Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00211 020984 15573795 na godz. na dobę w sumie
VAT. Komentarz 2014 - ebook/pdf
VAT. Komentarz 2014 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 1231
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6141-3 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> podatkowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-95%), audiobook).
Rekomendowany
przez praktyków!
Komentarz autorstwa Tomasza Michalika - wybitnego specjalisty z zakresu prawa podatkowego - stanowi kompleksowe omówienie ustawy o podatku od towarów i usług (VAT). Opracowanie zawiera szczegółową analizę przepisów wymienionej ustawy, jak również omówienie bogatego orzecznictwa sądów krajowych, unijnych oraz interpretacji Ministra Finansów.
Autor komentarza - Tomasz Michalik - o zmianach w VAT:
Koniec roku 2013 przyniósł zapowiedź całego szeregu niezmiernie interesujących zmian przepisów. Od października 2013 r. zaczęły obowiązywać bowiem, zupełnie nowe w polskim systemie podatku VAT, przepisy wprowadzające odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe dostawcy – oczywiście związane z zawartą między stronami transakcją.

Natomiast styczeń 2014 r. to prawdziwa feeria nowości – ustawodawca wprowadził bowiem zupełnie zasadnicze zmiany do regulacji dotyczących m.in. podstawy opodatkowania, momentu powstania obowiązku podatkowego, a także zasad wystawiania i przechowywania faktur. To pierwsze od lat tak kompleksowe zmiany, które dotyczą każdego podatnika.

W kwietniu 2014 r. wchodzą z kolei w życie zmienione (zaledwie po 3 miesiącach obowiązywania) regulacje związane przede wszystkim z podatkiem naliczonym w przypadku wydatków związanych z pojazdami samochodowymi oraz z wyłączeniem opodatkowania niektórych pojazdów wykorzystywanych przez podatnika także na cele niezwiązane z prowadzoną przezeń działalnością gospodarczą. Te zmiany wynikają z decyzji Rady UE, w której Rada pozwoliła Polsce na czasowe odstąpienie od zasad ogólnych i utrzymanie ograniczenia prawa do odliczenia podatku naliczonego w tych przypadkach.

Ale jest jeszcze jedna zmiana, która przeszła raczej niezauważona, a którą niewątpliwie należy pochwalić. Prawodawca uporządkował bowiem – w zasadzie rozpoczął porządkowanie – przepisów wykonawczych. Dotychczasowe dwa podstawowe rozporządzenia wykonawcze podzielił na kilka nowych, które koncentrują się na specyficznych zagadnieniach – np. zwolnieniach i stawkach podatku. To działanie, które przyczyni sie do zwiększenia przejrzystości i czytelności przepisów i jako takie zasługuje na uwagę.

Zagadnienia z zakresu materii podatków pośrednich są często zmieniane i uaktualniane przez ustawodawcę. Tempo oraz rodzaj zmian wymuszają potrzebę ciągłego i czasochłonnego śledzenia oraz analizowania przepisów. Najnowszy komentarz - w przystępny i precyzyjny sposób – omawia wszystkie artykuły ustawy, uwzględniając nowe instytucje, wszelkie zmiany, orzecznictwo oraz interpretacje podatkowe.
Najnowsze, 10. wydanie opierające  się na tekście jednolitym z 29.7.2011 r. (Dz.U. Nr 177, poz. 1054) zawiera omówienie wszystkich zmian (niektóre jak np. zmiany w fakturowaniu mają charakter fundamentalny), wchodzących w życie w styczniu i kwietniu 2014 r., oraz obowiązujących od 1.10.2013 r. Najważniejsze z nich to:

Zmiany w zakresie momentu powstania obowiązku podatkowego;
Zmiany w zakresie obowiązków związanych z wystawianiem faktur - w szczególności w zakresie terminów ich wystawienia;
Nowa definicja podstawy opodatkowania będąca implementacją definicji zawartej w dyrektywie VAT;
Możliwość rozliczania niepotwierdzonych faktur korygujących;
Zmiany dotyczące momentu powstania prawa do odliczenia VAT naliczonego;

Zmiany obowiązujące od października 2013 r. dotyczą miedzy innymi:

solidarnej odpowiedzialność nabywcy za zobowiązania VAT dostawcy, w odniesieniu do nabywanych surowców takich jak paliwo, stal oraz złoto,
poszerzenia katalogu towarów, dla których znajdzie zastosowanie mechanizm odwrotnego obciążenia, czyli rozliczenia VAT przez nabywcę.
Ponadto, komentarz jako jedyny na rynku zawiera nowatorskie omówienie nowych zasad związanych z rozliczaniem wydatków dotyczących samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie pojazdów do 3,5 tony (zmiany w art. 2, 8, 86a i nowy art. 90b VATU).
wszystkie nowelizacje w jednym tomie
praktyczne aspekty związane z VAT
szczególne uwzględnienie zagadnień występujących na gruncie VAT w ramach profesjonalnego obrotu gospodarczego
szczegółowa analiza przepisów z uwzględnieniem orzecznictwa
przystępny i precyzyjny sposób prezentacji
autor – wybitny specjalista z zakresu prawa podatkowego
ADRESACI
Niniejsza pozycja skierowana jest przede wszystkim do osób zajmujących się problematyką podatku VAT w praktyce, a więc do pracowników sektora finansowego, doradców podatkowych, sędziów sądów administracyjnych, księgowych, biegłych rewidentów, pracowników aparatu skarbowego, adwokatów i radców prawnych oraz nauczycieli akademickich oraz studentów zainteresowanych zgłębieniem powyższej tematyki.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ustawa o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 54, poz. 535) Tekst jednolity z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz.U. Nr 177, poz. 1054)1 (zm.: Dz.U. 2010, Nr 247, poz. 1652; 2011, Nr 64, poz. 332, Nr 134, poz. 780; 2012, poz. 1342, poz. 1448, poz. 1529 i 1530; 2013, poz. 35, poz. 1027, poz. 1608, Druk sejmowy Nr 2095) 1 Tekst jednolity ogłoszono dnia 26.08.2011 r. Dział I. Przepisy ogólne Art. 1. [Zakres przedmiotowy] 1. Ustawa reguluje opodatkowanie podatkiem od towarów i usług. 2. Podatek od towarów i usług stanowi dochód budżetu państwa. Spis treści I. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Dyrektywy Rady UE – możliwość bezpośredniego stosowania . . . . . . . . . II. Podatek od towarów i usług jako element systemu podatkowego . . . . . . . . . . III. Podatek od towarów i usług jako podatek obrotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Podatek od towarów i usług jako podatek od wartości dodanej . . . . . . . . . . . A. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Podstawowe cechy podatku od wartości dodanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Zasada neutralności podatku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Zasada opodatkowania konsumpcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Zasada powszechności opodatkowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Zasada unikania podwójnego opodatkowania oraz braku opodatkowania 5. Zasada unikania zakłócenia warunków konkurencji . . . . . . . . . . . . . V. Nomenklatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nb 1 1 17 49 53 56 56 59 60 62 63 64 65 66 A. Uwagi wprowadzające I. Uwagi ogólne Ustawa z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, 1 poz. 1054 ze zm.; tekst pierwoty Dz.U. Nr 54, poz. 535), która weszła w życie z dniem 1.5.2004 r. (dalej: VATU), jest podstawowym aktem prawnym regulującym konstrukcję tego podatku. Ustawa ta zastąpiła uprzednio obowiązującą ustawę o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym z 8.1.1993 r. (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), która od momentu wejścia w życie 5.7.1993 r. była nowelizowana ponad 30 razy. Obecnie obowiązująca ustawa o VAT doczekała się już wielu nowelizacji, zarówno kosmetycznych, jak i takich, które w istotny sposób zmieniły poszczególne rozwiązania ustawowe. Z tych noweli warto wskazać kilka. Pierwsza z nich, dokonana ustawą z 16.12.2004 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2005 r. Nr 14, poz. 113), była niezbędna do wdrożenia do polskiego systemu VAT postanowień dyrektywy Rady 2003/92/WE z 7.10.2003 r. zmieniającej dyrektywę 77/388/EWG [szósta dyrektywa Rady 77/388/EWG z 17.5.1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.Urz. WE L 145 z 13.6.1977 r., s. 1), dalej: VI dyrektywa] w odniesieniu do zasad dotyczących miejsca dostawy gazu i energii elektrycznej (Dz.Urz. UE L 260 z 11.10.2003 r., s. 8). Druga nowelizacja ustawy z 21.4.2005 r. (Dz.U. Nr 90, poz. 756), która weszła w życie 1.6.2005 r. (z wyjątkiem zmian dotyczących samochodów, które weszły w życie z dniem 22.8.2005 r.), wynikała, generalnie rzecz ujmując, z doświadczeń zebranych w ciągu pierwszych miesięcy funkcjonowania nowej ustawy o VAT, które spowodowały konieczność dokonania wielu poprawek o charakterze typowo porządkowym, ale również wprowadzenia wielu zmian ograniczających nadmierne, jak się okazało, obowiązki podatników (np. w zakresie dokumentowania 3 2 3 4 5 6 7 Art. 1 Nb 2–7 Dział I. Przepisy ogólne wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów – zob. art. 42). Tą nowelą wprowadzono także nową w polskich regulacjach VAT instytucję ulgi na złe długi (zob. art. 89a i 89b). Dwie kolejne nowelizacje (ustawa z 30.6.2005 r., Dz.U. Nr 143, poz. 1199 oraz z 29.7.2005 r., Dz.U. Nr 179, poz. 1484) weszły w życie z dniem 1.1.2006 r. Nowela z 30.6.2005 r. związana jest z wprowadzeniem do Ordynacji podatkowej konstrukcji tzw. uprzednich porozumień cenowych, zgodnie z którą organ podatkowy może wydać decyzję o uznaniu prawidłowości wyboru i stosowania metody ustalania ceny transakcyjnej w obrocie pomiędzy podmiotami powiązanymi. Stąd konieczność stosownej zmiany konstrukcji art. 32 VATU, odnoszącego się właśnie do możliwości szacowania przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej obrotów w relacjach pomiędzy podmiotami powiązanymi. Natomiast nowelą z 29.7.2005 r. ustawodawca usunął z załącznika Nr 4 do ustawy, zawierającego listę usług zwolnionych, usługi naukowo-badawcze. Nowelą z 13.7.2006 r. (Dz.U. Nr 143, poz. 1028), która weszła w życie 10.8.2006 r., ustawodawca dostosował regulacje polskie (m.in. art. 27 ustawy) do przepisów rozporządzenia Rady (WE) Nr 1777/2005 z 17.10.2005 r. ustanawiającego środki wykonawcze do dyrektywy 77/388/EWG w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 288 z 29.10.2005 r., s. 1). Z kolei nowelizacja z 19.9.2007 r. (Dz.U. Nr 192, poz. 1382) wprowadziła szereg zmian, które miały charakter dostosowujący poszczególne przepisy ustawy do regulacji dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 347 z 11.12.2006 r., s. 1) (dalej: dyrektywa 2006/112). Nowelizacją z 11.4.2008 r. (Dz.U. Nr 74, poz. 444 ze zm.) ustawodawca przedłużył możliwość stosowania stawek obniżonych na niektóre czynności oraz podwyższył stawkę zryczałtowanego zwrotu podatku dla rolników ryczałtowych. Nowelizacja z 7.11.2008 r. (Dz.U. Nr 209, poz. 1320 ze zm.) wprowadziła wiele istotnych zmian dotychczas stosowanych rozwiązań ustawy (np. zmiana regulacji dotyczących tzw. ulgi na złe długi, ułatwiające czy wręcz umożliwiające jej praktyczne stosowanie – zob. uwagi dot. art. 89a) oraz po raz pierwszy wprowadziła kilka nowych instytucji (np. rozwiązania szczególne dotyczące magazynów konsygnacyjnych – zob. np. art. 12a, czy zwolnienie od podatku dostaw nieruchomości z opcją ich opodatkowania – zob. art. 43). Nowelizacja z 23.10.2009 r. (Dz.U. Nr 195, poz. 1504) dostosowała polską ustawę o VAT do kolejnych zmian dyrektywy 2006/112, dotyczących miejsca świadczenia usług, zmienionych obowiązków sprawozdawczych związanych z informacjami podsumowującymi i uproszczeniem zasad zwrotu podatku przedsiębiorcom mającym siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania na terytorium innego państwa członkowskiego. Istotą nowelizacji z 2.12.2009 r. (Dz.U. Nr 215, poz. 1666) było podwyższenie (stopniowe, dokonane w ciągu 2 kolejnych lat) kwoty granicznej określającej możliwość zastosowania zwolnienia podmiotowego. Szczególnie bogaty w zmiany był rok 2010, który przyniósł aż cztery ustawy nowelizujące ustawę o VAT. Dwie z nich [nowelizacje z 26.11.2010 r. (Dz.U. Nr 238, poz. 1578 ze zm.) i 16.12.2010 r. (Dz.U. Nr 247, poz. 1652 ze zm.)] to odpowiednio: zmiany niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej oraz zmiana ustawy o finansach publicznych, które wprowadziły czasową zmianę stawek podatku oraz mechanizm prowadzący do automatycznego dalszego podwyższenia tych stawek, w przypadku gdy relacja państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto przekroczy w okresie do 31.12.2013 r. określony pułap (mechanizm dotyczy jednak okresu sięgającego 31.12.2018 r.). Najważniejszym elementem nowelizacji z 29.10.2010 r. (Dz.U. Nr 226, poz. 1476) była zupełna zmiana zasad określających zwolnienia przedmiotowe w przypadku świadczenia usług. Ustawodawca postanowił oderwać te zwolnienia od symboli statystycznych i w ich miejsce zaproponował opisowe określenie usług, których świadczenie jest zwolnione od podatku. Z kolei najistotniejszym elementem nowelizacji z 16.12.2010 r. (Dz.U. Nr 247, poz. 1652 ze zm.) było dostosowanie przepisów ustawy do uzyskanej przez Polskę możliwości wprowadzenia czasowego ograniczenia prawa do odliczenia podatku naliczonego w przypadku nabycia niektórych pojazdów samochodowych i paliwa do nich. Nowelizacja z 18.3.2011 r. (Dz.U. Nr 64, poz. 332) wprowadziła szereg zmian, z których najważniejsze dotyczą przypadków, w których podatnikiem jest nabywca towarów i usług. Wreszcie nowelizacja z 9.6.2011 r. (Dz.U. Nr 134, poz. 780 ze zm.) miała na celu przede wszystkim dostosowanie regulacji ustawy do zmian wprowadzonych od 1.7.2011 r. rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) Nr 282/2011 z 15.3.2011 r. ustanawiającym środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej [Dz.Urz. UE L 77 z 23.3.2011 r., s. 1; rozporządzenie to zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) Nr 1777/2005]. (dalej: rozporządzenie Rady Nr 282/2011). Rozporządzenie to weszło w życie 1.7.2011 r. na terenie wszystkich państw członkowskich. Co ważne – jest ono, jako rozporządzenie Rady, stosowane bezpośrednio, tj. nie musi być implementowane do prawa krajowego państw członkowskich. 4 Dział I. Przepisy ogólne Nb 8–12 Art. 1 Także rok 2012 przyniósł kilka nowelizacji ustawy. Najważniejsza z nich, dokonana ustawą 9 Ze względu na tak dużą liczbę nowelizacji Marszałek Sejmu zdecydował o publikacji tekstu 8 Z tego względu nowelizacja ustawy dostosowująca jej przepisy do regulacji rozporządzenia była formalnie zbędna. Ustawodawca uznał jednak, że pożądane jest doprecyzowanie przepisów ustawy. Nowelizacja ta wprowadza jeszcze jedną niezmiernie istotną zmianę, a mianowicie termin „siedziba działalności gospodarczej”, zastępujący dotychczasowe określenie „siedziba”, w szczególności jako podstawowy punkt odniesienia dla określenia miejsca świadczenia usług (zob. art. 28b i nast.). jednolitego ustawy o VAT. Tekst jednolity został ogłoszony obwieszczeniem Marszałka Sejmu RP z 29.7.2011 r. (Dz.U. Nr 177, poz. 1054). z 7.12.2012 r. dostosowała regulacje ustawy o VAT do zmienionych przepisów dyrektywy 2006/112 w zakresie fakturowania. Co ciekawe jednak, ze względu na wyjątkowo powolny proces legislacyjny ustawodawca zdecydował o wejściu w życie tych przepisów od 1.1.2014 r. (podobnie jak szeregu innych, w tym np. zmieniających zasady powstawania obowiązku podatkowego). A interesujące jest to dlatego, że zgodnie z regulacjami dyrektywy 2006/112 wszystkie państwa członkowskie były zobowiązane do przyjęcia i wdrożenia przedmiotowych przepisów do końca 2012 r., tak aby mogły wejść one w życie nie później niż 1.1.2013 r. Ustawodawca jednak postanowił dokonać głębszej zmiany i powiązać – ustawowo – zasady wystawiania faktur z nowelizacją zasad powstawania obowiązku podatkowego. Ponieważ jednak ustawa została przyjęta przez Sejm dopiero w grudniu 2012 r., posłużono się rozwiązaniem przejściowym. Regulacje dotyczące fakturowania, które dostosowały polskie przepisy do przepisów dyrektywy, zostały wprowadzone z dniem 1.1.2013 r. poprzez nowelę rozporządzenia Ministra Finansów z 28.3.2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 68, poz. 360 ze zm.) – a następnie, z dniem 1.1.2014 r. został przeniesiony do ustawy i powiązany ze zmianami przepisów o obowiązku podatkowym od 1.1.2014 r. Ustawa ta wprowadza jednak także szereg innych zmian, które weszły w życie 1.4.2013 r. Spośród nowelizacji dokonanych w ciągu roku 2012 zwraca jeszcze uwagę w szczególności ustawa z 16.11.2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (Dz.U. z 2012 r. poz. 1342), która w znaczący sposób zmieniła regulacje art. 89a i 89b, dotyczące tzw. ulgi na złe długi. Wreszcie ważne zmiany wniosła także nowelizacja dokonana ustawą z 26.7.2013 r. (Dz.U. 10 z 2013 r. poz. 1027), która z dniem 1.10.2013 r. wprowadziła przede wszystkim nową w ustawie o VAT konstrukcję solidarnej odpowiedzialności nabywcy za zaległości podatkowe podmiotu, który dokonał dostawy określonych towarów (zob. art. 105a–105c VATU), a także kolejna nowelizacja ustawy, która z dniem 1.4.2014 wprowadziła do ustawy pakiet rozwiązań dotyczących pojazdów samochodowych ze szczególnym uwzględnieniem zasad odliczania podatku naliczonego od wydatków związanych z tymi pojazdami (p. zwłaszcza przepisy art. 86a i 90b). 11 Ustawa o VAT nie jest jednak jedynym źródłem prawa w tej mierze. Szczegółowe regulacje znajdują się w przepisach wykonawczych do ustawy, z których 12 najważniejsze to: 1) rozporządzenie Ministra Finansów z 20.12.2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień (Dz.U. z 2013 r. poz. 1722; dalej: rozporządzenie o zwolnieniach); 2) rozporządzenie Ministra Finansów z 3.12.2013 r. w sprawie wystawiania faktur (Dz.U. z 2013 r. poz. 1485; dalej: rozporządzenie o fakturach); 3) rozporządzenie Ministra Finansów z 5.4.2004 r. w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją podatników w zakresie podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 55, poz. 539 ze zm.); 4) rozporządzenie Ministra Finansów z 5.4.2004 r. w sprawie wzoru zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o wyborze lub rezygnacji z wyboru miejsca opodatkowania w przypadku sprzedaży wysyłkowej z terytorium kraju (Dz.U. Nr 55, poz. 538 ze zm.); 5) rozporządzenie Ministra Finansów z 6.4.2004 r. w sprawie określenia podatników niemających obowiązku składania zgłoszenia rejestracyjnego (Dz.U. Nr 58, poz. 558 ze zm.); 6) rozporządzenie Ministra Finansów z 23.12.2013 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1719; dalej: rozporządzenie o stawkach); 7) rozporządzenie Ministra Finansów z 16.12.2013 r. w sprawie miejsca świadczenia usług oraz zwrotu kwoty podatku naliczonego jednostce dokonującej nabycia (importu) towarów lub usług (Dz.U. z 2013 r. poz. 1656); 8) rozporządzenie Ministra Finansów z 16.12.2013 r. w sprawie potwierdzania zidentyfikowania określonego podmiotu na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju (Dz.U. z 2013 r. poz. 1662); 5 Art. 1 Nb 12 Dział I. Przepisy ogólne 9) rozporządzenie Ministra Finansów z 5.11.2013 r. w sprawie wyznaczenia jednostki orga- nizacyjnej do celów dokonywania potwierdzenia zidentyfikowania określonego podmiotu na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju oraz informowania o braku takiego potwierdzenia (Dz.U. z 2013 r. poz. 1299); 10) rozporządzenie Ministra Finansów z 17.6.2013 r. w sprawie informacji podsumowującej o dokonanych wewnątrzwspólnotowych transakcjach (Dz.U. z 2013 r. poz. 724); 11) rozporządzenie Ministra Finansów z 18.3.2013 r. w sprawie wzorów deklaracji dla podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2013 r. poz. 394); 12) rozporządzenie Ministra Finansów z 14.3.2013 r. w sprawie wzorów deklaracji dla podatku od towarów i usług dotyczących transakcji wewnątrzwspólnotowych w zakresie nowych środków transportu (Dz.U. z 2013 r. poz. 367); 13) rozporządzenie Ministra Finansów z 14.3.2013 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz.U. z 2013 r. poz. 363); 14) rozporządzenie Ministra Gospodarki z 27.8.2013 r. w sprawie kryteriów i warunków technicznych, którym muszą odpowiadać kasy rejestrujące (Dz.U. z 2013 r. poz. 1076); 15) rozporządzenie Ministra Finansów z 29.11.2012 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadze- nia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. z 2012 r. poz. 1382); 16) rozporządzenie Ministra Finansów z 27.12.2010 r. w sprawie odliczania i zwrotu kwot wydatkowanych na zakup kas rejestrujących (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 163); 17) rozporządzenie Ministra Finansów z 12.3.2013 r. w sprawie wzoru deklaracji dla podatku od towarów i usług przedstawiciela podatkowego (Dz.U. z 2013 r. poz. 357); 18) rozporządzenie Ministra Finansów z 12.3.2013 r. w sprawie wzoru skróconej deklaracji dla podatku od towarów i usług w zakresie usług taksówek osobowych opodatkowanych w formie ryczałtu (Dz.U. z 2013 r. poz. 356); 19) rozporządzenie Ministra Finansów z 14.12.2012 r. w sprawie wzoru zawiadomienia o skory- gowaniu podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego (Dz.U. z 2012 r. poz. 1451); 20) rozporządzenie Ministra Finansów z 26.6.2012 r. w sprawie określenia wzoru wniosku o wydanie zaświadczenia potwierdzającego brak obowiązku uiszczenia podatku od towarów i usług z tytułu przywozu środka transportu z terytorium innego państwa członkowskiego (Dz.U. z 2012 r. poz. 781); 21) rozporządzenie Ministra Finansów z 26.6.2012 r. w sprawie określenia wzoru informacji o wewnątrzwspólnotowym nabyciu środka transportu (Dz.U. z 2012 r. poz. 780); 22) rozporządzenie Ministra Finansów z 26.6.2012 r. w sprawie określenia wzoru zaświadczenia potwierdzającego uiszczenie podatku od towarów i usług lub brak obowiązku uiszczenia tego podatku z tytułu przywozu środka transportu z terytorium innego państwa członkowskiego (Dz.U. z 2012 r. poz. 777); 23) rozporządzenie Ministra Finansów z 26.6.2012 r. w sprawie określenia wzoru dokumentu po- twierdzającego wywóz przez nabywcę nowego środka transportu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium innego państwa członkowskiego (Dz.U. z 2012 r. poz. 767); 24) rozporządzenie Ministra Finansów z 22.12.2011 r. w sprawie przypadków i trybu zwrotu podatku od towarów i usług siłom zbrojnym, wielonarodowym kwaterom i dowództwom oraz ich personelowi cywilnemu (Dz.U. z 2012 r. poz. 32); 25) rozporządzenie Ministra Finansów z 22.12.2011 r. w sprawie wykazów towarów do celów poboru podatku od towarów i usług w imporcie (Dz.U. Nr 293 poz. 1727); 26) rozporządzenie Ministra Finansów z 29.6.2011 r. w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług niektórym podmiotom (Dz.U. Nr 136 poz. 797); 27) rozporządzenie Ministra Finansów z 28.3.2011 r. w sprawie minimalnej łącznej wartości zakupów, przy której podróżny może żądać zwrotu podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 68 poz.362); 28) rozporządzenie Ministra Finansów z 28.3.2011 r. w sprawie określenia wzorów: znaku informującego podróżnych o możliwości zakupu w punktach sprzedaży towarów, od których przysługuje zwrot podatku od towarów i usług, oraz stempla potwierdzającego wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej, a także określenia niezbędnych danych, które powinien zawierać dokument będący podstawą do dokonania zwrotu podatku podróżnym (Dz.U. Nr 68 poz. 361); 29) rozporządzenie Ministra Finansów z 24.12.2009 r. w sprawie wniosków o zwrot podatku od wartości dodanej naliczonego w innym niż Rzeczypospolita Polska państwie członkowskim Wspólnoty Europejskiej (Dz.U. Nr 224, poz. 1800); 30) rozporządzenie Ministra Finansów z 19.12.2008 r. w sprawie deklaracji importowej dla podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 235, poz. 1594); 6 Dział I. Przepisy ogólne Nb 13–17 Art. 1 31) rozporządzenie Ministra Finansów z 26.10.2005 r. w sprawie terminu zapłaty podatku od towarów i usług z tytułu importu towarów (Dz.U. Nr 218, poz. 1842); 32) rozporządzenie Ministra Finansów z 14.3.2013 r. w sprawie wzorów deklaracji dla podatku od towarów i usług dotyczących transakcji wewnątrzwspólnotowych w zakresie nowych środków transportu (Dz.U. z 2013 r. poz. 367); 33) rozporządzenie Ministra Finansów z 12.3.2013 r. w sprawie wzoru deklaracji dla podatku od towarów i usług przedstawiciela podatkowego (Dz.U. z 2013 r. poz. 357); 34) rozporządzenie Rady UE Nr 282/2011. Rozporządzenie to weszło w życie 1.7.2011 r. na terenie wszystkich państw członkowskich i jest stosowane bezpośrednio – tj. nie musi być implementowane do prawa krajowego państw członkowskich. Ponadto, źródłami prawa także odnoszącymi się do podatku od towarów i usług są Konsty- 13 tucja RP, Ordynacja podatkowa, a pośrednio również inne ustawy podatkowe, takie jak: ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawa o opłacie skarbowej, ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Źródłem prawa są także regulacje celne. W tej mierze sytuacja jest dość szczególna. Obowiązuje 14 bowiem obecnie Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej: WKC) wprowadzony rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 2913/92 z 12.10.1992 r. ustanawiającym Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r., s. 1). Rozporządzenie to miało zostać zastąpione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 450/2008 z 23.4.2008 r. ustanawiającym Wspólnotowy Kodeks Celny (zmodernizowany kodeks celny) (Dz.Urz. UE L 145 z 4.6.2008 r., s. 1). Jednakże rozporządzenie ustanawiające ów zmodernizowany Wspólnotowy Kodeks Celny zostało uchylone, zanim zaczęło obowiązywać, przez kolejne rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z 9.10.2013 r. ustanawiające tym razem Unijny Kodeks Celny [Dz.Urz. UE L 269 z 10.10.2013 r., s. 1 (dalej: UKC)]. Rozporządzenie to powinno w całości zacząć obowiązywać od 1.5.2016 r. – obecnie obowiązują jedynie wybrane przepisy UKC, w szczególności te określające przekazanie uprawnień wykonaw- czych oraz przepisy dotyczące opłat i kosztów. W konsekwencji więc wciąż obowiązują przede wszystkim regulacje WKC. Źródłem prawa są także regulacje unijne, w szczególności takie, jak rozporządzenia i dy- 15 rektywy Rady Unii Europejskiej. Rozporządzenia (np. wymienione powyżej rozporządzenie Rady Nr 282/2011; rozporządzenie to ustanawia środki wykonawcze m.in. do art. 2, 3, 9, 24, 31–59, 73–80, 132–137, 143–147, 151, 152, 178, 192a–205, 272, 273, 344–356, 357–369 dyrektywy 2006/112 – zob. szerzej m.in. komentarz do przepisów rozdziału 3 ustawy) wiążą wszystkie państwa członkowskie i są stosowane bezpośrednio. W praktyce oznacza to, że przepisy rozporządzeń nie wymagają formalnej implementacji do prawa krajowego, lecz stają się częścią polskiego porządku prawnego z chwilą ich wejścia w życie na terytorium Unii Europejskiej. Inaczej rzecz ma się z dyrektywami, które muszą zostać wprowadzone do polskiego porządku prawnego w drodze stosownej ustawy. Jednakże i dyrektywy mogą być, w pewnych okolicznościach i w pewnym zakresie oraz w ramach wyznaczonych przez Trybunał Sprawiedliwości UE, stosowane bezpośrednio (zob. poniżej). Na polskie przepisy o VAT wpływ mają także przypadki derogacji – umożliwiające Polsce stosowanie rozwiązań stanowiących odstępstwo od regulacji dyrektywy 2006/112. Przykładem jest decyzja wykonawcza Rady UE z 17.12.2013 r. upoważniająca Rzeczpospolitą Polską do stosowania środków stanowiących odstępstwo od art. 26 ust. 1 lit. a i art. 168 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (2013/805/UE; Dz.Urz. UE L 353, s. 51) na podstawie której ustawodawca w okresie przejściowym (przedmiotowa decyzja wygasa 31.12.2016 r. lub w dniu wejścia w życie przepisów unijnych określających wydatki związane z silnikowymi pojazdami drogowymi, które nie dają prawa do pełnego odliczenia podatku VAT, jeśli data ta będzie wcześniejsza) wprowadził m.in. regulacje art. 8 ust. 5 i 6, art. 86a i 90b. Niemniej jednak zasadnicze znaczenie ma omawiana ustawa. Reguluje ona podstawowe pojęcia 16 i elementy właściwe dla każdego podatku, takie jak: przedmiot podatku (art. 5), podmiot podatku (art. 15 i nast.), obowiązek podatkowy (art. 19a i nast.), podstawa opodatkowania (art. 29a i nast.), stawki podatku (art. 41). Reguluje ona też instytucje specyficzne dla podatku od towarów i usług, takie jak konstrukcja podatku naliczonego, który obniża zobowiązanie podatkowe (art. 86 i nast.). B. Dyrektywy Rady UE – możliwość bezpośredniego stosowania Od 1.5.2004 r. wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej i przyjęciem jej instytucji 17 prawnych oraz dorobku prawa i orzecznictwa unijnego, także w zakresie podatku VAT, w znaczący sposób rozszerzeniu uległ zasób źródeł prawa odnoszących się do podatku VAT. Wspólny system podatków pośrednich został przewidziany już w Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Gospodarczą z 25.3.1953 r. (dalej: traktat rzymski). Efektem było stworzenie dynamicznego, wciąż 7 Art. 1 Nb 18–19 Dział I. Przepisy ogólne rozwijającego się systemu podatku od wartości dodanej. Z dniem 1.5.2004 r. Polska, wchodząc do tego systemu, przejęła zarówno podstawowe konstrukcje podatkowe odnoszące się do obrotu dokonywanego w ramach Unii (takie choćby jak wewnątrzwspólnotowe transakcje towarowe), jak i cały dorobek wypracowany przez Komisję i Radę Europejską, a także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dotychczas – Europejski Trybunał Sprawiedliwości). To powoduje, iż w istocie rzeczy podstawowe fundamenty wspólnotowego systemu podatku od wartości dodanej, jakimi są w szczególności dyrektywy Rady UE, stanowią od 1.5.2004 r. źródła prawa w odniesieniu do podatku VAT. Z tego punktu widzenia w okresie do 1.1.2007 r. najważniejsze były następujące dyrektywy: 1) Pierwsza dyrektywa Rady 67/227/EWG z 11.4.1967 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich w zakresie podatków obrotowych (Dz.Urz. WE L 71 z 14.4.1967 r., s. 1301) (dalej: I dyrektywa), która stworzyła rzeczywiste podwaliny europejskiego systemu podatku od wartości dodanej, a w szczególności 2) Szósta dyrektywa Rady 77/388/EWG z 17.5.1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, która wielokrotnie nowelizowana, stanowiła oś i fundament całego wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Obydwie te dyrektywy (jak również wiele innych) zostały z 1.1.2007 r. uchylone i zastą- pione dyrektywą 2006/112. Istotą tej zmiany było przede wszystkim uporządkowanie regulacji dotyczących podatku VAT. Jak stwierdziła bowiem Komisja Europejska wnioskująca o zmianę dyrektywy, duża liczba nowelizacji VI dyrektywy spowodowała, że jej przepisy stały się mało przejrzyste. Warto zwrócić uwagę na to, iż mimo wielokrotnie kierowanych w tej mierze postulatów ze strony praktyki nigdy nie zdecydowano się na publikację oficjalnego tekstu jednolitego VI dyrektywy. W związku z tym, w trosce o jasność i ze względów racjonalnych, jak wynika to z pkt 1 preambuły przedmiotowej dyrektywy 2006/112, zdecydowano się uporządkować i ujednolicić tekst VI dyrektywy. Jednakże w treści dyrektywy 2006/112 zawarto także szereg zmian o charakterze merytorycznym. Dyrektywa 2006/112 była już przedmiotem kilku nowelizacji, z których najważniejsze zostały dokonane dyrektywą 2008/8/WE (Dz.Urz. UE L 44 z 20.2.2008 r., s. 11), wprowadzającą z dniem 1.1.2010 r. nowe reguły ustalania miejsca świadczenia usług (zob. szerzej komentarz do art. 28a–28o ustawy) i dyrektywą 2009/47/WE, która weszła w życie 1.6.2009 r. i dotyczyła stosowania stawek obniżonych (Dz.Urz. UE L 116 z 9.5.2009 r., s. 18) (zob. szerzej komentarz do art. 41), a także dyrektywą 2010/45/UE zmieniającą przepisy dotyczące fakturowania (Dz.Urz. UE L 189 z 22.7.2010 r., s. 1), która zobowiązała państwa członkowskie do wdrożenia jej regulacji do prawa krajowego najpóźniej do 31.12.2012 r. Ponadto warto zwrócić uwagę na dwie zmiany dyrektywy 2006/112, które zostały dokonane w ciągu roku 2013 a które związane były z chęcią stworzenia państwom członkowskim możliwości skutecznej walki z nadużyciami w zakresie podatku VAT, poprzez rozszerzenie listy towarów, które mogą podlegać odwrotnemu obciążeniu i wprowadzeniu możliwości tzw. szybkiego reagowania umożliwiającego szybsze wprowadzenie odwrotnego obciążenia. Zmiany te zostały wprowadzone poprzez: 1) dyrektywę Rady 2013/43/UE z 22.7.2013 r. zmieniającą dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, w zakresie fakultatywnego i tymczasowego stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w związku z dostawami niektórych towarów i usług podatnych na oszustwa (Dz.Urz. UE L 201 z 26.7.2013 r., s. 4) i obowiązuje do 31.12.2018 r., oraz 2) dyrektywę Rady 2013/42/UE z 22.7.2013 r. zmieniającą dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w odniesieniu do mechanizmu szybkiego reagowania na oszustwa związane z VAT (Dz.Urz. UE L 201 z 26.7.2013 r., s. 1) i obowiązuje do 31.12.2018 r. Poza dyrektywą 2006/112 obowiązują przede wszystkim: – dyrektywa Rady 2008/9/WE z 12.2.2008 r. określająca szczegółowe zasady zwrotu podatku od wartości dodanej, przewidzianego w dyrektywie 2006/112/WE, podatnikom niemającym siedziby w państwie członkowskim zwrotu, lecz mającym siedzibę w innym państwie członkowskim [Dz.Urz. UE L 44 z 20.2.2008 r., s. 23; dyrektywa ta zastąpiła z dniem 1.1.2010 r. Ósmą dyrektywę Rady 79/1072/EWG z 6.12.1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju (Dz.Urz. WE L 331 z 27.12.1979 r., s. 11]; 18 19 8 Dział I. Przepisy ogólne Nb 20–24 Art. 1 – Trzynasta dyrektywa Rady 86/560/EWG z 17.11.1986 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium Wspólnoty (Dz.Urz. WE L 326 z 21.11.1986 r., s. 40) (dalej: XIII dyrektywa), która wprowadziła zasady zwrotu podatku zapłaconego w państwach członkowskich przez podmioty, mające siedzibę bądź miejsce zamieszkania poza Wspólnotą; – dyrektywa Rady 2007/74/WE z 20.12.2007 r. w sprawie zwolnienia towarów przywożonych przez osoby podróżujące z państw trzecich z podatku od wartości dodanej i akcyzy (Dz.Urz. UE L 346 z 29.12.2007 r., s. 6). Rola dyrektyw, zwłaszcza VI dyrektywy oraz dyrektywy 2006/112, jako źródeł prawa została 20 podkreślona w wielu orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w których Trybunał wyraźnie zaznaczył możliwość bezpośredniego stosowania przepisów tych dyrektyw przy rozstrzyganiu szczegółowych zagadnień. W szczególności Trybunał eksponował prawo podatników do bezpośredniego stosowania i powoływania się przed sądem krajowym na przepisy dyrektyw, jeżeli są one wystarczająco precyzyjne i bezwarunkowe, a państwo członkowskie, mimo stosownego w tej mierze obowiązku, nie dokonało ich poprawnej implementacji do prawa krajowego [zob. np. wyr. TSUE: z 18.1.2001 r. w sprawie C-150/99 Svenska staten v. Stockholm Lindöpark AB i Stockholm Lindöpark AB v. Svenska staten (Zb.Orz. 2001, s. I-493); z 19.1.1982 r. w sprawie 8/81 Ursula Becker v. Finanzamt Münster-Innenstadt (Zb.Orz. 1982, s. 53); stanowisko to dosyć szybko znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych (zob. poniżej). Od 1.5.2004 r., na mocy Traktatu o przystąpieniu do UE (traktat akcesyjny podpisany w Atenach 21 w dniu 16.4.2003 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 ze zm. – zał.), Polska stała się pełnoprawnym członkiem organizacji międzynarodowej, jaką jest Unia Europejska. Zgodnie z postanowieniami Traktatu, nie później niż z tą chwilą Polska była obowiązana wprowadzić do krajowego systemu prawnego system przepisów prawnych obowiązujących na terytorium Unii. Oznacza to, iż nie później niż 1.5.2004 r. ustawodawca polski miał obowiązek dokonać pełnej implementacji VI dyrektywy do ustawodawstwa krajowego (z uwzględnieniem derogacji określonych w Traktacie o przystąpieniu do UE). Istotą dyrektywy 2006/112, tak samo jak do 31.12.2006 r. VI dyrektywy, jako podstawowej 22 regulacji tworzącej podstawy systemu podatku od wartości dodanej wspólnego dla – obecnie – 28 państw członkowskich, jest konieczność stworzenia i zapewnienia jednolitego stosowania prawa w obszarach przez tę dyrektywę regulowanych. Wspólne przepisy mają zapewnić realizację podstawowych celów, dla których została powołana Unia Europejska, jak choćby zapewnienie wolnego przepływu towarów i usług. Z tych względów kluczowe znaczenie ma konieczność wprowadzenia zasad jednolitych, obowiązujących we wszystkich państwach członkowskich, tak by podatnicy pochodzący z różnych państw członkowskich mieli ten sam podstawowy zestaw praw i obowiązków, bez względu na to, w jakim państwie członkowskim mają siedzibę i w jakim wykonują czynności opodatkowane. można podzielić na dwie podstawowe kategorie – obligatoryjne, a zatem takie, do wprowadzenia których państwa członkowskie są bezwzględnie obowiązane, oraz fakultatywne (opcjonalne), które państwa członkowskie mogą wprowadzić – w zakresie wyznaczonym przez stosowny przepis dyrektywy. Z punktu widzenia obowiązków i praw dla państw członkowskich regulacje dyrektywy 2006/112 23 Przykładem regulacji o charakterze obligatoryjnym są normy kolizyjne – np. przepisy Tytułu V 24 dyrektywy 2006/112 odnoszące się do miejsca dostawy towarów i świadczenia usług (z wyjątkami, jak np. przepis art. 59a mający charakter regulacji fakultatywnej), odpowiadające regulacjom dotychczasowym art. 8 VI dyrektywy (który odnosił się do miejsca opodatkowania dostawy towarów – zob. szerzej komentarz do art. 22–24 VATU) i art. 9 określającym miejsce świadczenia (opodatkowania) usług (zob. szerzej komentarz do art. 28a–28o VATU). Normy wprowadzające reguły dotyczące miejsca opodatkowania usług (jak również dostaw towarów) tworzą pewnego rodzaju fikcję miejsca świadczenia usług (i odpowiednio miejsca dostawy towarów), fikcję, której konsekwencją jest określenie reguł opodatkowania tych usług w przypadkach, kiedy usługodawca i usługobiorca pochodzą z różnych państw. Powodem wprowadzenia tych regulacji jest przede wszystkim chęć zapewnienia jednakowych warunków dla rozwoju konkurencyjności towarów i usług w równym stopniu dla podmiotów działających na terenie całej Unii. Stworzenie realnych podstaw dla rozwoju konkurencji stanowi z kolei filar dla innego nadrzędnego celu przyświecającego wszystkim członkom Unii, którym jest zapewnienie swobodnego przepływu towarów i usług. Aby przedmiotowe normy kolizyjne mogły w sposób właściwy spełnić swoją rolę, muszą zostać zrealizowane dwa podstawowe warunki: – normy kolizyjne muszą być kompletne i wyczerpujące; – wszystkie państwa członkowskie muszą dokonać ich implementacji w identyczny sposób. 9 25 26 27 28 29 30 Art. 1 Nb 25–30 Dział I. Przepisy ogólne W przypadku gdy dana usługa byłaby opodatkowana według różnych zasad w państwie członkowskim właściwym dla świadczącego i w państwie członkowskim właściwym dla nabywcy, mogłoby dojść do sytuacji, w której dana usługa opodatkowana byłaby w obydwu państwach członkowskich, względnie wcale nie byłaby opodatkowana. Obydwa te przypadki są w równym stopniu niepożądane. Z kolei przykładem regulacji fakultatywnych (opcjonalnych) jest np. określone w art. 137 dyrektywy 2006/112 przyznanie państwom członkowskim możliwości wprowadzenia prawa wy- boru opodatkowania w przypadku leasingu, najmu i dzierżawy nieruchomości (zasadą ogólną jest przedmiotowe zwolnienie tych czynności) czy określone w art. 211 dyrektywy 2006/112 możliwości wprowadzenia zasady rozliczenia podatku od importu w deklaracji podatkowej (zamiast dokonywania płatności – zob. szerzej komentarz do art. 33a). Zgodnie ze stanowiskiem wypracowanym w bogatym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie budzi wątpliwości to, iż przy zachowaniu określonych warunków podatnik, który dochodzi swoich praw, może powoływać się bezpośrednio na dyrektywę unijną i nie mogą mu tego uniemożliwiać przepisy prawa krajowego. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w klasycznym w tej kwestii wyr. TSUE z 15.7.1964 r. w sprawie 6/64 Flaminio Costa v. E.N.E.L. W orzeczeniu tym Trybunał podkreślił, że żadne przepisy prawa krajowego nie mogą przeważać nad prawem wywodzącym się z Traktatu, będącym niezależnym źródłem prawa. Trybunał odniósł się szeroko do „prawa wywodzącego się z Traktatu”, przez które należy rozumieć zarówno prawo pierwotne, jak i wtórne (pochodne), w tym dyrektywy. W orzeczeniu tym Trybunał sformułował pogląd, iż w przypadku sprzeczności normy prawa krajowego z normą prawa wspólnotowego podmioty, których zadaniem jest stosowanie prawa (w tym prawa podatkowego), mają obowiązek pominięcia normy prawa krajowego sprzecznej z normą prawa unijnego. Utrzymanie w mocy przepisów krajowych w brzmieniu niezgodnym z regulacjami VI dyrektywy powodowałoby naruszenie obowiązującej w prawie unijnym zasady równości opodatkowania. Na konieczność przestrzegania zarówno przez ustawodawcę, jak i podmioty stosujące prawo, tej podstawowej zasady zwracał uwagę NSA jeszcze przed przystąpieniem przez Polskę do Unii Europejskiej. I tak, w wyr. NSA (7) z 24.11.2003 r. (FSA 3/03, MoPod 2004, Nr 1, s. 36) zawarto następujące stwierdzenie, które tym bardziej zachowuje swoją aktualność w niniejszej sprawie: „Trzeba bowiem zauważyć, że wprowadzony w Polsce z 5.7.1993 r. podatek od towarów i usług, należący do grupy podatków pośrednich, obrotowych, obciążających wydatki i mających charakter powszechny, zbieżny jest (o ile nie wręcz wzorowany) w swych zasadniczych założeniach z rozwiązaniami przyjętymi w Państwach Unii Europejskiej w zakresie podatku od wartości dodanej, opartymi na postanowieniach art. 93 i 94 Traktatu Rzymskiego oraz na Pierwszej i Szóstej Dyrektywie Rady Wspólnoty, dotyczących harmonizacji przepisów w zakresie podatków obrotowych. Postanowienia te przewidują, że ten typ podatku obrotowego powinien realizować między innymi zasadę neutralności podatku dla podatnika, zwłaszcza w zakresie konkurencji. Podkreśla to nader wyraźnie preambuła do Pierwszej Dyrektywy Rady [. . . ] w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich w zakresie podatków obrotowych (67/227/EEC), w której stwierdzono, że ustawodawstwo dotyczące podatków pośrednich nie może prowadzić do pogorszenia warunków konkurencji ani utrudniać swobodnego przepływu towarów i usług, a wprowadzenie podatku od wartości dodanej powinno cechować się jego neutralnością w zakresie konkurencji niezależnie od długości łańcucha produkcji i dystrybucji”. Należy jednak podkreślić, że orzecznictwo sądów administracyjnych w kwestii możliwości powoływania się na regulacje unijne w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed 1.5.2004 r. nie jest jednolite. Odmiennie niż w cytowanym powyżej rozstrzygnięciu wypowiedział się np. NSA w wyr. z 6.1.2006 r. (FSK 437/05, CBOSA). Możliwość powoływania się przez podatnika na regulacje VI dyrektywy została wprost sformułowana w obszernym w tej mierze orzecznictwie TSUE [zob. np. wyr.: z 4.12.1974 r. w sprawie 41/74 Yvonne van Duyn v. Home Office (Zb.Orz. 1974, s. 1337); z 19.1.1982 r. w sprawie 8/81 Ursula Becker v. Finanzamt Münster-Innenstadt (Zb.Orz. 1982, s. 53); z 26.2.1986 r. w sprawie 152/84 M. H. Marshall v. Southampton and South-West Hampshire Area Health Authority (Teaching) (Zb.Orz. 1986, s. 723); z 14.7.1994 r. w sprawie C-91/92 Paola Faccini Dori v. Recreb Srl. (Zb. Orz. 1994, s. I-33). W wyroku w sprawie 8/81 (Ursula Becker) Trybunał odniósł się do bezpośredniego stosowania VI dyrektywy i dyrektyw Rady w ogólności. Podkreślił, iż art. 189 traktatu rzymskiego (obecnie, po wejściu w życie traktatu amsterdamskiego, jest to art. 249 tego traktatu) przewiduje, że: „Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków”. 10 Dział I. Przepisy ogólne Nb 31–35 Art. 1 Na gruncie tej regulacji w powyższym rozstrzygnięciu TSUE podkreślił możliwość bezpo- 31 średniego stosowania dyrektyw, stwierdzając przede wszystkim, iż „w przypadkach, gdy władze Wspólnoty nałożyły na państwa członkowskie obowiązek pewnego działania, efektywność takiego obowiązku byłaby ograniczona jeżeli osoby nie miałyby możliwości powoływać się na nie [tj. przepisy dyrektywy – przyp. aut.] przed sądem zaś sądy krajowe nie mogłyby rozpatrywać ich jako elementu prawa wspólnotowego [. . . ] w związku z tym w tych przypadkach, gdy regulacje Dyrektywy są w odniesieniu do ich zakresu [. . . ] bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, na regulacjach tych podmioty mogą, w przypadku niewprowadzenia do prawa krajowego stosownych regulacji w przewidzianym czasie, opierać się, jeżeli prawo krajowe jest niezgodne z Dyrektywą”. Stąd należy przyjąć, że przepisy dyrektywy, aby mogły zostać zastosowane wprost, muszą 32 mieć charakter bezwarunkowy oraz muszą być wystarczająco precyzyjne (unconditional and sufficiently precise). Formułowane w tym, jak również w innych powołanych powyżej wyrokach, wnioski Trybunału w zasadzie można sprowadzić do następującej tezy: jeżeli postanowienia dyrektywy tworzące uprawnienia jednostki (podmiotu) wobec państwa, o ile chodzi o ich treść, są: 1) bezwarunkowe i 2) wystarczająco precyzyjne, wówczas takie postanowienia mogą być przytaczane przez osobę występującą przeciwko państwu, jeżeli państwo to: 1) nie wdrożyło tej dyrektywy do krajowego porządku prawnego w przewidzianym terminie lub 2) nie wdrożyło jej w sposób prawidłowy. Oznacza to, że dla zaistnienia możliwości bezpośredniego stosowania dyrektywy 2006/112 33 przez podatnika muszą zostać spełnione przesłanki wynikające z samej normy tej dyrektywy (norma bezwarunkowa i wystarczająco precyzyjna) oraz z zachowania państwa członkowskiego (które tak sformułowanej normy nie wdrożyło do krajowego porządku prawnego w ogóle bądź w wymaganym terminie względnie nie wdrożyło jej w sposób prawidłowy – w praktyce polskiej z formalnego punktu widzenia brak wdrożenia względnie nieprawidłowe wdrożenie dotyczyć będzie VI dyrektywy). W precedensowym rozstrzygnięciu (wyr. z 5.2.1963 r. w sprawie 26/62 NV Algemene Transport- 34 en Expeditie Onderneming van Gend Loos v. Nederlandse administratie der belastingen) Trybunał Sprawiedliwości stwierdził: „cel postawiony przez art. 177 TWE przed Trybunałem Sprawiedliwości, którym jest zapewnienie jednolitego stosowania Traktatu przez sądy i trybunały państw członkowskich, potwierdza, że państwa członkowskie uznały, iż prawo wspólnotowe stanowi regulacje, które mogą być powoływane przez ich obywateli przed tymi sądami i trybunałami. Wypływa stąd wniosek, iż Wspólnota tworzy nowy porządek prawny w zakresie prawa międzynarodowego, na korzyść którego państwa członkowskie ograniczyły swoje suwerenne prawa – w pewnych obszarach – i przedmiot którego dotyczy nie tylko do Państw członkowskich, ale i ich obywateli. Niezależnie od ustawodawstw wewnętrznych państw członkowskich, prawo wspólnotowe nie tylko nakłada na obywateli obowiązki, ale ma na celu stworzenie im praw, które staną się częścią ich prawnego dziedzictwa. W sprawie 6/64 (Costa) Trybunał stwierdził, iż w odróżnieniu od typowych traktatów międzynarodowych Traktat o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej stworzył swój własny system prawny państw członkowskich, którego ich sądy są obowiązane do przestrzegania [. . . ] prawa wynikającego z Traktatu stanowiące niezależne źródło prawa, które nie może ze względu na swój szczególny i oryginalny charakter zostać zmienione przez wewnętrzne przepisy państw członkowskich [. . . ]”. Jak się zdaje, istotę możliwości zastosowania bezpośredniego VI dyrektywy najlepiej ujął 35 Trybunał w innym kluczowym w tej mierze wyroku w sprawie 41/74 (Van Duyn). Otóż w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia TSUE podkreślił, iż możliwość powołania się przez podatnika na dyrektywę i możność jej bezpośredniego zastosowania jest niezbędna, dlatego że skuteczność dyrektywy nakładającej na państwo członkowskie obowiązek podjęcia działania byłaby ograniczona, gdyby jednostka nie mogła powołać się wprost na dyrektywę przed sądem państwa członkowskiego, ten zaś nie mógłby uwzględnić tej kwestii jako zagadnienia prawa unijnego, a zatem mającego pierwszeństwo nad prawem krajowym. Tym samym, w przypadku braku możliwości stosowania bezpośredniego przez podatnika VI dyrektywa mogłaby stać się jedynie zbiorem zaleceń, których praktyczna moc wiążąca byłaby wielce wątpliwa. Państwa członkowskie miałyby obowiązek imple- mentacji dyrektywy do prawodawstwa wewnętrznego, ale obowiązek ten mógłby być egzekwowany jedynie teoretycznie. Możliwość bezpośredniego stosowania VI dyrektywy (dyrektywy 2006/112) przez podatnika jest więc instrumentem w istocie rzeczy wymuszającym konieczność prawidłowej i terminowej implementacji przepisów dyrektywy do ustawodawstwa wewnętrznego. 11 Art. 1 Nb 36–43 Dział I. Przepisy ogólne 36 37 38 39 40 41 42 43 Co więcej, w wyr. z 22.6.1989 r. w sprawie 103/88 Fratelli Costanzo SpA v. Comune di Milano (Zb.Orz. 1989, s. 1839) TSUE stwierdził, iż byłoby sprzeczne z ww. zasadą to, że „podczas gdy osoba prywatna może powoływać się na postanowienia dyrektywy, spełniające warunki określone powyżej, podczas krajowego postępowania sądowego celem uzyskania wyroku sądowego przeciwko władzom administracyjnym, władze te nie mają obowiązku stosować postanowień dyrektywy oraz odstąpienia od tych przepisów prawa krajowego, które są w kolizji z nimi. Stąd też, ilekroć warunki, zgodnie z którymi Trybunał uznał, że osoby prywatne mogą powoływać się na postanowienia dyrektywy w postępowaniu przed sądami krajowymi, są spełnione, wszystkie organy administracji, także organy zdecentralizowane, takie jak gminy, są zobowiązane do stosowania tych postanowień”. W związku z tym Trybunał orzekł, iż: „Zważywszy szczególnie na art. 29 ust. 5 dyrektywy 71/305, z dyskusji nad pierwszym zagadnieniem wynika, że jest on bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny, aby mógł być przytaczany w postępowaniu przeciwko państwu. Osoba prywatna może dlatego powoływać się na ten przepis w postępowaniu przed sądem krajowym oraz, biorąc pod uwagę powyższe, jest oczywiste, że wszystkie organy administracji, także te zdecentralizowane, jak gminy, są zobowiązane do podporządkowania się temu przepisowi”. Podobnie Trybunał rozstrzygał także w innych sprawach, np. wyr. z 8.10.1987 r. w sprawie 80/86 Postępowanie karne v. Kolpinghuis Nijmegen BV (Zb.Orz. 1987, s. 3969) czy wyr. z 13.11.1990 r. w sprawie C-106/89 Marleasing SA v. La Comercial Internacional de Alimentacion SA (Zb.Orz. 1990, s. I-4135). Z wyr. TSUE z 11.8.1995 r. w sprawie C-431/92 Komisja Wspólnot Europejskich v. Republika Federalna Niemiec (Zb.Orz. 1995, s. I-2189) wynika wprost, iż organy państw członkowskich, w tym także organy podatkowe, mają obowiązek stosowania dyrektyw, nawet w przypadku gdyby obowiązek implementacji nie został przez dane państwo wypełniony. Wynika z tego, że tym bardziej stosowane być powinny, w przypadku gdy owa implementacja była niepełna, a przez to nieprawidłowa. Należy też zwrócić uwagę na pierwsze w tej materii wyroki polskich sądów administracyjnych. W pionierskim wyr. z 12.10.2005 r. (III SA/Wa 2219/05, MoPod 2006, Nr 2, s. 39) WSA w Warszawie uznał, że w przypadku gdy ustawodawca nie wprowadził do polskiej ustawy (względnie przepisów wykonawczych) bezwzględnie obowiązujących i wystarczająco precyzyjnych przepisów VI dyrektywy, wówczas podatnik ma prawo do stosowania wprost stosownych przepisów VI dyrektywy. Podobnie WSA w Warszawie wypowiedział się w wyr. z 9.2.2006 r. (III SA/Wa 3203/05, MoPod 2006, Nr 7, s. 42) oraz z 23.10.2006 r. (III SA/Wa 1744/06, MoPod 2006, Nr 12, s. 3) – zob. szerzej poniżej. W rozstrzygnięciu z 11.4.2008 r. (III SA/Wa 263/08, Legalis) WSA w Warszawie, uznając ograniczenie prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur dokumentujących nabycie paliwa do samochodów (w tym okresie wynikające z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy), które na podstawie przepisów obowiązujących 30.4.2004 r. były uważane za samochody inne niż osobowe – a od 1.5.2004 r. utraciły ten status, jako niezgodny z art. 17 ust. 6 VI dyrektywy (obecnie art. 176 dyrektywy 2006/112), stwierdził, iż na podstawie art. 249 TWE (obecnie art. 288 TFUE) organy podatkowe są zobowiązane badać, czy polskie przepisy nie naruszają dyrektywy. Należy przy tym podkreślić, iż reguła dotycząca możliwości bezpośredniego stosowania prze- pisów VI dyrektywy (i analogicznie dyrektywy 2006/112) dotyczy jedynie podatnika. Państwo członkowskie nie może stosować bezpośrednio przepisów VI dyrektywy (dyrektywy 2006/112), nawet jeżeli przesłanki takiego zastosowania opisane powyżej zostały spełnione. W powoływanym już wyroku w sprawie 8/81 (Ursula Becker) Trybunał podkreślił, że: „Państwo członkowskie, które nie przyjęło przepisów wykonawczych wymaganych przez Dyrektywę w wyznaczonym terminie, nie może powoływać się w sprawach przeciwko osobom fizycznym, na niewywiązanie się przez siebie z obowiązków przewidzianych w Dyrektywie”. Jest to dosyć oczywista konstatacja – przyjęcie odmiennej zasady sprzyjałoby bowiem pogłębianiu się stanu niepewności obywateli co do ich obowiązków i uprawnień. Podobnie Trybunał wypowiedział się także w wyr. z 8.10.1987 r. w sprawie 80/86 Postępowanie karne v. Kolpinghuis Nijmegen BV (Zb.Orz. 1987, s. 3969). Warto także podkreślić, iż w świetle powyższego, w przypadku gdy bezwzględnie obowiązujące i wystarczająco precyzyjne przepisy dyrektywy 2006/112 nie zostały przez ustawodawcę polskiego wprowadzone w terminie bądź zostały wprowadzone w sposób niewłaściwy, wówczas polski podatnik może albo zastosować wprost przepisy tej dyrektywy, albo jeżeli polskie regulacje są dla niego korzystniejsze niż przepisy dyrektywy 2006/112 – może zastosować się do przepisów krajowych. Przykładem praktycznego wykorzystania reguły bezpośredniego stosowania przepisów dyrektywy, aczkolwiek po nowelizacji ustawy, która weszła w życie 1.1.2010 r., mającym już walor historyczny, była praktyczna możliwość zastosowania bezpośrednio przepisu art. 9 ust. 2 12 Dział I. Przepisy ogólne Nb 44–46 Art. 1 lit. e tiret trzecie VI dyrektywy (zastąpionego następnie obowiązującym od 31.12.2009 r. przepisem art. 56 ust. 1 lit. c dyrektywy 2006/112), który obejmował m.in. regułę miejsca opodatkowania „usług inżynierów”. Tymczasem polskie regulacje dotyczące miejsca świadczenia usług w przepisie art. 27 ust. 4 pkt 3 odpowiadającym powyżej powołanemu przepisowi VI dyrektywy w okresie od 1.5.2004 r. do 18.10.2004 r. nie obejmowały wszelkich usług świadczonych przez inżynierów – poza ich zakresem znalazły się usługi klasyfikowane w kategorii „usług w zakresie badań i analiz technicznych (PKWiU 74.3)” (dopiero 19.10.2004 r. weszła bowiem w życie odpowiednia nowelizacja ówcześnie obowiązującego rozporządzenia o VAT, w wyniku której w § 4a ust. 1 tego rozporządzenia ujęto także przedmiotowe usługi w zakresie badań i analiz technicznych). Po nowelizacji przepis ten stwierdzał, iż do „usług w zakresie badań i analiz technicznych (PKWiU 74.3)” wykonywanych dla nabywcy mającego siedzibę poza terytorium wspólnoty (bądź na terytorium innego państwa członkowskiego wspólnoty) stosuje się zasadę, w myśl której miejscem świadczenia takich usług jest miejsce, gdzie nabywca ten posiada swoją siedzibę. Od 1.6.2005 r. regulacja ta została przeniesiona do art. 27 ust. 4 pkt 3 ustawy (regulacja ta obowiązywała do 31.12.2009 r.). Podatnik, który wykonywał usługi badań i analiz technicznych na rzecz podmiotu mającego siedzibę poza Polską w okresie od 1.5.2004 r. do 18.10.2004 r., powinien był przyjąć, na gruncie przepisów wewnętrznych, że miejsce świadczenia tych usług ustala się zgodnie z zasadą generalną, określoną w owym czasie przez art. 27 ust. 1 ustawy, zgodnie z którą miejscem opodatkowania usług jest miejsce siedziby (miejsce zamieszkania) usługodawcy. A zatem, miejscem opodatkowania usług świadczonych przez polski podmiot powinna być Polska. Tymczasem VI dyrektywa w art. 9 ust. 2 lit. e tiret trzecie przewidywała, że miejscem świadczenia takich usług, a tym samym miejscem ich opodatkowania, jest miejsce siedziby nabywcy – a zatem zgodnie z dyrektywą usługi te nie powinny być opodatkowane w Polsce. We wspomnianym powyżej wyr. z 12.10.2005 r. WSA w Warszawie uznał, iż zważywszy na fakt, że regulacje art. 9 ust. 2 lit. e tiret trzecie były w tej mierze bezwzględnie obowiązujące i wystarczająco precyzyjne, polski ustawodawca zaś wprowadził je we właściwy sposób dopiero z dniem 19.10.2004 r., w związku z tym podatnik w okresie od 1.5.2004 r. do 18.10.2004 r. miał prawo do zastosowania wprost art. 9 ust. 2 lit. e VI dyrektywy, a w konsekwencji do pominięcia niezgodnych z dyrektywą przepisów prawa krajowego i nieopodatkowania tych usług polskim podatkiem VAT. Podobnie WSA w Warszawie rozstrzygał także w wyr. z 9.2.2006 r. (III SA/Wa 3203/05, MoPod 2006, Nr 7, s. 42) oraz z 23.10.2006 r. (III SA/Wa 1744/06, MoPod 2006, Nr 12, s. 3). Z kolei szczególnie interesującym przykładem regulacji sprzecznej z przepisami dyrektywy 44 2006/112 – przy czym tworzącej sytuację, w której polskie regulacje są dla podatnika korzystniejsze niż przepisy dyrektywy – był przepis art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2007 r. (zob. szerzej komentarz do art. 88), przewidujący, iż „nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy [. . . ] transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu, jest zwolniona z podatku – a kwota wykazana na fakturze nie została uregulowana”. Tak sformułowany zapis oznaczał, iż w przypadku gdy kwota wykazana na fakturze została 45 uregulowana, podatnik mógł odliczyć podatek naliczony z takiej faktury, nawet gdy dana transakcja udokumentowana fakturą nie podlegała opodatkowaniu lub była zwolniona od podatku. Jeżeli więc np. podatnik nabył przedsiębiorstwo, którego dostawa nie podlega opodatkowaniu (na podstawie art. 6 pkt 1 VATU), ale dostawca wystawił fakturę z wykazaną kwotą podatku, wówczas podatnik-nabywca przedsiębiorstwa, po uregulowaniu należności wynikającej z faktury, miał prawo odliczyć podatek naliczony wynikający z takiej faktury. Było to rozwiązanie niezmiernie korzystne dla podatników, którzy w razie wątpliwości co do podatkowych konsekwencji transakcji mogli po prostu opodatkować daną czynność, a wówczas – po uregulowaniu należności – nabywca uzyska prawo do odliczenia podatku naliczonego. Rozwiązanie to zostało jednak wyeliminowane z ustawy nowelizacją, która weszła w życie z dniem 1.1.2008 r., ponieważ budziło zasadnicze wątpliwości wynikające z faktu, iż w poważnym stopniu naruszało ono same fundamenty konstrukcyjne podatku. Ponadto regulacja ta była sprzeczna z art. 168 lit. a dyrektywy 2006/112 (uprzednio art. 17 ust. 2 lit. a VI dyrektywy), przewidującym, że „jeżeli towary i usługi wykorzystywane są na potrzeby opodatkowanych transakcji podatnika, podatnik jest uprawniony, w państwie członkowskim, w których dokonuje tych transakcji, do odliczenia [. . . ] VAT należnego lub zapłaconego w tym państwie członkowskim od towarów i usług, które zostały mu dostarczone lub które mają być mu dostarczone przez innego podatnika”. W wyr. z 13.12.1989 r. w sprawie C-342/87 Genius Holding BV v. Staatssecretaris van Financiën 46 (Zb.Orz. 1989, s. 4227) TSUE stwierdził: 13 Art. 1 Nb 47–52 Dział I. Przepisy ogólne „zgodnie z art. 17(2) podatnik może korzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego z tytułu dostaw towarów lub świadczenia usług przez innego podatnika jedynie w odniesieniu do podatków rzeczywiście należnych, tj. podatków przypadających do zapłaty z tytułu działalności podlegającej opodatkowaniu lub zapłaconych, o ile były należne. Zasada ta nie dotyczy podatku, który na mocy art. 21(1)(c) VI dyrektywy jest należny wyłącznie z tego względu, że został wykazany na fakturze”. W świetle powyższego orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości nie ulega wątpliwości, iż w przypadku, w którym podatek stał się należny tylko dlatego, że został wykazany na fakturze (w takim przypadku podatek ten staje się należny na podstawie art. 108 ust. 1 VATU), nabywca nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego. Tymczasem ustawodawca w powołanym art. 88 ust. 3a pkt 2 w brzmieniu obowiązującym przed 1.1.2008 r. wprowadził przepis, który expressis verbis umożliwiał podatnikowi odliczenie podatku naliczonego – pod warunkiem uregulowania należności wynikającej z faktury. Zważywszy na cytowane powyżej orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, nie ulega jednak wątpliwości i to, że podatnik, stosując się do przepisu prawa krajowego pozostającego w ewidentnej sprzeczności z dyrektywą 2006/112, nie narażał się na żadne niekorzystne konsekwencje. W szczególności, w przedstawionym powyżej przypadku, organy podatkowe nie mogły – powołując się na sprzeczność z dyrektywą – skutecznie zakwestionować odliczenia podatku naliczonego na zasadach określonych w ówcześnie obowiązującym art. 88 ust. 3a pkt 2 VATU. II. Podatek od towarów i usług jako element systemu podatkowego W literaturze przedmiotu przyjmuje się różne kryteria, według których dokonywany jest podział podatków. Typowe kryteria są następujące: 1) Kryterium przedmiotu opodatkowania – stanowi kryterium podstawowe. Dzieli podatki na podatki od przychodu, od dochodu, od majątku, od wydatków. Podatki od przychodu koncentrują się na źródle przychodu, bez uwzględniania innych elementów związanych w szczególności z określeniem sytuacji podatnika, względnie innych okoliczności. Podatkiem tego rodzaju jest np. podatek rolny. Podatki od dochodu są istotną modyfikacją konstrukcji opodatkowania przychodu przez to, iż przy określeniu przedmiotu opodatkowania bierze się pod uwagę koszty obniżające zobowiązanie podatkowe, względnie powodujące brak tego zobowiązania. Podatki dochodowe od osób prawnych i od osób fizycznych są przykładami tej kategorii podatków. Podatki od majątku mają zróżnicowaną formę i mogą odnosić się do posiadania majątku, przyrostu majątku, względnie mogą obciążać poszczególne elementy majątku. Przykładami są podatek od nieruchomości czy podatek od spadków i darowizn. Wreszcie podatki od wydatków obciążają wydatki (w pewnym sensie obciążają przychód nabywcy w chwili dysponowania nim). Podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy są najbardziej typowymi przykładami podatku od wydatków. Ich cechą charakterystyczną jest to, że ekonomiczny ciężar podatku spoczywa na finalnym konsumencie (z wyjątkami wynikającymi z konstrukcji zwolnienia – w odniesieniu do podatku od towarów i usług). 2) Kryterium stosunku przedmiotu podatku do źródła podatku dzieli podatki na bezpośrednie i pośrednie. O ile kryterium to jest powszechnie stosowane, o tyle to, gdzie przebiega linia podziału podatków na bezpośrednie i pośrednie, budzi wciąż pewne kontrowersje. Wydaje się, iż podział oparty na koncepcji tzw. przerzucalności obciążenia podatkowego w najlepszy sposób charakteryzuje podział pomiędzy podatkami pośrednimi a bezpośrednimi. Według tej koncepcji podatki bezpośrednie to te, w przypadku których podatnik w sensie formalnym (zobowiązany prawnie) jest jednocześnie podatnikiem w ujęciu materialnym (ponoszącym ekonomiczny koszt podatku). Oznacza to, że podatkami bezpośrednimi są np. podatki dochodowe. Natomiast podatkami pośrednimi są te, których konstrukcja powoduje, iż podatnik w sensie formalnym nie jest jednocześnie ekonomicznie obciążony kosztem podatku, czyli ekonomiczny ciężar podatku jest przerzucany na konsumenta. Podatki od towarów i usług oraz akcyzowy są, według tego kryterium, podatkami pośrednimi. 3) Kryterium pobierania podatków pozwala na podział podatków na podatki stanowiące dochód państwa (np. podatki od towarów i usług, podatek akcyzowy, podatek od gier) oraz stanowiące dochód jednostek samorządu terytorialnego (np. podatek rolny, podatek od nieruchomości, podatek od środków transportu). W literaturze spotyka się także kategorię podatków wspólnych, a więc takich, jakie stanowią dochód państwa i samorządów (poprzez redystrybucję dokonywaną przez państwo). Takimi podatkami wspólnymi są podatki dochodowe od osób prawnych i od osób fizycznych. 47 48 49 50 51 52 14 Dział I. Przepisy ogólne Nb 53–58 Art. 1 III. Podatek od towarów i usług jako podatek obrotowy Zgodnie z opisanym kryterium podatek od towarów i usług zaliczany jest do podatków 53 obciążających obrót. Podatek od towarów i usług, wprowadzony do polskiego systemu prawnego 5.7.1993 r., zastąpił obowiązujący do tego czasu podatek obrotowy. Zmiana ta miała ogromne znaczenie. Chociaż obydwa podatki mają charakter podatków pośrednich, obrotowych i stanowią dochód państwa, jednak charakter konstrukcyjny podatku od towarów i usług znacząco różni się od podatku obrotowego. W szczególności podatek obrotowy miał charakter podatku od obrotu brutto – podstawą opodatkowania była w jego przypadku pełna wartość obrotu, czyli kwoty należnej wraz z podatkiem. To oznacza, że podatek był obliczany metodą „w stu” – ze względu na to, iż był on ujęty w cenie towaru. Podatek od towarów i usług ma charakter podatku od obrotu netto – podstawą opodatkowania jest obrót pomniejszony o kwotę podatku, czyli obrót netto. Podatek zaś jest obliczany metodą „od sta”. Drugim kluczowym kryterium podziału podatków obrotowych jest kryterium oparte na 54 obciążeniu podatkowym poszczególnych faz obrotu. Z tego punktu widzenia podatki dzielą się na jednofazowe (obciążenie jednej fazy obrotu, zazwyczaj producenta lub detalisty), wielofazowe (obciążające wybrane, ale nie wszystkie fazy obrotu) i wszechfazowe (obciążające wszystkie fazy obrotu). Z tego punktu widzenia podatek obrotowy istniejący do 4.7.1993 r. był podatkiem jednofazowym, natomiast podatek od towarów i usług jest podatkiem wszechfazowym. Innym kryterium podziału podatków obrotowych jest zakres ich zastosowania. z tego punktu 55 widzenia podatki obrotowe dzielą się na ogólne (generalne) i selektywne. Podatki ogólne obciążają obrót wszelkimi dobrami (fakt stosowania zwolnień i wyłączeń ma charakter wyjątków od zasady generalnej, jaką jest powszechność stosowania). Podatek od towarów i usług jest więc podatkiem ogólnym. Podatki selektywne natomiast obciążają obrót tylko niektórymi dobrami. Podatek akcyzowy jest przykładem podatku selektywnego. IV. Podatek od towarów i usług jako podatek od wartości dodanej A. Uwagi wprowadzające Podstawowym elementem odróżniającym podatek od towarów i usług od podatku obrotowego jest 56 jego konstrukcja, oparta na podstawowym założeniu, jakim są jego powszechność i wszechfazowość przy jednoczesnym zastosowaniu formuły zapobiegającej kumulacji obciążenia podatkowego pojawiającego się na poszczególnych etapach obrotu. Konstrukcja ta oparta jest na przyjęciu zasady opodatkowania na każdym etapie obrotu – nie tyle pełnego obrotu, ile raczej samej wartości dodanej w tej konkretnej fazie obrotu. O ile obecna formuła podatku od wartości dodanej w znacznym stopniu odbiega od pierwotnych praktycznych konstru
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

VAT. Komentarz 2014
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: