Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00235 005844 13104477 na godz. na dobę w sumie
Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz - ebook/pdf
Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-123-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Wojciech Radecki profesor zwyczajny, doktor habilitowany nauk prawnych; kierownik Zakładu Zagadnień Prawnych Kształtowania i Ochrony Środowiska Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk; specjalista z zakresu prawa ochrony środowiska oraz prawa karnego; autor wielu publikacji, w tym komentarzy do ustawy o lasach, ustawy o odpadach, ustawy o ochronie przyrody; współautor komentarza do kodeksu karnego i kodeksu wykroczeń.
W komentarzu wyjaśniono liczne wątpliwości interpretacyjne wynikające ze stosowania ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, której przepisy zawierają wiele odniesień do ustaw samorządowych, prawa ochrony środowiska, przepisów o odpadach, przepisów o ochronie zwierząt. W książce m.in.:
przedstawiono zasady związane z zapewnieniem utrzymania czystości i porządku na terenie gminy,
zaprezentowano model postępowania z odpadami komunalnymi, którego najważniejszą cechą jest przejęcie przez gminy pełnej odpowiedzialności za odpady,
omówiono obowiązki gmin dotyczące np: zapewnienia warunków do recyklingu, odzysku, selektywnego zbierania odpadów, wyboru podmiotów odbierających odpady, budowy i utrzymania regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych,
omówiono zagadnienia związane z prowadzeniem działań informacyjnych i edukacyjnych przez gminę w zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami.
Dodatkowo szczegółowo określono obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie utrzymania czystości i porządku oraz warunki współpracy gmin z podmiotami świadczącymi usługi związane z odbiorem, transportem i zagospodarowaniem odpadów.
W najnowszym wydaniu uwzględniono m.in. zmiany wynikające z:
ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw dotyczące sprawozdań podmiotów prowadzących działalność w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych oraz
ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym odnoszące się do przekazywania i przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych.
Komentarz przeznaczony jest dla prowadzących działalność w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, zarządców nieruchomości, pracowników urzędów gmin, miast, powiatów i województw.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

utrzymanie czystości i porządku w gminach Komentarz Wojciech Radecki KOMENTARZE PRAKTYCZNE 5. WYDANIE WARSZAWA 2016 Stan prawny na 1 stycznia 2016 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne Joanna Ośka Łamanie Fotoedytor Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-9682-0 5. wydanie Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów                                         1 1 Wstęp                                                1 7 CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku   2 1 1 Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku       2 1 2 Miejsce ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w polskim systemie prawnym                5 1 CZĘŚĆ II. Ustawa z dnia 13 września 1996 r o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn: Dz U z 2013 r poz 1399 z późn zm)                                   7 7 Rozdział 1. Przepisy ogólne                            7 7 [Przedmiot regulacji]                        7 7 [Odesłanie do ustawy o odpadach]            8 6 [Definicje i delegacje]                       8 7 Art 1 Art 1a Art 2 Art 3 Art 3a Art 3b Rozdział 2. Zadania gmin                             110 [Zadania gmin w ogólności]                 110 [Regionalne instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych]                    133 [Obowiązkowe poziomy recyklingu i przygotowania do ponownego użycia]       151 [Ograniczenia składowania]                 154 [Regulamin utrzymania czystości i porządku]    156 [Selektywne zbieranie – delegacja]            175 Art 3c Art 4 Art 4a 5 www.wolterskluwer.pl Spis treści Rozdział 3. Obowiązki właścicieli nieruchomości          177 Art 5 Art 6 Art 6a Art 6b [Obowiązki utrzymania czystości i porządku]                              177 [Sposób wykonywania obowiązków]          216 [Przejęcie obowiązków przez gminę]          235 [Opłaty]                                 241 Art 6e Art 6f Art 6g Art 6h Art 6c Art 6d Rozdział 3a. Gospodarowanie odpadami komunalnymi przez gminę                                        242 [Odbieranie odpadów komunalnych]          242 [Podział obszaru gminy na sektory Przetargi]                               244 [Spółki z udziałem gminy]                  256 [Umowa]                                258 [Odesłanie do Prawa zamówień publicznych]                             260 [Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi]                            260 [Powstanie obowiązku ponoszenia opłat]      261 [Wysokość opłat]                         262 [Określanie stawek opłat]                   266 [Uiszczanie opłat]                         273 [Deklaracja o wysokości opłaty]              274 [Wzór deklaracji i informacje]                277 [Decyzja o wysokości opłaty]                278 (uchylony)                               279 [Odesłanie do ordynacji podatkowej]          279 [Egzekucja administracyjna]                 280 [Przeznaczenie opłat]                      282 [Niedopełnienie obowiązku przez gminę]      287 Art 6i Art 6j Art 6k Art 6l Art 6m Art 6n Art 6o Art 6p Art 6q Art 6qa Art 6r Art 6s Rozdział 4. Warunki udzielania zezwoleń na świadczenie usług                                             288 [Rodzaje zezwoleń]                        291 [Wniosek o zezwolenie]                    313 [Sprawdzanie wniosku]                     321 (uchylony)                               323 [Zagadnienia proceduralne zezwoleń]         323 (uchylony)                               329 Art 7 Art 8 Art 8a Art 8b Art 9 Art 9a 6 www.wolterskluwer.pl Spis treści Art 9ea Art 9f Art 9b Art 9c Art 9d Art 9e Rozdział 4a. Warunki wykonywania działalności w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych                                       329 [Rejestr działalności]                       329 [Wpis do rejestru]                         332 [Wymagania]                            336 [Obowiązki odbierającego odpady komunalne]                              337 [Punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych]                            341 [Niedopełnienie obowiązku selektywnego zbierania]                               341 [Wymagane poziomy]                      342 [Obowiązek przedłożenia rachunku]           344 [Wniosek o wykreślenie z rejestru]            344 [Wykreślenie z rejestru]                     345 [Decyzja o zakazie wykonywania działalności]                             350 [Regionalne instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych]                    351 [Kalkulacja kosztów]                       353 Art 9g Art 9h Art 9i Art 9j Art 9k Art 9l Art 9m Rozdział 4b. Sprawozdawczość i analizy                 354 Art 9n Art 9na Art 9o Art 9oa Art 9p Art 9q Art 9r Art 9s Art 9t Art 9ta Art 9tb [Sprawozdanie podmiotu odbierającego odpady komunalne]                       354 [Sprawozdanie punktu selektywnego zbierania]                               357 [Sprawozdanie podmiotu odbierającego nieczystości ciekłe]                        358 [Informacje dotyczące regionalnej instalacji]    360 [Weryfikacja sprawozdań]                   362 [Sprawozdanie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta]                        364 [Weryfikacja sprawozdań gminnych]          366 [Sprawozdanie marszałka województwa]       367 [Wzory sprawozdań]                       368 [Zachowanie terminów]                    369 [Analiza stanu gospodarki odpadami komunalnymi]                            370 7 www.wolterskluwer.pl Spis treści Rozdział 4c. Kontrola                                372 [Organy kontroli]                         372 [Pomoc Policji]                           378 [Kontrola marszałka województwa]           379 Art 9u Art 9v Art 9w Rozdział 4d. Kary pieniężne                           380 Art 9x Art 9xa Art 9xb Art 9y Art 9z Art 9za Art 9zb Art 9zc Art 9zd Art 9ze Art 9zf [Odpowiedzialność przedsiębiorców odbierających odpady komunalne]            386 [Odpowiedzialność prowadzących punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych]                            392 [Odpowiedzialność opróżniających zbiorniki bezodpływowe i transportujących nieczystości ciekłe]                                  394 [Odpowiedzialność gminnych jednostek organizacyjnych]                          395 [Odpowiedzialność gmin]                   397 [Odpowiedzialność prowadzących instalacje]                               401 [Właściwość organów karzących]             404 [Wysokość kar pieniężnych względnie określonych]                             406 [Uiszczanie kar pieniężnych]                 409 [Zawieszenie i umorzenie kary pieniężnej]      410 [Odesłanie do ordynacji podatkowej]          413 Rozdział 5. Przepisy karne                            413 [Odpowiedzialność za wykroczenia]           413 Art 10 Rozdział 6. Przepisy o zmianie przepisów obowiązujących oraz przepisy końcowe                               473 Art 11–13 (pominięte)                              473 Art 14 [Wejście w życie]                          473 Część III. Akty prawne                                  475 1 Ustawa z dnia 13 września 1996 r o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn: Dz U z 2013 r poz 1399 z późn zm)                             475 8 www.wolterskluwer.pl Spis treści 2 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 października 2002 r w sprawie warunków wprowadzania nieczystości ciekłych do stacji zlewnych (Dz U Nr 188, poz 1576)                           531 3 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 listopada 2002 r w sprawie wymagań dla pojazdów asenizacyjnych (Dz U Nr 193, poz 1617)                           534 4 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 marca 2012 r w sprawie szczegółowego sposobu określania wymagań, jakie powinien spełniać przedsiębiorca ubiegający się o uzyskanie zezwolenia w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych (Dz U poz 299)                  537 5 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 maja 2012 r w sprawie wzorów sprawozdań o odebranych odpadach komunalnych, odebranych nieczystościach ciekłych oraz realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi (Dz U poz 630)               539 6 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 25 maja 2012 r w sprawie poziomów ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania oraz sposobu obliczania poziomu ograniczania masy tych odpadów (Dz U poz 676)       541 7 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2012 r w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz U poz 645)                                   543 8 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 stycznia 2013 r w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości (Dz U poz 122)                       546 Literatura wybrana                                     551 Indeks rzeczowy                                       561 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne Kodeksy, konstytucja, ordynacja podatkowa i ustawa egzekucyjna kc kk kpa kpc kpk kpw – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks kar­ ny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks po­ stępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) – ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks po­ stępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 395 z późn. zm.) www.wolterskluwer.pl 11 Wykaz skrótów kw Konstytucja RP ordynacja podat­ kowa upea, ustawa egzekucyjna – ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykro­ czeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1094) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordyna­ cja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępo­ waniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.) Ustawy podstawowe ucpg proś pr wod pr bud ustawa o ochronie przyrody ustodp uooś 12 – ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzy­ maniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1399 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Pra­ wo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1232 z późn. zm.) – ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wod­ ne (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 469 z późn. zm.) – ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budow­ lane (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm.) – ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 627 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.) – ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostęp­ nianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1235 z późn. zm.) www.wolterskluwer.pl Wykaz skrótów ustawa o plano­ waniu przestrzen­ nym uzzw uoz ustawa z 2001 r o odpadach pierwsza ustawa o odpadach poprzednie Prawo wodne – ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowa­ niu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 199 z późn. zm.) – ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowa­ dzaniu ścieków (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 139 z późn. zm.) – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 856 z późn. zm.) – ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o odpadach (Dz. U. Nr 96, poz. 592 z późn. zm.) – ustawa z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 z późn. zm.) Ustawy ustrojowe ugk usg – ustawa z dnia dnia 20 grudnia 1996 r. o gospo­ darce komunalnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 45, poz. 236 z późn. zm.) – ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.) Organy i instytucje IOŚ MAGTiOŚ MGK MI MLiPD MON – Inspekcja Ochrony Środowiska – d. Minister Administracji, Gospodarki Tere­ nowej i Ochrony Środowiska – d. Minister Gospodarki Komunalnej – Minister Infrastruktury – d. Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzew­ nego – Minister Obrony Narodowej www.wolterskluwer.pl 13 Wykaz skrótów MOŚZNiL MR MS MSWiA MŚ MZ MŻiGW NSA RM RZGW SN TK – d. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa – d. Minister Rolnictwa – Minister Sprawiedliwości – Minister Spraw Wewnętrznych i Administra­ – Minister Środowiska (minister właściwy do – Minister Zdrowia (minister właściwy do spraw cji spraw środowiska) zdrowia) – d. Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej – Naczelny Sąd Administracyjny – Rada Ministrów – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny Organy publikacyjne, czasopisma, zbiory orzeczeń Dz U Dz Urz UE Dz Urz WE MP ONSA ONSA WSA OSNC OSP OSPiKA 14 – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich – Monitor Polski – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra­ cyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra­ cyjnego i wojewódzkich sądów administra­ cyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywil­ na, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Izba Wojskowa – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbi­ trażowych www.wolterskluwer.pl OSN (seria karna) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna, OŚPiP OTK ZU PE PiP PiŻ PK PS Rz SP ST Wykaz skrótów – Ochrona Środowiska. Prawo i Polityka – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Zbiór Urzędowy – Problemy Ekologii – Państwo i Prawo – Prawo i Życie – Przegląd Komunalny – Przegląd Sądowy – Rzeczpospolita – Studia Prawnicze – Samorząd Terytorialny Uwaga! Treść przepisów nieobowiązujących została wyróżniona tek­ stem pochyłym (kursywą), treść przepisów niebędących przepisami komentowanej ustawy została zapisana mniejszym stopniem pisma (petitem). Wstęp WstępWojciech Radecki Wstęp Obowiązująca od dnia 1 stycznia 1997 r. ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst pierwot­ ny Dz. U. Nr 132, poz. 622) była już kilkadziesiąt razy nowelizowa­ na, doczekała się trzech tekstów jednolitych, publikowanych kolejno w Dz. U. z 2005 r. Nr 236, poz. 2008, Dz. U. z 2012 r. poz. 391 oraz w Dz. U. z 2013 r. poz. 1399. Ostatni tekst jednolity był jeszcze pięcio­ krotnie nowelizowany. Nowelizacje te miały różny charakter. Na sześć najważniejszych nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach warto zwrócić uwagę. Pierwszą była nowelizacja przeprowadzona ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpa­ dach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085). Mocą tej ustawy nadano zupełnie nową treść przepisom art. 5, 6 i 7, zmieniono art. 1, 2, 3, 4, 8, 9 i 10 oraz dodano nowe art. 6a i 6b. Jeśli zważyć, że spośród 14 artykułów ustawy w wersji pierwotnej treść merytoryczną miały przepisy art. 1–10 (pozostałe to dwie zmiany w ustawach obo­ wiązujących, jeden przepis przejściowy i jeden określający datę wejścia w życie), łatwo dostrzec, że nowelą z dnia 27 lipca 2001 r. zostały zmie­ nione wszystkie przepisy ustawy o czystości i porządku w gminach. Do tego należy dodać, że zasadniczo zmieniło się otoczenie prawne ustawy o czystości i porządku w gminach wraz z wejściem w życie uchwalonych w 2001 r. ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy – Prawo wod­ ne, nowej ustawy o odpadach oraz ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. www.wolterskluwer.pl 17 Wstęp Drugą była nowelizacja przeprowadzona ustawą z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2003 r. Nr 7, poz. 78). Objęła cztery przepisy – art. 6, 7, 8 i 9 ustawy z dnia 13 września 1996 r. – wprowadzając zmiany obję­ tościowo niewielkie, ale treściowo fundamentalne. Od dnia wejścia w życie tej nowelizacji mieliśmy do czynienia z nowym modelem postępowania z odpadami komunalnymi, istotnie różniącym się od poprzedniego. Trzecią była nowelizacja przeprowadzona ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 175, poz. 1458). Ustawa ta zmieniła art. 1, 3, 4, 5, 6, 6a, 7, 8, 9 i 10 ustawy z dnia 13 września 1996 r. oraz dodała nowy art. 9a. Po raz kolejny uległy zmianie niemal wszystkie przepisy ustawy o czysto­ ści i porządku. Czwartą, zdecydowanie najobszerniejszą, była nowelizacja przeprowa­ dzona ustawą z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 897). Ustawą tą w ustawie z dnia 13 września 1996 r.: 1) zmieniono art. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 6a, 7, 8 i 9, 2) dodano nowe art. 1a, 3a–3c, 6c–6s, 9b–9zf (łącznie 52 nowe artykuły), 3) uchylono art. 8b i 9a. Tekst pierwotny ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach liczył 14 artykułów, tekst jednolity – 16, tekst po zmianach z dnia 1 lip­ ca 2011 r. – 66 artykułów. Czysto mechaniczne podliczenie wskazuje, że tekst ustawy zwiększył się czterokrotnie. Ale nie tylko o liczby chodzi. Zmiana dokonana ustawą z dnia 1 lip­ ca 2011 r., która w wypowiedziach przedstawicieli resortu środowiska i publicystów została od razu nazwana rewolucyjną, oznacza przejście do kolejnego, nowego modelu postępowania z odpadami komunalny­ mi, którego najistotniejsza cechą jest przejęcie przez gminy pełnej od­ powiedzialności za odpady komunalne. 18 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki Wstęp Piąta nowelizacja została przeprowadzona ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21 z późn. zm.), której efek­ tem było dostosowanie niektórych przepisów ustawy z dnia 13 wrześ­ nia 1996 r. do nowej regulacji postępowania z odpadami w ogóle. Wreszcie szósta nowelizacja została przeprowadzona ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porząd­ ku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 87). Jak fundamentalna była to nowelizacja, świadczy chociażby to, że tekst jednolity ustawy z dnia 13 września 1996 r. liczył 22 strony Dzienni­ ka Ustaw, tekst nowelizacji – 13 stron odnoszących się tylko do sa­ mej ustawy o czystości i porządku. Można przeto ocenić, że po wej­ ściu w życie ostatniej nowelizacji dysponujemy zasadniczo odnowioną ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W zaistniałej sytuacji Wydawnictwo i ja zdecydowaliśmy się na ko­ lejne, piąte już wydanie komentarza do ustawy. Problematyka utrzy­ mania czystości i porządku w gminach jest niezwykle istotna zarówno dla gmin, jak i podmiotów zajmujących się odpadami komunalnymi. Jest to jednocześnie problematyka bardzo złożona z uwagi na związ­ ki z generalnymi regulacjami postępowania z odpadami w ogóle oraz z przepisami o ochronie środowiska. Gdyby przygotowane piąte wy­ danie komentarza było jakąś pomocą dla gmin i innych podmiotów zajmujących się problematyką porządku i czystości, byłoby to dla mnie powodem szczególnej satysfakcji. Utrzymałem układ komentarza przyjęty w poprzednich wydaniach: z lat 2005, 2006, 2008 i 2012, w podziale na dwie części: 1) część I wprowadzającą, której zadaniem jest prześledzenie ewo­ lucji przepisów o czystości i porządku oraz usytuowanie ustawy z dnia 13 września 1996 r. w polskim systemie prawnym, 2) część II zawierającą komentarz do obowiązujących w dzisiejszym kształcie przepisów ustawy o czystości i porządku. Po niej przytaczam w pełnym brzmieniu ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz akty wykonawcze do tej ustawy. Rezygnuję www.wolterskluwer.pl 19 Wstęp z zamieszczenia wyciągów z innych aktów prawnych, starając się, jeżeli jest to potrzebne, w tekście komentarza podawać niektóre ważniejsze przepisy in extenso. Kończę wykazem literatury i indeksem rzeczowym. CZęŚć I WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI CZYSTOŚCI I PORZĄDKU Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku 1. Jak wskazują specjaliści, najstarsze znane urządzenia służące wspólno­ cie w utrzymywaniu osiedla w czystości i porządku, takie jak zbiorniki na odpady, wysypiska odpadów, kanalizacja, ustępy publiczne, pocho­ dzą sprzed kilku tysięcy lat. W średniowieczu w miastach europej­ skich pojawiają się prawa, instytucje i urządzenia służące przestrzega­ niu czystości i porządku. W Polsce w 1540 r. powstała w Warszawie policja sanitarna. W kilkanaście lat później powstała służba miejska, do której należało uprzątanie niektórych części miasta. Z tego okresu pochodzi Gnojna Góra, będąca pierwszym znanym w Warszawie wy­ sypiskiem śmieci1. 2. W pracy o charakterze komentarza do przepisów tak daleko idące się­ ganie do dziejów nie jest niezbędne. Skrótowe z istoty swej rozważa­ nia historyczne rozpocznę od państwowej zasadniczej ustawy sanitar­ nej z dnia 8 lutego 1919 r. (Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr 15, 1 Zob. Z. Rydzicki, J. Sibiga, Utrzymanie porządku i czystości w gminach. Praktyczny poradnik, Warszawa–Zielona Góra 1997, s. 7. www.wolterskluwer.pl 21 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku poz. 207), rychło zastąpionej zasadniczą ustawą sanitarną z dnia 19 lip­ ca 1919 r. (Dziennik Praw Państwa Polskiego Nr 63, poz. 371). Kilku­ nastopunktowy art. 3 zasadniczej ustawy sanitarnej określał obowiązki ciał samorządowych. Stosownie do art. 3 pkt 1 do takich obowiązków należała piecza nad czystością powietrza, gleby i wody, nad zaopatrze­ niem ludności w wodę zdatną do picia i potrzeb gospodarczych, nad należytym usuwaniem wód zużytych i nieczystości oraz odprowadza­ niem wód ściekowych. Zasadnicza ustawa sanitarna zapowiadała, że szczegółowe ustawy określą prawa i obowiązki ciał samorządowych przewidziane w art. 3. Według niektórych ocen państwowa zasadnicza ustawa sanitarna była pierwszą kompleksową regulacją prawną ochrony środowiska2. 3. Pierwszym aktem prawnym poświęconym w całości tej problematy­ ce było rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o usuwaniu nieczystości i wód opadowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1939 r. Nr 90, poz. 581). Przyjęło ono założenie, że piecza nad nale­ żytym usuwaniem nieczystości (zdefiniowanych jako wydaliny ludzkie i zwierzęce, ścieki, śmiecie i odpadki gospodarcze) i wód opadowych należała do obowiązków gmin. W wykonaniu tego obowiązku gminy zostały zobowiązane do: 1) czuwania nad tym, aby istniejące w ich obrębie na terenie zalud­ nionym publiczne i prywatne urządzenia do usuwania nieczysto­ ści i wód opadowych odpowiadały przepisom, 2) zakładania urządzeń kanalizacyjnych do odprowadzania nie­ czystości i wód opadowych w miejscowościach liczących powy­ żej 25 000 mieszkańców oraz prowadzenia oczyszczania ścieków w ten sposób, aby w razie wpuszczania ich do wód powierzchnio­ wych lub gruntowych nie wpływały na skład tych wód pod wzglę­ dem fizycznym, chemicznym i biologicznym w sposób szkodliwy lub mogący być szkodliwy dla zdrowia, 3) zaprowadzanie w miejscowościach liczących poniżej 25 000 mieszkańców takich sposobów i urządzeń zbierania, przechowy­ 2 R. Paczuski, Prawo ochrony środowiska, Bydgoszcz 2000, s. 70. 22 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku wania i usuwania nieczystości oraz usuwania wód opadowych, które zapewniałyby utrzymanie czystości gleby, wód i powietrza w gminie, 4) czuwania, aby były zaprowadzone w dostatecznej liczbie publiczne i prywatne urządzenia do zbierania śmieci i odpadów gospodar­ czych oraz usuwania śmieci i odpadów z poszczególnych posesji w gminach liczących powyżej 10 000 mieszkańców, 5) wyznaczania terenów, na które powinny być usuwane nieczystości i śmiecie, oraz określenia sposobów ich usuwania. Ministrowie spraw wewnętrznych oraz robót publicznych zostali uprawnieni do wydawania przepisów sanitarnych normujących: 1) warunki, jakim powinny odpowiadać wszelkie publiczne i pry­ watne urządzenia do usuwania nieczystości i wód opadowych, 2) korzystanie z tych urządzeń, 3) warunki, jakim powinny odpowiadać ścieki nadające się do bez­ pośredniego wpuszczania do zbiorników wód powierzchniowych i do ziemi. Gminy zostały zobowiązane do przedłożenia projektów urządzeń ka­ nalizacyjnych i służących do oczyszczania ścieków celem zatwierdzenia przez właściwe organy administracji rządowej. Gdyby gmina nie przy­ stąpiła do wykonania projektów oraz robót, władza nadzorcza byłaby uprawniona do wstawienia do jej budżetu potrzebnych na te cele sum. Budowa i utrzymanie sieci kanalizacyjnej stanowiły wyłączne prawo gmin, gmina mogła jednak zezwolić na budowę tych urządzeń innej osobie prawnej lub fizycznej. Rozporządzenie zawierało przepisy o odpowiedzialności za wykrocze­ nia. Winni przekroczenia przepisów rozporządzenia oraz rozporzą­ dzeń wydanych na jego podstawie podlegali karze grzywny do 1000 zł i aresztu do 6 tygodni albo jednej z tych kar, jeżeli inne przepisy nie przewidywały kar surowszych. Orzecznictwo należało do powiatowych władz administracji ogólnej; skazany mógł żądać przekazania sprawy właściwemu sądowi okręgowemu, który orzekał ostatecznie. www.wolterskluwer.pl 23 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku Ważne w tych przepisach było zwrócenie szczególnej uwagi na spra­ wy kanalizacji oraz podkreślenie, że celem przepisów jest zapewnienie czystości gleby, wód i powietrza, czyli tego, co dziś uznaje się za trzon problematyki ochrony środowiska. Warto zauważyć, że rozporządzenie z 1928 r. w brzmieniu pierwot­ nym nie zawierało przepisów dotyczących utrzymywania czystości na ulicach. Pojawiły się one dopiero w ustawie z dnia 31 marca 1938 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 210), która znowelizowała to rozporządzenie. Z no­ wych regulacji wynikało, że w zasadzie na właścicielach (reprezentan­ tach właścicieli lub zarządcach) przyległych nieruchomości ciążył obo­ wiązek utrzymywania porządku i czystości na połowie szerokości ulicy (chodnik i połowa szerokości jezdni) wzdłuż nieruchomości. Obowią­ zek ten obejmował również usuwanie błota, śniegu i lodu oraz posypy­ wanie chodników szorstkimi materiałami w czasie gołoledzi. Dwadzieścia lat później, ale jeszcze w okresie obowiązywania rozpo­ rządzenia z 1928 r., znakomity polski cywilista Adam Szpunar postawił pytanie, czy dość poważne obciążenie właścicieli nieruchomości z tego tytułu jest w nowych warunkach ustrojowych jeszcze uzasadnione. Na to pytanie odpowiedział twierdząco argumentując, że w większych miastach ówczesne prezydia rad narodowych nie byłyby w stanie po­ dołać tego rodzaju obowiązkom (zwłaszcza w czasie gęstych opadów śniegu). Przerzucenie ciężaru na właścicieli nieruchomości jest prak­ tycznie jedynym sposobem rozwiązania problemu3. 4. Drugim kierunkiem regulacji spraw porządku i czystości były przepisy wydawane na podstawie ustawy z dnia 21 lutego 1935 r. o zapobie­ ganiu chorobom zakaźnym i ich zwalczaniu (Dz. U. Nr 27, poz. 198 z późn. zm.), przede wszystkim zaś rozporządzenie z dnia 26 września 1935 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miejscach publicznych i niektórych miejscach prywatnych (Dz. U. Nr 76, poz. 476). Rozpo­ rządzenie to obowiązywało do początku lat 50., kiedy zostało zastąpio­ 3 A. Szpunar, Glosa do uchwały SN z 19 maja 1958 r., 4 CO 1/58 (w:) A. Szpunar, Odpowie‑ dzialność cywilna. Komentarz w formie glos, Sopot 1997, s. 212. 24 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku ne rozporządzeniem MZ z dnia 12 lipca 1951 r. w sprawie utrzyma­ nia porządku i czystości w nieruchomościach (Dz. U. Nr 40, poz. 306 z późn. zm.). W nowym rozporządzeniu uznano, że do utrzymywania porządku i czystości w nieruchomości jest zobowiązany jej właści­ ciel, osoba reprezentująca jego prawa w stosunku do nieruchomości lub osoba sprawująca zarząd nad nieruchomością, a także najemca, jeżeli chodzi o część składową nieruchomości. Dalsze przepisy rozpo­ rządzenia określały obowiązki ustawiania koszy na śmieci w miejscach publicznych, wyposażania zamieszkanych nieruchomości w śmietni­ ki, skrzynie na odpadki użytkowe, ustępy, trzepaki i spluwaczki oraz określały niektóre reguły korzystania z tych urządzeń i wywozu śmieci, formułowały także zakazy zanieczyszczania nieruchomości. Według rozporządzenia pomieszczenia dla zwierząt i gnojowniki miały być urządzone w taki sposób, aby nie zanieczyszczały terenu przyległego, a w szczególności studni, oraz aby nie zanieczyszczały powietrza wyzie­ wami. Rozporządzenie upoważniało prezydia powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych do wydawania zakazów utrzymywania zwierząt na określonych obszarach lub w poszczególnych nieruchomo­ ściach, jeżeli uznały to za potrzebne ze względów zdrowotnych. Kolejne przepisy regulowały usuwanie padliny zwierząt oraz tępienie szczurów i myszy. Nadzór nad wykonywaniem rozporządzenia przekazano pre­ zydiom powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych oraz organom Milicji Obywatelskiej. Prezydia gminnych (miejskich, dziel­ nicowych) rad narodowych oraz rad narodowych miast stanowiących powiaty miejskie zostały zobowiązane do wydania w terminie 3 mie­ sięcy szczegółowych przepisów sanitarno ­porządkowych lub uzgodnie­ nia wydanych już przepisów z postanowieniami rozporządzenia. 5. Rozporządzenie Prezydenta z 1928 r. obowiązywało do końca lat 50., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 22 kwietnia 1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167 z późn. zm.). Rady narodowe miast i osiedli zostały zobowiązane do czuwania nad utrzymaniem na ich terenie czystości i porządku oraz zapewnienia ścisłego przestrzegania obowiązujących w tej mierze prze­ pisów. Przez nieczystości należało rozumieć odpadki domowe, zmiot­ ki uliczne, wydaliny ludzkie i zwierzęce oraz ścieki miejskie i wody www.wolterskluwer.pl 25 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku opadowe na ulicach, placach i w innych miejscach przeznaczonych do publicznego użytku. Przez ścieki miejskie rozumiano ścieki spływające do miejskich urządzeń kanalizacyjnych odprowadzających nieczystości płynne do wód powierzchniowych lub do ziemi. Stosownie do art. 3 właściwe organy administracji prezydiów rad naro­ dowych miast i osiedli zostały zobowiązane do: 1) zapewnienia usuwania i unieszkodliwiania nieczystości w sposób chroniący glebę, wodę i powietrze od zanieczyszczenia, 2) zapewnienia budowy i prawidłowej eksploatacji ogólnomiejskich urządzeń kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków miejskich, 3) ustalania lokalizacji budowy urządzeń do unieszkodliwiania nie­ czystości, 4) ustalania warunków i częstotliwości usuwania nieczystości z nie­ ruchomości i dróg miejskich, 5) ustalania rodzajów urządzeń przeznaczonych do gromadzenia nieczystości na terenie nieruchomości oraz na ulicach i placach miejskich, a także zasad rozmieszczania tych urządzeń. Wymaga podkreślenia, że w art. 3 ust. 1 ustawy ustawodawca utrzymał ideę rozporządzenia z 1928 r., że działania w zakresie czystości i po­ rządku mają zapewnić ochronę gleby, wody i powietrza przed zanie­ czyszczeniem, czyli – gdyby użyć dzisiejszego języka – ochronę podsta­ wowych komponentów środowiska przed zanieczyszczeniami. Artykuł 4 ustawy nakładał obowiązek utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości na osoby i jednostki sprawujące jej zarząd. Obowiązek ten obejmował: 1) zamiatanie, zbieranie, gromadzenie i usuwanie nieczystości w przeznaczonych do tego celu urządzeniach: a) z części zabudowań przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców i z powierzchni między zabudowaniami, b) z terenów niezabudowanych, c) wzdłuż nieruchomości – z chodników i połowy szerokości jezdni, jeżeli zaś nieruchomość przylegała do placu publiczne­ go – z 5­metrowego pasa wzdłuż chodnika, 26 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku 2) wyposażenie nieruchomości w urządzenia do gromadzenia nie­ czystości służące do wspólnego użytku ogółu mieszkańców nieru­ chomości, 3) skrapianie wodą chodnika i jezdni do połowy jej szerokości względnie 5­metrowego pasa przyległego do placu publicznego przed zamiataniem i polewanie wodą w porze letniej, 4) oczyszczanie ze śniegu, błota i lodu chodnika i jezdni do połowy jej szerokości względnie 5­metrowego pasa przyległego do placu publicznego i stosowania środków do usuwania gołoledzi i ślizga­ wicy, 5) wywóz nieczystości do miejsc na ten cel przeznaczonych lub usu­ wanie nieczystości w inny sposób odpowiadający wymaganiom sanitarnym, 6) unieszkodliwianie nieczystości zawierających składniki niebez­ pieczne dla zdrowia i życia ludzi i zwierząt. Ustawa zapowiadała, że w miejscowościach, w których utworzono ko­ munalne przedsiębiorstwa (zakłady) oczyszczania, do nich będzie na­ leżeć usuwanie nieczystości i utrzymanie porządku na części dróg i te­ renów nieobjętych obowiązkami innych podmiotów, a także odpłatny wywóz nieczystości lub usuwanie ich w inny sposób. Prezydium rady narodowej miasta lub osiedla mogło upoważnić do wykonywania zadań objętych ustawą przedsiębiorstwa spółdzielcze lub osoby fizyczne na warunkach określonych przez to prezydium. Artykuł 6 ustawy postanawiał, że odpowiedzialność za wykonywanie czynności określonych w art. 4 ponoszą osoby sprawujące zarząd nieru­ chomości, dozorcy domów lub inne osoby, które na podstawie umowy z zarządem nieruchomości podjęły się wykonywania tych czynności, albo też pracownicy jednostek sprawujących zarząd nieruchomości, którym powierzono wykonywanie tych czynności. Zauważyć wypada, że ustawa z 1959 r. pozostawiła wprowadzony w 1938 r. obciążający właścicieli (zarządców) nieruchomości obowią­ zek oczyszczania ze śniegu, błota i lodu nie tylko chodnika, ale i części www.wolterskluwer.pl 27 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku jezdni. W okresie obowiązywania tej ustawy pojawiły się wszakże wątp­ liwości. Znamienne z tego punktu widzenia jest orzeczenie SN wydane w sprawie cywilnej, które głosi, że zakres obowiązków zarządcy nieru­ chomości i wypływająca z niewykonania tych obowiązków odpowie­ dzialność powinny być oceniane nie tylko w płaszczyźnie obowiązków właściciela, ale również pod kątem kształtujących te obowiązki zasad współżycia społecznego. Wymaganie od właściciela, aby wyłącznie własnym kosztem i staraniem utrzymywał w czystości i porządku dro­ gę o charakterze międzynarodowym do połowy jej szerokości, może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, kiedy wy­ datki na ten cel przekraczałyby rozsądne obciążenie związane z faktem posiadania własnej nieruchomości4. W kwestii przepisów wykonawczych ustawa zawierała następujące po­ stanowienia: 1) MGK i MŻiGW zostali zobowiązani do określenia, w porozumie­ niu z MZ, jakim warunkom powinny odpowiadać ścieki odpro­ wadzane do miejskich urządzeń kanalizacyjnych, 2) MŻiGW został zobowiązany do określenia, w porozumieniu z MZ, MR, MLiPD, jakim warunkom powinny odpowiadać ścieki odprowadzane do wód powierzchniowych na terenie miast, osie­ dli i gromad, 3) MGK został zobowiązany do określenia, w porozumieniu z MŻiGW i MZ oraz Prezesem Komitetu do Spraw Urbanistyki i Architektury, warunków, jakim powinny odpowiadać urządze­ nia do gromadzenia, usuwania lub unieszkodliwiania nieczystości i sposobów korzystania z tych urządzeń, 4) MGK został zobowiązany do określenia obowiązków osób i jedno­ stek organizacyjnych sprawujących zarząd budynków mieszkalnych oraz obowiązków najemców lokali w zakresie postępowania z odpa­ dami użytkowymi pochodzącymi z tych budynków mieszkalnych, 5) prezydia rad narodowych miast i osiedli zostały zobowiązane do wydania szczegółowych instrukcji uwzględniających warunki miejscowe, 4 Wyrok SN z dnia 27 listopada 1972 r., II CR 478/72, OSNC 1973, nr 7–8, poz. 140. 28 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku 6) wojewódzkie rady narodowe zostały upoważnione do określania, w jakim zakresie przepisy ustawy mają być stosowane na terenie gromad, biorąc pod uwagę potrzeby i warunki lokalne. Ustawa zawierała przepisy karne typizujące wykroczenia. W myśl art. 13 za najpoważniejsze wykroczenia polegające na naruszeniu przepisów ustawy i przepisów wykonawczych groziła kara aresztu do 3 miesięcy lub grzywny do 4500 zł. Artykuł 14 typizował samodzielne wykroczenia: 1) zanieczyszczanie lub zaśmiecanie miejsc przeznaczonych do użyt­ ku powszechnego, takich jak ulice, place, ogrody, zieleńce itp., albo miejsc w części zabudowań przeznaczonych do wspólnego użytku i na terenach niezabudowanych pomiędzy budynkami, 2) uszkadzanie urządzeń przeznaczonych do utrzymania czystości, 3) niszczenie lub uszkadzanie roślinności albo deptanie trawy w par­ kach, ogrodach i zieleńcach przeznaczonych do użytku powszech­ nego. Wykroczenia te były zagrożone wyłącznie grzywną od 50 do 3000 zł, z zastrzeżeniem „o ile czyn nie jest zagrożony karą surowszą na pod­ stawie innych przepisów”. Przepisy karne ustawy z 1959 r. utraciły moc (art. 13 częściowo, art. 14 w całości) na podstawie ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Przepisy wpro­ wadzające Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz. 115 z późn. zm.) i w ich miejsce weszły przepisy art. 117, 144 i 145 k.w. 6. Ważną zmianę w zakresie regulacji prawnej kwestii porządku i czysto­ ści przyniosła ustawa z dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 z późn. zm.), która objęła zakresem swojej re­ gulacji wszystkie zagadnienia związane z zaopatrzeniem w wodę oraz kanalizacją miast i wsi. W brzmieniu pierwotnym ustawy w jej dziale IV „Budownictwo wodne” znajdował się rozdział 3 „Zaopatrzenie w wodę”, którego podstawowe regulacje były następujące: 1) po pierwsze, zdefiniowano: a) urządzenia zaopatrzenia w wodę jako studnie publiczne oraz urządzenia wodne służące do ujęcia i poboru wody, jak www.wolterskluwer.pl 29 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku również urządzenia służące do jej magazynowania, uzdatnia­ nia i rozprowadzania, b) urządzenia kanalizacyjne jako urządzenia służące do ujęcia, oczyszczania oraz odprowadzania ścieków, 2) po drugie, wprowadzono charakterystyczne rozróżnienie: a) urządzenia zaopatrzenia w wodę i urządzenia kanalizacyjne miast oraz państwowych jednostek gospodarki rolnej były wy­ konywane na koszt państwa, b) urządzenia zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorcze urzą­ dzenia kanalizacyjne wsi były wykonywane na koszt państwa za zwrotem części kosztów przez zainteresowanych właścicieli nieruchomości, c) inne urządzenia zaopatrzenia w wodę i urządzenia kanaliza­ cyjne miały wykonywać zakłady na własny koszt, 3) po trzecie, zobowiązano właściciela budynku w mieście do zało­ żenia, w czasie jego budowy, wewnętrznej instalacji wodociągo­ wej i kanalizacyjnej na własny koszt; połączenie jej z przewodami sieci wodociągowej i kanalizacyjnej stanowiącej własność państwa powinno było nastąpić w terminie ustalonym przez właściwy or­ gan administracji. 7. Najdonioślejsza zmiana nastąpiła wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (tekst pierwotny Dz. U. Nr 3, poz. 6, późniejszy tekst jedn.: Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 z późn. zm.). Uchyliła ona w całości ustawę z dnia 22 kwietnia 1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach, co pociągnęło za sobą utratę mocy obowiązującej przepi­ sów wykonawczych wydanych na podstawie tej ostatniej. W zamian ustawa o ochronie środowiska zamieściła jedynie ramowe przepisy do­ tyczące czystości i porządku w rozdziale 8 „Ochrona środowiska przed odpadami i innymi zanieczyszczeniami” działu II „Podstawowe kie­ runki ochrony środowiska”. Przepisy te ograniczyły się do: 1) określenia zasady, że terenowe organy administracji państwowej zapewniają warunki organizacyjne i techniczne niezbędne do ochrony środowiska przed odpadami oraz dbają o utrzymanie po­ rządku i czystości na terenie objętym ich właściwością (art. 56), 30 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku 2) zdefiniowaniu pojęcia utrzymania porządku i czystości jako po­ legającego na usuwaniu z terenów miast i wsi o zwartej zabudo­ wie oraz w poszczególnych nieruchomościach odpadów i innych zanieczyszczeń powstających w związku z bytowaniem człowieka i jego działalnością oraz na oczyszczaniu ze śmieci, odpadów, śnie­ gu, lodu i błota ulic, dróg i placów publicznych (art. 57 ust. 1), 3) nałożeniu tak ujętego obowiązku na: a) właścicieli i zarządców nieruchomości, b) użytkowników lokali, nieruchomości oraz obiektów przezna­ czonych do celów handlowych, gastronomicznych, magazyno­ wych i innych celów gospodarczych, jak też obiektów przezna­ czonych na cele użyteczności publicznej, c) kierowników budów – w stosunku do nieruchomości będą­ d) jednostki organizacyjne użytkujące tereny służące komunika­ cych terenami budowy, cji publicznej, e) terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawo­ wego – w stosunku do terenów niewymienionych w pkt 1–4 (art. 57 ust. 2), 4) zobowiązaniu RM do określenia w drodze rozporządzenia: a) szczegółowych zadań terenowych organów administracji pań­ stwowej w sprawach ochrony środowiska przed odpadami i innymi zanieczyszczeniami, b) szczegółowych obowiązków jednostek organizacyjnych i osób fizycznych wynikających z art. 53–55 i 57, c) zasad odpłatnego lub nieodpłatnego utrzymania porząd­ ku i czystości przez komunalne przedsiębiorstwa (zakłady) oczyszczania (art. 58). Wykonując tę delegację, RM wydała dnia 30 września 1980 r. rozpo­ rządzenie w sprawie ochrony środowiska przed odpadami i innymi zanieczyszczeniami oraz utrzymania czystości i porządku w miastach i wsiach (Dz. U. Nr 24, poz. 91 z późn. zm.). Rozporządzenie składało się z trzech rozdziałów. Rozdział 1 „Przepisy ogólne” zawierał defini­ cje (§ 1) i generalne określenie obowiązków terenowych organów ad­ ministracji państwowej (§ 2). Rozdział 2 „Ochrona środowiska przed www.wolterskluwer.pl 31 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku odpadami” regulował zagadnienia składowisk odpadów (§ 3–6), go­ spodarczego wykorzystania, usuwania i unieszkodliwiania odpadów specjalnych (§ 7) i spalania odpadów na powierzchni ziemi (§ 8) oraz rozciągał przepisy § 3–8 na usuwanie i likwidację surowców, produk­ tów i innych materiałów uznanych za nieprzydatne do gospodarcze­ go wykorzystania (§ 9). Rozdział 3 „Utrzymanie czystości i porządku w miastach i wsiach” (§ 10–17) stanowił uszczegółowienie przepisu art. 57 ustawy o ochronie środowiska oraz zawierał delegacje do wyda­ nia dalszych przepisów wykonawczych. Przepisy trzeciego rozdziału warto przytoczyć w tym miejscu w peł­ nym brzmieniu pierwotnym, gdyż zapoznanie się z nimi pozwoli lepiej zrozumieć regulacje obowiązujące i problemy na ich tle powstające. Oto treść dawnych przepisów: Rozdział 3. Utrzymanie czystości i porządku w miastach i wsiach § 10. Jednostki organizacyjne i osoby fizyczne będące właścicielami lub zarządcami nieru‑ chomości położonych w granicach administracyjnych miast lub wsi zapewniają utrzyma‑ nie czystości i porządku przez: 1) usuwanie odpadów z niezabudowanych części nieruchomości i z części obiektu bu‑ dowlanego przeznaczonego do wspólnego użytku oraz gromadzenie tych odpadów w miejscach na ten cel przeznaczonych, a w razie potrzeby odpowiednie ich uniesz‑ kodliwienie, 2) wyposażenie nieruchomości w urządzenia służące do gromadzenia odpadów oraz utrzymanie ich w odpowiednim stanie sanitarno ‑porządkowym, 3) oczyszczanie ze śniegu, lodu, błota oraz z innych zanieczyszczeń chodników, poło‑ żonych wzdłuż nieruchomości, i połowy szerokości jezdni na terenach miast i wsi o zwartej zabudowie, a także usuwanie śliskości w sposób wymagany przepisami; w odniesieniu do placu publicznego lub jezdni o szerokości powyżej 20 m – oczysz‑ czanie i usuwanie śliskości z chodników i pasa jezdni o szerokości 5 m albo tylko z chodników, gdy ich szerokość przekracza 10 m. § 11. Obowiązki utrzymania czystości i porządku określone w § 10: 1) na terenie budowy oraz na przylegających do niego chodnikach, jezdniach, ulicach i placach publicznych – ciążą na kierownikach budowy, 2) w odniesieniu do lokali i obiektów budowlanych służących do celów handlowych, gastronomicznych, magazynowych, produkcyjnych i innych podobnych celów uży‑ teczności publicznej – ciążą na użytkownikach tych lokali i obiektów budowlanych, przy czym obowiązki te wykonują oni także na zewnątrz lokalu, w najbliższym otoczeniu i na jego zapleczu, na powierzchni ustalonej z zarządcą nieruchomości. 32 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku § 12. Oczyszczanie przystanków komunikacyjnych oraz wydzielonych torowisk tramwajo‑ wych ze śmieci, odpadów, śniegu i lodu należy do przedsiębiorstw komunikacyjnych. § 13. Obowiązek utrzymania czystości i porządku w miastach i wsiach o zwartej zabu‑ dowie na terenach niewymienionych w § 10–12 spoczywa na terenowym organie admini‑ stracji państwowej stopnia podstawowego. § 14. 1. Odpowiedzialność za wykonywanie czynności mających na celu wykonanie obo‑ wiązków, o których mowa w § 10–12, ponoszą osoby sprawujące zarząd nieruchomości, dozorcy domów lub inne osoby, które w drodze umowy z zarządca nieruchomości podjęły się wykonywania tych czynności, albo też pracownicy jednostek sprawujących zarząd nie‑ ruchomości, którym powierzono wykonywanie tych czynności. 2. Odpowiedzialność za sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem obowiązków dozor‑ ców domów lub osób, które podjęły się wykonywania lub którym powierzono wykonywa‑ nie czynności wymienionych w ust. 1, ponoszą osoby sprawujące zarząd nieruchomości. 3. Minister Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska określi w drodze zarządzenia zakres i sposób wykonywania obowiązków dozorców domów oraz osób, które stosownie do przepisów mają obowiązek utrzymania porządku i czystości. § 15. Terenowe organy administracji państwowej stopnia wojewódzkiego na podsta‑ wie wytycznych Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska określą: 1) szczegółowe zadania przedsiębiorstw oczyszczania, 2) rodzaje robót i czynności wykonywanych na zasadach odpłatności przez przedsię‑ biorstwa oczyszczania. § 16. Jednostki organizacyjne i osoby fizyczne, na których ciążą obowiązki określone w § 10–12, mogą powierzyć ich wykonanie komunalnym przedsiębiorstwom oczyszczania na zasadach odpłatności. § 17. Przepisy w sprawie usuwania odpadów wydają w porozumieniu z Ministrem Admi‑ nistracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska: 1) Ministrowie Obrony Narodowej i Spraw Wewnętrznych – w odniesieniu do terenów zajmowanych przez podległe im jednostki organizacyjne, 2) Minister Komunikacji – w odniesieniu do terenów kolei, 3) Minister Zdrowia i Opieki Społecznej – w odniesieniu do terenów zajmowanych 4) Minister Sprawiedliwości – w odniesieniu do terenów zajmowanych przez jednostki przez zakłady opieki zdrowotnej, organizacyjne więziennictwa. Na podstawie art. 58 ustawy i § 14 ust. 3 rozporządzenia MAGTiOŚ wydał dnia 28 lutego 1982 r. zarządzenie w sprawie zakresu obowiąz­ ków dozorców domów (M.P. Nr 9, poz. 62). www.wolterskluwer.pl 33 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku Warto zauważyć, że rozporządzenie z 1980 r. w nieco złagodzonej formie utrzymało obciążający właścicieli nieruchomości obowiązek czyszczenia nie tylko chodnika, ale i części jezdni. Niektóre zagadnie­ nia będące przedmiotem przepisów ustawy z 1959 r. o utrzymaniu czy­ stości i porządku w miastach i osiedlach zostały uregulowane w innych aktach wykonawczych do ustawy o ochronie środowiska. Na przykład w wydanym na podstawie art. 44 ust. 3 ustawy o ochronie środowiska rozporządzeniu MAGTiOŚ z dnia 5 września 1980 r. w sprawie stoso­ wania środków chemicznych na ulicach, placach i innych drogach pu­ blicznych (Dz. U. Nr 20, poz. 75) uregulowano zagadnienia usuwania śliskości. 8. W tym stanie prawnym weszła w życie ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (tekst pierwotny Dz. U. Nr 16, poz. 95). Z punktu widzenia tego komentarza najistotniejsze znaczenie miały przepisy art. 6 i art. 7 ust. 1 pkt 1, 3 i 12 ustawy samorządowej, których pierwotna treść była następująca: Art. 6. 1. Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. 2. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy. ładu przestrzennego, gospodarki terenami i ochrony środowiska, Art. 7. 1. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy: 1) 3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i utyliza‑ cji odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną, (...) (...) 12) zieleni komunalnej i zadrzewień. Z takiego ujęcia zdawało się wynikać, że ustawodawca nie zaliczył ani spraw związanych ze ściekami komunalnymi, nieczystościami, odpa­ dami komunalnymi, ani spraw zieleni komunalnej i zadrzewień do ochrony środowiska, skoro umieścił je w odrębnych punktach 3 i 12, podczas gdy o ochronie środowiska mowa jest w punkcie 3. Jednakże 34 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku w doktrynie zakwestionowano takie rozróżnienie i wskazano, że pro­ wadzi ono do zbyt wąskiego ujmowania ochrony środowiska, do któ­ rej na pewno należy oczyszczanie ścieków komunalnych czy utylizacja odpadów5. Dodać trzeba, że sprawy zieleni komunalnej i zadrzewień należą dziś do ochrony przyrody, a więc tym samym do ochrony śro­ dowiska. Tak więc treść art. 7 ust. 1 ustawy samorządowej bynajmniej nie zmuszała do przyjęcia wniosku, że to, co znalazło się poza punktem 3, nie należy do ochrony środowiska. Dopiero analiza teoretyczna po­ zwalała ujawnić zachodzące tu relacje. Konsekwencją ustawy samorządowej było przesunięcie kompetencji w analizowanej dziedzinie. Przepis art. 1 pkt 16 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w usta­ wach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 z późn. zm.) przekazał do właściwości organów gminy jako zadanie własne „zapewnienie warunków niezbędnych do ochrony środowi­ ska przed odpadami oraz dbanie o utrzymanie porządku i czystości” (art. 56 ustawy o ochronie środowiska). W konsekwencji MOŚZNiL, wydając w 1994 r. tekst jednolity ustawy o ochronie środowiska, za­ stąpił w art. 56 wyrazy „terenowe organy administracji państwowej” wyrazami „organy gmin”. Spowodowało to protest Unii Metropolii Polskich, która uważała, że minister naruszył prawo, wprowadzając do tekstu zmianę, której ustawodawca nie dokonał. Unia wskazała, że skoro art. 53 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. Nr 21, poz. 123 z późn. zm.) zawierał domniemanie, że kompetencje dawnych terenowych orga­ nów administracji państwowej stopnia wojewódzkiego przechodzą do wojewodów, a art. 56 ustawy o ochronie środowiska określał zadania wszystkich organów terenowych, czyli także zadania organów stopnia wojewódzkiego, przeto przepis ten (tj. art. 56 ustawy o ochronie środo­ wiska) powinien był uzyskać następujące brzmienie: „Gminy i wojewo­ dowie zapewniają warunki organizacyjne i techniczne dla ochrony śro­ dowiska przed odpadami oraz dbają o utrzymanie czystości i porządku 5 M. Górski, Samorząd terytorialny a ochrona środowiska, PiP 1993, z. 6, s. 62. www.wolterskluwer.pl 35 Część I. Wprowadzenie do problematyki czystości i porządku na terenie objętym ich właściwością”. Unia zapowiedziała skierowanie sprawy do Trybunału Konstytucyjnego6, co też uczyniła. Sprawa zosta­ ła rozpoznana przez Trybunał, który orzeczeniem z dnia 21 stycznia 1997 r., K 18/96, OTK ZU 1997, nr 1, poz. 2, uznał, że minister w ob­ wieszczeniu zmienił treść ustawy przez to, że wykluczył jakiekolwiek inne podmioty poza gminami z kręgu odpowiedzialnych za ochronę środowiska przed odpadami. Zdaniem Trybunału było to naruszenie zarówno zasad państwa prawa, jak i konstytucyjnej zasady trójpodziału władzy w państwie7. 9. Dodać wypada, że istotne zagadnienia dotyczące czystości i porząd­ ku uregulowano w wydanym na podstawie Prawa budowlanego roz­ porządzeniu MGPiB z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst pierwotny Dz. U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46, późniejszy tekst jedn.: Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 140 z późn. zm.). W dziale II rozporządze­ nia „Zabudowa i zagospodarowanie działki budowlanej” zamieszczo­ ne zostały przepisy dotyczące miejsca gromadzenia odpadów stałych, a także zbiorników na nieczystości ciekłe. 10. Jeszcze przed wejściem w życie reformy samorządowej rozpoczęły się prace legislacyjne nad reformą prawa ochrony środowiska. W latach 1989–1991 przygotowano projekt ustawy o ochronie środowiska przy­ rodniczego (ustawa miała także obejmować regulacje dotyczące od­ padów, w tym odpadów komunalnych), któremu jednak nie nadano dalszego biegu, a wobec uchwalenia 16 października 1991 r. odrębnej (nieobowiązującej już) ustawy o ochronie przyrody (tekst pierwotny Dz. U. Nr 114, poz. 492, późniejszy tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 z późn. zm.) wypracowana wówczas koncepcja ustawy inte­ grującej ochronę środowiska i ochronę przyrody legła w gruzach. Po­ nieważ nie było wątpliwości, że najsłabszym ogniwem systemu praw­ nego ochrony środowiska są uregulowania dotyczące odpadów, przeto podjęto jednocześnie prace nad dwiema ustawami: 6 G. Romanowski, Nowelizacja poprzez obwieszczenie, Rz. z 6 września 1996. 7 J. Korner, Minister zmienił treść ustawy. Błąd w jednolitym tekście, Rz. z 22 stycznia 1997. 36 www.wolterskluwer.pl Wojciech Radecki 1. Rozwój przepisów o utrzymaniu czystości i porządku 1) o odpadach, której projekt powstał w ówczesnym Ministerstwie Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, 2) o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, której projekt powstał w ówczesnym Ministerstwie Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. 11. Projekt ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach skiero­ wano do Marszałka Sejmu 5 stycznia 1996 r. W uzasadnieniu pro­ jektu jego autorzy zaakcentowali, że wprawdzie utrzymanie czystości i porządku na terenach zurbanizowanych znalazło formułę w ustawie o ochronie środowiska i w rozporządzeniu wykonawczym do niej, jednakże przedmiot tych aktów prawnych został sprowadzony do re­ gulacji spraw usuwania odpadów z miast i wsi o zwartej zabudowie. Zdaniem autorów projektu struktura prawodawstwa dotyczącego utrzymania czystości i porządku na terenach zurbanizowanych nasu­ wała wrażenie niezbyt trafnych powiązań legislacyjnych. Utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do sfery gospodarki komunal­ nej i kompetencyjnie bardziej przejrzyste byłoby wyłączenie regulacji prawnych w tym przedmiocie z ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska jako nieprzystających do kategorii ochrony środowiska i instrumentów tej ochrony. W tym przedmiocie dopatrzyć się można było, zdaniem projektodawców, pozbawienia unormowań z zakresu utrzymania czystości i porządku gwarancji egzekucyjnych i sankcji karnych, jakimi obwarowano ochronę innych elementów środowiska. Według autorów projektu sztuczne włączenie spraw utrzymania czy­ stości i porządku na terenach zurbanizowanych do ustawy o ochronie środowiska odbiło się na niektórych rozwiązaniach rozporządzenia RM z dnia 30 września 1980 r. wykraczających poza delegację usta­ wową, co wynikało z mechanicznego przeniesienia do rozporządze­ nia treści ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach. Dalej autorzy projektu wskazali, że rozciągnięcie zasięgu obowiązywania ustawy na teren wszystkich gmin usunie dotychczasowy mankament
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: