, 26, 27, 32, 37–40, 47–48b, 86–97 Wojciech Morawski – 31 Andrzej Radzisław – 6–6b, 7, 9–14, 18a, 19, 20 Lucyna Ramlo – 84, 85 Jacek Wantoch-Rekowski – 1, 2, 22a, 28, 29, 33, 40a–46, 49–65, 83d, 99–113c, 116–122, 124–127 © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN: 978-83-264-3438-9 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp   Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń  społecznych Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Art. 2. Art. 2a. Art. 3. Art. 4. Art. 5. Rozdział 2 Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym Art. 6. [Rodzaje ubezpieczeń społecznych] [Zakres regulacji ustawowej] [Zasada równego traktowania ubezpieczonych] [Podmioty wykonujące zadania ubezpieczeniowe] [Słowniczek pojęć ustawowych] [Podmioty niepodlegające ubezpieczeniom powszechnym] [Podmioty podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym] [Obowiązek podlegania ubezpieczeniom przez osoby sprawujące osobistą opiekę na dzieckiem] [Obowiązkowe podleganie ubezpieczeniu emerytalnemu] [Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe] [Definicje] [Zbieg tytułów ubezpieczeń] [Wyłączenie gwarancji wypłaty minimalnego świadczenia] [Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe] [Obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe] Art. 6a. Art. 6b. Art. 7. Art. 8. Art. 9. Art. 10. Art. 11. Art. 12. 11 17 19 21 21 22 24 30 33 42 49 49 91 97 98 102 115 129 130 134 5 Spis treści [Okresy podlegania ubezpieczeniom] [Ubezpieczenia dobrowolne] Art. 13. Art. 14. Rozdział 3 Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne Art. 15. Art. 16. Art. 17. Art. 18. Art. 18a. [Preferencyjna podstawa wymiaru składek] Art. 18b. [Podstawa wymiaru składek] Art. 19. Art. 20. [Wysokość składek] [Sposoby finansowania składek] [Składki niektórych grup ubezpieczonych] [Podstawa wymiaru składek] [Roczne ograniczenie podstawy wymiaru składek] [Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe] [Delegacja ustawowa] [Stopy procentowe składek] Art. 21. Art. 22. Art. 22a. [Składki a emerytura częściowa] Art. 23. Art. 24. [Odsetki za zwłokę] [Opłata dodatkowa, należności z tytułu składek, przedawnienie] [Składki a postępowanie układowe] [Zabezpieczenie należności z tytułu składek] [Zastaw] [Umarzanie należności z tytułu składek] [Ułatwienia w opłacaniu składek] [Wyłączenie stosowania art. 28 i art. 29] [Stosowanie ordynacji podatkowej] [Stosowanie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne do innych rodzajów składek] Art. 25. Art. 26. Art. 27. Art. 28. Art. 29. Art. 30. Art. 31. Art. 32. Rozdział 4 Zgłoszenia do ubezpieczenia, prowadzenie kont i rejestrów oraz  zasady rozliczania składek i zasiłków Art. 33. Art. 34. Art. 35. Art. 36. Art. 36a. [Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej] Art. 37. [Konta i rejestry] [Informacje na kontach] [Stosowanie identyfikatorów] [Zgłoszenie do ubezpieczeń] [Działalność pozarolnicza] 6 137 161 168 168 170 178 182 209 215 216 222 224 225 235 237 243 262 265 271 274 281 285 287 402 405 405 409 412 414 422 425 Spis treści [Konto ubezpieczonego] [Decyzje] [Umowa z OFE] Art. 38. Art. 39. Art. 39a. [Oświadczenia członków OFE] Art. 40. Art. 40a. [Subkonto] Art. 40b. [Operacje finansowe w ramach subkonta] Art. 40c. [Waloryzacja] Art. 40d. [Szczegółowe zasady waloryzacji] Art. 40e. [Podział środków gromadzonych na subkoncie] Art. 40f. (uchylony). Art. 41. Art. 42. Art. 43. Art. 44. Art. 45. Art. 46. Art. 47. [Imienne raporty miesięczne] (uchylony). [Zgłoszenie płatnika składek] [Zmiany danych zgłoszeniowych] [Konto płatnika składek] [Obowiązki płatnika składek] [Terminy i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek] [Wymiar składek z urzędu] [Delegacja ustawowa] [Obowiązki informacyjne Zakładu] Art. 47a. [Dokumenty ubezpieczeniowe] Art. 48. Art. 48a. (uchylony). Art. 48b. [Działania ZUS z urzędu] Art. 49. Art. 50. Rozdział 5 Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Art. 51. Art. 52. Art. 53. Art. 54. Art. 55. Art. 56. Art. 57. Rozdział 6 Fundusz Rezerwy Demograficznej Art. 58. Art. 59. [Status prawny FUS] [Rodzaje przychodów FUS] [Dotacje i pożyczki z budżetu państwa] [Rodzaje wydatków z FUS] [Elementy składowe FUS] [Fundusz rezerwowy] [Wydatki na prewencję rentową] [Przychody FRD] [Wykorzystanie środków FRD] 426 429 431 433 440 442 442 444 446 449 449 457 457 460 461 462 466 478 481 483 483 484 487 499 499 500 502 502 503 505 506 508 508 510 7 Spis treści [Status prawny FRD] [Podstawy gospodarki finansowej FRD] [Gwarancja wypłaty świadczeń emerytalnych] [Lokowanie środków FRD] [Zarządzanie środkami FRD] [Zarządzanie FRD i lokowanie jego środków] Art. 60. Art. 61. Art. 62. Art. 63. Art. 64. Art. 65. Rozdział 7 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Art. 66. Art. 67. Art. 68. Art. 68a. [Prowadzenie przez ZUS punktu kontaktowego] Art. 69. Art. 70. Art. 71. [ZUS jako państwowa jednostka organizacyjna] [Jednostki organizacyjne ZUS] [Zakres działania ZUS] [Prowadzenie prewencji rentowej przez ZUS] [Prognoza finansowa funduszy] [Zadania wykonywane przez ZUS na podstawie innych ustaw] [Zarząd Zakładu i jego zadania] [Organy ZUS] [Prezes ZUS i zakres jego działania] Art. 71a. [Korespondencja wysyłana przez ZUS] Art. 71b. [Zadania ZUS w ramach koordynacji] Art. 72. Art. 73. Art. 73a. [Zasady naboru na stanowisko Prezesa Zakładu] Art. 74. Art. 74a. [Nabór na wolne stanowiska w Zakładzie] Art. 74b. [Informacje o kandydatach] Art. 74c. [Termin do składania dokumentów] Art. 74d. [Lista kandydatów na wolne stanowisko w Zakładzie] Art. 74e. [Protokół z naboru] Art. 74f. [Informacja o naborze] Art. 74g. [Nabór uzupełniający] Art. 75. Art. 75a. [Współpraca z Szefem Krajowego Centrum Informacji [Rada Nadzorcza j jej zadania] Kryminalnych] [Źródła przychodów Zakładu] [Wydatki Zakładu] [Sprawozdanie finansowe Zakładu] [Dane na kontach i ich ochrona] Art. 76. Art. 77. Art. 78. Art. 79. Art. 79a. [Pracownicy Zakładu a funkcjonariusze publiczni] 513 514 516 516 517 517 520 520 524 526 529 532 535 536 537 539 539 539 541 543 545 546 547 547 548 548 549 550 552 554 555 557 557 558 8 Spis treści [Obowiązki ubezpieczonych] [Wyłączenie stosowania art. 80] [Skutki utrudniania wyjaśnienia sprawy] [Decyzje ZUS i tryb odwoławczy] Rozdział 8 Obowiązki ubezpieczonych oraz tryb odwoławczy Art. 80. Art. 81. Art. 82. Art. 83. Art. 83a. [Decyzje ostateczne] Art. 83b. [Decyzje i postanowienia] Art. 83c. [Postanowienia] Art. 83d. [Interpretacje indywidualne] Rozdział 9 Zwrot nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetki za opóźnienie  w wypłacie świadczeń Art. 84. Art. 85. Rozdział 10 Kontrola wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych Art. 86. Art. 87. Art. 88. Art. 89. Art. 90. Art. 91. Art. 91a. (uchylony). Art. 91b. [Odpowiednie stosowanie niektórych przepisów] Art. 92. [Zakres kontroli] [Uprawnienia inspektorów kontroli ZUS] [Obowiązki płatników składek w trakcie kontroli] [Wszczęcie kontroli] [Miejsca prowadzenia kontroli] [Protokół kontroli] [Nienależnie pobrane świadczenie i jego zwrot] [Odsetki i zasady ich wypłacania] 561 561 562 563 565 597 610 614 616 622 622 649 657 657 660 662 664 670 671 673 673 [Bezstronność inspektora kontroli i obowiązek zachowania tajemnicy] [Inspektor kontroli] [Główny inspektor kontroli] (uchylony). [Obowiązki informacyjne izb i urzędów skarbowych] [Delegacja ustawowa] 674 Art. 92a. [Stosowanie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej] 675 Art. 93. 675 677 Art. 94. 677 Art. 95. 677 Art. 96. Art. 97. 678 Rozdział 11 Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko przepisom ustawy Art. 98. [Wykroczenia przeciwko przepisom ustawy] 679 679 9 Spis treści Rozdział 12 Zmiany w obowiązujących przepisach Art. 99–106. (pominięte). Rozdział 13 Przepisy przejściowe i końcowe Art. 107. [Obowiązki płatników składek] Art. 108. [Identyfikatory płatników] Art. 109. [Stosowanie przepisów dotychczasowych] Art. 110. [„Ubruttowienie”] Art. 111. [II filar emerytalny] Art. 112. [Środki FRD] Art. 113. [„Stare” rady nadzorcze ZUS] Art. 113a. [Prezes ZUS w okresie przejściowym] Art. 113b. [Dyrektorzy ZUS] Art. 113c. [Stosunek pracy pracowników ZUS] Art. 114. [Zmiany majątkowe] Art. 115. [ZUS jako następca prawny] Art. 116. [Likwidacja „starego” FUS] Art. 117. [Kolejowe jednostki organizacyjne i ich przejęcie] Art. 118. (uchylony). Art. 118a. [Pożyczki z budżetu państwa] Art. 119. [Obowiązki banków w okresie przejściowym] Art. 120. [Zadania „starego” ZUS] Art. 121. [Składka na ubezpieczenie wypadkowe] Art. 122. [Uchylone przepisy] Art. 123. [Stosowanie KPA] Art. 124. [Informacja o danych na koncie ubezpieczonego] Art. 125. (uchylony). Art. 126. [Stosowanie przepisów o emeryturze hipotecznej] Art. 127. [Wejście w życie ustawy] Bibliografia   Wykaz aktów prawnych   Wykaz orzecznictwa   10 694 694 696 696 697 697 698 699 701 701 702 702 702 704 711 714 715 716 716 716 716 717 717 718 723 723 724 724 725 731 743 k.c. k.k. k.k.w. Konstytucja k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.w. k.r.o. k.s.h. Wykaz skrótów WYKAZ SKRÓTÓW Akty prawne – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wy- konawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postę- powania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) – ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępo- wania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 395 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030) 11 Wykaz skrótów k.w. o.p. p.p.s.a. pr. bank. p.u.n. r.n.o.z. r.s.z.t.k. statut ZUS u.e.k. u.e.p. u.e.r.f., ustawa emerytalna u.f.p. 12 – ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 482 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatko- wa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępo- waniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1376 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 z późn. zm.) – rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierp- nia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informa- cji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz. U. Nr 165, poz. 1373 z późn. zm.) – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu prze- prowadzania kontroli płatników składek (Dz. U. Nr 164, poz. 1165) – Statut Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecz- nej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania sta- tutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93) – ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach ka- pitałowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1097) – ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach po- mostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach pub- licznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) u.g.p.p.i. u.k.w.h. u.p.e.a. u.r.s. u.s.d.g. ustawa o NBP u.s.u.s. ustawa systemowa u.s.z. u.ś.o.z. u.ś.p.c.m. ustawa zasiłkowa u.u.s.r. u.u.s.w. ustawa wypadkowa Wykaz skrótów – ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o gromadzeniu, przetwa- rzaniu i przekazywaniu informacji kryminalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 29, poz. 153 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 982 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Ban- ku Polskim (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 908 z późn. zm.) – ustawa z dnia 13 października 1998 r. o syste- mie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej (Dz. U. Nr 128, poz. 1403 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) – ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pie- niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 159) – ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.) 13 Wykaz skrótów u.z.e.ż.z. Biul. Skarb. Biul. SN CBOSA GSP GSP-Prz. Orz. KPPod. M. Pod. M.P.Pr. M. Praw. ONSA OSA OSASz OSNAPiUS OSNC OSNCP OSNKW OSNP OSNPG OSP OSPiKA OTK 14 – ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 666 z późn. zm.) Czasopisma i publikatory – Biuletyn Skarbowy – Biuletyn Sądu Najwyższego – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl – Gdańskie Studia Prawnicze – Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa – Kwartalnik Prawa Podatkowego – Monitor Podatkowy – Monitor Prawa Pracy – Monitor Prawniczy – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administra- cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pra- cy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Woj- wych urzędowy skowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubez- pieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Pro- kuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór OTK-A PiP PiZS POP POSAG PPiPS Pr. Pracy Prz. Pod. PS PUS PUSiG Sł. Prac. ZNSA CEIDG CRU FEP FGŚP FP FRD FUS NSA OFE SA SN TUS ZUS Wykaz skrótów – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A – Państwo i Prawo – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – Przegląd Orzecznictwa Podatkowego – Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – Z Problematyki Prawa Pracy i Polityki Socjalnej – Prawo Pracy – Przegląd Podatkowy – Przegląd Sądowy – Przegląd Ubezpieczeń Społecznych – Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych – Służba Pracownicza – Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Inne – Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej – Centralny Rejestr Ubezpieczonych – Fundusz Emerytur Pomostowych – Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – Fundusz Pracy – Fundusz Rezerwy Demograficznej – Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – Naczelny Sąd Administracyjny – otwarte fundusze emerytalne – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Ubezpieczeń Społecznych – Zakład Ubezpieczeń Społecznych 15 Wstęp WSTĘP Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych, kluczowa dla zagadnień dotyczących podlegania ubezpiecze- niom społecznym, ustalania składek i podstaw ich wymiaru czy rozli- czania i opłacania składek, od ponad 15 lat nieustannie wywołuje liczne problemy interpretacyjne. Celem komentarza jest rozwiązanie kluczo- wym problemów, które dotyczą praktycznego stosowania tej ustawy przez płatników składek, ubezpieczonych, pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, sędziów, radców prawnych, adwokatów, pracowników dzia- łów pracowniczych itd. W celu przygotowania wartościowego komentarza zebrał się szeroki zespół autorów o uznanych kompetencjach i zróżnicowanym doświadcze- niu zawodowym, zarówno teoretyków (z zakresu prawa cywilnego, pra- wa administracyjnego, prawa podatkowego, prawa karnego czy finansów ubezpieczeń społecznych), jak i praktyków (radcy prawni, adwokat, sę- dzia). Niektórzy z nich posiadają wieloletnie doświadczenie zawodowe, zdobyte w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Twórcy komentarza w bardzo dużym stopniu wykorzystali orzecz- nictwo sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz Sądu Naj- wyższego i Trybunału Konstytucyjnego, jak również poglądy doktryny. Zwracają uwagę dysproporcje dotyczące obszerności i szczegółowo- ści komentarzy do poszczególnych artykułów. Jest to zabieg zamierzony, ponieważ celem autorów było przede wszystkim rozwiązanie praktycz- nych problemów, a nie prowadzenie skomplikowanych wywodów teo- retycznych. Jako przykład można wskazać komentarz do art. 31, który – odsyłając do „odpowiedniego” stosowania wybranych przepisów or- 17 Wstęp dynacji podatkowej – jest szczególnie skomplikowany dla pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i sądów powszechnych. Trudu roz- wikłania problemów „odpowiedniego” stosowania ordynacji podatko- wej do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podjął się specjalista prawa podatkowego (pracownik naukowy), a jednocześ- nie praktyk – radca prawny, członek SKO, członek Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do Spraw Doradztwa Podatkowego – dr hab. Wojciech Morawski, prof. UMK. Mając na uwadze, że komentarz może nie rozwiewać wszystkich wąt- pliwości Czytelników, autorzy będą wdzięczni za wszelkie uwagi i wska- zówki (drogą mailową – rekowski@umk.pl), które zostaną wykorzystane podczas prac nad II wydaniem. Jacek Wantoch-Rekowski 18 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1442; zm.: Dz. U. z 2013 r.  poz. 1623, poz. 1650, poz. 1717; z 2014 r. poz. 567, poz. 598,  poz. 1146, poz. 1161) Rodzaje ubezpieczeń społecznych Art. 1 Rozdział 1 PRZEPISY OGÓLNE Art. 1. [Rodzaje ubezpieczeń społecznych] Ubezpieczenia społeczne obejmują:   1) ubezpieczenie emerytalne;   2) ubezpieczenia rentowe;   3) ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej „ubez- pieczeniem chorobowym”;   4) ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,  zwane dalej „ubezpieczeniem wypadkowym”. 1. Ustawa systemowa do ubezpieczeń społecznych zalicza: ubezpie- czenie emerytalne, ubezpieczenia rentowe, ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie wypadkowe. Do ubezpieczeń społecznych nie zalicza się de lege lata ubezpieczenia zdrowotnego, które wchodzi w skład od- rębnego systemu. 2. Każdy z rodzajów ubezpieczeń powiązany jest z odpowiednim rodzajem składek (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe), któ- re wpływają do czterech odrębnych funduszy (emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego)1. 3. Należy podkreślić, że ustawodawca w stosunku do większości ubezpieczeń używa liczby pojedynczej. Liczba mnoga występuje tylko w zakresie ubezpieczeń rentowych. 1 J. Wantoch -Rekowski, System ubezpieczeń społecznych a budżet państwa. Studium prawno­ finansowe, Warszawa 2014, s. 50. Jacek Wantoch-Rekowski 21 Art. 2 Rozdział 1. Przepisy ogólne 4. Problem używania liczby pojedynczej i mnogiej dotyczy nie tylko poszczególnych rodzajów ubezpieczeń, ale również pojęcia „zbiorczego”, tj. ubezpieczeń społecznych (ubezpieczenia społecznego). Analizy termino- logiczne w tym zakresie zostały poczynione w literaturze przedmiotu2. Art. 2. [Zakres regulacji ustawowej] 1. Ustawa określa:   1) zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym;   2) zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podstaw  ich wymiaru;   3) zasady, tryb i terminy:  a) zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych,  b) prowadzenia ewidencji ubezpieczonych i płatników składek,   c) rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz zasiłków  z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego,  d) opłacania składek na ubezpieczenia społeczne;   4) zasady prowadzenia kont ubezpieczonych oraz kont płatników składek;   5) zasady działania Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego da- lej „FUS”;   6) organizację, zasady działania i finansowania Zakładu Ubezpieczeń  Społecznych, zwanego dalej „Zakładem”;   7) zasady działania Funduszu Rezerwy Demograficznej, zwanego dalej  „FRD”, oraz zasady zarządzania tym funduszem;   8) zasady kontroli wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. 2. Rodzaje świadczeń z ubezpieczeń społecznych, warunki nabywa- nia prawa do nich oraz zasady i tryb ich przyznawania określają odręb- ne przepisy. 3. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwaranto- wana jest przez państwo. 1. Artykuł 2 ust. 1 określa w sposób ogólny zakres przedmiotowy ustawy. Można pokusić się o stwierdzenie, że ustawa systemowa jest usta- 2 Zob. np. J. Wantoch -Rekowski, Składki na ubezpieczenie emerytalne – konstrukcja i charak- ter prawny, Toruń 2005, s. 18–19 i cytowana tam literatura. 22 Jacek Wantoch-Rekowski Zakres regulacji ustawowej Art. 2 wą regulującą zagadnienia „składkowo-organizacyjne”, natomiast cha- rakter „świadczeniowy” mają odrębne akty prawne. 2. Do „odrębnych przepisów”, o których stanowi art. 2 ust. 2, zali- czyć głównie należy: – ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.); – ustawę z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. Nr 228, poz. 1507 z późn. zm.); – ustawę z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.); – ustawę z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubez- pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 159); – ustawę z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.). 3. Gwarancje państwa w zakresie wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, o których stanowi art. 2 ust. 3, są niewątpliwie uszczegó- łowieniem art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), według którego: „Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolno- ści do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego okre- śla ustawa”. Artykuł 2 ust. 3 nie jest jedynym przepisem ustawy, w któ- rym ustawodawca wypowiada się na temat gwarancji państwa (Skarbu Państwa). Poza nim wskazać należy również art. 53 ust. 2 i art. 62 zdanie drugie. Z uwagi na umiejscowienie art. 2 ust. 2 (rozdział pt. „Przepisy ogólne”) należy mu przypisać znaczenie podstawowe. 4. W literaturze wskazuje się, że trudno wyobrazić sobie system ba- zowy (I i II filar) bez udziału państwa, a udział państwa bez gwarancji państwowych3. Z kolei według A. Borodo przepis ten świadczy o tym, że samodzielność finansowa Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i niezależ- 3 R. Pacud, Rola państwa w organizacji i funkcjonowaniu systemu emerytalnego (w:) Konstruk- cje prawa emerytalnego, red. T. Bińczycka -Majewska, Kraków 2004, s. 423. Jacek Wantoch-Rekowski 23 Art. 2a Rozdział 1. Przepisy ogólne ność finansów ubezpieczeń społecznych od budżetu państwa wydają się – ze społecznego i politycznego punktu widzenia – bardzo trudne4. W star- szej literaturze można znaleźć pogląd, według którego: „Państwo, tworząc prawo ubezpieczeń społecznych, musi być gwarantem jego wykonania”5. 5. Z uwagi na bardzo niekorzystne prognozy demograficzne i prob- lemy z finansowaniem świadczeń (zwłaszcza emerytalnych) rola gwaran- cji państwa pełni niebagatelną rolę – nie tylko finansową i prawną, ale również psychologiczną6. Art. 2a. [Zasada równego traktowania ubezpieczonych] 1. Ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpie- czonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość,  stan cywilny oraz stan rodzinny. 2. Zasada równego traktowania dotyczy w szczególności:   1) warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych;   2) obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpiecze- nie społeczne;   3) obliczania wysokości świadczeń;   4) okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń. 3. Ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego za- sady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubez- pieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem. Przepis art. 83 sto- suje się odpowiednio. 1. Jedną z fundamentalnych zasad demokratycznych ustrojów pań- stwowych jest zasada równości wobec prawa. W ustawodawstwie polskim ogólna zasada równości została sformułowana w art. 32 ust. 1 Konstytu- cji RP, zgodnie z którą: „Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają pra- wo do równego traktowania przez władze publiczne”. Natomiast w art. 32 4 A. Borodo, Prawno­budżetowe płaszczyzny polskiego systemu emerytalnego (w:) Zagadnienia prawne i ekonomiczne systemu emerytalnego, red. A. Borodo, Toruń 2004, s. 11. 5 H. Góralska, A. Wiktorow, M. Winiewski, Diagnoza stanu zabezpieczenia społecznego w Pol- sce, Warszawa 1988, s. 32. 6 Obszernie na temat gwarancji państwa w zakresie finansów ubezpieczeń społecznych zob. J. Wantoch -Rekowski, System…, s. 166–178. 24 Jacek Wantoch­Rekowski / Małgorzata Bartoszewska Zasada równego traktowania ubezpieczonych Art. 2a ust. 2 ustawy zasadniczej wprowadzono zakaz dyskryminacji, przy czym ustawodawca nie określił cech, ze względu na które nie można dokonywać zróżnicowań, poprzestając na ogólnym sformułowaniu, że „nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny”. Ustawa zasadnicza wskazuje, że ograniczenia tej zasady mogą być wprowadzane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub po- rządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób, przy czym nie mogą one na- ruszać istoty wolności i praw (por. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). 2. „W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazano, że z za- sady równości wobec prawa wynika, iż wszystkie podmioty prawa (adresa- ci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednako- wej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzują- cych. Nie oznacza to jednak obowiązku identycznego traktowania przez ustawodawcę każdego z tych adresatów w każdej sytuacji. W uzasad- nieniu orzeczenia z 28 listopada 1995 r., sygn. K. 17/95 (OTK w 1995 r., cz. II, poz. 37) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że równość wobec prawa to także zasadność wybrania takiego, a nie innego kryterium róż- nicowania podmiotów prawa. Z istoty konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz odmiennego traktowania podmiotów zaliczających się do różnych kategorii”7. Trybunał Konstytucyjny, mając na uwadze to, że zasada równości nie ma charakteru absolutnego, dopuszcza tym samym odstępstwa od tej zasady pod warunkiem spełnienia trzech wymogów: relewantności, proporcjonalności oraz powiązania z innymi normami, zasadami lub wartościami konstytucyjnymi. „Zakres tych odstępstw jest przy tym zależny od kategorii praw i wolności, w obszarze których na- stępuje różnicowanie poszczególnych grup podmiotów. Należy uznać, że ograniczenia ustawodawcy odnośnie do dyferencjacji sytuacji prawnej jednostek w wypadku praw i wolności ekonomicznych, socjalnych oraz kulturalnych są zdecydowanie mniejsze niż w wypadku praw i wolności politycznych czy tym bardziej osobistych”8. 7 Wyrok TK z dnia 26 października 2004 r., SK 7/04, OTK-A 2004, nr 9, poz. 95. 8 Wyrok TK z dnia 12 lipca 2012 r., P 24/10, OTK-A 2012, nr 7, poz. 79. Małgorzata Bartoszewska 25 Art. 2a Rozdział 1. Przepisy ogólne 3. O ile konstytucyjna zasada równego traktowania dotyczy „wszyst- kich” podmiotów prawa, to w art. 2a u.s.u.s. ustawodawca uszczegóło- wił regulację tej zasady jedynie wobec ubezpieczonych. W związku z po- wyższym w przypadku naruszenia zasady równego traktowania innych uczestników systemu ubezpieczenia społecznego podstawę do docho- dzenia ochrony prawnej w tym zakresie będą stanowiły przepisy ustawy zasadniczej. 4. Zgodnie z brzmieniem komentowanego przepisu ustawa o systemie ubez pieczeń społecznych stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubez pieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, naro- dowość, stan cywilny oraz stan rodzinny. Obecny kształt zasady równego traktowania ubezpieczonych został nadany na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. Nr 254, poz. 1700 z późn. zm.), której głównym celem była implementacja przepisów przyjętych przez Unię Europejską w postaci dyrektyw9, dzięki czemu Rzeczpospolita Pol- ska miała wypełnić swoje zobowiązania prawnomiędzynarodowe, a ponad- to wzmocnić przestrzeganie zasady równego traktowania w poszczególnych aspektach życia społecznego przewidzianych tą ustawą (zob. uzasadnienie projektu ustawy, druk sejmowy VI kadencji, nr 3386). W tym kształcie ko- mentowany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2011 r. 9 Na podstawie tej ustawy implementowano do polskiego porządku prawnego następujące akty prawne: 1) dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia 11 grudnia 1986 r. w sprawie stosowania zasady równego trak- towania kobiet i mężczyzn pracujących na własny rachunek, w tym w rolnictwie, oraz w sprawie ochrony kobiet pracujących na własny rachunek w okresie ciąży i macierzyństwa (Dz. Urz. WE L 359 z 19.12.1986, s. 56; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, s. 330); 2) dyrektywę Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzającą w życie zasadę równe- go traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz. Urz. WE L 180 z 19.07.2000, s. 22; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 20, t. 1, s. 23); 3) dyrektywę Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. WE L 303 z 02.12.2000, s. 16; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 4, s. 79); 4) dyrektywę Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzającą w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług (Dz. Urz. UE L 373 z 21.12.2004, s. 37, z późn. zm.); 5) dyrektywę 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wpro- wadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzi- nie zatrudnienia i pracy (wersja przeredagowana) (Dz. Urz. UE L 204 z 26.07.2006, s. 23). 26 Małgorzata Bartoszewska Zasada równego traktowania ubezpieczonych Art. 2a 5. Kryteria niedyskryminacji określone w art. 2a ust. 1 u.s.u.s. są węższe aniżeli kryteria wskazane w art. 1 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. W ustawie systemowej nie wskazano kryteriów niedyskryminacji ze wzglę- du na wyznanie, religię, światopogląd, niepełnosprawność, wiek oraz orien- tację seksualną. Powyższe wynika z treści art. 6 ustawy o wdrożeniu nie- których przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, który zakazuje nierównego traktowania osób fizycznych ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne lub narodowość w zakresie dostępu i wa- runków korzystania z zabezpieczenia społecznego i w tym zakresie przepis ten jest zgodny z postanowieniami określonymi w art. 1 dyrektywy Rady 2004/113/WE oraz w art. 3 ust. 1 lit. h dyrektywy Rady 2000/43/WE. 6. O ile ustawodawca w art. 2a ust. 1 u.s.u.s. wymienia przesłanki nie- dyskryminacyjne, to w ust. 2 komentowanego przepisu poprzez użycie słów „w szczególności” w sposób przykładowy określa, czego na gruncie ubezpie- czeń społecznych dotyczy zasada równego traktowania. Lista ta nie jest wy- czerpująca, co oznacza, że w tych sprawach (a także innych związanych z re- gulacją zawartą w ustawie) nie ma podstaw prawnych do czynienia między ubezpieczonymi różnic związanych z kryteriami niedyskryminacyjnymi wy- mienionymi w art. 2a ust. 1 u.s.u.s. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w wy- roku z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 58/01, OSNP 2003, nr 21, poz. 523, wskazując również, że „z przepisu tego nie da się wywieść zakazu wprowa- dzania zróżnicowanych systemów ubezpieczenia (zabezpieczenia) społecz- nego dla pracowników i dla osób prowadzących działalność gospodarczą, a w konsekwencji różnicowania świadczeń przysługujących ubezpieczonym należącym do różnych systemów ubezpieczenia. Należy wskazać, że swoboda ustawodawcy do kształtowania systemów ubezpieczenia społecznego, w tym określania świadczeń w ramach poszczególnych systemów ubezpieczenia, jest szeroka, kwestia zaś celowości i słuszności wprowadzenia odrębnej regulacji w ubezpieczeniu osób prowadzących działalność gospodarczą nie podlega ocenie sądów powszechnych rozpoznających sprawy z zakresu zabezpiecze- nia społecznego”. Podobne zapatrywanie można znaleźć w postanowieniu SN z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05, OSNP 2007, nr 5–6, poz. 84, czy w wyroku SN z dnia 28 stycznia 2010 r., II UK 199/09, LEX nr 583811. 7. W postanowieniu z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05, Sąd Naj- wyższy zwrócił uwagę, że „równe traktowanie ubezpieczonych nie oznacza Małgorzata Bartoszewska 27 Art. 2a Rozdział 1. Przepisy ogólne «jednakowości» stosunków ubezpieczenia społecznego wszystkich ubez- pieczonych i każdego z nich. Tytuł ubezpieczenia jest jednym z usprawied- liwionych kryteriów dyferencjacji sytuacji ubezpieczonych, akceptowanym zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo. Za takie uznał je również Trybunał Konstytucyjny, między innymi, w wyroku z dnia 12 września 2000 r., K 1/00 (OTK 2000 nr 6, poz. 185), stwierdzając, że przepis art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że zasady nabywania pra- wa do świadczeń przez ubezpieczonych będących pracownikami mogą być ukształtowane inaczej niż ubezpieczonych z innych tytułów, w tym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą”. 8. W praktyce – zarówno Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i sądów powszechnych – zasada równego traktowania będzie miała za- stosowanie m.in. w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach tych szczególnie mocno musi być akcentowany interes publiczny, albo- wiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających skład- ki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Z tych też względów w tego typu sprawach konieczne jest rozważenie przez Za- kład obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania, i interesu publicznego, co winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak, aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądo- wą rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym10. 9. Reguły równości i niedyskryminowania stron stosunku ubezpiecze- nia społecznego określone w art. 2a u.s.u.s. mogą być powoływane jako zasady współżycia społecznego sprzeciwiające się wyłudzaniu nienależ- nych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych w razie potencjalnego stwierdzenia nieważności umowy o pracę wskazywanej jako tytuł podle- gania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co zostało wskaza- ne w wyroku SN z dnia 15 grudnia 2009 r., II UK 138/09, OSNP 2011, nr 13–14, poz. 192. W uzasadnieniu do tego wyroku Sąd Najwyższy wska- 10 Zob. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10, LEX nr 952872, oraz z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 181/10, LEX nr 952833. 28 Małgorzata Bartoszewska Zasada równego traktowania ubezpieczonych Art. 2a zał, że „klauzula generalna zasad współżycia społecznego, do których […] można zaliczyć reguły równości i niedyskryminowania stron stosunku ubezpieczenia społecznego ze względu na potencjalnie nieważną umowę o pracę wskazywaną jako tytuł podlegania obowiązkowym ubezpiecze- niom społecznym (art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych […]), może wyjątkowo prowadzić do stwierdze- nia nieważności czynności prawnej (art. 58 § 2 k.c.), ale tylko wtedy, gdy ściśle wskazane okoliczności konkretnej sprawy, a nie dotyczące jej do- mysły sądu lub domniemania faktyczne, nie budzą najmniejszych wątpli- wości co do zamiaru, zakresu i celu określonej czynności prawnej, które nie mogą być zaakceptowane ani usprawiedliwione wedle jakichkolwiek standardów lub zasad prawnych, prawniczych lub społecznych”. Na tle roz- poznawanej sprawy Sąd Najwyższy wskazał, że ze względu na podlegają- cy konstytucyjnej oraz ustawowej ochronie prawnej stan ciąży nie można dyskryminować kobiet w uzyskaniu legalnej ochrony ubezpieczeniowej, jednakże stan ten nie powinien też ich uprzywilejowywać ponad standar- dy prawne wynikające z przepisów i zasad prawa ubezpieczeń społecz- nych. „Nie tylko ustalenie rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę, ale także nieustalenie w ogóle wynagrodzenia za pracę wykonaną w ramach realnego zobowiązania pracowniczego, mogą być w konkretnych okolicz- nościach sprawy uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego kosztem innych uczestników systemu ubezpie- czeń społecznych, które może polegać nie tylko na świadomym dążeniu do osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści z tego systemu, ale także na uszczupleniu należnych mu dochodów w postaci obowiązku opłacania składek za cały okres podlegania temu ubezpieczeniu”. 10. Ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego za- sady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubez- pieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem. W tym zakresie odpo- wiednie zastosowanie będzie miał przepis art. 83 u.s.u.s., umożliwiający ubezpieczonemu zaskarżenie decyzji naruszającej zasadę równego trak- towania przez wniesienie odwołania do właściwego sądu (ust. 2) bądź wniesienie do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie spra- wy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra w sytuacjach określonych w ust. 4 tego artykułu. Małgorzata Bartoszewska 29 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne Art. 3. [Podmioty wykonujące zadania ubezpieczeniowe] 1. Zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych określone ustawą  wykonują:    1) Zakład Ubezpieczeń Społecznych;   2) otwarte fundusze emerytalne, określone w przepisach o organizacji  i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, w zakresie gromadzenia  i lokowania składki na ubezpieczenie emerytalne, o której mowa  w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. a;   3) (uchylony);   4) płatnicy składek. 2. Za wykonywanie zadań związanych z ustalaniem prawa do świad- czeń i ich wysokości oraz wypłatą świadczeń z ubezpieczenia chorobo- wego płatnicy składek mają prawo do wynagrodzenia. Wynagrodzenia  płatników składek określa się jako procent kwoty tych świadczeń. Wyso- kość stopy procentowej oraz tryb rozliczenia tego wynagrodzenia okre- śli, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zabezpiecze- nia społecznego. Pozostałe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych  płatnicy składek są zobowiązani wykonywać nieodpłatnie. 3. Zakres zadań z ubezpieczeń społecznych wykonywanych przez  otwarte fundusze emerytalne określają przepisy o organizacji i funk- cjonowaniu funduszy emerytalnych. 1. Komentowany artykuł wskazuje podmioty, które realizują zada- nia z zakresu ubezpieczeń społecznych, przy czym odnosi się on wyłącz- nie do podmiotów realizujących zadania w ramach I i II filaru ubezpie- czeń społecznych. 2. Dotychczasowy system ubezpieczeń społecznych (w segmencie emerytalnym) opierał się na podziale na dwa filary: pierwszy, reparty- cyjny, realizowany przez ZUS, a drugi kapitałowy, realizowany przez otwarte fundusze emerytalne. Ponieważ środki gromadzone w ramach drugiego filaru zaliczane są do sektora prywatnego, miały one znaczenie dla wzrostu długu publicznego. Reforma systemu ubezpieczeń społecznych z 1998 r. opierała się na założeniu, że środki gromadzone w ramach II filaru wliczane będą do sek- tora finansów publicznych. Decyzja Eurostatu z dnia 2 marca 2004 r. naka- 30 Mirosław Łabanowski Podmioty wykonujące zadania ubezpieczeniowe Art. 3 zująca zaliczanie kapitałowych systemów emerytalnych do sektora prywat- nego de facto przesądziła los reformy systemu ubezpieczeń kapitałowych. Decyzją Rady 2006/1014/WE z dnia 28 listopada 2006 r. stwierdzającą, zgodnie z art. 104 ust. 8, że działania podjęte przez Polskę w odpowie- dzi na zalecenie Rady skierowane zgodnie z art. 104 ust. 7 Traktatu usta- nawiającego Wspólnotę Europejską są nieskuteczne (Dz. Urz. UE L 414 z 30.12.2006, s. 81), okres przejściowy na wprowadzenie w życie decyzji Eurostatu z dnia 2 marca 2004 r. w sprawie klasyfikacji kapitałowych sy- stemów emerytalnych upływał wraz z pierwszą notyfikacją fiskalną w roku 2007, której należało dokonać do dnia 1 kwietnia 2007 r. Brak realizacji wymagań koniecznych do zaliczenia kapitałowych systemów emerytalnych do sektora finansów publicznych m.in. w zakresie zwiększenia gwarancji Skarbu Państwa w zakresie wypłaty środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych oraz zapewnienia większego wpływu państwa na zarządzanie środkami funduszy doprowadziło do podjęcia decyzji o prze- niesieniu części aktywów OFE do ZUS, co w dalszej perspektywie może prowadzić do likwidacji tej formy ubezpieczeń. Przejęcie tych środków sta- ło się prostym zabiegiem pomagającym w krótkiej perspektywie zmniejszyć deficyt sektora finansów publicznych, ale nie rozwiązuje żadnych proble- mów związanych z deficytem systemu ubezpieczeń społecznych11. 3. Zasady funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych okre- śla ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu fun- duszy emerytalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 989 z późn. zm.). Nie należą one do sektora podmiotów publicznoprawnych, chociaż re- alizują zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych w zakresie ubezpie- czenia emerytalnego. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wyrok SN z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 12/08, OSNP 2009, nr 21–22, poz. 291, w którym SN opowiedział się za publicznoprawnym charakterem skła- dek przekazywanych do OFE, bowiem składka emerytalna z uwagi na jej przeznaczenie na tworzenie funduszu emerytalnego ma publicznopraw- ny ubezpieczeniowy charakter, który zachowuje nadal po przekazaniu przez ZUS jej części do funduszu. 11 Zmiany systemu emerytalnego wprowadzone zostały ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgroma- dzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U. poz. 1717). Mirosław Łabanowski 31 Art. 3 Rozdział 1. Przepisy ogólne 4. System ubezpieczeń społecznych oparty jest na zasadzie obo- wiązku, dlatego też nie zostały wymienione wśród podmiotów realizu- jących zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych pracownicze fundusze emerytalne, działające na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 710). Pomimo tego, że podmioty te tworzą tzw. trzeci filar emery- talny, to jednak nie zalicza się ich do podmiotów wykonujących zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych, głównie z tego powodu, że uczestni- ctwo w tych programach jest dobrowolne i ogranicza się jedynie do ubez- pieczenia emerytalnego wykazującego bardzo luźne związki z ubezpie- czeniami realizowanymi zarówno w ramach pierwszego, jak i w ramach drugiego filaru ubezpieczeń społecznych. 5. Oprócz ZUS i otwartych funduszy emerytalnych jako podmio- ty realizujące zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wskazani zo- stali także płatnicy składek. Zakres obowiązków płatników składek jest bardzo szeroki i obejmuje m.in. obliczanie i odprowadzanie składek do ZUS, a także wypłatę świadczeń z ubezpieczeń społecznych. 6. Za wykonywanie zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych płatnikowi przysługuje wynagrodzenie. Zakres realizowanych przez płatników zadań, za które przewidziane zostało wynagrodzenie, oraz wysokość wynagrodzenia określone zostały w wydanym na podsta- wie ust. 2 rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 grudnia 1998 r. w sprawie wysokości i trybu wypłaty wynagrodzenia płatnikom składek z tytułu wykonywania zadań z ubezpieczenia spo- łecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 153, poz. 1005). Zgodnie z rozporządzeniem płatnikowi przysługuje wynagrodzenie z tytułu wykonywania zadań związanych z ustalaniem prawa i wyso- kości świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i ma- cierzyństwa oraz ich wypłatą i wynosi ono 0,1 kwoty prawidłowo wypłaconych świadczeń (§ 1 rozporządzenia). Kwota wynagrodzenia jest potrącana ze składek należnych od płatnika i wykazywana jest w deklaracji za miesiąc, w którym płatnik dokonał wypłaty świad- czeń. W przypadku bezpodstawnego potrącenia wynagrodzenia jego zwrotu dokonuje płatnik składek w deklaracji rozliczeniowej za na- stępny miesiąc. 32 Mirosław Łabanowski Słowniczek pojęć ustawowych Art. 4 Art. 4. [Słowniczek pojęć ustawowych] Użyte w ustawie określenia oznaczają:   1) ubezpieczeni – osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubez- pieczeń społecznych, o których mowa w art. 1;   2) płatnik składek:  a) pracodawca – w stosunku do pracowników i osób odbywających  służbę zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizycz- na pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uza- sadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi,  w tym z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym albo po- bierania zasiłku macierzyńskiego, z wyłączeniem osób, którym  zasiłek macierzyński wypłaca Zakład,  b) jednostka wypłacająca świadczenia socjalne, zasiłki socjalne oraz  wynagrodzenia przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia  górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwali- fikowanie – w stosunku do osób pobierających świadczenia socjalne  wypłacane w okresie urlopu, osób pobierających zasiłek socjalny  wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwa- nia nowego zatrudnienia oraz osób pobierających wynagrodzenie  przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub  w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie,   c) podmiot, na którego rzecz wykonywana jest odpłatnie praca  w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczaso- wego aresztowania – w stosunku do osób, które ją wykonują, na  podstawie skierowania do pracy, lub podlegają ubezpieczeniom  społecznym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, jeżeli  zasiłek wypłaca ten podmiot,  d) ubezpieczony zobowiązany do opłacenia składek na własne ubez- pieczenia społeczne,   e) Kancelaria Sejmu w stosunku do posłów i posłów do Parlamen- tu Europejskiego, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia  30 lipca 2004 r. o uposażeniu posłów do Parlamentu Europej- skiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 187,  poz. 1925, z 2006 r.  Nr 104, poz. 708 oraz z 2009 r.  Nr 111,  poz. 918), oraz Kancelaria Senatu w stosunku do senatorów, Mirosław Łabanowski 33 Art. 4 Rozdział 1. Przepisy ogólne   f) duchowny niebędący członkiem zakonu albo przełożony domu  zakonnego lub klasztoru w stosunku do członków swych zakonów  lub, za zgodą Zakładu, inna zwierzchnia instytucja diecezjalna  lub zakonna w stosunku do duchownych objętych tą zgodą,  g) jednostka organizacyjna podległa Ministrowi Obrony Narodo- wej – w stosunku do żołnierzy niezawodowych pełniących czyn- ną służbę wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę  kandydacką,  h–j) (uchylone),  k) ośrodek pomocy społecznej – w stosunku do osób rezygnujących  z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpo- średniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym  członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką,  ojcem lub rodzeństwem,   l) (uchylona),   ł) powiatowy urząd pracy – w stosunku do osób pobierających za- siłek dla bezrobotnych lub stypendium,  ł1) centrum integracji społecznej – w stosunku do osób pobierają- cych świadczenie integracyjne,  ł2) powiatowy urząd pracy – w stosunku do osób pobierających sty- pendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i insty- tucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych,  m) Zakład – w stosunku do osób podlegających ubezpieczeniom  społecznym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego albo  zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, jeżeli zasiłki te  wypłaca Zakład, oraz w stosunku do osób określonych w art. 6a  ust. 1 i art. 6b ust. 1,  n) podmiot wypłacający stypendium sportowe – w stosunku do osób  pobierających te stypendia,  o) minister właściwy do spraw finansów publicznych oraz dyrektor  izby celnej – w stosunku do funkcjonariuszy celnych,  p) Krajowa Szkoła Administracji Publicznej – w stosunku do słu- chaczy pobierających stypendium,   r) osoba prowadząca pozarolniczą działalność – w stosunku do osób  współpracujących przy prowadzeniu tej działalności, 34 Mirosław Łabanowski Słowniczek pojęć ustawowych Art. 4   s) wojewódzki urząd pracy – w stosunku do osób, których świad- czenia pracownicze finansowane są ze środków Funduszu Gwa- rantowanych Świadczeń Pracowniczych, jeżeli świadczenia te wy- płacane są przez ten urząd,   t) jednostka obsługi ekonomiczno-administracyjnej utworzona  przez jednostkę samorządu terytorialnego – jeżeli rozlicza i opła- ca składki za ubezpieczonych wykonujących pracę w podlegają- cych jej szkołach, przedszkolach i innych jednostkach organiza- cyjnych systemu oświaty,  u) podmiot, w którym jest pełniona służba – w odniesieniu do żoł- nierzy zawodowych i funkcjonariuszy oddelegowanych do pełnie- nia w nim służby, jeżeli podmiot ten wypłaca im uposażenie,  w) wójt, burmistrz lub prezydent miasta – w stosunku do osób otrzy- mujących świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opie- kuńczy, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,  oraz zasiłek dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu  i wypłacie zasiłków dla opiekunów,   z) podmiot, który wypłaca świadczenie szkoleniowe po ustaniu  zatrudnienia – w stosunku do osób, którym wypłaca to świad- czenie,  za) inne niż powiatowe urzędy pracy podmioty kierujące – w stosun- ku do osób pobierających stypendium w okresie szkolenia, stażu  lub przygotowania zawodowego – którymi są: –  jednostki samorządu terytorialnego i ich jednostki organi- zacyjne, z wyjątkiem wojewódzkich i powiatowych urzędów  pracy, –  Ochotnicze Hufce Pracy, –  agencje zatrudnienia, –  instytucje szkoleniowe, –  instytucje dialogu społecznego, –  instytucje partnerstwa lokalnego, –  organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju zasobów  ludzkich i przeciwdziałania bezrobociu, –  jednostki naukowe, –  organizacje pracodawców, Mirosław Łabanowski 35 Art. 4 Rozdział 1. Przepisy ogólne –  związki zawodowe, –  ośrodki doradztwa rolniczego, –  ośrodki poradnictwa zawodowego i psychologicznego – korzystające z publicznych środków wspólnotowych i publicz- nych środków krajowych na podstawie umowy o dofinansowanie  projektu albo decyzji, o których mowa w przepisach ustawy z dnia  20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju (Dz. U. Nr 116,  poz. 1206, z późn. zm.) albo ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasa- dach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712,  z późn. zm.);   3) składki – składki na ubezpieczenia społeczne osób wymienionych  w pkt 1;   4) zasiłki – zasiłki i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia cho- robowego oraz ubezpieczenia wypadkowego;   5) deklaracja rozliczeniowa – zestawienie informacji o należnych skład- kach na fundusze, na które składki pobiera Zakład, kwot rozlicza- nych w ciężar składek oraz kwot należnych do zapłaty;   6) imienny raport miesięczny – informacje o osobie podlegającej ubez- pieczeniom społecznym przedkładane Zakładowi przez płatnika  składek za dany miesiąc kalendarzowy;   7) konto  ubezpieczonego  –  konto,  na  którym  ewidencjonowane  są  składki oraz informacje dotyczące przebiegu ubezpieczeń społecz- nych danego ubezpieczonego;   8) konto płatnika – konto, na którym ewidencjonowana jest kwota zo- bowiązań z tytułu składek oraz innych składek danego płatnika  zbieranych przez Zakład, kwoty zapłaconych składek, stan rozli- czeń oraz inne informacje dotyczące płatnika składek;   9) przychód – przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodo- wym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku  pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub  senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawie- nia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku  dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypła- canych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu  prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub  36 Mirosław Łabanowski Słowniczek pojęć ustawowych Art. 4 umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działal- ności lub współpracy przy wykonywaniu umowy;   10) przychód z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej  lub spółdzielni kółek rolniczych – przychody z tytułu pracy w spół- dzielni i z tytułu wytwarzania na jej rzecz produktów rolnych;   11) otwarty fundusz emerytalny – fundusz wybrany przez ubezpieczo- nego spośród funduszy emerytalnych, o których mowa w przepisach  o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych;  12) (uchylony);  12a) okresowa emerytura kapitałowa – świadczenie pieniężne określone  w ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych  (Dz. U. Nr 228, poz. 1507, z późn. zm.);  12b) (uchylony);  13) międzybankowy system elektroniczny – system ELIXIR w Krajowej  Izbie Rozliczeniowej S.A.;   14) (uchylony);  15) numer NIP – numer identyfikacji podatkowej nadany zgodnie z prze- pisami o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników;  16) rachunek bankowy – rachunek bankowy lub rachunek w spółdziel- czej kasie oszczędnościowo-kredytowej przedsiębiorcy będącego jej  członkiem;   17) osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem – osobę fizycz- ną sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub swo- jego małżonka, lub dzieckiem przysposobionym, przez okres do  3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5. roku życia,  a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzo- nego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnospraw- ności wymaga osobistej opieki tej osoby, przez okres do 6 lat, nie  dłużej jednak niż do ukończenia
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: