Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00143 009731 11027766 na godz. na dobę w sumie
W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży - ebook/pdf
W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 216
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9811-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Książka składa się z czterech części zatytułowanych: 1. Dzieci i młodzież w świecie cyfrowym, 2. Dzieci i młodzież w świecie czasopism, 3. Działalność instytucjonalna na rzecz kultury czytelniczej dzieci i młodzieży oraz 4. Kultura czytelnicza dzieci i młodzieży w ujęciu międzynarodowym. Dowiemy się z niej m.in. na tematy różnorodnym funkcji nowoczesnych bibliotek oraz techniki (przede wszystkim technologii cyfrowych), która okazuje się w tym wypadku nie tyle alternatywą dla konwencjonalnej formy książki, ile nierzadko jedynym sposobem na kontakt z literaturą. Tym istotniejsze staje się podjęcie dyskusji społecznej nad możliwościami, ale i ograniczeniami cyfryzacji kultury, aby osoby dotychczas pozostające na marginesie zainteresowań badaczy czytelnictwa zostały docenione jako potencjalni odbiorcy sztuki słowa. Dzięki spojrzeniu z zewnątrz czytelnik może skonfrontować obraz kultury czytelniczej Zachodu (casus Francji) i charakterystycznej dla Europy Środkowo-Wschodniej na przykładzie Bułgarii. Książka będzie ciekawą lekturą dla: bibliologów, socjologów, psychologów, pedagogów, kulturoznawców, bibliotekarzy, nauczycieli, studentów, nauczycieli, rodziców, pracowników fundacji i programów rządowych związanych z czytelnictwem oraz wszystkich tych, których zainteresowania oscylują wokół kultury czytelniczej dzieci i młodzieży oraz podmiotów na nią wpływających. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży In the circle of children’s and teenagers’ reading culture SBP_wkregu.indd 1 2015-07-23 12:27:45 In the circle of children’s and teenagers’ reading culture Edited by Mariola Antczak Agata Walczak-Niewiadomska Łódź, University Press Warsaw, Polish Librarians Association 2015 SBP_wkregu.indd 2 2015-07-23 12:27:46 W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży Redakcja naukowa Mariola Antczak Agata Walczak-Niewiadomska Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Warszawa, Wydawnictwo SBP 2015 SBP_wkregu.indd 3 2015-07-23 12:27:46 Komitet Redakcyjny serii wydawniczej «NAUKA – DYDAKTYKA – PRAKTYKA» Jacek WOJCIECHOWSKI (przewodniczący), Stanisław CZAJKA, Artur JAZDON, Barbara KOREDCZUK, Dariusz KUŹMINA, Mieczysław MURASZKIEWICZ, Janusz NOWICKI (sekretarz), Maria PRÓCHNICKA, Michał ROGOŻ, Barbara SOSIŃSKA- -KALATA, Elżbieta STEFAŃCZYK, Remigiusz SAPA, Anna TOKARSKA, Janusz TONDEL Publikacja dofinansowana ze środków Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego oraz Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Łódzkiego prof. zw. dr hab. Bronisława WOŹNICZKA-PARUZEL Recenzent: Redaktor prowadzący: Marta LACH Redakcja techniczna i korekta: Magdalena ORCZYKOWSKA Mariola ANTCZAK Agata WALCZAK-NIEWIADOMSKA Projekt okładki: Zbigniew GRUSZKA, Łukasz ORZECHOWSKI Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/pressmaster © copyright by Uniwersytet Łódzki – Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź – Warszawa 2015 © copyright for this edition by Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Łódź – Warszawa 2015 All rights reserved ISBN SBP: 978-83-64203-46-6 (wersja papierowa) ISBN WUŁ: 978-83-7969-810-3 (wersja papierowa) ISBN WUŁ: 978-83-7969-811-0 (wersja elektroniczna) CIP - Biblioteka Narodowa W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży / red. nauk. Mariola Antczak, Agata Walczak-Niewiadomska. - Warszawa : Wydawnictwo SBP ; Łódź : Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2015 (Nauka, Dydaktyka, Praktyka ; nr 163) Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 00-335 Warszawa, ul. Konopczyńskiego 5/7, tel. 22 827-52-96 www.sbp.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 Warszawa 2015. Wyd. I. Ark. wyd. 13,0. Ark. druk. 13,5 zam. W.07028.15.0.K. Łamanie: Studio Kałamarnica Druk i oprawa: Quick Druk SBP_wkregu.indd 4 2015-07-23 12:27:46 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część I. Dzieci i młodzież w świecie cyfrowym Children and youth in the digital world . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Maroń Będę pisać o książkach… – książkowa blogosfera i jej młodzi twórcy I will write about books… – books blogosphere and its young creators . . . . . . . . . . . Grzegorz Gmiterek eBook 2.0. Książka w rzeczywistości sieci drugiej generacji i mobilnych technologii eBook 2.0. Book in the reality of Web 2.0 and mobile technologies . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Przybyszewska Inne czytanie i dziecięca literatura (roz)grywalna – od gamebooków do książek rzeczywistości rozszerzonej Reading in the other way. Playable literature for children – from gamebooks to AR books . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bożena Czerwińska Internetowe Centrum Informacji Multimedialnej czy Kawiarenka Internetowa w szkole? ICIM or Internet Café in school library? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 21 23 51 69 81 Część II. Dzieci i młodzież w świecie czasopism Children and youth in the world of magazines . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Magdalena Przybysz-Stawska Prasa dla młodzieży w Polsce po 1989 roku: zarys problematyki Press for youth in Poland after 1989: outline of the topic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 111 SBP_wkregu.indd 5 2015-07-23 12:27:46 Dorota Lewandowska-Jaros Zmiany w języku czasopism dla dzieci i młodzieży jako jeden z czynników wpływających na poziom czytelnictwa prasy skierowanej do młodych odbiorców (na przykładzie „My Little Pony” i „MLP. Equestria Girls”) Changes in language of magazines for children and youth as one of the factors affecting the level of newspaper readership aimed at a young audience (for example “My Little Pony” and “MLP. Equestria Girls”) . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część III. Działalność instytucjonalna na rzecz kultury czytelniczej dzieci i młodzieży Institutional activity for the reading culture of children and youth . . . . . . . . Anna Krawczyk Centrum Literatury Dziecięcej – aby służyć tym, którzy służą dzieciom Children’s Literature Center – to serve people who serve the children . . . . . . . . . . . . Irena Łabiszewska, Urszula Kowalewska „Ładne Halo” – łódzkie wydawnictwo niespodzianek „Ładne Halo” – the Łódź’s publishing house of surprises . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Marta Deńca Rola biblioteki szkolnej w rozwijaniu kompetencji czytelniczych uczniów niesłyszących The role of school library in developing reading competencies of deaf students . . . . . Część IV. Kultura czytelnicza dzieci i młodzieży w ujęciu międzynarodowym Reading culture of children and youth in the international approach . . . . . . Stanisława Kurek-Kokocińska Panorama czytelnictwa młodzieży francuskiej w epoce cyfrowej Panorama of youth’s readership in France in the digital age . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lubomira Parijkova Bulgarian good practices for reading competence Dobre praktyki w zakresie rozwoju kompetencji czytelniczych w Bułgarii . . . . . . . . 125 137 139 149 169 191 193 205 SBP_wkregu.indd 6 2015-07-23 12:27:46 Drodzy Czytelnicy, zbiór tekstów poświęconych kulturze czytelniczej dzieci i młodzieży jest ko- lejnym z cyklu, który dla Państwa opracowałyśmy. W pamięci naszych Czytelni- ków pozostają zapewne publikacje Kultura czytelnicza dzieci i młodzieży początku XXI wieku i Media a czytelnicy, obie wydane w 2013 roku. Utrzymując się zatem w tym samym kręgu zainteresowań, ale uwzględniwszy najnowsze badania i re- fleksje w zakresie wyznaczonej tematyki, przekazujemy na Państwa ręce owoc prac bibliologów, językoznawców, medioznawców, literaturoznawców oraz bibliote- karzy wykonujących swój zawód. Książkę kierujemy do środowiska naukowego, bibliotekarzy, studentów, nauczycieli, rodziców, pracowników fundacji i progra- mów rządowych związanych z czytelnictwem oraz wszystkich tych, którym kultu- ra czytelnicza młodego pokolenia jest bliska. Całość interesującym wstępem opatrzył Adam Mazurkiewicz – wykładowca akademicki związany z Zakładem Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej Uni- wersytetu Łódzkiego. Autor wprowadza nas w mnogość problemów związanych z kulturą czytelniczą i medialną naszych czasów. Życzymy miłej, refleksyjnej oraz inspirującej lektury, dr hab. prof. nadzw. Mariola Antczak dr Agata Walczak-Niewiadomska SBP_wkregu.indd 7 2015-07-23 12:27:46 Wstęp We wprowadzeniu do tomu Kultura czytelnicza dzieci i młodzieży początku XXI wieku. Szkice bibliologiczne (2013) Jacek Ladorucki podkreślał szczególną sytu- ację, w jakiej współcześnie – w dobie nadmiaru informacji – znalazł się badacz zachowań związanych z komunikacją społeczną, za której przejaw należy uznać kulturę czytelniczą; badacz pisze: W czasach, kiedy informacja staje się towarem traktowanym jako szczególne dobro niematerialne, równoważne lub cenniejsze od dóbr materialnych, badanie przejawów kultury czytelniczej jest zajęciem niezwykle pasjonującym. Czytelnik obdarowany wolnością lektury przekracza granice czasu i przestrzeni, odnajduje radość i wiedzę, a poprzez to realizuje humanistyczną misję samodoskonalenia (Ladorucki J. 2013, s. 15). Trudno nie zgodzić się z przywołaną tu opinią. Tym bardziej, że korespondu- je ona nie tylko z najnowszymi trendami społecznymi, lecz także zakorzeniona jest w myśleniu o kulturotwórczej roli książki i aktu czytania w życiu jednostki. Jadwiga Andrzejewska – jedna z prekursorek badań nad czytelnictwem – kultu- rę czytelniczą definiuje jako zespół zamiłowań, zainteresowań, nawyków, wiado- mości, umiejętności i sprawności czytelniczych, które umożliwiają – najkorzyst- niejszy dla wszechstronnego rozwoju jej osobowości i twórczego funkcjonowania w społeczeństwie – kontakt jednostki ze słowem drukowanym (1976, s. 24). Ową świadomość wyjątkowości literatury mają również autorzy szkiców zebranych w niniejszym tomie; należy go zresztą traktować jako pozostający w dialogu idei z przywoływanym tu chronologicznie wcześniejszym zbiorem studiów. Znaczące pozostaje jednakże przeniesienie akcentu uwagi: o ile bowiem w wy- padku Kultury czytelniczej dzieci i młodzieży początku XXI wieku... (Antczak M. [i in.] [red. nauk.] 2013) badacze koncentrowali się na książce drukowanej i jej społecznym funkcjonowaniu w bibliotece, o tyle w prezentowanym Czytelnikowi zbiorze dominantą tematyczną pozostaje książka uwikłana w relacje z nowymi mediami. Owszem, kontakt z nią to wciąż czytanie, jednakże – z uwagi na imma- nentne cechy mediów elektronicznych – jej lektura ewokuje inną (niż w wypadku SBP_wkregu.indd 9 2015-07-23 12:27:47 9 książek drukowanych) problematykę badawczą i związaną z nią metodologię; ina- czej też – co istotne – kształtuje się proces czytania u e-czytelnika (Polok J. 2012, s. 10). Niniejszy zbiór szkiców zasługuje na tym głębszą uwagę, gdyż stanowi próbę poszukiwań odpowiedzi na pytanie nie tylko o przyszłość książki w do- bie dyktatu technologicznego, lecz także o stałość kulturowych praktyk, których istota – mimo powierzchownych zmian, wymuszonych przemianami cywilizacyj- nymi – pozostaje stała. Co więcej, paradoksalnie ową stałość zdaje się potwier- dzać właściwa cyberkulturze remediacja poprzez media cyfrowe. Niewątpliwie mają rację autorzy raportu Młodzi i media. Nowe media a uczestnictwo w kulturze, sporządzonego przez Centrum Badań nad Kulturą Popularną SWPS, piszący, iż współcześnie Iliada staje się nie tylko książką na bibliotecznej półce, lecz także dostępnym w sieci internetowej plikiem mp3 (Filiciak M. [i in.] 2010, s. 7). Czy jednakże miejsce Iliady w porządku imaginarium communis tym samym zmienia się? Czy też może mamy do czynienia jedynie ze zmianą formuły przekazu, sama zaś istota opowieści i jej kulturotwórcza rola pozostaje niezmienna? Co więcej, być może – jak zauważa Karina Jarzyńska – ów wzorcowy epos europejski pozostaje wciąż żywy, bo jego uniwersalne treści okazują się zdolne do aktualizacji, opowia- dając na zapotrzebowanie odbiorcy niezależnie od medium kultury, w  którym zostają przywołane (2011, s. 33-50)? I czym w kulturze współczesnej jest antyczne dzieło, przyswojone za pośrednictwem różnych mediów (filmu, komiksu, słucho- wiska)? Czy – z perspektywy retorical criticism – nie jest ono godne uwagi zwłasz- cza dla socjologa odbioru, bo więcej niż o sposobach oswajania klasyki mówi nam ono o odbiorcy i jego sposobie postrzegania rzeczywistości (Lichański J. Z. 2007, s. 76-77)? „Horyzont oczekiwań” (określenie Hansa R. Jaussa) staje się tym samym świa- dectwem lektury, pozwalając na rekonstruowanie społecznej aksjologii, która sta- nowi ważką siłę, mającą niebagatelny wpływ na negocjowanie znaczeń w funkcjo- nujących społecznie dyskursach. Te zaś podlegają interpretacji, czyli – odwołajmy się do ustaleń Teuna Van Dijka – odtwarzania wspólnego repertuaru społeczno- -kulturowych zachowań, stanowiących modele mentalne schematycznych repre- zentacji subiektywnych wyobrażeń jednostki o danym zdarzeniu (2001, s. 26-28). Podczas lektury studiów zgromadzonych w tomie można zatem – za Anną Ma- lewską-Szałygin – zadać ciąg pytań zmierzających do odtworzenia sposobu poj- mowania kulturowej rzeczywistości: dlaczego ludzie formułują właśnie takie, a nie inne wypowiedzi? Dlaczego w określonych kontekstach padają dane sformułowa- nia? Co wpływa na ich połączenie? Jaki obraz władzy (ale i podległości) się w nich ujawnia? (Malewska-Szałygin A. 2004, s. 94). Przywołane tu kwestie badaczka intencjonalnie odnosi wprawdzie do rozmów o polityce, jednakże pozostają one w mocy również wówczas, gdy tematem refleksji naukowej uczynimy inne sfery aktywności człowieka – w tym literaturę. 10 SBP_wkregu.indd 10 2015-07-23 12:27:47 Naszkicowana tu perspektywa antropologiczna jest tym istotniejsza, że we współczesnej twórczości (głównie w jej obiegu popularnym, który – co istotne – przejmuje obecnie funkcje wysokiego i awangardowego) coraz wyraźniej zaznacza się zjawisko określane przez Clifforda Geertza mianem „gatunków zmąconych”, tj. takich wypowiedzi fikcjonalnych, w których dominują wątki związane z reflek- sją społeczną i cywilizacyjną (Geertz C. 1998, s. 214-235)1. Transgresyjny cha- rakter literatury nowej i najnowszej, tworzonej in statu nascendi znajduje zresztą filozoficzne uzasadnienie w koncepcji Odo Marquarda, podkreślającego płynny charakter rozróżnienia tego, co jest fikcją i realnością (Marquard O. 2007, s. 155). Wbrew pozorom zaproponowane przez badacza unieważnienie rudymentarnego – zdawałoby się – podziału na fikcję i dokument nie ma charakteru eksperymentu myślowego; metodologicznie pozostaje ono zakorzenione w  tezach, które legły u podstaw nowego historyzmu. Jego prekursor, Hayden White – co podkreśla Ewa Domańska – postulował zniesienie podziału na fikcję i prozę faktograficzną na rzecz kategorii tekstu. Związane było to z koncepcją narracyjnego myślenia o świecie, w którym opowiadanie pozostaje elementarną praktyką umożliwiającą ujmowanie rzeczywistości, sposobem jej porządkowania i wyjaśniania (Domańska E. 2000, s. 22). Czy jest to zmiana jedynie w obrębie poetyki czy też sygnał przesilenia para- dygmatu lekturowego? A może tworzy się, hic et nunc, nowy – podporządkowany cyberkulturze – model kontaktu odbiorcy z książką, a co za tym idzie, również komunikacji (i szerzej – kultury) czytelniczej? Jakimi jednakże kategoriami go opisać? Czy wystarczy do tego terminologia ugruntowana tradycją badawczą czy też może konieczna stanie się jej redefinicja? I wreszcie: czym owa zmiana jest spo- wodowana? Czy wpływ mają jedynie czynniki artystyczne, związane z odejściem od fikcjonalizacji na rzecz dokumentaryzmu? (Sulima R. 1980, s. 6; Ziątek Z. 1999, s. 5). Czy też może zmienia się – pod wpływem ekspansywnego rozwoju technologii cyfrowych, którego jesteśmy dziś świadkami – repertuar kulturalnych potrzeb konsumenta, który zaspokoić współcześnie mogą w coraz większym stop- niu jedynie nowe media? Jakie jednakże może mieć to konsekwencje społeczne, cywilizacyjne, kulturowe? Na postawione tu pytania – i wiele innych – usiłują odpowiedzieć badacze, których szkice zostały pomieszczone w niniejszym tomie. Różnią się wykorzysty- waną metodologią, a niekiedy wnioskami, do których prowadzi ich obserwacja podobnych zjawisk, charakterystycznych dla (po)nowoczesnej kultury czytel- 1 Reprezentatywnym przykładem gatunku zmąconego jest skandynawska szkoła literatury kryminal- nej; jej współtwórcy (m.in. Stieg Larsson, Henning Mankell, Arnaldur Indridason) wplatają w fabułę opowieści o zbrodni i karze diagnozy społeczne społeczeństwa, w którym funkcjonują, wskazując m.in. na mroczne strony szwedzkiego dobrobytu; w ten sposób cykl powieści Larssona można odczytywać np. przez pryzmat zbioru reportaży Macieja Zaremby (2008). 11 SBP_wkregu.indd 11 2015-07-23 12:27:47 niczej. Zarazem jednak autorów tych łączy traktowanie literatury jako punktu wyjścia i dojścia w refleksji nad kondycją współczesnej kultury; nie tylko zresztą czytelniczej, sztuka słowa w wielu szkicach okazuje się bowiem pretekstem do szerszej refleksji antropologicznej. Ta zaś, o czym przypomina Edward Kasper- ski, przestała interesować się człowiekiem i jego naturą oraz ewidencjonowa- niem różnorodnych form życia ludzkiego, w zamian obejmując swym namy- słem przedmiotowe sfery ludzkiej działalności – w tym również kulturę (2007, s. 157)2. Decyzja, by uczynić literaturę i książkę oraz jej społeczne funkcjonowanie cen- tralnym obiektem badawczego namysłu może wydawać się współcześnie pomy- słem anachronicznym – już to z uwagi na marginalizowanie jej roli w paradyg- macie dominującej kultury audiowizualnej, już to ponieważ w mediach triumfy święci teza o upadku czytelnictwa (Gołębiewski Ł. 2012)3. W trakcie lektury owych jeremiad nad upadkiem czytelnictwa należy jednak zastanowić się, do jakiego stopnia wątek kulturowej degrengolady nie przeistoczył się w atrakcyjny medialnie (jako że niosący posmak sensacji) leitmotiv społecznej dyskusji nad stanem kultury4. Tym istotniejsza jest, powtórzmy, prezentowana Czytelnikowi publikacja. Skła- da się ona z czterech działów, poświęconych – odpowiednio – funkcjonowaniu dzieci i młodzieży w cyfrowym świecie nowych mediów, jako czytelników czaso- pism oraz działalności instytucjonalnej, której celem pozostaje promocja czytelnic- twa. Ostatnia, czwarta część, ma inny charakter, zostały w niej bowiem poruszone kwestie związane z problematyką kultury czytelniczej młodego (wiekiem i stażem) odbiorcy w ujęciu komparatystycznym. Zaproponowany przez Redakcję tomu podział pozwala na zachowanie przejrzystości układu treści. Co więcej: umożliwia również dostrzeżenie sposobów, w jakie można ujmować nadrzędną problematy- kę. Ponadto takie rozwiązanie ułatwia w znaczący sposób prześledzenie możliwych 2 O tym, jak dalece zmieniła się koncepcja zakresu badań antropologicznych, przekonuje lektura prac jednego z jej prekursorów, Edwarda Burnetta Tylora. W napisanej w 1881 r. Antropologii wyzna- cza on zakres badań antropologicznych jako namysłu nad człowiekiem i jego cywilizacją (2012, s. 5); w oryginale oba sformułowania zapisane zostały wielką literą, co może świadczyć o ich metaforycznym charakterze (1881, s. v). 3 Gołębiewski o świecie bez książek pisze: Czy ten świat mnie oburza? Tak. Czy chcę z nim walczyć? Nie. Bo to walka z wiatrakami, walka idealistyczna, romantyczna, skazana na porażkę (Tamże, s. 10). Trudno w tej sytuacji podjąć z autorem spór lub dialog, ponieważ racjonalizm argumentów zastąpiony został emocjami. 4 Osobną, jakkolwiek wartą rozważenia, kwestią jest, do jakiego stopnia owe minorowe proroctwa znajdują analogie w niegdysiejszych przestrogach przed śmiercią gazety, w związku z przeniesieniem tego medium do Internetu; tymczasem zmianie platformy komunikacyjnej nie towarzyszy w tym wy- padku przemiana istoty medium (Fiut I. S. 2014, s. 65-79). Nie brak oczywiście i przeciwnych opinii (Mielczarek T. 2007, s. 51-68). Mielczarek pisze wprost: Biorąc pod uwagę podaż prasy, jej zawartość oraz dane dotyczące czytelnictwa stwierdzić można, że klasyczne media drukowane stopniowo stają się w Polsce zjawiskiem historycznym (Tamże, s. 68). 12 SBP_wkregu.indd 12 2015-07-23 12:27:47 powinowactw między poszczególnymi grupami problemów, które jedynie pozor- nie są od siebie niezależne. Dopiero bowiem lektura całości uświadamia, w jakim stopniu zjawiska – na pierwszy rzut oka – odległe (np. problematyka ewokowana przez nowe media i status biblioteki jako instytucji) pozostają skorelowane wobec siebie w wymiarze kulturowym i społecznym. Lektura poszczególnych szkiców, jakkolwiek nie nastraja do wyjątkowego opty- mizmu, przeczy jednak tezie o końcu ery Gutenberga. Co więcej – można odnieść (najzupełniej zresztą słuszne) wrażenie, że książka nadal istnieje w przestrzeni spo- łecznej, współtworząc jej sensy. Współcześnie czytanie to nadal przejaw zaspoka- jania istotnych potrzeb kulturalnych, nie zaś snobizm ograniczający się do zakupu utworów obecnych – z różnych względów – w przestrzeni medialnej (Ciciak A. 2006 [online]). Niewątpliwie zmieniła się natomiast postać, w jakiej książka funkcjonuje i zmianę tę odnotowują badacze, słusznie podkreślając wirtualizację i cyfryzację jako dominanty kierunku ewolucji jej postaci. Grzegorz Gmiterek, a po części również Agnieszka Przybyszewska, autorzy artykułów prezentowanych w niniej- szej publikacji, ukazują jak to, co – zdawałoby się – pozostaje kwestią sekundarną (rozwój technologii cyfrowych), zaczyna nabierać w paradygmacie cyberkultu- ry rangi naczelnego problemu. Najnowsze zdobycze technologii przestają być jedynie medium artystycznej ekspresji, stając się jej składową; tak rozumiany mariaż sztuki i techniki można – za Stefanem Morawskim – określić mianem „paratechnologii” (1975, s. 53-72). Co istotne: dzieje się tak nawet wówczas, gdy – jak w wypadku oficyny „Ładne Halo”, której działalność przybliżają Irena Łabiszewska i Urszula Kowalewska – sieciowa obecność wydawnictwa jedynie dopełnia jego działalność. Jednakże syntopia (określenie tożsame z przywołanym wyżej terminem Moraw- skiego, używane na określenie związków sztuki, cyfrowych technologii i nowych mediów, zob.: Christensen M. 2007 [online]) nie wyczerpuje problematyki kul- tury czytelniczej młodszych (stażem i wiekiem) odbiorców. Toteż należy przyjąć z uznaniem decyzję Redaktorów zbioru, którzy uczynili z niej istotny, lecz nie jedyny wątek rozważań, traktując raczej jako punkt odniesienia dla różnych me- rytorycznie problemów. Co więcej: dopiero w konfrontacji z nimi wybrzmiewa problematyka szkiców Przybyszewskiej i Gmiterka, zarazem naświetlając kore- spondujące z nimi artykuły, w których – niczym w rozważaniach Stanisławy Ku- rek-Kokocińskiej i Bożeny Czerwińskiej – te same kwestie cyfryzacji i wirtualizacji naświetlone zostały z innej strony. Czym współcześnie jest biblioteka? Próżno poszukiwać jednoznacznej odpo- wiedzi na owo pytanie: jest ona bowiem zarówno „trzecim miejscem” (jak prze- konują autorzy i redaktorzy zbioru Biblioteka jako trzecie miejsce (Wrocław- ska M., Jerzyk-Wojtecka J. (red.) 2011 [online]; do idei tej nawiązuje również SBP_wkregu.indd 13 2015-07-23 12:27:47 13 Anna Krawczyk w szkicu o oświęcimskim Centrum Literatury Dziecięcej), jak i przestrzenią łączącą tradycję i nowoczesność; wreszcie – co akcentuje (przyznaj- my: nieco prowokacyjnie) Czerwińska w tytule szkicu – przestrzenią rozpiętą pomiędzy komercją i społeczną misją5. O tym jednakże, iż przewrotność suge- stii wykorzystanej przez badaczkę w tytule szkicu nie służy epatowaniu sensacją świadczą spostrzeżenia Marleny Mirosławy Kowalczyk i Beaty Gotwald na temat zagrożeń, jakie dla pedagogiki i dydaktyki niesie z sobą rozwój sieci internetowej i coraz powszechniejszy dostęp do niej (zob.: Frania M. 2010, s. 224-234; Kowal- czyk M. M., Gotwald B. 2011, s. 89-94). Trudno jednak nie zgodzić się z tezami Czerwińskiej, która nie dostrzega alternatywy dla internetyzacji biblioteki szkol- nej; autorka podąża zresztą pod tym względem tropem Manuella Castellsa, auto- rytarnie twierdzącego: Internet stał się tkanką naszego życia (2003, s. 11). Co wię- cej – jeśli byśmy rozpatrywali sieć internetową – na wzór Justyny Hofmokl – jako „trzecie miejsce”, możemy odnaleźć wiele powinowactw z wyboru pomiędzy ideą biblioteki i Internetu (2009, s. 8). Wykraczają one zresztą dalece poza umieszcza- nie w sieci internetowej zasobów bibliotecznych i tworzenie wirtualnych bibliotek (wiele z nich zrzeszonych jest w Federacji Bibliotek Cyfrowych) oraz projekty digitalizacji (m.in. Polska Biblioteka Internetowa, Cyfrowa Biblioteka Narodowa „Polona”, Project Gutenberg); wydaje się, że analogiczne jest w obu wypadkach wykorzystanie systemów umożliwiających tworzenie klasyfikacji (zob.: Chowdhu- ry G. G. 2002, s. 258-283; Miller E. [online]). Tym większa jednak rola przypada – co słusznie akcentuje badaczka – nauczycielowi6. To on bowiem powinien świa- domie wykorzystać szanse, jakie oferują fantomatyczne przestrzenie Internetu; on też uczy właściwego (resp. odpowiedzialnego) korzystania z jego zasobów (zob. np.: Laszkowska J. 2001, s. 17-26; Tadeusiewicz R. 2004, s. 144-145)7. On wresz- cie wskazuje, w jaki sposób uniknąć pułapki Bolterowskiego „człowieka Turinga” 5 Wielość funkcji, jakie współcześnie spełnia biblioteka, podkreślają m.in. autorzy raportu o stanie polskich bibliotek; piszą oni: Pracownicy bibliotek, pomimo tego, że nadal najważniejsza jest dla nich książ- ka, a głównym celem, jaki przed sobą stawiają, pozostaje zwiększenie poziomu czytelnictwa, to nie obawiają się wprowadzania nowych elementów do oferty biblioteki, nie są już niechętnie nastawieni do działań, które nie zawsze są bezpośrednio związane z książką (Po co Polakom biblioteki?… 2015 [online]). 6 Jest on zresztą zobligowany do edukacji medialnej na mocy Rozporządzenia Ministra Edukacji Na- rodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształce- nia ogólnego w poszczególnych typach szkół (2012, nr 977 [online]; czytamy w nim: Ponieważ środki spo- łecznego przekazu odgrywają coraz większą rolę, zarówno w życiu społecznym, jak i indywidualnym, każdy nauczyciel powinien poświęcić dużo uwagi edukacji medialnej, czyli wychowaniu uczniów do właściwego odbioru i wykorzystania mediów (Tamże, Załącznik nr 4). 7 Sygnalizowana tu kwestia nie ogranicza się zresztą do kształcenia na poziomie szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej (zob.: Bogowicz A. 1998, s. 61-64; Jackowski S. 2004, s. 135- 140). Interesującym punktem odniesienia dla przywoływanych tu prac jest opracowanie (Siuda P., Stun- ża G. D. (red.) 2012), w którym przedstawiono m.in. wyniki badań kompetencji internetowych dzieci w wieku 9-13 lat (zob.: Tamże, s. 11-20). 14 SBP_wkregu.indd 14 2015-07-23 12:27:47 w sytuacji, gdy kategorię zakorzenienia w tradycji i historii zastępuje myślenie symboliczne i szybkość działania, właściwe komputerowi (Bolter J. D. 1990)8. Na osobną uwagę spośród wymienionych tu szkiców, poświęconych różno- rodnym funkcjom nowoczesnych bibliotek, zasługuje z pewnością artykuł Marty Deńcy, którego autorka podjęła się – wciąż mało satysfakcjonująco poznawczo rozpoznanego – problemu bibliotek dostosowanych do potrzeb czytelników dys- funkcyjnych. Nie jest to zresztą pierwszy szkic badaczki poświęcony tej proble- matyce, toteż tym ciekawsza jest jego lektura, pozostaje bowiem świadectwem nie tylko stałości zainteresowań badawczych autorki, ale i umożliwia prześledzenie zmian kulturowo-cywilizacyjnej sytuacji czytelnika dysfunkcyjnego (Deńca M. 2008, s. 17-18; taż 2013, s. 309-328). Zagadnienie udziału w kulturze osób nie- pełnosprawnych można zresztą rozpatrywać w szerszym kontekście, jako szczegól- ny przejaw pomocy rodzinie dziecka niesłyszącego w tworzeniu (i zaspokajaniu) potrzeb kulturalnych (zob.: Świderska M. 2011, s. 35-50)9. Jednakże szkic Deń- cy wpisuje się przede wszystkim w nowoczesny trend propagowania czytelnictwa w grupach społecznych dotychczas zazwyczaj wykluczanych ze wspólnoty czytają- cych. Przejawem zmiany owego podejścia są artykuły zamieszczone w najnowszej publikacji adresowanej do bibliotekarzy, poświęconej problematyce czytelnictwa w dobie informacji cyfrowej (zob.: Bernaś A. 2015, s. 397-408; Tatarek Z. 2015, s. 425). Technika (przede wszystkim zaś technologie cyfrowe) okazuje się w tym wypadku nie tyle alternatywą dla konwencjonalnej formy książki, ile nierzadko je- dynym sposobem na kontakt z literaturą. Tym istotniejsze staje się zatem podjęcie dyskusji społecznej nad możliwościami, ale i ograniczeniami cyfryzacji kultury, aby osoby dotychczas pozostające na marginesie zainteresowań badaczy czytelnic- twa zostały docenione jako potencjalni odbiorcy sztuki słowa. Miejsce biblioteki we współczesnej kulturze czytelniczej to kolejny, po kon- sekwencjach cyfrowego zwrotu w życiu społecznym, problem interesujący bada- czy. Kwestie, które podejmuje zarówno Kurek-Kokocińska, jak i Czerwińska oraz Deńca, zyskują dopełnienie w refleksji nad użytkownikami bibliotek i ich społecz- no-kulturowym wizerunkiem. Kim jest (a może raczej: na kogo kreowana zostaje przez media) współczesna młodzież? Do jakiego stopnia socjologiczne kategorie dziecka i dzieciństwa, ugruntowane od czasu oświecenia, ulegają redefinicji pod 8 Naszkicowane tu niebezpieczeństwo zdaje się tym bardziej realne, że nowe media to „technologia definiująca”, czyli taka, która w istotny sposób wpływa na nasze postrzeganie siebie w relacji do rzeczywi- stości; Bolter pisał: Technologia definiująca definiuje lub redefiniuje rolę człowieka w odniesieniu do przyro- dy. Obiecując zastąpienie człowieka (lub grożąc nim), komputer podsuwa nam nową definicję człowieka jako procesora informacji, a przyrody jako informacji do przetworzenia (Tamże, s. 43). 9 Owszem, istnieje periodyk adresowany do osób głuchych i niedosłyszących, „Świat Ciszy”, na ła- mach którego funkcjonuje dział „Kącik dla Rodziców i Dzieci”, wciąż jednak propagowanie czytelnictwa wśród tej grupy konsumentów kultury pozostaje znikome, mimo wielu inicjatyw; nie doczekało się też zbyt wielu wnikliwych opracowań (zob.: Michalska M. W. 2010, s. 20-22). 15 SBP_wkregu.indd 15 2015-07-23 12:27:47 wpływem mediów masowych? Odpowiedzi na postawione tu pytania dostarczają dwa szkice: Magdaleny Przybysz-Stawskiej i Doroty Lewandowskiej-Jaros. O tym, iż obie badaczki poruszają problem istotny nie tylko kulturowo, lecz także dydak- tycznie, świadczy klimat społeczny, jaki towarzyszy dyskusjom nad przemianami języka (a zarazem fundowanej na nim wizji rzeczywistości) prasy młodzieżowej (zob. np.: Załecka D. 1999, s. 327-338; Małek M. K. 2012, s. 32-45; Krawczew- ska L. 2013, s. 95-110; Waśko M. 2012, s. 113-125)10. Tom zamykają dwa szkice, pozwalające na spojrzenie z zewnątrz. Jest ono tym bardziej interesujące, że – dzięki celnemu wyborowi Redakcji – czytelnik może skonfrontować obraz kultury czytelniczej Zachodu (casus Francji w szki- cu Stanisławy Kurek-Kokocińskiej) i charakterystycznej dla Europy Środkowo- -Wschodniej, na przykładzie Bułgarii; walorem artykułu Lubomiry Parijkowej jest zanurzenie w tamtejszej kulturze czytelniczej (macierzystą placówką badacz- ki jest prestiżowy Университет по Библиотекознание и Информационни Технологии; УниБИТ). Stworzony w ten sposób dialog idei sprzyja nie tylko dostrzeżeniu przez odbiorcę tego, co w uniwersalne, lecz także wydobyciu specy- fiki polskiej kultury czytelniczej dzieci i młodzieży. *** W uwagach podsumowujących najnowszy raport badań poświęconych czytel- nictwu dzieci i młodzieży (z 2014 r.) możemy znaleźć następującą konstatację: Znaczącą rolę nowoczesnych mediów w propagowaniu czytelnictwa powinny wziąć pod uwagę wszystkie instytucje oraz stowarzyszenia promujące książkę (Zasacka Z. 2014, s. 38). Prezentowany Czytelnikowi tom studiów wychodzi naprzeciw postulatom ba- dawczym zawartym w przywoływanym tu opracowaniu. Miejmy przeto nadzieję, iż jego lektura da Czytającym nie tylko wiele satysfakcji poznawczej, lecz zachęci również do własnych poszukiwań, których kierunki wskażą z pewnością przemy- ślenia autorów, a bogactwo przywoływanych przez nich opracowań niewątpliwie je ułatwi. dr Adam Mazurkiewicz Zakład Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej Uniwersytetu Łódzkiego 12 lutego 2015 r. 10 Gwoli ścisłości naukowej i obiektywizmowi należy zaznaczyć, iż prasa dziecięco-młodzieżowa to zjawisko wewnętrznie zróżnicowane, którego nie można sprowadzać do propagowania permisywizmu etycznego i moralnego. Istnieją periodyki, które można uznać za wzorcowo realizujące misję dydaktyczną (zob.: Żebrowska D. 2009, s. 72-88). 16 SBP_wkregu.indd 16 2015-07-23 12:27:47
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

W kręgu kultury czytelniczej dzieci i młodzieży
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: