Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00642 009780 7443630 na godz. na dobę w sumie
Ustroje konstytucyjne państw współczesnych - ebook/pdf
Ustroje konstytucyjne państw współczesnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 301
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-4061-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Zainicjowane przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze,
a zwłaszcza otwarcie granic w ramach Unii Europejskiej spowodowały,
że znajomość innych państw i ich organizacji stała się nie tylko
pożyteczna, lecz wręcz konieczna. Takiemu poznaniu mogą służyć
funkcjonujące na rynku księgarskim liczne i dobrze opracowane podręczniki
poświęcone ustrojom państw współczesnych, zwłaszcza
tych państw, których rozwiązania ustrojowe stały się wzorem do
naśladowania ze względu na ich uniwersalny charakter lub oryginalność,
jak również publikacje obejmujące syntetyczne teksty i materiał
ćwiczeniowy.
Niniejsza publikacja przeznaczona jest głównie dla studentów prawa,
administracji, nauk politycznych i stosunków międzynarodowych. Jej
zadaniem jest ukazanie różnorodnych rozwiązań w sposób jak najbardziej
przystępny, a jednocześnie dający pojęcie o złożoności rozwiązań
ustrojowych przyjętych w opracowanych państwach.
Autorami zamieszczonych tekstów i testów są pracownicy i doktoranci
Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego i Współczesnych
Systemów Politycznych Wydziału Prawa i Administracji UKSW
w Warszawie.

 

Zainicjowane przemiany polityczne, społeczne i gospodarcze, a zwłaszcza otwarcie granic w ramach Unii Europejskiej spowodowały, że znajomość innych państw i ich organizacji stała się nie tylko pożyteczna, lecz wręcz konieczna. Takiemu poznaniu mogą służyć funkcjonujące na rynku księgarskim liczne i dobrze opracowane podręczniki poświęcone ustrojom państw współczesnych, zwłaszcza tych państw, których rozwiązania ustrojowe stały się wzorem do naśladowania ze względu na ich uniwersalny charakter lub oryginalność, jak również publikacje obejmujące syntetyczne teksty i materiał ćwiczeniowy.

Niniejsza publikacja przeznaczona jest głównie dla studentów prawa, administracji, nauk politycznych i stosunków międzynarodowych. Jej zadaniem jest ukazanie różnorodnych rozwiązań w sposób jak najbardziej przystępny, a jednocześnie dający pojęcie o złożoności rozwiązań ustrojowych przyjętych w opracowanych państwach.

Autorami zamieszczonych tekstów i testów są pracownicy i doktoranci Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego i Współczesnych Systemów Politycznych Wydziału Prawa i Administracji UKSW w Warszawie.

 

 

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

TESTY BECKA Bogumił Szmulik (red.) USTROJE KONSTYTUCYJNE PAŃSTW WSPÓŁCZESNYCH Wydawnictwo C. H. BECK TESTY BECKA Ustroje konstytucyjne państw współczesnych W sprzedaży: P. Sarnecki PRAWO KONSTYTUCYJNE RP, wyd. 8 Podręczniki Prawnicze B. Szmulik SKARGA KONSTYTUCYJNA. POLSKI MODEL NA TLE PORÓWNAWCZYM Monografie Prawnicze A. Szmyt (red.) LEKSYKON PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 100 PODSTAWOWYCH POJĘĆ Encyklopedie i Leksykony B. Banaszak PRAWO KONSTYTUCYJNE, wyd. 5 Studia Prawnicze M. Stepaniuk PRAWO KONSTYTUCYJNE. ORGANY OCHRONY PRAWA, wyd. 2 Aplikacje Prawnicze www.ksiegarnia.beck.pl USTROJE KONSTYTUCYJNE PAŃSTW WSPÓŁCZESNYCH Redaktor: prof. Bogumił Szmulik Profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i Społecznej Akademii Nauk w Warszawie Autorzy: Łukasz Kojara, Andrzej Pogłódek, Jarosław Przychoda, Bartłomiej Starzec Wydawnictwo C. H. BECK Warszawa 2012 Redakcja: Joanna Ablewicz Projekt okładki: Robert Rogiński © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: DTPArt Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-4060-9 ISBN e-book 978-83-255-4061-6 Spis treści Przedmowa____________________________________________________________________ IX Rozdział I. Konfederacja Szwajcarska__________________________________________ 1 1._ Geneza_i_ewolucja państwa_________________________________________________ 1 2. Konstytucja z_1999 r. – prawa podstawowe i_struktura federacji________________ 2 3. Demokracja bezpośrednia_ ________________________________________________ 5 4. Władze federalne_________________________________________________________ 6 5. Test_____________________________________________________________________ 9 6. Odpowiedzi do testu______________________________________________________ 23 Rozdział II. Republika Włoska__________________________________________________ 25 1. Republika Włoska i_jej Ustawa Zasadnicza____________________________________ 25 2. System organów władzy___________________________________________________ 28 2.1. Władza ustawodawcza_ _______________________________________________ 28 2.2. Władza wykonawcza__________________________________________________ 30 2.3. Władza sądownicza___________________________________________________ 31 3. Test_____________________________________________________________________ 32 4. Odpowiedzi do testu______________________________________________________ 46 Rozdział III. Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii_ ________________ 47 1. Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i_Irlandii Północnej – rys historyczny___ 47 2. Ogólna charakterystyka ustroju_____________________________________________ 49 3. System źródeł prawa______________________________________________________ 49 4. System organów władzy___________________________________________________ 50 4.1. Władza ustawodawcza_ _______________________________________________ 50 4.2. Władza wykonawcza__________________________________________________ 53 4.3. Rząd i_Gabinet________________________________________________________ 54 4.4. Wymiar sprawiedliwości_______________________________________________ 55 4.4.1. Anglia, Walia i_Irlandia Północna___________________________________ 55 4.4.2. Szkocja________________________________________________________ 56 5. Test_____________________________________________________________________ 57 6. Odpowiedzi do testu______________________________________________________ 71 Rozdział IV. Republika Łotewska_______________________________________________ 73 1. Geneza ustroju konstytucyjnego____________________________________________ 73 2. Władza ustawodawcza_____________________________________________________ 74 3. Władza wykonawcza______________________________________________________ 77 4. Władza sądownicza_ ______________________________________________________ 78 5. Test_____________________________________________________________________ 80 6. Odpowiedzi do testu______________________________________________________ 94  Spis treœci Rozdział V. Republika Federalna Niemiec______________________________________ 95 1. Republika Federalna Niemiec i_jej Ustawa Zasadnicza_ _______________________ 95 2. System organów władzy__________________________________________________ 98 2.1. Władza ustawodawcza_ ______________________________________________ 98 2.2. Władza wykonawcza_________________________________________________ 101 2.3. Federalny Trybunał Konstytucyjny i_system sądów w_Niemczech___________ 102 3. Test____________________________________________________________________ 103 4. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 118 Rozdział VI. Republika Finlandii_______________________________________________ 119 1. Uwagi ogólne____________________________________________________________ 119 2. Władza ustawodawcza____________________________________________________ 119 3. Władza wykonawcza_____________________________________________________ 124 4. Władza sądownicza_ _____________________________________________________ 126 5. Test____________________________________________________________________ 127 6. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 149 Rozdział VII. Federacja Rosyjska_ _____________________________________________ 151 1. Geneza ustroju konstytucyjnego___________________________________________ 151 2. Władza ustawodawcza____________________________________________________ 154 3. Władza wykonawcza_____________________________________________________ 155 4. Władza sądownicza_ _____________________________________________________ 156 5. Test____________________________________________________________________ 159 6. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 174 Rozdział VIII. Węgry__________________________________________________________ 175 1. Węgry – ustawy zasadnicze_ ______________________________________________ 175 2. System organów władzy__________________________________________________ 177 2.1. Władza ustawodawcza_ ______________________________________________ 177 2.2. Władza wykonawcza_________________________________________________ 178 2.3. Władza sądownicza__________________________________________________ 181 3. Test____________________________________________________________________ 184 4. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 198 Rozdział IX. Republika Francuska_____________________________________________ 199 1. Geneza ustroju konstytucyjnego___________________________________________ 199 2. Władza ustawodawcza____________________________________________________ 200 3. Władza wykonawcza_____________________________________________________ 202 4. Władza sądownicza_ _____________________________________________________ 204 5. Test____________________________________________________________________ 205 6. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 225 Rozdział X. Republika Portugalii_______________________________________________ 227 1. Uwagi ogólne____________________________________________________________ 227 2. Władza ustawodawcza____________________________________________________ 228 3. Władza wykonawcza_____________________________________________________ 231 I Spis treœci 4. Władza sądownicza_ _____________________________________________________ 234 5. Test____________________________________________________________________ 235 6. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 258 Rozdział XI. Stany Zjednoczone Ameryki_ ____________________________________ 259 1. Stany Zjednoczone Ameryki – system prawny i_ustrój państwa________________ 259 2. System źródeł prawa_____________________________________________________ 261 3. Podział władzy___________________________________________________________ 262 3.1. Władza ustawodawcza – Kongres______________________________________ 262 3.2. Władza wykonawcza − Prezydent_____________________________________ 264 3.3. Władza sądownicza__________________________________________________ 266 4. Test____________________________________________________________________ 267 5. Odpowiedzi do testu_____________________________________________________ 282 Indeks rzeczowy______________________________________________________________ 283 II Przedmowa Ostatnie dwie dekady to okres niezwykle interesujący w historii państw Europy Środkowej i Wschodniej, w tym również Polski. Zainicjowane przemiany politycz- ne, społeczne i gospodarcze, a zwłaszcza otwarcie granic w ramach Unii Europej- skiej spowodowały, że znajomość innych państw i ich organizacji stała się nie tyl- ko pożyteczna, lecz wręcz konieczna. Poznaniu takiemu mogą służyć występujące na rynku księgarskim liczne i dobrze opracowane podręczniki poświęcone ustro- jom państw współczesnych, zwłaszcza tych, których rozwiązania ustrojowe sta- ły się wzorem do naśladowania ze względu na ich uniwersalny charakter lub ory- ginalność. W związku z powyższym może nasunąć się naturalne pytanie, czy jest jeszcze miejsce na kolejne opracowanie poświęcone podobnej problematyce? Chy- ba można przychylić się do opinii, że tak! Po pierwsze, przedstawiona publikacja nie jest typowym podręcznikiem i z założenia nie ma ambicji takim być. Zawar- te w niej niezwykle zwięzłe opracowania ustrojów wybranych państw współcze- snych mają charakter jedynie porządkujący i utrwalający. Temu ostatniemu celowi służą zamieszczone na końcu każdego tekstu, opisującego konkretne państwo, ze- stawy pytań sprawdzających. Po drugie, obok państw wielokrotnie już opisanych, takich jak Szwajcaria, Włochy, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Stany Zjednoczo- ne i Rosja występują również te mniej znane, a uwzględnione z istotnych jak się nam wydaje przyczyn. I jak Łotwa została uwzględniona jako reprezentant państw nadbałtyckich. Wy- bór Łotwy wynika z tego, że jej Konstytucja z 1922 r., obowiązująca do dzisiaj, jako jedna z pierwszych w Europie przewidziała w dość istotnym zakresie możliwość sięgania po instrumenty demokracji bezpośredniej, w tym inicjatywę ludową. Do- datkowo „trwałość” tej Konstytucji, powrót do niej po latach sowieckiego zniewo- lenia, pokazuje jej wartość, możliwość stosowania w zmieniających się warunkach społeczno-politycznych w pewnym stopniu jest ona też dobrym przykładem kon- stytucji uchwalonej po I wojnie światowej. Państwa skandynawskie przodują w wielu dziedzinach, stąd zainteresowanie przyjętymi tam rozwiązaniami ustrojowymi jest niejako naturalne. Ze względów objętościowych wybrana została spośród nich Finlandia, państwo o długich trady- cjach demokratycznego konstytucjonalizmu, jeden z pierwszych krajów, które przy- znały prawa wyborcze kobietom (jeszcze w okresie unii z Rosją). Jednocześnie jest to państwo, które stosunkowo niedawno (1999 r.) przyjęło nową konstytucję, zmie- niającą dość istotnie ustrój państwa wobec rozwiązań przyjętych w 1919 r. (osłabio- no m.in. pozycję Prezydenta). Uwzględnienie w naszym opracowaniu dydaktycznym Węgier wynika z uchwa- lenia niedawno przez to państwo nowej Konstytucji, która zastąpiła poprzednią, IX Przedmowa wielokrotnie nowelizowaną, stalinowską ustawę zasadniczą. W ten sposób skoń- czył się na Węgrzech okres swoistego prowizorium konstytucyjnego, z jakim mieli- śmy również do czynienia w Polsce do 1997 r. W wyniku tego zmianie uległ ustrój konstytucyjny tegoż państwa, m.in. wzmocniona została pozycja Prezydenta, zmniejszono kompetencje tamtejszego Sądu Konstytucyjnego (do niedawna jedne z większych w Europie). Uwzględnienie Portugalii, jako jednego z państw omawianych w opracowaniu wynika z tego, że konstytucja tego państwa zawiera kilka oryginalnych rozwiązań ustrojowych (np. unormowanie statusu opozycji, utrata mandatu przez posła wsku- tek zmiany „barw” partyjnych, dość szeroki zakres niezmienialnych postanowień konstytucji). Dodatkowo uwzględnienie tego państwa, które podobnie jak Polska przeszło od ustroju niedemokratycznego do demokracji z ustrojem parlamentarno- -prezydenckim umożliwi spojrzenie na to, jakie rozwiązania przyjęli Portugalczycy wchodząc na drogę przemian ustrojowych, a jakie Polacy. Niniejsza publikacja przeznaczona jest głównie dla studentów prawa, admini- stracji, nauk politycznych i stosunków międzynarodowych. Jej zadaniem jest uka- zanie różnorodnych rozwiązań w sposób jak najbardziej przystępny, a jednocześnie dający pojęcie o różnorodności rozwiązań ustrojowych przyjętych w opracowanych państwach. Autorami zamieszczonych tekstów są pracownicy i doktoranci Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego i Współczesnych Systemów Politycznych Wy- działu Prawa i Administracji UKSW w Warszawie. Bogumił Szmulik X Rozdział I. Konfederacja Szwajcarska Literatura: Z. Czeszejko-Sochacki, Referendum i inicjatywa ludowa w systemie politycznym Konfederacji Szwajcarskiej, SP 1989, z. 3; Z. Czeszejko-Sochacki, Sądowa kontrola konstytucyjności w prawie szwajcarskim, Prz. Sejm. 1995, Nr 4; Z. Czeszejko-Sochacki, Procedura legislacyjna w Konfederacji Szwajcarskiej, Prz. Sejm. 1996, Nr 4; Z. Czeszejko-Sochacki, Rada Kantonów Konfederacji Szwajcarskiej, [w:] E. Zwierzchowski (red.), Izby drugie parlamentu, Białystok 1996; Z. Czeszejko-Sochacki, Projekt reformy szwajcarskiego parlamentu fe- deralnego, Prz. Sejm. 1998, Nr 3; Konstytucja Federalna Konfederacji Szwajcarskiej z dnia 8 kwietnia 1999 r., tłum. i wstęp Z. Czeszejko-Sochacki, Warszawa 2000; W. Linder, Demokracja szwajcarska. Rozwiązywanie konfliktów w społeczeństwie wielokulturowym, Rzeszów 1996; R. Matej, Rada Narodowa i Rada Kantonów w Szwajcarii, [w:] Z. Kiełmiński, T. Mołdawa (red.), Parlament w demokracjach zachodnich, Warszawa 1992; Z. Niewiadomski, Gmina w Szwajcarii: Studium ustojowo-prawne, Warszawa 1993; A. Pułło, Ustroje państw współczesnych, Warszawa 2006; K. Rybicki, Uwagi wstępne do Konstytucji Związkowej Konfederacji Szwaj- carskiej, [w:] Konstytucje Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Belgii, Szwajcarii, Wrocław 1970; P. Sar- necki, Rząd a parlament Konfederacji Szwajcarskiej, Kraków 1978; P. Sarnecki, System partyjny w Szwajcarii jako szczególny model współdziałania partii, SNP 1980, Nr 3; P. Sarnecki, Cechy szwajcarskiego systemu wy- borczego do parlamentu, ZN UJ Pr. Pol. 1982, z. 19; O. Sigg, Instytucje polityczne Szwajcarii, Warszawa 1990; J. Steiner, Demokracje europejskie, Rzeszów 1993; D. Thürer, Instytucje demokracji bezpośredniej w Szwajca- rii, [w:] H. Suchocka (red.), Tworzenie prawa w demokratycznym państwie, Warszawa 1992. 1. Geneza i ewolucja państwa Początków państwowości Szwajcarii upatruje się w sojuszu trzech kanto- nów: Uri, Schwyz i Unterwalden, zawartym 1.8.1291 r. Sojusz ten powstał w celu obrony przed Habsburgami uzyskanych od cesarstwa wolności i przywilejów. W kolejnych wiekach powstające państwo udało się rozszerzyć o dalsze prowincje, częściowo w drodze akcesu – Lucerna i Zurich, częściowo w drodze podbojów – Glarus, Zug i Berno. W 2 poł. XIV w. Związek liczył już 8 kantonów. W wieku XV doszły Argowia i Turgowia. W roku 1499, po zwycięstwie Szwajcarów nad armią cesarską pod Dornbach, cesarz Maksymilian I uznał niezależność Szwajca- rii, chociaż pełną suwerenność państwo to uzyskało dopiero po pokoju westfal- skim w 1648 r. W XVI w. dołączyły kolejne nowe kantony, Bazylea, Szafuza i Ap- penzell. Początkowo jedynym organem Związku było tzw. Zgromadzenie (Tagsatzung) delegatów kantonów. Delegaci byli przedstawicielami danych miejscowości. Gło- sowali zgodnie z instrukcjami swoich władz. Zgromadzenie nie posiadało żadnych instrumentów, aby swoje decyzje narzucać kantonom wbrew ich woli. Ta słabość władz spowodowała, że Związek w ciągu następnych wieków przeszedł kilka wo- jen domowych i religijnych. Po wkroczeniu armii napoleońskiej na terenie Związku została utworzona Re- publika Helwecka. Było to wbrew tradycji, a na wzór francuski państwo scentrali- B. Szmulik  Rozdzia³ I. Konfederacja Szwajcarska zowane. Nadana konstytucja powołała do życia dwuizbowy parlament, a władzę wykonawczą powierzyła 5-osobowemu dyrektoriatowi, którego w roku 1800 zastą- pił 7-osobowy komitet wykonawczy jednoizbowego parlamentu. Od 1803 r. Szwaj- caria ponownie stała się konfederacją. Po upadku Napoleona Kongres Wiedeński na powrót uznał niepodległość i neu- tralność Szwajcarii, zaś wchodzące w jej skład kantony odzyskały suwerenność. Nie pomogło to jednak w uporządkowaniu państwa, które rozsadzał od wewnątrz kon- flikt interesów oraz walki pomiędzy radykałami a konserwatystami. Ostatecznie, po krótkiej wojnie domowej i klęsce secesjonistów, została uchwalona i przyjęta w roku 1848 Konstytucja. W wyniku jej uchwalenia dotychczasowe państwo z relatywnie luźnego związku państw zostało przekształcone w państwo federalne o rozszerzo- nej władzy centralnej. Zawarte w Konstytucji rozwiązania i zasady były podstawą następnej Konstytucji Federalnej z 1874 r., a jej zasady, i nawet niektóre bardziej szczegółowe postanowienia, zostały recypowane w nowej Konstytucji z 1999 r. Konstytucja z 1874 r. obowiązywała aż do roku 1999 i składała się z 3 rozdzia- łów. Pierwszy poświęcony był strukturze prawnej państwa i podziałowi kompetencji między rządem federalnym a kantonami. Drugi regulował problematykę organizacji władz związkowych, trzeci zaś zmiany w Konstytucji. Powstałe państwo określono jako Związek Szwajcarski, tłumaczony również jako Konfederacja Szwajcarska. Struk- turę władz federalnych tworzyły Zgromadzenie Związkowe (składające się z Rady Narodowej i Rady Kantonów), Rada Związkowa oraz Sąd Federalny. Stworzony w ten sposób system rządów przyjął nazwę parlamentarno-komitetowego. Radę Narodową stanowili posłowie pochodzący z wyborów bezpośrednich i równych, wybierani przez całą ludność federacji, Radę Kantonów zaś stanowili deputowani wybierani po dwóch z każdego kantonu, a po jednym z półkantonu. Z kolei członkowie Rady Związkowej nie mogli być członkami parlamentu. Powyż- sze izby obradowały na sesjach, a ich kompetencje daleko wykraczały poza funkcje ustawodawczą. Między innymi do parlamentu należał nadzór nad administracją. 2. Konstytucja z 1999 r. – prawa podstawowe i struktura federacji Po niemal 140 nowelizacjach od momentu obowiązywania Konstytucji z roku 1874, rozpoczęto prace nad nowym dokumentem mogącym stawić czoło współ- czesności. Prace nad nową ustawą zasadniczą trwały bardzo długo. Ostatecz- nie w grudniu 1998 obie izby parlamentu uchwaliły tekst nowej Konstytucji, zaś w kwietniu 1999 została ona przyjęta w referendum. Do zasadniczych różnic pomiędzy starą a nową Konstytucją należy zaliczyć wprowadzenie do nowej rozdziału o prawach jednostki. Bogatsza jest również pre- ambuła oraz pewne wyróżnienie postanowień ogólnych. Uwagę zwraca także dość skomplikowana procedura regulująca zmiany w Konstytucji. Katalog praw i wolności regulowany jest w dwóch rozdziałach: pierwszym – Prawa podstawowe i drugim – Prawa obywatelskie i polityczne. Konstytucja oferuje  B. Szmulik 2. Konstytucja z 1999 roku – prawa podstawowe i struktura federacji ich niezwykle szeroki wachlarz, poczynając m.in. od równości wobec prawa, prawa do życia (kara śmierci jest zakazana), prawa do wolności osobistej, wolności sumie- nia i wyznania, wolności osiedlania się, wolności poglądów i informacji, ochrony życia prywatnego, wolności środków przekazu, języka, nauki, badań naukowych, twórczości artystycznej, zgromadzenia się, stowarzyszania się. Przewiduje rów- nież gwarancje: własności, ochrony przed wydaleniem, wydaniem lub przymuso- wym odstawieniem do granicy, wolności gospodarczej czy prawo koalicji. Zawiera również najważniejsze gwarancje postępowania sądowego, praw politycznych. Ograniczenia przewidzianych przez ustawę zasadniczą praw wymagają podstawy ustawowej. Muszą być też usprawiedliwione interesem publicznym bądź ochroną praw podstawowych osób trzecich, a także proporcjonalne do założonego celu. W rozdziale drugim Konstytucja definiuje pojęcie obywatelstwa. W świetle pra- wa obywatelem szwajcarskim jest ten, kto posiada obywatelstwo gminy lub kanto- nu. Federacja określa nabycie i utratę praw obywatelskich przez pochodzenie, mał- żeństwo i adopcję. Ponadto określa utratę obywatelstwa szwajcarskiego z innych przyczyn oraz ponowne nabycie obywatelstwa. Istotnym elementem w katalogu praw są te poświęcone celom socjalnym. Na- leży podkreślić ich szeroki zakres. Na Federację i kantony nałożone zostało zobo- wiązanie podejmowania działań, aby każdy mógł korzystać z socjalnego bezpie- czeństwa, otrzymywał niezbędną opiekę zdrowotną, zaś rodziny − jako wspólnoty dorosłych i dzieci − były chronione i wspierane, a zdolni do pracy mogli pokryć koszt utrzymania z pracy na odpowiednich warunkach, jak też poszukujący miesz- kań dla siebie i swoich rodzin mogli znaleźć odpowiednie mieszkanie, aby zarów- no dzieci i młodzież, jak i osoby w wieku produkcyjnym, mogły zgodnie ze swoimi zdolnościami kształcić się, dokształcać i kontynuować kształcenie, by były wspie- rane w swoim rozwoju na ludzi samodzielnych i społecznie odpowiedzialnych. Na Federację i kantony nałożono również obowiązki związane z zabezpieczeniem lu- dzi przed ekonomicznymi skutkami wieku, inwalidztwa, choroby, wypadków, bez- robocia, macierzyństwa, osierocenia i owdowienia. Federalna struktura państwa w świetle Konstytucji oparta została na trzech szczeblach: 1) federacji, 2) kantonach i 3) gminach. Wszystkie wymienione szczeble posiadają określony zakres działania, a w przy- padku wątpliwości domniemanie przemawia za kompetencją gmin, a następnie kan- tonów. Jak podkreśla Z. Czeszejko-Sochacki, „gminy z ich znaczną autonomią, uważane są za fundament życia politycznego i kultury” (tenże, Wstęp, [w:] Konstytucja..., s. 22). Współcześnie w Szwajcarii wyróżnia się kilka rodzajów gmin. Są to gminy: 1) ogólne albo polityczne (w ich gestii znajduje się niemal cała administracja), 2) specjalne (kościelne, szkolne, ubogich), 3) obywatelskie (są to korporacje osób posiadających obywatelstwo – ich rolą jest przyznawanie obywatelstwa). B. Szmulik  Rozdzia³ I. Konfederacja Szwajcarska Konstytucja w art. 50 ust. 1 gwarantuje autonomię gmin, stosownie do prawa kantonalnego. Tę gwarancję zapewnia Sąd Federalny, do którego mogą być kiero- wane skargi na naruszenie autonomii. Szwajcarskie gminy są bardzo zróżnicowane, odmienne są też ich sposoby zarządzania. Podstawę autonomii gmin stanowią na- stępujące zasady: 1) konstytucyjne prawo do istnienia, łączenia się z innymi gminami, lub zachowa- nia niezależności, która nie może zostać naruszona przez kantony, 2) swoboda wyboru przez gminy odpowiedniej politycznej struktury i administra- cji w ramach ustawodawstwa kantonalnego, 3) prawo nakładania podatków w celu zaspokojenia własnych potrzeb i 4) pełna swoboda działania w zakresie nienależącym do kompetencji kantonów lub Federacji. W odróżnieniu od gmin, organizacja wszystkich kantonów opiera się na po- dobnych zasadach. Każdy kanton nadaje sobie demokratyczną konstytucję. Wyma- ga ona zaakceptowania przez naród tego kantonu i musi zostać poddana rewizji, jeżeli żąda tego większość uprawnionych do głosowania. Konstytucje kantonalne wymagają gwarancji Federacji, która udziela jej, o ile nie są one sprzeczne z pra- wem federalnym. Federacja stoi na straży porządku konstytucyjnego kantonów i ingeruje, jeżeli zostanie on zakłócony w którymś kantonie bądź zagrożony, a kan- ton, którego to dotyczy, nie może go ochronić sam lub z pomocą innych kanto- nów. Kantony w Szwajcarii oparły swoją działalność o klasyczny trójpodział władzy. Parlamenty kantonalne są jednoizbowe, o zróżnicowanej liczebności (od 100 do 200 osób). Okres ich kadencji wynosi od 2 do 4 lat. Federacja została również zobowiązana do ochrony terytorium kantonów. Zmia- na w liczbie i pozycji kantonów wymaga zgody zainteresowanej ludności, zainte- resowanych kantonów oraz narodu i kantonów. Z kolei zmiana granic pomiędzy kantonami jest dopuszczalna i odbywa się na podstawie umów, o ile wyrażona zo- stanie na to zgoda ludności Szwajcarii, a fakt ten zatwierdzi Zgromadzenie Federal- ne w formie uchwały federalnej. Kantony posiadają w rzeczywistości dużą samodzielność i swobodę działa- nia, jednak przy uwzględnieniu nadrzędnych interesów Federacji. W szczególno- ści współdziałają w przygotowywaniu decyzji w sprawach zagranicznych, mogą w zakresie swoich kompetencji zawierać umowy międzynarodowe (umowy ta- kie nie mogą być sprzeczne z interesami Federacji) zaś z organami zagraniczny- mi niższego szczebla mogą utrzymywać stosunki bezpośrednie. Ponadto w zakre- sie swoich kompetencji kantony dbają o bezpieczeństwo kraju i obronę ludności. Są właściwe w sprawach szkolnictwa (troszczą się o należyte nauczanie podstawowe, dostępne dla wszystkich dzieci, które jest obowiązkowe), kultury, określają swoje języki urzędowe, przy czym zwracają uwagę na tradycyjną językowo strukturę re- gionu, dbają o środowisko naturalne, budują i utrzymują drogi krajowe oraz pono- szą wspólnie z Federacją koszty ich utrzymania. Oprócz tego przestrzegają wolno- ści gospodarczej.  B. Szmulik 3. Demokracja bezpoœrednia Federalizm jest pierwszą zasadą ustroju Szwajcarii. Tę złożoną strukturę pań- stwa podniesiono zarówno w preambule, uznając za źródło władzy „naród szwaj- carski i kantony” oraz określając najogólniejszy cel uchwalenia Konstytucji, jako „dążenie do odnowienia Federacji”, jak i w nazwie Konstytucji: Konstytucja Fede- ralna Konfederacji Szwajcarskiej. W art. 2 Konstytucji określono ogólne cele Federacji, do których zaliczono ochro- nę wolności i praw narodu, niezawisłości i bezpieczeństwa kraju. Federacja ma poza tym wspierać ogólny dobrobyt, trwały rozwój, wewnętrzną spoistość oraz kultural- ną różnorodność kraju, troszczyć się o jak największą równość szans obywateli oraz angażować się na rzecz trwałego zachowania naturalnych warunków życia pokojo- wego i sprawiedliwego międzynarodowego porządku. Według Z. Czeszejko-Sochac- kiego ta podstawowa zasada państwa federalnego opiera się na: 1) materialnej autonomii kantonów w określaniu i wykonywaniu ich zadań i w ma- terialnym współdziałaniu w spełnianiu zadań Federacji; 2) materialnej autonomii kantonów w określaniu, pobieraniu i przeznaczaniu ich dochodów, i tym samym materialnej odpowiedzialności za finansowanie ich za- dań; 3) materialnej autonomii kantonów w określaniu ich organizacji i ich politycznego działania; Federacji; 4) materialnym upoważnieniu kantonów do współdziałania w kształtowaniu woli 5) szerokim obowiązku współdziałania Federacji i kantonów (tenże, Wstęp, [w:] Konstytucja..., s. 29). W przypadku zaistnienia zmian tych zasad wywołanych przeobrażeniami w go- spodarce i społeczeństwie, przewidziane jest zastosowanie referendum, jako proce- dury demokracji bezpośredniej. 3. Demokracja bezpośrednia Demokracja bezpośrednia, jako jedna z fundamentalnych zasad ustroju Szwajca- rii, łączy się ściśle z wielowiekową tradycją związkowego charakteru państwa oraz samodzielności gmin. Konstytucja Federalna Konfederacji Szwajcarskiej poświęca demokracji bezpośredniej rozdział drugi, zatytułowany „Inicjatywa i referendum” oraz przepisy o zmianie Konstytucji. Inicjatywa ludowa dopuszczalna jest jedynie w celu całkowitej lub częściowej zmiany Konstytucji. W jednym i drugim wypadku minimalna liczba uprawnionych do głosowania wynosi 100 tys. Inicjatywa w powyższej sprawie może mieć formę propozycji o ogólnym charakterze lub już zredagowanego aktu. Przy czym jeżeli narusza jedność formy, jedność materii lub bezwzględnie obowiązujące postano- wienia prawa międzynarodowego, Zgromadzenie Federalne uzna ją za całkowi- cie lub częściowo nieważną. W razie złożenia propozycji o ogólnym charakterze, uprawnione do opracowania szczegółowej zmiany jest Zgromadzenie Federalne, B. Szmulik  Rozdzia³ I. Konfederacja Szwajcarska które następnie poddaje ją narodowi i kantonom pod głosowanie. Naród rozstrzy- ga czy inicjatywie należy nadać bieg. Jeżeli rozstrzygnięcie jest pozytywne, Zgro- madzenie opracowuje odpowiedni projekt. Zostaje on poddany kolejnemu głoso- waniu. Zgromadzenie może też poddać pod głosowanie własny projekt. Konstytucja przewiduje dwa rodzaje referendum: obligatoryjne i fakultatywne. Referendum obligatoryjne przeprowadza się w przypadku częściowej lub całkowi- tej zmiany Konstytucji, przystąpienia do organizacji zbiorowego bezpieczeństwa lub do wspólnot ponadnarodowych oraz w przypadku przyjęcia przez Zgroma- dzenie Narodowe ustaw federalnych uznanych za pilne (ale nieposiadających pod- staw konstytucyjnych), których czas obowiązywania przekracza rok. Referendum fakultatywne przeprowadza się na żądanie 50 tys. uprawnionych do głosowania lub 8 kantonów. Przedmiotem głosowania mogą być: 1) ustawy federalne, 2) ustawy federalne uznane za pilne, których czas obowiązywania przekracza rok, 3) uchwały federalne, o ile przewiduje to Konstytucja lub ustawa, 4) umowy międzynarodowe, które: a) są bezterminowe i nie przewidują wypowiedzenia, b) przewidują przystąpienie do organizacji międzynarodowej, c) wprowadzają wielostronne ujednolicenie prawa. Zgromadzenie może poddać pod referendum również inne umowy międzyna- rodowe. 4. Władze federalne Władzom federalnym poświęcony jest tytuł 5 Konstytucji. Strukturę władz two- rzą: Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna, Kanclerz Federalny oraz sędziowie Sądu Federalnego. Ogólny przegląd kompetencji i zadań organów federalnych otwiera Zgromadze- nie Federalne. W Konstytucji Szwajcarii, podobnie jak w wielu innych, nie znajdzie- my zasady rozstrzygającej o charakterze stosunków pomiędzy parlamentem a po- zostałymi organami państwa. Jednak system polityczny tego kraju należy zaliczyć do rządów zgromadzenia, które charakteryzują się wyraźną przewagą parlamen- tu. Nie bez podstawy więc Konstytucja w art. 48 ust. 1, określając pozycję ustrojo- wą Zgromadzenia stanowi, że z zastrzeżeniem praw narodu i kantonów, sprawuje ono najwyższą władzę w Federacji. Ta szczególna pozycja Zgromadzenia wyraża się przede wszystkim w zwierzchnim nadzorze nad pozostałymi segmentami wła- dzy: Radą Federalną i administracją federalną, sądami federalnymi i innymi pod- miotami realizującymi zadania państwa. Zgromadzenie Federalne składa się z dwóch izb: Rady Narodowej i Rady Kan- tonów, które są równorzędne. Rada Narodowa składa się z 200 deputowanych, których wybiera naród w wyborach bezpośrednich i proporcjonalnych na 4-letnią kadencję. Każdy kanton tworzy okręg wyborczy. Posiada on co najmniej jeden man-  B. Szmulik dat, przy czym liczba mandatów uzależniona jest od liczby ludności. Ważność wy- borów stwierdza sama Rada. 4. W³adze federalne Rada Kantonów składa się z 46 deputowanych; 20 kantonów wybiera po dwóch deputowanych, zaś imiennie wskazane w Konstytucji kantony: Obwalden, Bazylea – miasto, Bazylea – okręg, Appenzell-Ausserrhoden i Appenzell-Innerrhoden wy- bierają po jednym deputowanym. Kantony regulują tryb wyboru swoich deputo- wanych do Rady własnym ustawodawstwem. Wspomniana już wcześniej równorzędność obu izb wyraża się też w sprawach organizacyjnych. Wszystkie zasady i instytucje, o których wspomina Konstytucja, odnoszą się w jednakowy sposób do obu izb. Dotyczy to również praw i obowiąz- ków członków izb. Andrzej Pułło do głównych funkcji Zgromadzenia Federalnego zalicza funkcje: ustawodawczą, współkształtowania polityki zagranicznej, finansowo-budżetową, kreacyjną, nadzorczą, ustrojowo-gwarancyjną, ochrony bezpieczeństwa i neutral- ności państwa, militarno-obronną, rozstrzygania o ważności inicjatyw ludowych, współdziałania w planowaniu ważnych czynności państwa, rozstrzygania konflik- tów kompetencyjnych, kontrolną, ułaskawiania i podejmowania decyzji indywidu- alnych (tenże, Ustroje..., s. 229). Jest to katalog, który nie wyczerpuje potencjalnych funkcji Zgromadzenia, bowiem może ono przyznać sobie ustawą zadania i upraw- nienia niewymienione wyraźnie w Konstytucji. Organami kierowniczymi obu izb są przewodniczący i wiceprzewodniczący Biura Rady Narodowej i Rady Kantonów oraz Konferencja Koordynacyjna. Prze- wodniczący wybierani są na rok. Ponowny wybór jest wykluczony. Obradami izb kierują przewodniczący, natomiast najważniejsze decyzje podejmowane są przez Biura każdej z izb. Oba Biura tworzą Konferencję Koordynacyjną, będącą central- nym organem parlamentu. Uchwały Konferencji wymagają akceptacji Biura każdej izby. Do podstawowych zadań Konferencji należy koordynowanie działań parla- mentu i Rady Federalnej. Dlatego w posiedzeniach może brać udział jej przewodni- czący, noszący tytuł Prezydenta Konfederacji. Przewidziane w art. 153 Konstytucji komisje parlamentarne są organami robo- czymi parlamentu. Dzielą się na stałe i niestałe. Komisjom zgodnie z literą ustawy zasadniczej przysługuje prawo do informacji, prawo wglądu i uprawnienia śledcze w zakresie określonym ustawą. Parlamentarzyści działają w oparciu o wolny mandat, mogą też organizować się we frakcje. Zasady ich tworzenia i uprawnienia określa regulamin Rady Narodowej. Zgromadzenie Narodowe pracuje w oparciu o tryb sesyjny. Zasadniczo odbywają się 4 sesje zwyczajne w roku, które trwają po 3 tygodnie. Jedna czwarta deputowa- nych do izby, lub Rada Federalna, może żądać zwołania izb na sesję nadzwyczajną. W ramach sesji zwoływane są posiedzenia izb. Uchwały podejmowane są większo- ścią głosów, w obecności co najmniej połowy liczby posłów danej izby. Zasadą jest, że izby obradują oddzielnie. Obradując wspólnie tworzą Zgroma- dzenie Federalne, którym kieruje przewodniczący Rady Narodowej. Do kompe- tencji Zgromadzenia należy: przeprowadzenie wyborów, rozstrzyganie sporów B. Szmulik  Rozdzia³ I. Konfederacja Szwajcarska kompetencyjnych pomiędzy najwyższymi organami federalnymi oraz stosowa- nie prawa łaski. Poza tym organ ten zbiera się w szczególnych okolicznościach, np. w celu przyjęcia oświadczeń Rady Federalnej. Zgromadzenie wydaje akty praw- ne w formie ustaw federalnych i rozporządzeń. Wydawane uchwały federalne nie podlegają referendum. Rada Federalna (rząd) jest najwyższą władzą rządzącą i wykonawczą Federacji. Składa się ona z 7 członków wybieranych przez Zgromadzenie Federalne. W celu zachowania równowagi, z jednego kantonu może być wybrany tylko jeden członek Rady. Radzie Federalnej przewodniczy Prezydent Federacji, który wybierany jest (łącznie z wiceprezydentem) przez Zgromadzenie Federalne na okres roku. Kon- stytucja nie przewiduje ponownego wyboru. Prezydent nie może też być wybra- ny na wiceprezydenta na następny rok. Według Z. Czeszejko-Sochackiego Szwajcaria wykształciła niespotykany w innych państwach system „rotacyjnego prezydenta i wiceprezydenta”, jako przewodniczącego Rady, równocześnie pełniącego pewne funkcje na zewnątrz (tenże, Wstęp, [w:] Konstytucja..., s. 35). Zasadą działania Rady Federalnej jest kolegialność. Rada kieruje administracją federalną, przy czym dzieli się ona na departamenty, kierowane przez poszczegól- nych członków Rady. Każdy członek Rady (radca federalny) musi kierować jednym departamentem. Radę wspiera w jej działaniach Kancelaria Federalna kierowana przez Kanclerza Federalnego. Do wybranych szczegółowych kompetencji Rady Federalnej należy: określanie celów i środków polityki rządowej, informowanie opinii publicznej o swej działal- ności, przedstawianie parlamentowi projektów aktów normatywnych, wydawanie rozporządzeń, wykonywanie ustaw oraz wyroków organów sądowych Federacji, opracowywanie planów finansowych, wykonywanie budżetu, prowadzenie polity- ki zagranicznej, podpisywanie i ratyfikowanie umów międzynarodowych, podej- mowanie działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa zewnętrznego, niezawisłości i neutralności państwa, ogłaszanie mobilizacji. Najwyższą władzą wymiaru sprawiedliwości w Szwajcarii jest Sąd Federalny. Do jego głównych kompetencji należy rozpoznawanie skarg na naruszenie: praw konstytucyjnych, autonomii gmin i innych gwarancji kantonów na korzyść kor- poracji prawa publicznego, umów międzynarodowych lub umów kantonów oraz publicznoprawnych sporów pomiędzy Federacją a kantonami lub pomiędzy kan- tonami. Sąd Federalny jest ponadto właściwy do orzekania w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych oraz w innych dziedzinach prawa w takim zakresie, jaki przyznaje mu ustawa. Materia jego właściwości uwzględnia kompetencje są- downictwa kantonalnego.  B. Szmulik 5. Test 5. Test 1. Początków państwowości Szwajcarii upatruje się w sojuszu: a) 2 kantonów, b) 3 kantonów, c) 4 kantonów. 2. Po wkroczeniu wojsk napoleońskich na terytorium Szwajcarii utworzona zo- stała: a) Republika Helwecka, b) Republika Cisalpińska, c) Związek Reński. 3. Po upadku Napoleona Szwajcaria uzyskała niepodległość i neutralność na Kongresie: a) Berlińskim, b) Wersalskim, c) Wiedeńskim. 4. Konstytucja Szwajcarii, która przetrwała do 1999 r., została przyjęta w roku: a) 1798, b) 1848, c) 1874. 5. Wzorem przywoływanym w szwajcarskiej doktrynie, zwłaszcza w odniesie- niu do federalnej struktury państwa, był(a): a) Konstytucja amerykańska z 1787 r., b) polska Konstytucja z 3 Maja 1791 r., c) ustrój zjednoczonych Włoch. 6. Językiem retoromańskim posługuje się współcześnie w Szwajcarii: a) 1 ludności, b) 19 ludności, c) 46 ludności. 7. W Szwajcarii istnieją: a) 2 języki urzędowe, b) 3 języki urzędowe, c) 4 języki urzędowe. B. Szmulik 9
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ustroje konstytucyjne państw współczesnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: