Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00230 004582 13085440 na godz. na dobę w sumie
Uwarunkowania handlu detalicznego żywnością ekologiczną - ebook/pdf
Uwarunkowania handlu detalicznego żywnością ekologiczną - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 175
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-332-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem książki są problemy związane z handlem detalicznym żywnością ekologiczną. W szczególności zostały omówione podstawowe kanały detalicznej dystrybucji ekoproduktów, czynniki warunkujące poprawę dostępności i wzrost asortymentu żywności ekologicznej,

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Smoluk-Sikorska Władysława Łuczka Uwarunkowania handlu detalicznego żywnością ekologiczną Dr Joanna SMOLUK-SIKORSKA – doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Eko- nomii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Jej zainteresowania naukowe obejmują rynek żywności ekologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem kanałów dystrybucji ekopro- duktów, jak również procesy globalizacji zachodzące na rynku piwa. Jest autorką i współ- autorką ponad 30 publikacji naukowych w języku polskim i angielskim, a także przewod- nika dla konsumentów żywności ekologicznej. Prowadziła szereg szkoleń z zakresu rynku ekoproduktów, adresowanych zarówno do handlowców, jak i rolników produkujących żyw- ność ekologiczną. Prof. dr hab. Władysława ŁUCZKA – pracownik Uniwersytetu Przyrodniczego w Pozna- niu. Rolnictwo ekologiczne i rynek jego produktów jest jednym z głównych obszarów jej za- interesowań. Jako jedna z pierwszych prowadziła badania wśród producentów i konsumen- tów żywności ekologicznej, zmierzające do identyfikacji podstawowych czynników popyto- wo-podażowych rozwoju rynku tych produktów oraz jego barier. Jest autorką kilkudziesię- ciu artykułów na ten temat, w tym książki pt. Rynek żywności ekologicznej. Wyznaczniki i uwarunkowania rozwoju, PWE, Warszawa 2007. Obecna książka jest efektem badań pro- wadzonych nad handlem żywnością ekologiczną. Przedmiotem niniejszej publikacji są podstawowe, a zarazem stosunkowo nowe, problemy związane z handlem detalicznym żywnością ekologiczną. Dynamicznie rozwijające się rol- nictwo ekologiczne w Polsce stwarza nowe wyzwania dla handlu detalicznego żywności eko- logicznej. Głównym celem książki jest diagnoza i charakterystyka uwarunkowań rozwoju tego handlu w Polsce. W szczególności omówiono podstawowe kanały detalicznej dystrybu- cji ekoproduktów, czynniki warunkujące poprawę dostępności i wzrost asortymentu żywno- ści ekologicznej oraz charakter związków detalistów z dostawcami. Podjęto również próbę identyfikacji stosowanych przez handel strategii i instrumentów marketingowych, zwłasz- cza polityki cenowej i promocyjnej. Książka adresowana jest do studentów kierunków ekonomicznych i przyrodniczych, zain- teresowanych marketingiem i rolnictwem ekologicznym, oraz do praktyków gospodarczych powiązanych z tym rolnictwem i handlem jego produktami. ul. Kostrzewskiego 1, 00-768 Warszawa tel. 22 851 45 61, 22 851 45 62 fax 22 841 98 91 www.difin.pl ISBN 978-83-7930-331-1 l U w a r u n k o w a n i a h a n d u d e t a l i c z n e g o ż y w n o ś c i ą e k o o g i c z n ą l Joanna Smoluk-Sikorska Władysława Łuczka Uwarunkowania handlu detalicznego żywnością ekologiczną Joanna Smoluk-Sikorska Władysława Łuczka Uwarunkowania handlu detalicznego żywnością ekologiczną Copyright © by Difin SA Warszawa 2014 Publikacja dofinansowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach projektu badawczego pt. „Stan i uwarunkowania rozwoju handlu detalicznego żywnością ekologiczną”. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. Książka ta jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo. Wydanie pierwsze Recenzent: dr hab. Halina Kałuża, prof. UPH Redaktor prowadzący: Tomasz Serafin Korekta: Anna Krasucka Projekt okładki: As-art, Violetta Nalazek Fotografia na okładce: www.sxc.hu ISBN 978-83-7930-332-8 Difin SA Warszawa 2014 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. 22 851 45 61, 22 851 45 62, fax 22 841 98 91 Księgarnie internetowe Difin: www.ksiegarnia.difin.pl www.ksiegarniasgh.pl Skład i łamanie: Jan Kapla, Edit sp. z o.o. Wydrukowano w Polsce Spis treści Wstęp 7 Rozdział 1. Znaczenie rolnictwa ekologicznego 1.1. Istota i korzyści rolnictwa ekologicznego 1.3. Rolnictwo ekologiczne jako element polityki rolnej 1.4. Aktualny stan rolnictwa ekologicznego na świecie 1.5. Rynek żywności ekologicznej Rozdział 2. Uwarunkowania rolnictwa ekologicznego w Polsce 2.1. Przesłanki przyrodnicze, ekonomiczne i społeczne rozwoju rolnictwa ekologicznego 2.2. Regulacje prawne ekologicznych metod produkcji 2.3. Instrumenty wsparcia gospodarstw ekologicznych 2.4. Zmiany ilościowe w rolnictwie ekologicznym Rozdział 3. Handel detaliczny żywnością ekologiczną 3.1. Specyficzne cechy dystrybucji i handlu żywnością ekologiczną 3.2. Organizacja sprzedaży żywności ekologicznej w placówkach handlowych 3.3. Poziom i zróżnicowanie oferty asortymentowej 3.4. Związki handlu detalicznego ekożywnością z dostawcami 3.5. Wybrane instrumenty marketingu 3.6. Polityka cenowa 3.7. Perspektywy rozwoju handlu detalicznego i rynku żywności ekologicznej Zakończenie Literatura 11 11 33 51 54 63 63 67 72 79 90 90 101 105 113 122 135 150 159 163 Wstęp Rolnictwo ekologiczne jest jednym z kluczowych elementów zrównoważonego rozwoju. W odróżnieniu od rolnictwa intensywnego, opartego głównie na celach ekonomicznych, najważniejsze znaczenie przypisuje ono krótko- i długookre- sowym celom ekologicznym. Jego cechą charakterystyczną jest to, że w sposób harmonijny łączy cele środowiskowe z celami gospodarczymi i społecznymi, dlatego jest uznawane za jeden z podstawowych czynników wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich. Szacuje się, że obecnie rolnictwo ekologiczne rozwijane jest w ponad 160 krajach, natomiast powierzchnia upraw ekologicznych wynosi 37,5 mln ha. Warunkiem dynamicznego rozwoju rolnictwa ekologicznego jest efektywnie funkcjonujący rynek jego produktów. W 2012 r. wartość światowego rynku żyw- ności ekologicznej była oceniana na ponad 50 mld euro, z czego największy udział miały Stany Zjednoczone i kraje Unii Europejskiej. W krajach tych rynek ekoproduktów charakteryzuje się efektywnymi kanałami dystrybucji, zapewnia- jącymi opłacalny zbyt z gospodarstw i przetwórni ekologicznych. W Polsce istnieją korzystne warunki dla rozwoju ekologicznych metod pro- dukcji z uwagi na stosunkowo niewielki stopień chemizacji rolnictwa. System ten może stać się jednym z elementów składowych zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Po pierwsze, rolnictwo ekologiczne wymaga większych nakładów siły roboczej niż rolnictwo konwencjonalne, co sprzyja utrzymaniu miejsc pracy na wsi. Po drugie, uzyskiwanie wyższych cen za produkty ekolo- giczne oraz dopłat do powierzchni upraw przyczynia się do wzrostu dochodów rolniczych. Po trzecie, polska żywność ekologiczna ma szanse eksportowe na rynku europejskim ze względu na przewagę konkurencyjną wynikającą z niż- szych kosztów produkcji. W związku z przystąpieniem Polski do UE zostały wprowadzone dopłaty do powierzchni upraw ekologicznych, co spowodowało dynamiczny wzrost po- wierzchni upraw i liczby gospodarstw ekologicznych. Tymczasem rynek nadal charakteryzuje się niskim stopniem rozwoju, dlatego w gospodarstwach nasiliły się trudności ze zbytem. 8 Wstęp Słabością rynku żywności ekologicznej jest mała przejrzystość sfery dystry- bucji i handlu. Mimo, że powstała już pewna liczba opracowań dotyczących funkcjonowania rynku żywności ekologicznej w Polsce, to jednak niezbędne są pogłębione badania nad tą problematyką. Głównym celem niniejszej książki jest diagnoza stanu i charakterystyka uwarunkowań rozwoju handlu detalicznego żywnością ekologiczną w Polsce. Podjęto również próbę odpowiedzi na pytania, jakie czynniki mają wpływ na poprawę dostępności i poszerzenie asortymentu żywności ekologicznej, jaki charakter mają związki detalistów z dostawcami oraz jakie strategie i instrumen- ty marketingu są najczęściej wykorzystywane w badanych placówkach handlo- wych. Przeprowadzone badania zostały sfinansowane przez Ministerstwo Na- uki i Szkolnictwa Wyższego w ramach projektu badawczego nr NN112 385440 pt. „Stan i uwarunkowania handlu detalicznego żywnością” ekologiczną realizo- wanego w latach 2011–2014. Niniejsza książka składa się ze wstępu, trzech rozdziałów i zakończenia. Dwa pierwsze rozdziały stanowią jej część literaturową. Zostały one oparte na licz- nych opracowaniach, zagranicznych i polskich oraz dokumentach krajowych i międzynarodowych organizacji, takich jak: Inspekcja Jakości Handlowej Arty- kułów Rolno-Spożywczych, Eurostat, Komisja Europejska, Instytut Badawczy Rolnictwa Ekologicznego czy Międzynarodowa Federacja Ruchów Rolnictwa Ekologicznego. Trzeci rozdział ma charakter empiryczny i przedstawia wyniki oraz wnioski z przeprowadzonych badań w sferze handlu detalicznego. W pierwszym rozdziale scharakteryzowana została istota i znaczenie rolnic- twa ekologicznego we współczesnym świecie, ze szczególnym uwzględnieniem korzyści środowiskowych, ekonomiczno-społecznych, zdrowotnych i etycz- nych związanych z jego rozwojem. Przedstawiono również miejsce rolnictwa ekologicznego w polityce rolnej UE, zwłaszcza regulacje prawne oraz system wsparcia ekologicznych metod produkcji i jego przeobrażenia w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Następnie omówiono aktualny stan rolnictwa ekologicznego na świecie. W końcowej części rozdziału zaprezentowane zostały podstawowe ce- chy i elementy rynku produktów ekologicznych. Kolejny rozdział dotyczy uwarunkowań rozwoju ekologicznych metod pro- dukcji w Polsce. Skoncentrowano się na uwarunkowaniach przyrodniczych, ekonomicznych, społecznych i prawnych. Przedstawione zostały również in- strumenty wsparcia ekologicznych metod produkcji, w tym system dopłat do kosztów kontroli i poziom dotacji przysługujących rolnikom w ramach progra- mu rolnośrodowiskowego. Następnie zaprezentowano ilościowe zmiany w rol- nictwie ekologicznym w latach 1990–2012 pod względem liczby i powierzchni gospodarstw, ich wielkości oraz struktury upraw. Wstęp 9 W rozdziale trzecim przedstawiono wyniki badań ankietowych przeprowa- dzonych wśród placówek zajmujących się handlem żywnością ekologiczną. Za- wiera on charakterystykę sklepów specjalistycznych, drobnodetalicznych (ogól- nospożywczych) i placówek należących do sieci handlowych pod względem wielkości i zróżnicowania oferty asortymentowej oraz charakteru związków z dostawcami. Podjęta została również próba identyfikacji wykorzystywanych przez te sklepy strategii i instrumentów marketingowych, w szczególności sto- sowanej polityki cenowej i promocyjnej. Rozdział zamyka ocena perspektyw rozwoju rynku i handlu detalicznego ekożywnością w Polsce. R o Z d Z i a ł 1 Znaczenie rolnictwa ekologicznego 1.1. istota i korzyści rolnictwa ekologicznego W początkach drugiej połowy ubiegłego wieku większość krajów europejskich cechował deficyt żywności, dlatego polityka rolna tego okresu opierała się na stosowaniu szeregu instrumentów stymulujących wzrost produkcji w celu za- pewnienia samowystarczalności żywnościowej. Wiązało się to z koniecznością prowadzenia działań zmierzających do obniżki kosztów produkcji. Przyczyni- ła się ona do spadku cen, jak również wzrostu zróżnicowania asortymentowe- go i poprawy dostępności produktów żywnościowych. Szybkie tempo rozwo- ju nowych technologii w przemyśle chemicznym i maszynowym dostarczyło rolnictwu znacznych ilości nowoczesnych środków plonotwórczych. Na ma- sową skalę stosowano nawozy sztuczne, środki ochrony roślin i sprzęt rolni- czy, co skutkowało przede wszystkim wzrostem wydajności produkcji rolnej. W znacznie mniejszym stopniu wykorzystywano tradycyjne metody oparte na naturalnych procesach zachodzących w przyrodzie (Zysnarska 1997), a takie cechy gospodarstw, jak wielokierunkowość, samowystarczalność i organiczny charakter1, straciły na znaczeniu na rzecz specjalizacji, technizacji i intensyfi- kacji produkcji. Procesy te przyczyniły się do wzrostu zanieczyszczenia środowiska, a w ślad za tym do degradacji środowiska rolniczego. Mimo tego przez długi okres w ra- chunku kosztów nie uwzględniano środowiskowych konsekwencji intensyfi- kacji produkcji, na które składały się m.in. erozja i wyjałowienie gleb, zanie- 1 Organiczny charakter gospodarstwa polega na wykorzystywaniu i współdziałaniu wszyst- kich elementów gospodarstwa, łącznie z odpadami, w celu optymalnej produkcji żywności. W sys- temie takim minimalizuje się środki pochodzące spoza gospodarstwa, a samo gospodarstwo trak- tuje się jako odrębnie i samodzielnie funkcjonujący organizm. 12 Rozdział 1. Znaczenie rolnictwa ekologicznego czyszczenie wód gruntowych oraz zmniejszenie bioróżnorodności. Dodatkowo, dynamiczny wzrost gospodarczy i technologiczny wymagał coraz większych nakładów w sektorze rolnym (głównie w produkcji nawozów sztucznych i che- micznych środków ochrony roślin), co przyczyniło się do nadmiernej eksploata- cji zasobów energetycznych i surowców naturalnych. Występowanie negatywnych skutków rozwoju intensywnych metod pro- dukcji rolnej zrodziło potrzebę zmian w podejściu do problemu oddziaływania rolnictwa na środowisko przyrodnicze. Świadomość konsekwencji stosowania nowoczesnych praktyk rolniczych wywołała wzrost zainteresowania żywnością produkowaną bez użycia środków chemicznych. Stopniowo zmieniała się rów- nież rola rolnictwa w gospodarce. Europa Zachodnia osiągnęła podstawowy cel polityki rolnej, jakim była samowystarczalność żywnościowa, dlatego argumen- ty przemawiające za dalszym, intensywnym zwiększaniem produkcji żywności straciły na znaczeniu. Rozwój gospodarczy i równoczesna poprawa sytuacji dochodowej konsumen- tów spowodowały wzrost wymagań dotyczących cech jakościowych produktów żywnościowych (Michna 2000). Na zmiany w konsumpcji duży wpływ miały zagrożenia zdrowotne, spowodowane zanieczyszczeniem środowiska przyrod- niczego i przypadkami spadku jakości produktów żywnościowych. Skutkowało to zmianą preferencji części konsumentów znajdującą odzwierciedlenie w ro- snącym popycie na produkty odznaczające się wysokimi walorami zdrowotnymi oraz smakowymi, co z kolei wywołało określone procesy dostosowawcze po stronie podaży i handlu żywnością. Kryzys ekologiczny, zmiany ilościowe w produkcji rolnej, jak i liczne zacho- rowania na choroby cywilizacyjne skutkowały rosnącym zainteresowaniem sys- temami rolniczymi przyjaznymi środowisku. Najbardziej powszechnym z tych systemów jest rolnictwo ekologiczne. Jego początki sięgają lat 20. XX wieku, ale przez długi okres miało ono niewielkie znaczenie i dopiero pół wieku później zaczęło rozwijać się na szerszą skalę jako metoda produkcji alternatywna w sto- sunku do rolnictwa konwencjonalnego. Za prekursora rolnictwa ekologicznego powszechnie uważa się twórcę me- tody biodynamicznej, Rudolfa Steinera – austriackiego filozofa i przyrodnika. Metoda biodynamiczna zakłada ścisły związek, jaki zachodzi między ziemią, człowiekiem i kosmosem. Szczególną rolę przypisuje ona działaniu pierwiast- ków zarówno materialnych, jak i niematerialnych, za pomocą których można aktywizować glebę i podwyższać jej urodzajność. Warto podkreślić, że Steiner jako jeden z pierwszych postulował traktowanie gospodarstwa jako odrębnego organizmu o zamkniętym obiegu materii (Sołtysiak 1993). Kolejną metodą gospodarowania jest metoda organiczno-biologiczna, roz- wijana przez szwajcarskiego działacza chłopskiego Hansa Müllera, który na po- 1.1. istota i korzyści rolnictwa ekologicznego 13 czątku lat 30. XX wieku założył Chłopski Ruch Ojczyźniany. Jest on uznawany za twórcę systemu opartego na przesłankach społeczno-ekonomicznych, które przejawiały się głównie w działaniach na rzecz umacniania drobnej gospodarki chłopskiej i uniezależnienia od przemysłu. W odniesieniu do samego gospoda- rowania najważniejszym elementem tej metody jest utrzymanie żyzności gleby w gospodarstwie funkcjonującym na podstawie zamkniętego obiegu materii. Teoretyczne podstawy rolnictwa organiczno-biologicznego zostały stworzone przez niemieckiego lekarza Hansa Petera Ruscha w publikacji Żyzność gleby (Bechmann 1993). Natomiast w Wielkiej Brytanii najbardziej powszechną metodą rolnictwa ekologicznego, zaproponowaną przez Alberta Howarda i Evę Balfour, jest me- toda organiczna, która bazuje na wzajemnych zależnościach zachodzących między glebą a roślinami. Z kolei w Stanach Zjednoczonych rozwijała się me- toda organiczna stworzona przez Jerome’a Irvinga Rodale’a, według którego podwyższoną zawartość próchnicy w glebie uzyskać można jedynie poprzez stosowanie minerałów pochodzenia naturalnego (np. zmielonych skał) zapew- niających odpowiedni rozwój roślin. Ostatnią metodą rolnictwa ekologicznego jest rozwijana we Francji meto- da biologiczna opracowana przez Raoula Lemaire’a i Jeana Bouchera, w której podstawowe znaczenie ma wykorzystanie kompostów z dodatkiem glonów mor- skich podwyższających żyzność gleby. Z ruchu opartego na metodzie biologicz- nej wyodrębniły się dwa nurty, komercyjny – utożsamiany z firmą Lemaire, oraz niekomercyjny, związany ze znaną na świecie organizacją Nature et Progrès zrzeszającą rolników ekologicznych i upowszechniającą rolnictwo ekologiczne oraz jego produkty (Statuts... 2006). Mimo że metody te w pewnym stopniu różnią się pod względem niektórych przesłanek i założeń, jak również dopuszczalnych praktyk rolniczych oraz środków, to przede wszystkim mają wiele cech wspólnych (tab. 1.1). Po pierw- sze, traktują one gospodarstwo jako odrębny, samodzielnie funkcjonujący or- ganizm. Po drugie, zakładają ograniczone stosowanie środków pochodzących spoza gospodarstwa. Po trzecie, opierają się na naturalnych metodach użyź- niania gleby. Po czwarte, ich celem jest produkcja pełnowartościowej żywno- ści o jak najwyższych cechach jakościowych przy zachowaniu równowagi we współfunkcjonowaniu przyrody i człowieka (Vogt 2001). Ze względu na owe podobieństwa przedstawione metody z czasem zaczęto określać rolnictwem ekologicznym. 14 Rozdział 1. Znaczenie rolnictwa ekologicznego - e z r k , c e i n e i w o r k ( e n z c i m a n y d o i b y t a r a p e r P , a w y z r k o p , k e n a i m u r ( e w o ł o i z i ) a k n o i m , ) k e ł z o k , u b ę d a r o k , k e z s i n m , k i n w a w r k k i n r o b o y n b ę r d o o k a j ę i s e j u t k a r t o w t s r a d o p s o G - r e i p o u i c r a p o w y c ą j u n o j c k n u f m e t s y s e r ó t k , e n l a i r e t a m e i n , y d o r y z r p i j c u l o w e i e n l a i r e t a m i k t s a i w o d ę i s ą j a i n y z c y z r p z a f o d e n a w o s o t s o d ą s e z c i n l o r i k y t k a r P u s o m s o k i a w t s ń e z c e ł o p s , a k e i w o ł z c i fi o z o p o r t n a a n a t r a p o a d o t e M a c y ż ę i s k y n i l ś o r , k e t z s e r e i n a w o s o t s , e i n a w o t s o p m o K k i n r o b o , n a i m z o d o ł p , h c y n w i n ż o p u g e i b o m y t ę i n k m a z a n a t r a p o a d o t e M y ł a k s e n o l e i m z , e w o k l y t o m - z c i m e h c w ó k d o r ś u ł a i z d u z e b a j c k u d o r P y b e l g - o w a n e i n a i n h c l u p s e i k o b ę ł g , h c y n o l e i z w ó z e i n a w o s o t s , n a i m z o d o ł p , t s o p m o K , h c y w o k z c ą r t s h c i k s r o m w ó n o l g n i l ś o r a w a r p u , t s o p m o K z u g ą i c y w e i n a w o s o t s a i n p a w a ł d ó r ź o k a j - a n z e ż u d y c i n h c ó r p a i n e z r o w t e i s e c o r p W m o m z i n a g r o o r k i m ę i s e j u s i p y z r p e i n e z c - a z w h c y w o k u a n ń e ż o ł a z z a r o o g e n z c e ł - o p s u h c u r e i z a b a n a n a j i w z o r a d o t e M e i b e l g w w ó m z i n a g r o o r k i m i l o r e i s e r k u ł a i z d u z e b a j c k u d o r p t s e j ą d a s a z ą n w ó ł G h c y n z c i m e h c w ó k d o r ś h c y n z c u t z s w ó k d o r ś ę i s e j u s o t s e i n j e t e i z d o t e m W u n a t s u k z ą i w z e i n e z c a n z ę i s a l ś e r k d o P a i w o r d z m e n a t s e z y d o r y z r p i y b e l g h c y n z c i m e h c a k e i w o ł z c i i r e t a m h c y n i k y t k a r p   i i k d o r Ś i ł a n e ż o a z e n w ó G ł j e c s e m i   i s a z C i a n a t s w o p i l m y n z c g o o k e e w t c n o r   i l i w e n a w o s o t s y d o t e M . 1 . 1 a l e b a T – – – – – – , a i n d o h c s w , u k e i w X X c e i m e i N ć ś ę z c . 0 2 a t a L u k e i w X X . 0 4 – 0 2 a t a L a i n a t y r B . k l W , u k e i w X X . 0 4 a t a L e n o z c o n d e j Z y n a t S – , u k e i w X X . 0 5 – 0 3 a t a L a i r a c j a w z S – – – , u k e i w X X . 0 6 – 0 5 a t a L a j c n a r F a c r ó w T a d o t e M r e n i e t S f l o d u R a n z c i m a n y d o i B , d r a w o H t r e b l A r u o f l a B a v E a n z c i n a g r O g n i v r I e m o r e J e l a d o R , r e l l ü M h c s u R s n a H r e t e P - a g r o - o n z c i g o l o i B a n z c i n , r e h c u o B n a e J e r i a m e L l u o a R a n z c i g o l o i B , 1 0 0 2 , u a b d n a L i e g o o k Ö l , I l i i e T – m u a R n e g h c a r p s h c s t u e d m i s u a b d n a L i n e h c s g o o k ö l s e d i e t h c h c s e G , . G t g o V , 7 9 9 1 ń u r o T , K M U . d y W , i m , . i U k a s y t ł o S ; 9 1 1 . r n , 1 0 0 2 , u a b d n a L e g o o k Ö i l , I I l i i e T – m u a R n e g h c a r p s h c s t u e d m i i s u a b d n a L n e h c s g o o k ö s e d e t h c h c s e G i l , . G t g o V , 8 1 1 . r N - o K E i e n e z s y z r a w o t S i , k a s y t ł o S . U . d e r , i k y t k a r p o d i i r o e t d O i . e n z c g o o k e l o w t c n o R l i ] : w [ , d o t e m d ą g e z r p l y n z c y r o t s h i i – e n z c g o o k e l o w t c n o R l i i - y n z c g o o k e i l m a d o t e m j e n a z r a w t y w i c ś o n w y ż i j j c k u d o r p u o w z o r a n a w o k n u r a w u i i e n z c m o n o k E , . E a k s r a n s y Z e w a t s d o p a n i i ł e n s a w e n a w o c a r p o : ł o d ó r Ź . 3 9 9 1 a w a z s r a W , d N a L 1.1. istota i korzyści rolnictwa ekologicznego 15 W latach 70. ubiegłego wieku w Europie wśród praktyków i badaczy zwią- zanych z naukami rolniczymi wzrosło zainteresowanie alternatywnymi meto- dami produkcji żywności. W 1972 r. z inicjatywy organizacji Nature et Progrès utworzono Międzynarodową Federację Ruchów Rolnictwa Ekologicznego (ang. International Federation of Organic Movements – IFOAM), która stawia- ła sobie za cel wymianę informacji, a także ujednolicanie kryteriów rolnictwa ekologicznego obowiązujących w poszczególnych organizacjach. Rok później, w Szwajcarii powstał Instytut Badawczy Rolnictwa Ekologicznego (niem. For- schungsinstitut für Ökologischen Landbau – FiBL), który stał się jednocześnie największym na świecie ośrodkiem naukowym prowadzącym badania nad rol- nictwem ekologicznym (Is organic... 2003). W latach 80. XX wieku w wielu krajach zaczęły powstawać organizacje zrzeszające producentów żywności ekologicznej, takie jak Związek Szwaj- carskich Organizacji Rolnictwa Biologicznego (niem. Vereinigung schwei- zerischer biologischer Landbau Organisationen – VSBLO), (Wehrle 1997), niemiecki AGÖL – Grupa Robocza Rolnictwa Ekologicznego (niem. Arbeits Gemeinschaft Ökologischer Landbau), czy węgierska Biokultúra (Sołty- siak 1998, Vogt 2001). Każda z tych organizacji opracowała własne, odręb- ne standardy i wymogi rolnictwa ekologicznego. Dlatego w IFOAM podjęto decyzję o przyjęciu powszechnego systemu kryteriów ekologicznych metod gospodarowania. W strukturach federacji powstał komitet, którego zadaniem było opracowywanie ramowych założeń rolnictwa ekologicznego. W 1982 r. opublikowano pierwszą wersję tych założeń, co pozwoliło osiągnąć pewien stopień ujednolicenia standardów rolnictwa ekologicznego obowiązujących w poszczególnych krajach i organizacjach. Założenia te podlegają systema- tycznemu przeglądowi ze względu na konieczność dostosowywania do zróżni- cowanych i zmieniających się warunków gospodarczych, społecznych i przy- rodniczych w różnych regionach świata. We wrześniu 2005 r. IFOAM opracowała najnowszą wersję założeń rolnic- twa ekologicznego. Przyjęto cztery główne zasady leżące u podstaw tej metody produkcji (The Principles... 2006), a mianowicie: – zasadę zdrowotności, – zasadę ekologii, – zasadę sprawiedliwości, – zasadę troskliwości. Zasada zdrowotności wskazuje na to, że rolnictwo ekologiczne wywiera pozytywny wpływ na glebę, organizmy żywe, człowieka oraz ziemię. Każdy organizm jest określonym elementem ekosystemu i oddziaływuje na pozostałe jego części. Rolą rolnictwa ekologicznego w procesie produkcji, przetwórstwa, 16 Rozdział 1. Znaczenie rolnictwa ekologicznego dystrybucji i konsumpcji jest wspieranie zdrowia. W szczególności zasada ta do- tyczy wytwarzania bezpiecznej żywności. Dlatego w produkcji rolnej unika się stosowania nawozów sztucznych, pestycydów, leków (w przypadku zwierząt), a w przetwórstwie dodatków do żywności. Według zasady ekologii rolnictwo ekologiczne opiera się na żywych sys- temach oraz cyklach przyrody, współpracuje z nimi, naśladuje je i wspomaga. Dobrostan zwierząt uzyskuje się poprzez zachowanie ekologicznych, tj. zbliżo- nych do naturalnych warunków życia. Natomiast nakłady redukuje się poprzez powtórne wykorzystanie materiałów, recykling oraz racjonalne gospodarowanie zasobami i energią. Rolnictwo ekologiczne osiąga równowagę dzięki optymal- nemu planowaniu produkcji oraz obsady zwierząt przy zapewnieniu biologicz- nej i rolniczej różnorodności gatunków. Zgodnie z zasadą sprawiedliwości rolnictwo ekologiczne jest systemem, który gwarantuje sprawiedliwość szans życiowych wszystkich organizmów. Duże znaczenie ma humanitarny stosunek człowieka do innych gatunków, jak również sposób gospodarowania zasobami, umożliwiający korzystanie z nich organizmom żyjącym obecnie i w przyszłości. Zasada troskliwości mówi, że rolnictwo ekologiczne w sposób przezorny i odpowiedzialny chroni zdrowie oraz dobrostan obecnych i przyszłych pokoleń, jak również samo środowisko. Nauce przypisuje się szczególne zadanie polega- jące na zapewnieniu bezpiecznego charakteru rolnictwa ekologicznego w celu uniknięcia zagrożeń rodzących nieprzewidziane konsekwencje (np. poprzez sto- sowanie inżynierii genetycznej). Rolnictwo ekologiczne w rozumieniu IFOAM jest traktowane szeroko, jako system zmierzający do osiągnięcia celów środowiskowych, ekonomicz- nych i społecznych. Z tego punktu widzenia jest to sposób gospodarowania, który „wspiera zdrowie gleb, ekosystemów i ludzi. Polega na procesach eko- logicznych, bioróżnorodności i cyklach biologicznych dostosowanych do lokalnych warunków oraz unikaniu nakładów z zewnątrz związanych z nie- korzystnymi efektami. Rolnictwo ekologiczne łączy tradycję, innowacyjność i naukę w celu poprawy stanu wspólnego środowiska, a także wsparcia spra- wiedliwych związków oraz wysokiej jakości życia wszystkich włączonych w ten system” (Definition... 2008). Tak zdefiniowane rolnictwo ekologiczne nie stanowi powrotu do historycznych metod produkcji rolnej. Co więcej, jest ono nowoczesną metodą opartą na osiągnięciach nauki, aczkolwiek wykorzy- stywanych wybiórczo, w celu zachowania podstawowego założenia, jakim jest ochrona środowiska (Definition... 2006). Podobne ujęcie rolnictwa ekologicznego pod pewnymi względami zawiera Kodeks Żywnościowy (Guidelines... 2001). Wynika to m.in. z tego, że kryte- 1.1. istota i korzyści rolnictwa ekologicznego 17 ria określone przez FAO2/WHO3 w znacznej mierze opierają się na zasadach sformułowanych przez IFOAM, chociaż w większym stopniu odnoszą się do roli rolnictwa ekologicznego w przyrodzie. Kodeks określa rolnictwo ekolo- giczne jako holistyczny sposób gospodarowania, który wspiera zdrowy system agrobiologiczny, biologiczną różnorodność, cykle biologiczne i biologiczną aktywność gleby. Jest to metoda produkcji, która w jak największym stopniu wykorzystuje biologiczne, mechaniczne i tradycyjne metody produkcji bez użycia środków syntetycznych. W szczególności celem rolnictwa ekologicz- nego jest: – wspieranie biologicznej różnorodności w obrębie całego gospodarstwa, – poprawa aktywności biologicznej gleby, – utrzymanie długotrwałej żyzności gleby, – przetwarzanie odpadów w celu dostarczenia glebie składników odżywczych, – stosowanie w jak największym stopniu zasobów odnawialnych, – wspieranie racjonalnego wykorzystywania gleby, wody i powietrza oraz mi- nimalizowanie wszelkich form zanieczyszczeń rolniczych, – zachowanie ekologicznych właściwości produktów w przetwórstwie. W nauce w różnym czasie podejmowano próby określenia definicji ekolo- gicznych metod produkcji. Powstało wiele stosunkowo odmiennych podejść obejmujących różne aspekty rolnictwa ekologicznego (Lampkin 1994). Wielo- aspektowość rolnictwa ekologicznego i szereg sfer działalności człowieka, na które wywiera ono wpływ utrudnia stworzenie jednej, uniwersalnej definicji. Początkowo badacze akcentowali głównie środowiskowy charakter rolnictwa ekologicznego, równocześnie podkreślając całościowość systemu rolniczego. Northbourne (1940), który jako pierwszy zastosował pojęcie organic farming, zwracał uwagę na holistyczny charakter rolnictwa, zwłaszcza na znaczenie ma- łych, zrównoważonych, samowystarczalnych i stabilnych ekologicznie gospo- darstw tworzących dynamicznie funkcjonujący system produkcji. Holistycz- ny charakter rolnictwa ekologicznego podkreślała również Mannion (1995). Według niej celem ekologicznych metod produkcji jest budowanie głębokiej współzależności między organizmami funkcjonującymi w obrębie gospodarstwa a produkcją i środowiskiem. Wraz z rozwojem ekologicznych metod produkcji dostrzeżono szereg in- terakcji zachodzących między ekologicznym systemem produkcji a otocze- niem, zarówno przyrodniczym, jak i ekonomiczno-społecznym. W związku 2 Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (ang. Food and Agricul- ture Organisation). 3 Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organisation).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Uwarunkowania handlu detalicznego żywnością ekologiczną
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: