Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00352 006224 19033644 na godz. na dobę w sumie
Uzbekistan. Perła Jedwabnego Szlaku - książka
Uzbekistan. Perła Jedwabnego Szlaku - książka
Autor: , , Liczba stron: 384
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-5143-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po krajach
Porównaj ceny (książka, ebook (-35%), audiobook).

Uzbekistan to najbardziej znany i najczęściej odwiedzany przez turystów kraj Azji Środkowej, ucieleśniający romantyczne wyobrażenia o starożytnym Wschodzie i Jedwabnym Szlaku. Znajdziemy tu wspaniałe średniowieczne miasta słynące z bogato zdobionych meczetów, medres i karawanserajów, mauzolea miejscowych władców, pustynne twierdze, a także zabytki, muzea i inne pamiątki związane z okresem, gdy ziemie te pozostawały pod panowaniem carskiej Rosji i Związku Radzieckiego. Orientalna egzotyka, której odcienie zawdzięcza Uzbekistan rodzimym plemionom turkijskim - protoplastom Uzbeków, oraz kolejnym obecnym tu potęgom - Persom, Seleucydom, Arabom, Mongołom i in., przeplata się tu z siermiężną, wciąż silnie zakorzenioną rzeczywistością radziecką. Nasyceni obcowaniem z perłami architektury - skarbami Samarkandy, Buchary i Chiwy, chwilę odpoczynku znajdziemy w Górach Czatkalskich i innych przyrodniczych enklawach. Wyjątkowym przeżyciem będzie także spotkanie z pustynią Kyzył-kum, półwyschniętym Jeziorem Aralskim i bezkresnymi pustaciami płaskowyżu Ustiurt, gdzie dotrą tylko najwytrwalsi.

Lubisz podróżować samodzielnie? Chciałbyś poznać historię, kulturę i przyrodnicze atrakcje odwiedzanych krajów, regionów i miast? Seria Bezdroża Classic powstała z myślą o Tobie! Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować wyjazd, stanie się Twoim wiernym towarzyszem podróży i zapewni pasjonującą lekturę także po powrocie!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

382 a d n e g e L Autorzy przewodnika: Symbole stosowane w tekście ™ Trzeba zobaczyć ™ Warto zobaczyć ! Informacja turystyczna # Informator Dojazd, komunikacja $ Noclegi Wyżywienie Miron Kokosiński: Niezbędnik turysty, Zobacz koniecznie, Zaplanuj podróż, Wydarzenia kulturalne, Informacje praktyczne, Informacje krajoznawcze, Kraj w pigułce, Samarkanda i Uzbekistan południowo­wschodni, Kotlina Fergańska, Chiwa i Uzbekistan zachodni, wstępy historyczne do zwiedzania miast i regionów, ramki z ciekawostkami; współautorstwo: Buchara i Uzbekistan środkowy; uzupełnienia w rozdziale Taszkent i okolice (Muzeum Historii Timurydów, Muzeum Sztuk Pieknych Uzbekistanu, Muzeum Historii Uzbekistanu). @ E-mail, strona www . Liczba mieszkańców ( Telefon ) Czas otwarcia * Obiekt przyjazny Magdalena Oczkowska-Janas, Sławomir Janas: Niezbędnik turysty, Zobacz koniecznie, Taszkent i okolice, Buchara i Uzbekistan środkowy; współautorstwo: Zaplanuj podróż (trasy zwiedzania), Informacje praktyczne, miasto Samarkanda, Kotlina Fergańska. - Atrakcja dla dzieci niepełnosprawnym Ľ Obiekt UNESCO Muzea, zabytki + Festiwale, imprezy Aktywny wypoczynek / Trasa samochodowa = Trasa piesza Trasa rowerowa I I l j I f j l i ! # ™ I n f I n f T a r g P o r t , S k l e p M e t r o P o c z t a n t e r n e t P a r k n g i L o t n i s k o p r z y s t a ń o r m a t o r Noclegi i P r z e j ś c e g r a n c z n e i Symbole na mapach D o a z d j B a n k , k a n t o r , , s u p e r m a r k e t Legenda W y ż y w e n e i i D w o r z e c a u t o b u s o w y ™ W a r t o z o b a c z y ć $ Wyżywienie N o c e g S y m b o l e Hotel, hostel Pensjonat, kwatera Kemping, pole biwakowe Schronisko górskie Jurtowisko Restauracja, pizzeria, bar Kawiarnia, cukiernia , k Winiarnia o m Piwiarnia, pub u n k a c a Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Justyna Yiğitler Korekta: Justyna Mroczkowska-Lepka Opracowanie kartograficzne: Rafał Bletek Informacje praktyczne Zwiedzanie Źródło pochodzenia danych kartograficznych: Kościół, klasztor Informacja turystyczna rzymskokatolicki © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Dworzec kolejowy Cerkiew, monaster Zdjęcie na okładce: Leonid Andronov | Shutterstock greckokatolicki Dworzec autobusowy Opieka techniczna: Katarzyna Leja Cerkiew, monaster Lotnisko prawosławny Skład: Miron Kokosiński, Łukasz Krzak Kościół protestancki Port, przystań Projekt okładki: hotmedia Jan Paluch Synagoga, inny obiekt Metro związany z kulturą żydowską Bank, kantor, bankomat Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji n Meczet, inny obiekt f o w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także Targ związany z kulturą D r n m w muzułmańską o kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich a o Sklep, supermarket r m r c Świecki obiekt zabytkowy z j e a e niniejszej publikacji. Poczta c c Ruiny, stanowisko p k a r o Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. archeologiczne t a Internet u e k r y o t Muzeum Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były y s w Parking t c y y z c kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane Obiekt etnogra(cid:29)czny n z Przejście graniczne n e a z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie Zamek, warownia Drogowskaz turystyczny ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji Pałac, kasztel, dwór Apteka zawartych w książce. Z Wieża, fort, brama miejska w Szpital, pogotowie e M z m M r O C Obiekt użyteczności z w d e b y u e u publicznej Policja r z m Wydawnictwo Helion c z z k ą e a e z u z k s e e n u a Pomnik, fontanna k t w m Stacja benzynowa t n ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice m o e , e y k i a t m n a ń z Cmentarz t tel.: 32 2309863 o Placówka dyplomatyczna s o o k k g u n ą r l a Obiekt UNESCO a t e-mail: redakcja@bezdroza.pl s u (cid:29) t r c e Przyroda ą z r Punkt widokowy księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl n y Krzyż, kapliczka Latarnia morska Wiatrak Kenesa Świątynia buddyjska Świątynia konfucjańska, taoistyczna Świątynia hinduska Inna atrakcja Teatr Kino Sala koncertowa, / klub muzyczny A Galeria sztuki k t y Biblioteka, księgarnia w w a n y e Uniwersytet, szkoła wyższa w y Uzdrowisko, źródła p mineralne, termalne o c z Plaża y n e Basen, kąpielisko k Stadion Wypożyczalnia * samochodów Wypożyczalnia rowerów O C z b a Del(cid:29)narium, akwarium e s k o t t Ogród zoologiczny p w r a z r Wypożyczalnia sprzętu y c a żeglarskiego Inny obiekt turystyczny Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: N o http://bezdroza.pl/user/opinie/?beuzb1 c l e g Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Atrakcja przyrodnicza (przyroda ożywiona) Atrakcja przyrodnicza (przyroda nieożywiona) W y Skały, wychodnie skalne ż K y a w Źródło, studnia w a e r Szczyt górski n n e a Przełęcz Jaskinia, grota Wodospad Wydanie I ISBN: 978-83-283-5143-1 Copyright © Helion, 2019 n a m a p a c h Rozrywka i kultura T r a s a s a m o c h o d o w a o r m a c a t u r y s t y c z n a A t r a k c a d a d z i e c P e n s j o n a t , k w a t e r a S c h r o n i s k o g ó r s k e T r z e b a z o b a c z y ć , C e r k e w m o n a s t e r z w ą z a n y z k u l t u r ą T r a s a r o w e r o w a o b e k t z a b y t k o w y a r c h e o o g c z n e R o z r y w k a T r a s a p e s z a i p r a w o s ł a w n y Ľ O b e k t i M u z e a , s t a n o w i s k o p r o t e s t a n c k R e s t a u r a c a j g r e c k o k a t o J u r t o w i s k o n n y o b e k t n n y o b e k t b a n k o m a t S y n a g o g a ż y d o w s k ą k u l t u r a U N E S C O ł , k l a s z t o r K e m p n g i i i W n a r n a i i c u k e r n a i i i P w a r n a i m p r e z y , z a b y t k , p i z z e r i a , i Ś w e c k K o ś c ó i K o ś c ó i H o t e l , h o s t e l a z n y T e e f l o n E - m a R u n y i F e s t i , p u b T e a t r l i c k i l i c k i + = i , l , i i i ) ( . @ l i i i i j l i j i i i ł , i i i - i i i i i j i ł i i , i i i i ł n e p e n o s p r a w n y m i L i i c z b a m e s z k a ń c ó w i l , s t r o n a w w w j , i l p o e b w a k o w e P o l i j c a A p t e k a S z p i t a l , p o g o t o w e i D r o g o w s k a z t u r y s t y c z n y p u b l i c z n e j i O b e k t u ż y t e c z n o ś c i l G a e r i a s z t u k i Z a m e k , w a r o w n a i P a a c ł , k a s z t e l , d w ó r i W e ż a , f o r t , b r a m a m e j s k a i i K n o l k l u b m u z y c z n y S a a k o n c e r t o w a , 3 8 2 S y m b o l e s t o s o w a n e w t e k ś c i e b a r • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę Ikona wyszarzona oznacza obiekt nieopisany w przewodniku • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność Autorzy przewodnika: Miron Kokosiński: Niezbędnik turysty, Zobacz koniecznie, Zaplanuj podróż, Wydarzenia kulturalne, Informacje praktyczne, Informacje krajoznawcze, Kraj w pigułce, Samarkanda i Uzbekistan południowo­wschodni, Kotlina Fergańska, Chiwa i Uzbekistan zachodni, wstępy historyczne do zwiedzania miast i regionów, ramki z ciekawostkami; współautorstwo: Buchara i Uzbekistan środkowy; uzupełnienia w rozdziale Taszkent i okolice (Muzeum Historii Timurydów, Muzeum Sztuk Pieknych Uzbekistanu, Muzeum Historii Uzbekistanu). Magdalena Oczkowska-Janas Sławomir Janas Miron Kokosiński Magdalena Oczkowska-Janas, Sławomir Janas: Niezbędnik turysty, Zobacz koniecznie, Taszkent i okolice, Buchara i Uzbekistan środkowy; współautorstwo: Zaplanuj podróż (trasy zwiedzania), Informacje praktyczne, miasto Samarkanda, Kotlina Fergańska. Uzbekistan Perła Jedwabnego Szlaku Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Justyna Yiğitler Korekta: Justyna Mroczkowska-Lepka Opracowanie kartograficzne: Rafał Bletek Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Zdjęcie na okładce: Leonid Andronov | Shutterstock Opieka techniczna: Katarzyna Leja Skład: Miron Kokosiński, Łukasz Krzak Projekt okładki: hotmedia Jan Paluch Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. k c o t s r e t t u h S m o c . | v o n o r f a S s k e A © l Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Historia w tym kraju jest żywym wulkanem, ciągle burzy się i trwa, i nie widać, żeby chciała się uspokoić, żeby chciała odetchnąć. Ryszard Kapuściński, Imperium Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?beuzb1 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wciąż jednak nie opuszczało mnie przeczucie, że gdzieś u sedna największej połaci lądu na Ziemi, za najbardziej znajomymi państwami, pulsuje inna, na wpół zapomnia- na kraina, a cała reszta to tylko peryferia. Wydanie I ISBN: 978-83-283-5143-1 Copyright © Helion, 2019 Colin Thubron, Utracone serce Azji, przekł. Dorota Kozińska Kup książkę Poleć książkę Niezbędnik turysty zawsze pod ręką Godło Uzbekistanu Flaga Uzbekistanu Polskie placówki dyplomatyczne Ważne telefony Numer kierunkowy: +998 Policja: 102 Pogotowie: 103 Straż pożarna: 101 Ogólny numer alarmowy: 1050 Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Uzbekistanie, Taszkent, ul. Firdavsiy 66; ( +998 78 120 86 50, dyżurny telefon konsularny: +998 93 501 01 21, 17.00–9.00 (po godzinach pracy Ambasady); @ taszkent.amb. sekretariat@msz.gov.pl Elektryczność Gniazdka elektryczne są takie same jak w Polsce (napięcie 220 V, natężenie 50 Hz), nie będziemy potrzebować przejściówek. Dobrze zabrać ze sobą latarkę. W miastach zdarzają się przerwy w dostawach elektryczności. Dotyczy to również zwiedzania – w muzeach może zgasnąć oświetlenie. Na nowych dworcach są ogólnodostępne gniazdka elektryczne. Strefa czasowa UTC+5. W Uzbekistanie nie ma zmiany czasu na letni i zimowy. W okresie zimowym w stosunku do polskiego czasu przestawiamy zegarki o cztery godziny do przodu, w okresie letnim o trzy godziny. Kup książkę Przydatne języki Podobnie jak w pozostałych państwach byłego ZSRR bez problemu porozumiemy się w języku rosyjskim. Warto znać również cyrylicę, jeden z alfabetów stosowanych do zapisu nazw miast lub informacji w przestrzeni publicznej. Uzbecki jest zapisywany łacinką. Młode pokolenie coraz rzadziej posługuje się rosyjskim, ale nie oznacza to powszechnej znajomości angielskiego. W miejscach odwiedzanych przez turystów mówi się po angielsku. Oznaczenia toalet Najczęściej toalety oznaczane są piktogramami, nie ma problemu z rozpoznaniem odpowiednich drzwi. Czasami możemy też znaleźć napisy: damski – xonimlar, męski – erkak. W uzbeckich toaletach bardzo rzadko jest papier toaletowy. Poleć książkę Turystyczny savoir-vivre Informacje dla kierowców Ô Odwiedzając obiekty kultu religijnego, trzeba pamiętać o odpowiednim stro- ju (zakryte ramiona i kolana). Przy wej- ściu do meczetu zawsze należy zdjąć buty, kobiety powinny zakryć włosy. Do niektórych meczetów nie pozwala się wchodzić kobietom – jeśli mamy wątpli- wości, zawsze lepiej zapytać. Ô Przed zrobieniem komuś zdjęcia zawsze lepiej zapytać o zgodę. Ô Targowanie się jest powszechnym zwycza- jem w całej Azji Środkowej. W Uzbekistanie należy się nastawić na bardzo ostre nego- cjacje. Ceny wyjściowe są często bardzo zawyżone. Ô Przy powitaniu warto pamiętać, że męż- czyźnie wypada podać rękę, kobiecie natomiast nie. Z kobietą warto się witać lekkim ukłonem, skinieniem głową, a w bardziej oficjalnych sytuacjach skinie- niem głową z ręką położoną na sercu. Ô Należy szanować chleb. Jeżeli jesteśmy gośćmi w czyimś domu, pamiętajmy, żeby się upewnić, czy gospodarzom nie robi różnicy, kto nalewa zgromadzonym herbatę. Ô Biorąc pod uwagę średnią wieku, Uzbe- kistan jest bardzo młodym krajem. Praw- dopodobnie spotkamy się z dużym zainteresowaniem młodych ludzi, któ- rzy będą chcieli z nami spędzać czas. Uszanujmy to, również odpowiadając zainteresowaniem. Ô Obecni niemal wszędzie funkcjonariusze policji są pomocni i pozytywnie nastawie- ni do turystów. Ze względu na kolor mun- duru powszechnie nazywa się ich „zielo- nymi ogórkami” – w żadnych wypadku nie należy w ich towarzystwie śpiewać pol- skiej piosenki Ogórek zielony ma garnitu- rek, gdyż jest ona zrozumiała dla mówią- cych po rosyjsku. Ô W Uzbekistanie jest uznawane międzynaro- dowe prawo jazdy. Ô Piesi i kierowcy powinni zachować szcze- gólną ostrożność – miejscowi użytkowni- cy dróg bardzo swobodnie traktują przepi- sy ruchu drogowego lub nie stosują się do nich w ogóle. Ô Istnieje obowiązek zapinania pasów i zakaz używania telefonów komórkowych podczas prowadzenia samochodu. Ô Wysokość mandatów nie jest na ogół usta- lona, wciąż dość powszechna jest korupcja. Ô Stan uzbeckich dróg nie jest najlepszy. Ô W Uzbekistanie najpopularniejszym pali- wem jest gaz. Większość stacji benzy- nowych nie ma w ofercie benzyny, a olej napędowy jest niemal nie do zdobycia. Ze względów bezpieczeństwa wszyscy współ- pasażerowie wysiadają z pojazdu jeszcze przed wjazdem na stację paliw. Kierow- ca zabiera pasażerów po zatankowaniu. „Poczekalnie” dla pasażerów to zazwyczaj niewielki plac z kilkoma sklepami, barem i straganami handlarzy. Ô Na granicach między wilajetami są ustawio- ne bramki, które niegdyś służyły do szcze- gółowej odprawy osobistej. Obecnie kon- trole są bardzo powierzchowne, ograniczają się w zasadzie do sprawdzenia dokumen- tów lub zajrzenia do środka pojazdu. Bar- dziej szczegółowo możemy zostać skon- trolowani przy poruszaniu się po Kotlinie Fergańskiej, w wilajecie surchandryjskim i podczas przejazdu przez Amu-darię w oko- licach Chiwy. Ô Uzbeckie drogi zdominowane są przez samochody takich marek jak Chevrolet lub Daewoo. Rzeczywostość ta może być pozor- nie śmieszna, jednak z pewnością przestanie taka być, kiedy będziemy zmuszeni zdobyć części do samochodów innych marek niż wymienione powyżej. Kup książkę Poleć książkę Zagrożenia Przydatne zwroty Ô Potencjalne ryzyko wystąpienia trzęsie- nia ziemi. Ô Bardzo wysoka temperatura w lecie (w VII i VIII na terenach suchych do 46–47oC), która może być groźna, jeśli nie zadbamy o nakrycie głowy i odpowiednie nawodnie- nie organizmu. Ô Problemy żołądkowe związane ze zmia- ną flory bakteryjnej. W Uzbekistanie lepiej unikać wody z niepewnego źródła, najbez- pieczniej jest pić wodę butelkowaną. Ô W okolicach Mujnaku i Nukusu organizm może rożnie zareagować na obecne w powietrzu chemikalia (głównie nawozy sztuczne). Zdarza się, że turyści zaczynają nagle wymiotować. 1 – bir 2 – ikki 3 – uch 4 – to’rt 5 – besh 6 – olti 7 – yetti 8 – sakkiz 9 – to’qqiz 10 – o’m 100 – yuz 1000 – ming Dzień dobry (o każdej porze dnia) – Assalomu alaykum (krócej: Salom) Do widzenia – Hayir Dobranoc – Hayirli tun Ô Drobne oszustwa, które zdarzają się głównie Nazywam się… – Mening ismim… podczas płacenia. Często ułatwia to duża liczba banknotów, którymi się operuje. Nor- mą jest też zawyżanie cen pamiątek (dwu-, trzykrotne) oraz podbijanie cen kursów tak- sówką (wskazane twarde negocjacje). Przelicznik walut* Kurs uzbeckiego suma (UZS) jest niestabilny. W przewodniku wiele przeliczonych cen podano według kursu z lata 2018 r. (1 USD = 7800–7900 UZS). Od lutego 2018 r. kurs suma jest uwolniony na mocy ustawy, ustala się go każdego dnia. Walutę wymieniamy w kantorach lub w państwowych bankach, gdzie dostaniemy nowe banknoty o wysokich nominałach. Kurs UZS z 31 stycznia 2019 r. 10 000 UZS = 4,5 zł = 1,05 EUR = 1,2 USD 1 USD = 8355 UZS 1 EUR = 9550 UZS Kup książkę Tak / Nie – Ha / Yo’q Może – Balki Nie wiem – Bilmayman Nie rozumiem – Tushunmadim Przepraszam – Afu eting Dziękuję – Rahmat Bardzo proszę – Arzimajdi/Marhamat Czy pan, pani mówi po angielsku – Siz Inglizcha gaplashasizmi? Smacznego! – Yoqimli ishtaha! Na zdrowie – Oldik! Ile to kosztuje? – Necha pul turadi? Miłego dnia! – Yahshi ishlang! Pomocy! – Yordam bering! Wezwij policję! – Mirshabni chaqiring! / Policiyaga qo’ng’iroq qiling! Chciałbym (chcę)… – Men buni / istardim… Muszę się zastanowić – Men bu haqda o’ylashim kerak dzień / noc – kun / tun teraz – hozir później – kechroq / so’ng dziś – bugun wczoraj / jutro – kecha / ertaga tanio / drogo – arzonga / judayam ile? / jak? – quancha? / quanday? Poleć książkę Zobacz koniecznie 1 Socrealistyczne centrum Taszkentu Miasto niegdyś było ważnym punk- tem handlowym, jakich w regionie wiele: z medresami, karawanseraja- mi, meczetami i bazarami. To wszyst- ko jednak zniknęło wraz z trzęsieniem ziemi w 1966 r. i zostało zastąpione nowoczesnym, czyli socrealistycz- nym centrum. Dzisiejszy Taszkent to miasto-ogród z wieloma reprezenta- cyjnymi gmachami zlokalizowanymi wokół placu Amira Timura. Obowiąz- kowo trzeba zobaczyć taszkenckie metro, które przeniesie nas niemal do Moskwy czy Sankt Petersburga. Więcej zob. s. 153–157. fot. M. Kokosiński i k s ń i s o k o K . M . t o f Kup książkę Poleć książkę 2 Samarkandzki Registan Otoczony trzema medresami plac to jedno z ikonicznych miejsc kraju. Jednak miasto to nie tylko Registan, ale również nekropolia Szah-i Zinda, mauzoleum Gur-i Mir, meczet Bibi Chanum… Wszyst- kie zdobione błękitnymi mozaikami i timurydzkimi kopułami. Zwie- dzając Samarkandę, warto pamiętać też o pobliskim Szahrisabzie. Więcej zob. s. 188–190. m o c . s o t o h p t i s o p e D | p r a k s u © Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę 3 Buchara Jeden z trzech głównych turystycz- nych punktów kraju. Niegdyś jedno z naj- większych miast na Jedwabnym Szlaku, stolica Chanatu Buchary, do dziś zachowało część ducha przeszłości. Pośrodku głów- nego placu Po-i Kalon wznosi się imponu- jący minaret Kalon. Otoczony pesztakami wciąż działającej medresy Mir-i-Arab oraz meczetu Kalon stanowi jeden z symboli miasta. Drugim z nich jest zdumiewają- ca ogromem cytadela Ark. W gorące dni ochłodzimy się w bazarowych korytarzach, a w nocy przy tłumnie odwiedzanym przez Uzbeków stawie Liab-i Hauz. Więcej zob. s. 248–276. ©Evgeniy Agarkov| stock.adobe.com . m o c e b o d a . k c o t s | k e d u r P l i e n a D © Kup książkę Poleć książkę 4 Iczan Kala w Chiwie O handlowej przeszłości regionu z pew- nością świetnie przypomina chiwańska twierdza Iczan Kala – otoczony potężnymi murami labirynt zaułków, poprzetykany meczetami, medresami i mauzoleami. Po- śród nich nadal toczy się codzienne życie. Według niektórych Chiwa jest miastem jak z baśni, szczególnie o zachodzie słońca. Wię- cej zob. s. 329–346. Czor Minor w Bucharze Mury twierdzy Iczan Kala w Chiwie, widok z wartowni Ak-Szejk Bobo Kompleks Po-i Kalon w Bucharze, widok z murów cytadeli Ark © MARIUSZ PRUSACZYK | stock.adobe.com Kup książkę Poleć książkę Nurata Jezioro Ajdar-kul Zarkent Kanimech M37 Nawoi Zijodin Kuszrabad Jangirabod Pajszanba Kattakurgan Oktosz Pajarik Czelak Dżyzak M39 Buchara Ingiczka Laisz Zarafszan Nurbulok Samarkanda s. 178–179, 184 Mauzoleum imama Al-Buchariego Bulungur Dżomboj Nurobod Jaskinia Hazrat Dauda Urgut A377 Muborak Kompleks Hazrati Kusam Ata A378 Karszy s. 218 Talimardżon Koson Kompleks Sułtan Mir Hajdar Karabułag Beszkent Jangi Niszon Kerki Samarkanda i Uzbekistan południowo-wschodni MAPY SZCZEGÓŁOWE Zobacz koniecznie Warto zobaczyć 0 100 km Czirokczi M39 Szahrisabz s. 205 Jakkabag Kaszk a Kamaszi Guzar Polski cmentarz wojenny w Guzar Jaskinia Timura i a r a d - Rezerwat Przyrody Hisar Hazrat Sulton (4643 m) Denau/ Tursunzoda Szargun Żelazna Brama Bajsun Denau Kofrun M41 M39 Szerabad Jaskinie Teszik-Tasz oraz Zarautsaj Szurczi Kumkurgan Dżarkurgan A m u- d a ria Termez s. 226, 228 Hajratan Szahrtuz Termez/ Szahrtuz NH19 Mazar-i Szarif k e t e l B . R . c a r p o Kup książkę Poleć książkę KazachstanAfganistanTurkmenistanTadżykistanPustyniaKyzył-kumGóry NuratauGóry Hisarskie(Nurota)Góry Bajsuntau Samarkanda i Uzbekistan południowo- -wschodni Głównym ośrodkiem południowo-wschod- niego Uzbekistanu jest na wpół magiczna Samarkanda o dziedzictwie sięgającym cza- sów antycznych. To tu znajdują się monu- mentalne timurydzkie zabytki z ikonicznym kompleksem Registanu na czele. Tereny położone na południe od miasta mogą wydawać się nieco zapomniane i trudno dostępne, lecz w rzeczywistości obfitują w zabytki kultury, przyrodnicze rozmaitości i kontrasty krajobrazowe – od żyznej doliny Surchan-darii przez rów- ninny step kaszkadaryjski i zielone stoki Gór Zarafszańskich po pokryte śniegiem szczyty Hisaru. Ta część Uzbekistanu to pogranicze dwóch antycznych krain: Baktrii i Sogdiany, które oddzielał od siebie naturalny górski prze- smyk – Żelazna Brama. Przemierzały go wojska Aleksandra Macedońskiego, Czyn- gis-chana i Timura, kupieckie karawany i szpiegowskie misje. Starożytna Baktria to dziś żyzna dolina Surchan-darii, która wiedzie do Termezu – najbardziej wysuniętego na południe uz- beckiego miasta. Niegdyś prężny ośrodek suficki i buddyjski dziś lśni zaledwie odbi- tym światłem dawnej świetności, będąc dość typowym granicznym miastem od- dzielonym od niestabilnego politycznie Afganistanu jedynie potężnym nurtem Amu-darii. Samarkanda ™ Mauzoleum Gur-i Mir (s. 193) – XV-wieczny „grób króla”, w którym spoczywa sam Timur Chromy ™ Meczet i mauzoleum Bibi Chanum (s. 190) – potężny meczet z turkusowymi kopułami wzniesiony przez Timura na przełomie XIV i XV w. ™ Registan (s. 188) – najbardziej znany plac Uzbekistanu; olśniewająca, przesiąknięta duchem Orientu kompozycja architektoniczna obejmująca trzy wspaniałe, mieniące się mozaikami medresy z XV–XVII w. ™ Szah-i Zinda (s. 185) – położona na wzgórzu aleja pięknie zdobionych mauzoleów, w której spoczywają krewni Timura Poza Samarkandą ™ Polskie cmentarze wojskowe (s. 216) – warto odwiedzić m.in. największą polską nekropolię w Uzbekistanie w miejscowości Guzar ™ Rezerwat Przyrody Hisar (s. 216) – wysokogórski rezerwat, w którym znajdziemy spokój, „alpejskie” widoki oraz zaciszne, spokojne wioski ™ Szahrisabz (s. 204) – miasto- -rezydencja Timura Chromego ™ Termez (s. 224) – w starożytności bogate, wielokulturowe miasto na Jedwabnym Szlaku, z licznymi śladami buddyzmu i dawnej hellenistycznej przeszłości ™ Żelazna Brama (s. 239) – naturalny przesmyk górski w Górach Hisarskich Kup książkę Poleć książkę KazachstanAfganistanTurkmenistanTadżykistanPustyniaKyzył-kumGóry NuratauGóry Hisarskie(Nurota)Góry Bajsuntau 174 i n d o h c s w - o w o n d u o p n a t s i ł i k e b z U i a d n a k r a m a S a d n a k r a m a S Ľ Samarkanda uzb. Samarqand; ros. Самарканд; . 596 tys. Samarkanda to miasto, w którym z historią dawną i nowszą spotkamy się na każdym kroku. Znajdziemy tutaj wszystko, z czym może się kojarzyć Uzbekistan: pokryte nie- bieską glazurą kopuły meczetów i medres z czasów Timurydów, uzbecką kuchnię, wciąż tętniące życiem bazary. Samarkan- da jest ważna nie tylko ze względu na swoje zabytki. Trzeba pamiętać, że jest to rodzinne miasto pierwszego prezydenta niepodległego Uzbekistanu Isłama Karimo- wa. Ponadto Samarkanda jest też bardzo zielona, jej zwiedzanie to w zasadzie przy- jemny spacer. To wizytówka Uzbekistanu, której nie można pominąć. Dziś obok Buchary i Chiwy jest to naj- bardziej turystyczne miejsce Uzbekistanu. Mimo że często próbuje się porównywać te trzy miejsca, lepiej tego nie robić – każ- de z nich ma zupełnie inny charakter. Samarkanda zaspokoi szukających ma- jestatycznych architektonicznych kon- strukcji, mniej pocieszeni mogą być pre- ferujący kameralne, nastrojowe miejsca. Miasto stwarza bowiem wrażenie przy- gotowanego dla turysty: wypielęgnowa- ne aleje i ulice kontrastują z sypiącymi się, biednymi osiedlami miasta. Historia Samarkanda to jedna z najstarszych osad w Azji Środkowej. Jej nazwa prawdopodob- nie nawiązuje do sogdyjskich słów asmara, oznaczającego kamień lub skałę, oraz kand, tłumaczonego jako miasto, gród lub fort. Starożytne miasto pod nazwą Marakanda powstało prawdopodobnie około VI w. p.n.e. Po opanowaniu tych terenów przez Kup książkę Persów włączona do imperium Acheme- nidów Marakanda stała się stolicą okręgu administracyjnego państwa – satrapii sog- dyjskiej. Dzięki sprzyjającym warunkom kli- matycznym i geograficznym obszar wokół ówczesnego miasta miał rozwinięty system irygacyjny i rolnictwo. Już wówczas był to również ważny ośrodek handlowy. W 329 r. p.n.e. Marakanda została zdobyta przez Aleksandra Wielkiego, który o mieście powiedział podobno: „Wszystko, co słysza- łem o Marakandzie, jest prawdą, tyle tylko że jest piękniejsza, niż kiedykolwiek sobie wyobrażałem”. Wojska macedońskie na sog- dyjskich peryferiach pojawiły się w pościgu za zabójcami ostatniego perskiego króla królów Dariusza III, Bessosa i Spitamenesa. Z czasów Aleksandra pochodzą również pierwsze historyczne wzmianki o mieście, które było bardzo gęsto zaludnione, słynęło z prężnego handlu i rzemiosła. Marakanda miała silnie ufortyfikowaną cytadelę, całe miasto natomiast otaczał mur obronny o długości przeszło 10 km. Przez kolejne wieki Samarkanda rozwi- jała się prężnie i bogaciła dzięki korzystne- mu położeniu na trasie Jedwabnego Szla- ku. Jako ważne miasto wchodziła w skład kolejnych imperiów w Azji Środkowej: imperium Kuszanów, arabskich kalifatów Umajjadów i Abbasydów, następnie lokal- nych państw Samanidów, Karachanidów oraz imperium chorezmijskiego. Władza arabska utrwalała się na tych terenach wobec znacznego oporu ludności miasta. Ugruntowała się dopiero po pokonaniu w bitwie nad rzeką Tałas w 751 r. chińskich wojsk Tangów, którzy przed pojawieniem się Arabów roztaczali protektorat nad pań- stewkami w Azji Środkowej. W 1220 r. Samarkanda została prawie zrównana z ziemią przez Czyngis-chana, ocalała jedynie ufortyfikowana część mia- sta – Afrasiab. Poleć książkę 175 i n d o h c s w - o w o n d u o p n a t s i ł i k e b z U i a d n a k r a m a S a d n a k r a m a S Samarkandzki papier Po pokonaniu Chińczyków w bitwie nad rzeką Tałas w 751 r. Arabom udało się uzyskać od chińskich jeńców tajemnicę produkcji papieru. Samarkandzki papier słynął z jakości, powstało na nim bardzo wiele arabskich i perskich manuskryptów z IX i X w. W średniowieczu Samarkanda była największym producentem papieru nie tylko w Azji Środkowej, ale również w całym świecie arabskim. Z czasem technika produkcji została spopularyzowana też w innych ośrodkach, takich jak Kair lub Kordoba w Hiszpanii. Niestety po pojawieniu się Rosjan w mieście w 2. poł. XIX w. produkcja papieru na- brała charakteru przemysłowego, „chałupnicze” metody wytwarzania zostały niemal zapomniane. W latach 1369–1405 miasto było stoli- cą rozciągającego się od Indii aż do Turcji państwa Timura Chromego. W ciągu 36 lat znacznie rozbudował miasto, sprowadza- jąc do niego pojmanych w wyniku swoich kampanii wojennych artystów i rzemieśl- ników z całej Azji Środkowej i Bliskiego Wschodu. Najbardziej imponującym pro- jektem Timura w Samarkandzie jest me- czet Bibi Chanum, który miał być wówczas największym meczetem na świecie. Pod panowaniem Timurydów Samar- kanda była gospodarczym, naukowym i kulturowym centrum Azji Środkowej. Po śmierci Timura jego rozległe impe- rium zostało podzielone pomiędzy sy- nów i wnuków, a na czele państwa sta- nął sułtan Szahruch, który rządził nim z afgańskiego Heratu. Samarkanda po śmierci Tamerlana przypadła jego wnu- kowi Uług Begowi, który rządził w mie- ście przeszło 40 lat. Po śmierci sułtana Szahrucha w 1447 r. dotychczasowy na- miestnik Samarkandy sam na krótko zo- stał sułtanem, Samarkanda zaś na powrót stała się stolicą imperium. Uług Beg kon- tynuował rozwój miasta, czyniąc z niego ważny ośrodek naukowy Azji Środkowej. Za panowania tego władcy, znanego ze swojej matematycznej i astronomicznej wiedzy, w mieście powstało obserwato- rium astronomiczne oraz istniejące do dziś medresy w Bucharze i przy samar- kandzkim Registanie. Kup książkę Po śmierci Uług Bega Samarkanda już nigdy nie była stolicą niezależnego pań- stwa. Około pół wieku po jego śmierci ob- szary dzisiejszego Uzbekistanu przeszły pod kontrolę pierwszej uzbeckiej dyna- stii Szejbanidów, którzy utworzyli własne państwa – Chanat Chiwy i Chanat Bucha- ry. Samarkanda znalazła się w granicach drugiego z nich. Mimo kilku dużych inwestycji (np. me- dresy Tillja-Kari i Szer-Dor przy Registanie) miasto podupadło gospodarczo i kultu- ralnie. W XVIII w. Samarkanda znacznie opustoszała, czego powodem była se- ria trzęsień ziemi i spowodowane nimi zniszczenia. Rozwój miasta zupełnie się załamał po najeździe perskiego szacha Nadira około 1740 r. W 2. poł. XIX w. w Azji Środkowej poja- wili się Rosjanie, którzy w latach 1866–68 prowadzili wojnę z Emiratem Buchary. Po zaciętych walkach wojska pod dowódz- twem generała Kaufmana zdobyły miasto i zgodnie z traktatem pokojowym podpisa- nym 30 czerwca 1868 r. Samarkanda wraz z okolicą została włączona do Imperium Rosyjskiego (obwód zarafszański Gene- ralnej Guberni Turkiestanu). Od 1886 r. miasto stało się siedzibą władz obwodu samarkandzkiego. Rosjanie w znacznym stopniu uporząd- kowali i unowocześnili miasto. Ważnym wydarzeniem było doprowadzenie do miasta w 1888 r. linii kolejowej (w ramach Poleć książkę 176 i n d o h c s w - o w o n d u o p n a t s i ł i k e b z U i a d n a k r a m a S a d n a k r a m a S Sułtan naukowiec Sułtan Uług Beg słynął ze swoich naukowych inklinacji. Mówiono nawet, że przez naukę zaniedbuje sprawy państwa. Być może było w tym ziarno prawdy, bowiem gdy imperium Timurydów się rozpa- dało, Uług Beg rzeczywiście wniósł wiele cennych badań do dziedziny astronomii. Przyszły sułtan za sprawą ojca odebrał dobre wykształcenie. Podobno znał pięć języków obcych: perski, turecki, arabski, czagatajski (mongolski) oraz nieco chińskiego. Na pamięć znał Koran, po- nadto był zaznajomiony z kanonem dzieł arabskich poetów i uczonych. Najbardziej sułtan zasłużył się wybudowaniem obserwatorium astronomicznego, wokół któ- rego skupił grupę matematyków i astronomów, prowadzących wraz z nim pomiary i badania. W budynku używano astrolabiów, kwadrantów, sfer armilarnych oraz triquetrów – mówiąc krótko, wszelkiego rodzaju najnowocześniejszych narzędzi astronomicznych ówczesnej nauki. Uług Beg był kimś w rodzaju dyrektora obserwatorium, a pomiary prowadzili inny uczeni: Dżamszid al-Ka- szi, Kadi Zada al-Rumi oraz Ali Kuszdżi. Efekty pracy sułtańskiego zespołu zdumiewają do dziś. Dla przykładu wyznaczona przez nich ekliptyka Ziemi (nachylenie względem Słońca) to 23° 30 17 , obecne pomiary dają wynik 23° 30 48 . Równie dokładna była wyznaczona przez zespół szerokość geograficzna Samarkandy: 39° 37 33 N – współczesny wynik to: 39° 40 . Ponadto uczeni zweryfi- kowali i poprawili pomiary odnośnie do ponad tysiąca gwiazd z Almagestu Ptolemeusza – antycz- nego kompendium wiedzy astronomicznej. Efektem badań Uług Bega były wydane około 1441 r. w języku perskim tablice astronomiczne (pod różnymi tytułami Zidż-e Dżadid-e Soltani lub Zidż-e Gurgani albo Zidż-e Ologh Beg). Pierwsze łacińskie tłumaczenie tablic pojawiło się w Londynie około 1648 r. i już niedługo później zostało włączone przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza do dzieła Atlas firmamenti stellarum. Na cześć sułtana jego imieniem nazwano jedną z planetoid – (2439) Ulugbek, znajdującą się w pasie planetoid pomiędzy Marsem i Jowiszem. transkaspijskiej sieci kolejowej). Wówczas Samarkanda, jak i wiele innych miast Azji Środkowej, stała się jednym z miejsc zsyłek karnych Imperium Rosyjskiego. Pojawiło się wtedy w okolicach miasta wielu Pola- ków, również tych związanych z rosyjską administracją wojskową. Od końca lat 70. XIX w. przez przeszło 20 lat w Samarkandzie mieszkał Leon Barszczewski, który poznał tam swoją żonę, Polkę Irenę Niedźwiecką (zob. ramka Polacy w Uzbekistanie, s. 116). Około 1917 r. w Azji Środkowej pojawili się bolszewicy, którzy do końca lat 20. XX w. często przesuwali granice w regionie. W 1925 r. Samarkanda została stolicą Uzbec- kiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Status ten miasto straciło pięć lat później, kiedy to stolicę uzbeckiego państwa prze- niesiono do Taszkentu. Kup książkę W czasie II wojny światowej w mieście po raz kolejny pojawili się Polacy związani z formowanymi na tym obszarze oddzia- łami Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR (po- wszechnie nazywanymi Armią Andersa). Po zakończeniu II wojny światowej w mieście zaczął się rozwijać przemysł, powstawały fabryki, zakłady produkcyjne, nastąpił znaczny rozwój urbanistyczny. Po- woli zaczął rodzić się też ruch turystyczny. Po uzyskaniu niepodległości Samarkanda stała się jednym z najważniejszych miast Uzbekistanu. Dziś jest trzecim co do wiel- kości ośrodkiem w kraju. W Samarkandzie nie tylko się urodził, ale również został pochowany pierwszy po upadku ZSRR prezydent Uzbekistanu, Isłam Karimow. Przywódcę uhonorowano ceremonią po- grzebową w położonej przy Registanie Poleć książkę 177 i n d o h c s w - o w o n d u o p n a t s i ł i k e b z U i a d n a k r a m a S a d n a k r a m a S medresie Tillja-Kari, następnie pochowa- no go w mauzoleum nieopodal kompleksu Szah-i Zinda w meczecie Hazrat-Hyzr. Od 2001 r. zabytkowe centrum miasta znajduje się na liście UNESCO. Warto zobaczyć W Samarkandzie miejsca, które warto odwiedzić, są rozproszone na dość du- żym obszarze. Do wielu miejsc będziemy zmuszeni dojść pieszo. Warto jednak ko- rzystać z niedrogiego transportu miejskie- go (marszrutki, tramwaje i taksówki), aby oszczędzić czas i siły. Samarkandę można podzielić na cztery części. Pierwsza to antyczny Afrasiab, pół- nocno-wschodnia część miasta. Znajduje się tutaj m.in. Muzeum Historii Samarkan- dy Afrasiab, mauzoleum proroka Daniela oraz obserwatorium Uług Bega. Najwięcej zabytkowych obiektów znajdziemy w cen- trum miasta, gdzie punktem orientacyjnym i zarazem najważniejszą atrakcją jest zde- cydowanie plac Registan. Niedaleko niego znajdziemy również interesującą niegdy- siejszą dzielnicę żydowską. Na zachodzie miasta znajduje się po- wstała w 2. poł. XIX w. dzielnica rosyjska, która uchodzi za najbardziej zieloną część miasta. Tam znajdziemy m.in. mauzoleum Gur-i Mir. Obrzeża Samarkandy powszech- nie nazywa się Nowym Miastem. Jest to część o charakterze usługowo-mieszkal- nym, którą rozbudowuje się nieprzerwa- nie od czasów radzieckich. Trębacz z Samarkandy Miasto pojawia się w opowiadaniu polskiego prawnika, reportażysty i dyplomaty Ksawerego Pru- szyńskiego Trębacz z Samarkandy. Sam autor jest dość ciekawą postacią. Po ukończeniu w 1931 r. studiów prawniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim zaczął pracować jako dziennikarz. Był kore- spondentem podczas wojny domowej w Hiszpanii w 1936 r., brał udział w bitwie o Narwik w 1940 r. oraz bitwie pod Falaise w 1944 r., po lądowaniu aliantów w Normandii. W latach 1941–42 był też at- taché prasowym ambasady RP w Moskwie, stamtąd też po układzie Sikorski–Majski w 1941 r. trafił wraz z oddziałami gen. Andersa do Azji Środkowej. W Trębaczu z Samarkandy możemy przeczytać: Kiedy wyprowadzane przez Generała Andersa z radzieckich obozów koncentracyjnych oddziały Pola- ków zatrzymały się w Samarkandzie, przyszła do generała miejscowa starszyzna. Poproszono genera- ła o wypożyczenie trębaczy. Generał się zgodził. Trębaczy poproszono, by zagrali melodię, która grają od pradziejów w stolicy swojego kraju, tę melodię, którą grają z wieży. Domyślili się żołnierze, że chodzi o hejnał mariacki. Zagrali. Grali kilka razy, w różnych miejscach. Nikt nie chciał Polakom wyjaśnić, po co grają ten hejnał i dlaczego właśnie w Samarkandzie. Wreszcie ktoś się wygadał. Zawsze wojnom to- warzyszyła biurokracja. Szykując wyprawę, spisywano dokładnie liczbę ludzi, koni i sprzętu, straty, zyski itd. Istniał podobno kiedyś taki zapis o wyprawie na północno-zachodni kraj. Wyprawa zakończyła się wielką klęską. Wielu dzielnych wojów i wielu wodzów zginęło. Przegrana była wynikiem gniewu boże- go. Bóg obraził się na swych wiernych i obrzucił ich klątwą, bo zaatakowali miasto, kiedy ono wzywało swych mieszkańców do modlitwy. Rzeczywiście muzyka płynąca ze szczytu wieży to w kulturze islamu wezwanie do modlitwy. Klątwa ta tak długo miała ciążyć na narodzie, dopóki nie przyjedzie wojownik z tego napadniętego kraju i nie zagra tej samej melodii w Samarkandzie. Czy to prawda, czy fantazja literacka, trudno powiedzieć. Źródło cytatu: Ksawery Prószyński, Trębacz z Samarkandy i inne opowiadania, Warszawa 1983 Kup książkę Poleć książkę n a t s i k e b z U i i n d o h c a z a w h C i m k 0 0 1 0 ć y z c a b o z o t r a W i i e n z c e n o k z c a b o Z E W O Ł Ó G E Z C Z S Y P A M i a n y t s u P k u d u k s a T s a r b y t l y Ż . z e J a t o B ł s a r b y t l y Ż k a n u M j 8 5 3 . s o g e i k s l a r A a r o i z e J g ę i s a Z . 0 6 h c a t a l w r i p u k a t h a T k e z o r a K d a r g n u K t a w r e z e R k e b u t m u k u N j a b m i z S o k t i w a D . z e J ł u k i n a K n a l r u G t i h g n a M z u g o z s a D z s o t a h c a T i d a b a k l a h C 8 4 3 . s s u k u N i k u t z S m u e z u M o g e i k c i w a S a r o g I . e i n d o h c s W e i k s l a r A e z r o M ) e t ę i n h c s y w ( e i k s l a r A e z r o M i e w o n d u o P ł k u d u k z c U 0 8 3 A p s a r o z a H k a j o z a G 2 1 3 . s Amu-daria z c n e g r aU w h C i 1 3 3 – 0 3 3 . s t a w a z S m i t a w r e z e R ” e j z c o d u S „ 1 P i l e ż d o h C z c n e g r U - a n u K i o r o i z e J e i k s y m a k y r a S t a w r e z e R j i z c a g a S j 0 4 3 A k a z c ą o S ł n i y i g O Kup książkę Poleć książkę k e t e l B . R . c a r p o KazachstanPłaskowyż UstiurtKazachstanTurkmenistan Chiwa i Uzbekistan zachodni Zachód Uzbekistanu (wilajet chorezmijski oraz Autonomiczna Republika Karakałpa- cji) to bezkresne pustynne przestrzenie przecięte rolniczym pasem ciągnącym się wzdłuż doliny rzeki Amu-darii. Czar daw- nych kupieckich karawan i echa minio- nych czasów znaczy piętno XX-wiecznej katastrofy ekologicznej, która zamieniła Morze Aralskie w pustynię. W niewielu miejscach na świecie człowiek zdołał tak bardzo naruszyć ekosystem, mimo że dobrze zdawano sobie sprawę z przyszłych konsekwencji. W wyniku eks- pansywnego rozwoju upraw bawełny ra- dzieccy inżynierowie i planiści w niespełna 40 lat unicestwili jezioro, rzekę, związane z nimi faunę i florę oraz okoliczne ludz- kie osiedla. Zachodni Uzbekistan przypomina również o karawanowej przeszłości Jedwabnego Szlaku, szczególnie w otoczonej potężnym murem, pełnej meczetów i medres Chiwie, niegdysiejszej stolicy chanatu chiwańskie- go. Mieście, które przechowało atmosfe- rę przeszłej świetności – niegdyś twierdz podobnych do chiwańskiej Iczan Kali było w regionie dziesiątki. Ten region Uzbekistanu ma też historię inną niż muzułmańska: to tu, w Chorezmie, narodził się zoroastrianizm, największa religia starożytnego Bliskiego Wschodu. Z kolei do XX w. może przenieść podróż- nych cenna kolekcja malarskiej awangardy, Kup książkę ™ Iczan Kala w Chiwie (s. 329) – zachowane w niemal niezmienionym stanie miasto z XVIII–XIX w. pełne medres, meczetów i otoczone potężnymi murami obronnymi; w 1990 r. zostało wpisane na listę UNESCO jako pierwszy taki obiekt w Uzbekistanie ™ Twierdze Chorezmu i Karakałpacji (s. 314–326, 355– 356) – rozsiane na dużej powierzchni pustyni Kyzył-kum fortyfikacje broniły niegdyś chorezmijskich miast przed najazdami koczowniczych ludów północy. Wiele spośród nich ma antyczne korzenie. Później wykorzystywano je do obrony granic Chanatu Chiwy ™ Muzeum Sztuki im. Igora Sawickiego w Nukusie (s. 348) – kolekcja nukuskiego muzeum jest jedną z najcenniejszych w Uzbekistanie, cieszy się również dużym uznaniem na świecie. Znajdują się tu dzieła rosyjskich malarzy awangardowych, którzy zostali zesłani do Azji Środkowej przez władze radzieckie za twórczość niezgodną z linią partii ™ Mujnak (s. 357) – miasto-widmo. Niegdyś prężny port rybacki nad Jeziorem Aralskim; dziś jest cieniem swojej dawnej świetności, po której pozostały jedynie rdzewiejące wraki kutrów którą odnajdziemy w Muzeum Sztuki im. Igora Sawickiego w Nukusie. W tym miejscu możemy dowiedzieć się również więcej o kulturze Karakałpaków, ludzie od wieków zamieszkującym zachodni Uzbekistan. Poleć książkę KazachstanPłaskowyż UstiurtKazachstanTurkmenistan 310 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U Urgencz uzb. Urganch; ros. Ургенч; . 140 tys. Współczesny Urgencz to nowoczesne mia- sto z pamiątkami radzieckiej przeszłości. Nie znajdziemy tu żadnych skarbów ar- chitektury, ale z pewnością zadowoli nas baza noclegowa. Miasto to duży ośrodek transportu autobusowego i kolejowego oraz ważny krajowy port lotniczy. Urgencz leży w rejonie o bardzo bo- gatej przeszłości. W sąsiedztwie miasta znajdują się liczne pozostałości chore- zmijskich miast i twierdz, jak również kilka miejsc związanych z dominującym w regionie przed pojawieniem się islamu kultem zoroastriańskim. Obecnie miasto jest centrum administracyjnym wilajetu chorezmijskiego. Historia Uzbeckiego miasta Urgencz nie należy mylić z leżącym po stronie turkmeńskiej Kunia-Urgencz. Miasto to było stolicą suł- tanatu Seldżuków, państwa chorezmijskie- go, dużym ośrodkiem handlowym oraz ad- ministracyjnym w regionie, które według różnych źródeł funkcjonowało już w I w. n.e. Gospodarcza koniunktura miasta za- łamała się po zniszczeniach dokonanych przez wojska mongolskie Czyngis-chana w latach 20. XIII w. oraz po najeździe Timu- ra Chromego pod koniec XIV w. Przesta- ło się ono rozwijać wraz ze zmianą kory- ta Amu-darii w XVI w. Do XVII w. okolice miasta stały się suche i gorące. Oddalenie od rzeki spowodowało stopniowe pogor- szenie warunków rolniczych i aprowizacji w wodę. Kunia-Urgencz lub Gurgecz, jak również nazywano miasto, zaczął pusto- szeć. Wtedy właśnie osada przeniosła się w rejon dzisiejszej Chiwy i właśnie w oko- lice dzisiejszego uzbeckiego Urgenczu. Kup książkę Korzenie współczesnego miasta sięgają rosyjskiej lokacji, kiedy to zorganizowano miasteczko wokół twierdzy, targowiska i karawanseraju. W XX w. miasto rozwi- jało się dzięki inwestycjom irygacyjnym i rozwojowi plantacji bawełny. Stało się ośrodkiem przetwórstwa spożywczego. Warto zobaczyć W Urgenczu niestety nie znajdziemy żad- nych architektonicznie ciekawych miejsc i zabytków, nie znajdziemy również śla- dów ważnych dla Uzbekistanu wydarzeń. Jeśli zdarzy nam się znaleźć w tym mie- ście na dłuższą chwilę, możemy co naj- wyżej pospacerować po kilku głównych ulicach i parku. Pomnik Muhammada ibn Musy al-Chorezmiego Pomnik upamiętnia żyjącego w latach 780–850 wielkiego matematyka, twór- cę algebry. O Al-Chorezmim (inna wer- sja nazwiska: Al-Chuwarizmi) wiadomo, że prawdopodobnie urodził się w Chi- wie, w regionie, który nazywano Chore- zmem. Terminem tym określano jednak wówczas niemal cały północno-wschod- ni Iran. Wiadomo też, że urodził się w ro- dzinie perskiej. Al-Chorezmi zajmował się również astronomią, geografią i astrologią. Był jednym z najwybitniejszych przedstawi- cieli nauki tzw. arabskiego złotego wieku, to on zapoznał Zachód z cyframi arabski- mi. Swoje badania prowadził w legendar- nym bagdadzkim Domu Mądrości uzna- wanym za jedną z pierwszych akademii na świecie. Al-Chorezmi opracował koncepcję al- gorytmu, przez co niektórzy nazywają go dziadkiem informatyki. Jego algebra jest uważana za fundament nauk. Sama Poleć książkę m o c . s o t o h p t i s o p e D | r e d n a i i t h m © 311 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U Pomnik Muhammada ibn Musy-Chorezmiego nazwa „algebra” pochodzi od tytułu jego największego dzieła Hisab al-dżabr wa-al- -mukabala. Dzieło to było na tyle istotne, że w XII w. na łacinę przełożył je Gerard z Cremony i nieco później Robert z Che- ster. Księga traktowała również o meto- dach rozwiązywania praktycznych pro- blemów obliczeniowych, a nie jedynie algebry. Bez wahania można powiedzieć, że współczesna algebra jest rozwinięciem zasad stworzonych 1200 lat temu. W swojej działalności astronomicznej Al-Chorezmi zasłużył się jako reformator kalendarza, dokładniej obliczając pozycje Słońca, Księżyca i planet. W dziele Zidż al- -sindhind przedstawił tabele sinusoidalne i styczne, astronomię sferyczną, tablice astrologiczne, obliczenia paralaksy i za- ćmienia oraz widzialność Księżyca. Z kolei w dziele Surat al-ard usystema- tyzował i poprawił mapy Ptolemeusza, Kup książkę wykorzystując własne odkrycia. Wraz z zespołem 70 geografów stworzył mapę ówcześnie znanego świata. Przetłumaczo- ne mapy i geograficzne opracowania Al- -Chorezmiego na stałe weszły do kanonu dzieł tej dziedziny. Przy przygotowywaniu wypraw korzystał z nich również Krzysz- tof Kolumb. Al-Chorezmi usprawnił teorię i budowę zegarów słonecznych, które odziedziczył po swoich hinduskich i hellenistycznych poprzednikach. Stworzył dla tych instru- mentów tabele, co znacznie skróciło czas potrzebny na wykonanie konkretnych ob- liczeń. Jego zegar słoneczny był uniwer- salny i można go było z łatwością ustawić w dowolnym miejscu na Ziemi. Dzięki nie- mu zegary słoneczne stały się powszech- ne w świecie arabskim. Umieszczano je na przykład na meczetach, gdzie pozwalały określić czas modlitwy. Poleć książkę 312 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U Postój taksówek do Nukusu Lotnisko Shavatskaya Abdug’ozi Bahodirhon Amir Temura Pakhlavan Mahmud Hotel Urgench Park Amira Timura Postój taksówek lokalnych Bazar Dehkon Hotel Sadush va Asqar Ulug bek Tinchlik M u s t a killik Park ABECTA t a w a z a n a ł S K Xonqa i m z e r o h K - l a Pomnik Muhammada ibn Musa al-Chorezmiego Sherozi Al-Beruniy Hotel Xorazm m o l G’afu r G’u Park Dżalaladin A b d u g o z i ’ B a h o d i r h o n Urgencz 0 1 km Dworzec autobusowy Kolejowa kasa biletowa Dworzec kolejowy Vodakanal Palace Kościół rzymskokatolicki Xonqa k e t e l B . R . c a r p o Pomnik znajduje się w ogrodzonym parku Al-Chorezmiego przed budynkiem władz wilajetu chorezmijskiego. Dostęp do niego jest strzeżony, dlatego też mo- żemy nie zostać wpuszczeni w pobliże pomnika. Bazar Dehkon Z pewnością znajdziemy w Uzbekistanie lepsze bazary. Bazar Dehkon w Urgenczu to największe tego typu miejsce w okoli- cy, gdzie możemy zaopatrzyć się na dal- szą drogę lub zjeść coś na miejscu. W jego pobliżu znajdują się również postój taksó- wek, przystanek marszrutek oraz trolejbu- su z Chiwy. Bazar znajduje się przy arterii miasta – ulicy Anny German. Komunikacja Urgencz to ważny węzeł komunikacyjny regionu. Jadąc z Buchary do Chiwy, przejeżdża się przez Urgencz (z Urgenczu do Chiwy jest niespełna 35 km), jednak gdyby zdarzyło się nam tu zatrzymać, nie będziemy mieć problemu, by ruszyć dalej. Z Buchary najszybciej dostaniemy się do Urgenczu taksówką. Główny postój pojazdów odjeżdżających Kup książkę w tym kierunku znajduje przy bazarze Karwon na północy miasta. W minionym roku oddano do użytku betonową autostradę, jedynie pewne odcinki pokonuje się pamiętającą czasy radziec- kie dziurawą asfaltową szosą. Możemy też śmiało pytać kierowców o przejazdy prosto do Chiwy (100 000–150 000 UZS za osobę). Dojedziemy tam bezpośrednio lub z przesiadką w Urgenczu, jednak już bez kolejnej tury negocjacji. Do Chiwy możemy dostać się również jedyną w Uzbekista- nie linią trolejbusową z autobusami marki Škoda (1000 UZS). Nie rozwija ona zawrotnych prędkości, dystans 35 km pokonamy w około godzinę. Jest to jednak zdecydowanie najtańsza opcja przejazdu. Postój taksówek do Nukusu (40 000–50 000 UZS za osobę) znajduje się na zachodzie miasta w okoli- cach stadionu Olimpija Chorazm (ul. Gurlenskaya). Jest to w zasadzie mały przystanek, jednak właśnie tam podwiozą nas miejscy taksówkarze. W drodze do Nukusu taksówki przejeżdżają przez miejsco- wość Beruni położoną na północ od Urgenczu, na drugim brzegu Amu-darii. Autobus Dworzec autobusów i dalekobieżnych minibusów znajduje się przy dworcu kolejowym na południe od centrum miasta (ul. Al-Khorezmiy). Dojedziemy stąd do Buchary (6 godz., ok. 78 000 UZS), Samarkandy Poleć książkę 313 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U (9 godz., ok. 94 000 UZS) oraz Taszkentu (18 godz., ok. 16 000 UZS; warto kombinować i próbować zmienić środek transportu w Bucharze, może się bowiem okazać, że w ten sposób do Taszkentu dotrzemy szybciej). Minibusy oraz taksówki do Chiwy kursują z posto- jów w okolicach bazaru Dehkon. Można tam zna- leźć dużo tańszy transport do Chiwy niż taksówki z okolic lotniska lub dworca kolejowego. Pociąg Dworzec kolejowy znajduje się na południe od centrum miasta (ul. Al-Khorezmiy). Kasa bileto- wa, podobnie jak na innych uzbeckich dworcach, znajduje się przed gmachem po lewej stronie. Z Urgenczu do Taszkentu pociąg (nr 56/58) jedzie przez Nawoi i Samarkandę. Na tej trasie składy z kuszetkami jadą trzy razy w tygodniu (pociąg z Taszkentu odjeżdża o 19.30, zatrzymuje się w Samarkandzie około północy, w Urgenczu jest o 13.05 następnego dnia; w powrotną stronę zaczyna kurs o 15.20, w Samarkandzie zatrzymuje się nad ranem, do Taszkentu dojeżdża około 10.25). Ceny na tej trasie to około 105 000 UZS (miejsce z kuszetką), zależnie od tego, kiedy kupujemy bilet (najlepiej zrobić to kilka dni przed planowaną podróżą). Pociąg przejeżdża przez miejscowość Turtkul, gdzie również zatrzymuje się pociąg z Nukusu (relacja Saratów–Taszkent). Jeśli chcemy udać się do Buchary, musimy wysiąść w Nawoi. Uwaga! Na tej stacji pociąg zatrzymuje się dosłownie na chwilę, należy być czujnym. Bez- pośredni pociąg do Buchary jeździ tylko w środy, z Buchary do Urgenczu w czwartki. Samolot W Urgenczu działa międzynarodowy port lotni- czy (( +998 362 2262425, +998 362 7803236; Anna German Jeśli ktoś nie wie, kim była Anna German, warto, aby posłuchał kilku jej piosenek. Śpiewaczka była znana w całym Bloku Wschodnim i poza nim jako niezwykle utalentowana. Jej głosem zachwycał się sam Leonid Breżniew, była wielokrotnie zapraszana na sceny ZSRR. Nie należy się temu dziwić – jej głos o nieco nostalgicznej barwie mocno uderzał w „rosyjską duszę”. Anna German urodziła się w 1936 r. właśnie w uzbeckim Urgenczu. Jej ojcem był urodzony w Łodzi księgowy Eugen Hörmann (pol. Eugeniusz German). Rodzina miała niemieckie korzenie, była wyznania mennonickiego. Po ukończeniu studiów w rodzinnym mieście Eugen wraz z rodzi- ną przeniósł się na Ukrainę, gdzie jego przodkowie w XIX w. założyli jedną ze wsi (obecnie Olgino na Ukrainie) i gdzie pradziadek Anny był baptystycznym pastorem. Tam rodzinę Eugena spotkały radzieckie represje, ze względu na które postanowił uciec do Azji Środkowej. W Ferganie poznał matkę Anny, Irmę. Oboje, uciekając przed NKWD, przenieśli się do Urgenczu, gdzie urodziła się Anna German. Gdy sytuacja rodzinna się ustabilizowała, przenieśli się do Taszkentu. W 1937 r., kie- dy Eugen wyjechał w sprawach służbowych do Urgenczu, został aresztowany przez NKWD pod zarzutem szpiegostwa i rozstrzelany w rok później. Miał wówczas zaledwie 28 lat. Dramatyczne okoliczności utraty ojca, o których w następnych latach opowiedziała jej matka, utkwiły głęboko w świadomości młodej dziewczyny. Jej matka wyszła ponownie za mąż za Hermana Gernera, mężczyznę z polskim obywatelstwem. Dzięki temu po wojnie, w 1946 r., mogła złożyć dokumenty repatriacyjne i wrócić do Polski. Począt- kowo obie kobiety mieszkały w Nowej Rudzie, w 1949 r. przeniosły się do Wrocławia. Tam w 1962 r. Anna uzyskała tytuł magistra geologii, na studiach również poznała swojego późniejszego męża Zbigniewa Tucholskiego, z którym wzięła ślub w 1972 r. Jako piosenkarka zadebiutowała w 1960 r. Występowała na Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Ko- łobrzegu oraz Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze. Prawdziwą sławę przyniósł jej występ w San Remo (1967 r.). W kolejnych latach koncertowała w USA, Kanadzie, Australii, Wielkiej Brytanii, Francji, Portugalii, Węgrzech, Mongolii, Czechosłowacji, NRD i RFN. Śpiewała o miłości w wielu róż- nych językach: niemieckim, angielskim, rosyjskim, włoskiem i nawet… po łacinie! Kup książkę Poleć książkę 314 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U @ www.uzairways.com/en/flights/internatio- nal-airport-urgench), z którego dostaniemy się bezpośrednio jedynie do Taszkentu. Połączenia międzynarodowe obejmują loty do Moskwy i Sankt Petersburga. $ Noclegi Ô Hotel Sadush va Asqar, ul. Mukumii 6; dwój- ka 400 000 UZS, jedynka 330 000 UZS. Położo- ny na zachodzie miasta pensjonat o komforto- wych warunkach, śniadanie w cenie. Ô Hotel Urgench, ul. Pakhlavan Mahmud 27; dwój- ka 195 000 UZS. Hotel komfortowy, jednak nie- co jakby zatrzymany w czasach radzieckich. Ô Hotel Xorazm, ul. Al-Beruniy 2; @ www.khore- zmpalace.uz; dwójka 280 000 UZS. Jest to hotel położony niedaleko dworca kolejowego, prze- nzaczony raczej dla klientów biznesowych. Śnia- danie wliczone w cenę, w obiekcie jest bezpłat- ne Wi-Fi. W pokojach klimatyzacja oraz łazienki. Ô Vodakanal Place, ul. Al-Beruniy 29; dwójka 200 000 UZS, jedynka 110 000 UZS. Hotel oferuje śniadanie w cenie w formie otwartego bufe- tu. W obiekcie jest bezpłatne Wi-Fi, pokoje są wyposażone w łazienki i klimatyzację. Wyżywienie Najlepiej kierować się do bazaru Dehkon, gdzie znajdziemy wiele szaszłykarni i mniejszych restaura- cji. Dobrym pomysłem może by również zapytanie o menu w hotelowych restauracjach. # Biura podróży Warto skontaktować się z biurem podróży i dołączyć do wycieczek po twierdzach Chorezmu. Ceny do ustalenia z pracownikami. Ô Bahadir Bakhtiyar Rakhamov, ( +998 625121241; Bahadir Rakhmanov: ( +998 623524106; Bakhtiyar Rakhmanov: ( +998 625175133. Biuro prowadzą ojciec z synem, obaj mówią po angielsku. Ô Delia Madrashimova, ( +998 622909636. Ô Biuro Uzbektourism, ul. al-Beruniy 2a; ( +998 622262627; @ www.uzbektourism.uz. Ô Ayaz Kala Tour, miejscowość Buston; ( +998 615324361; @ ayazkala_tour@mail.ru. Ô Turtkul Travel, miejscowość Turtkul, ( +998 612210707. Kup książkę Okolice Urgenczu W pobliżu Urgenczu zachowała się liczna grupa starych chorezmijskich twierdz. Najwięcej z nich można zobaczyć na północ i północny zachód od miasta. Re- jon ten Uzbecy nazywają Ellik Kala, czyli „pięćdziesiąt twierdz”. Można odwiedzić je wynajętym samochodem lub z wycieczką organizowaną przez lokalne biura podró- ży z Urgenczu i Chiwy. Wycieczka może zająć pół dnia (zwykle trzy twierdze) lub cały dzień (siedem obiektów). Koszt wy- cieczki z Urgenczu to 400 000–650 000 UZS (50–80 USD) w zależności od liczby osób w samochodzie. Wycieczki z Chiwy i Urgenczu obwożą po twierdzach w oko- licach Chiwy oraz na północ od Beruniy. Biorąc pod uwagę nawet najmniejsze pozostałości, liczbę twierdz kala w tym re- gionie szacuje się nawet na 400. W 2006 r. opublikowano listę 76 najważniejszych archeologicznie miejsc. Są one rozsiane na bardzo dużym obszarze wokół Chiwy, Urgenczu, a nawet w okolicach Nukusu. Wiele z nich zostało zniszczonych w wy- niku prac irygacyjnych w czasach Uzbec- kiej SRR. Poniżej prezentujemy przegląd kilkunastu najciekawszych obiektów. Toprak Kala Twierdza Toprak (ok. 28 km na północ od Beruniy, 12 km na północny zachód od Bostanu) została odkryta w 1938 r. przez radziecką wyprawę archeologiczną kiero- waną przez Siergieja Tołstowa. Jej nazwa oznacza „gliniany fort”. Niegdyś istniała tam większa osada (I–V w. n.e.), stolica rzą- dów lokalnej dynastii. Przypuszcza się, że w czasach świetności mogło ją zamiesz- kiwać nawet 2500–3000 osób, z których niemal wszyscy pracowali na rzecz pałacu. Poziom rzemiosła spadł drastycznie około V w., pojawiło się wówczas natomiast dużo Poleć książkę 315 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U więcej pochówków ossuaryjnych. Sugeru- je to, że miasto zostało prawdopodobnie opuszczone i zamienione w nekropolię. Przyczyną mogło być przeniesienie sto- licy przez panującą dynastię lub zmiana koryta rzeki Amu-darii. Toprak Kala jest jedną z najdokładniej zbadanych twierdz Chorezmu, niestety niezabezpieczone odkrywki archeologicz- ne uległy wyraźnej erozji i zostały mocno „przedeptane” przez turystów przez ostat- nie 30 lat. Przypuszcza się, że mogła to być stolica lub rezydencja starożytnego chore- zmijskiego władztwa, na którego czele stał niejaki Artawa (monety z takim imieniem odnaleziono na najniższych i najstarszych warstwach archeologicznych). Obecnie obszar twierdzy zajmuje około 17 ha, jest otoczony murami obronnymi się- gającymi na wysokość 8–9 m, wzmocnio- nymi 63 czworokątnymi wieżami z owalny- mi narożnikami. Wejście do wnętrza osady znajdowało się pośrodku południowej ściany murów i miało postać konstrukcji bramnej przypominającej bardzo prosty barbakan. Twierdza zajmowała północną część niegdysiejszej osady, gdzie znajdował się umieszczony na platformie, dużych rozmiarów pałac (ok. 75 × 75 m). Obecnie mury pałacu sięgają na wysokość ponad 14 m, niegdyś były wzmocnione trzema wieżami obronnymi o wysokości ok. 30 m. Elewacja pałacu była zdobiona systemem nisz i wnęk pokrytych niegdyś mieszan- ką z alabastrowego proszku. Do tej pory zachowały się relikty około 100 pomiesz- czeń parteru. Drewniany, rzeźbiony sufit był niegdyś wsparty na drewnianych ko- lumnach. W wyniku prac archeologicz- nych odkryto ponadto pozostałości pa- łacowego archiwum, magazynów broni, łaźni. W południowo-wschodniej części pałacu znaleziono unikalne dokumenty Kup książkę w języku aramejskim oraz wschodnich dialektach staroirańskiego, które miały postać drewnianych tablic oraz skórza- nych zwojów zapisanych czarnym tuszem. Mimo że dokumenty nie zostały w całości odczytane, przyjmuje się, że dotyczyły eko- nomii pałacu. Te i inne znaleziska pozwo- liły przynajmniej częściowo odszyfrować starożytny język chorezmijski. Najcenniejsza w całym zespole jest sala tronowa, która była w zasadzie du- żym dziedzińcem otoczonym z trzech stron otwartymi ejwanami. W mieszczą- cej się obok tzw. Sali Tańczących Masek znajdowała się prawdopodobnie świąty- nia (odnaleziono tam wyższe podium, na którym palił się ogień lub składano ofia- ry). Strop sali podtrzymywały cztery filary, a pośrodku każdej ze ścian znajdowało się pełnowymiarowe przedstawienie tańczą- cych par. Przyjmuje się, że było to miejsce kultu poświęcone najważniejszej zoro- astriańskiej bogini Chorezmu Anahicie. W Sali Polowań odnaleziono płaskorzeź- by jeleni, nad którymi znajdował się fryz z malowanymi gryfami. W Sali Czarnych Wojowników znajdowały się gliniane figu- ry żołnierzy w zbrojach, otoczone baranimi rogami. Ciemna barwa ich twarzy stano- wi pewną zagadkę, możliwe jednak, że po prostu uwypuklono w ten sposób spaloną słońcem karnację chorezmijskich wojów. W Sali Zwycięstw znaleziono kilka glinia- nych płaskorzeźb, które łączy się z przed- stawieniami bogiń zwycięstwa i fortuny. Najważniejsza jest tzw. Sala Królów, która pełniła funkcje audiencyjnej. Była wyposa- żona w ceglane ławy stojące wzdłuż trzech ścian, oddzielone od siebie niewielkimi przemurowaniami. W niszach ustawiono 23 lub 24 gliniane figury w pozycji siedzą- cej. W centralnej części środkowej ściany, uważanej za najważniejszą, stała glinia- na figura kobiety. Pośrodku znajdowała Poleć książkę 316 i n d o h c a z n a t s i k e b z U i a w h C i z c n e g r U się przestrzeń przypominająca perystyl, której dach wsparty był na czterech naroż- nych kolumnach, znajdował się tu również prawdopodobnie ołtarz ognia. Cała sala była przypuszczalnie poświęcona pante- onowi bóstw zoroastriańskich. Regularne rozplanowanie Toprak Kali według uczonych przyp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Uzbekistan. Perła Jedwabnego Szlaku
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: