Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00233 006552 13230475 na godz. na dobę w sumie
W kręgu problemów edukacji i dydaktyki polonistycznej na łamach czasopisma „Nowe Tory”. Między tradycją a współczesnością - ebook/pdf
W kręgu problemów edukacji i dydaktyki polonistycznej na łamach czasopisma „Nowe Tory”. Między tradycją a współczesnością - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 344
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9497-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Miesięcznik „Nowe Tory” przyczynił się do rozkwitu polskiej myśli pedagogicznej w Królestwie Polskim oraz dynamicznego rozwoju nauczania literatury ojczystej i języka narodowego w zaborze rosyjskim. Periodyk skupiał czołowych polskich pedagogów i działaczy oświatowych, którzy celowali w recenzenckich omówieniach nowych podręczników szkolnych, krytycznej i objaśniającej ocenie książek dziecięco-młodzieżowych.
W prezentowanej monografii autorka opisuje dzieje warszawskiego czasopisma, określa jego literacką, artystyczną i ideową zawartość treściową, a także ukazuje niepowtarzalne współbrzmienie na jego łamach edukacji polonistycznej i wiedzy z różnych dziedzin. Udowadnia, że periodyk żywo zareagował na przeobrażenia dydaktyki polonistycznej na początku XX wieku. Jednym z filarów jego programu stała się zreformowana edukacja polonistyczna, która obejmowała m.in. nowoczesne metody nauczania, ćwiczenia stylistyczne, wypracowania domowe, a także kwestię smaku estetycznego.
Publikację docenią zwłaszcza nauczyciele, studenci polonistyki oraz specjaliści w zakresie edukacji aksjologicznej i psychologii wychowawczej.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Dominika Dworakowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Instytut Filologii Polskiej, Zakład Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173, e-mail: domi6@poczta.onet.pl RECENZENT Bożena Olszewska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org Lidia Ciecierska PROJEKT OKŁADKI czartart.com: Magdalena Muszyńska, Izabela Surdykowska-Jurek Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Jaroslav Machacek – Fotolia.com © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06794.15.0.M Ark. wyd. 22,5; ark. druk. 21,5 ISBN 978-83-7969-496-9 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-497-6 (wersja elektroniczna) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Moim Niezrównanym Mistrzyniom, Paniom prof. dr hab. Teresie Świętosławskiej i mgr Ewie Tomassy-Tomaszewskiej Spis treści Wstęp Część I. Profil miesięcznika „Nowe Tory” Rozdział 1. Dzieje pisma Rozdział 2. Program nowoczesnego wychowania i edukacji młodzieży Rozdział 3. Wokół kluczowych zagadnień szkolnych Rozdział 4. Kult psychologii dziecka    9   19   21   41   61   79 Część II. Problemy dydaktyki polonistycznej na łamach periodyku „Nowe Tory”  101 Rozdział 1. W kręgu metodycznych artykułów o nauczaniu języka ojczystego  103  167 Rozdział 2. Dydaktyka literatury  181 Rozdział 3. Metodyka nauki o języku Rozdział 4. Recenzenckie omówienia nowych podręczników szkolnych  219 Rozdział 5. Krytyczna i objaśniająca ocena książek dziecięco-młodzieżowych  249 7 Zakończenie Bibliografia Résumé Indeks osób Od Redakcji  287  295  325  327  343 Wstęp Połowa talentu pedagogicznego polega na tym, aby rozumieć dzieci. Izabela Moszczeńska1 W zaborze rosyjskim, mimo niesprzyjającego klimatu wokół spraw oświaty i  wychowania, pierwszym polskim czasopismem pedagogicz- nym był „Rocznik Instytutów Religijnych i Edukacyjnych w Królestwie Polskim”. Ten mający charakter czasopisma urzędowego rocznik, wy- dawany przez J. Rodomińskiego z inicjatywy Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, ukazywał się nieregularnie w War- szawie w latach 1824–18302. Do dynamicznego rozwoju polskiej myśli pedagogicznej w Królestwie przyczyniły się też w dużej mierze pisma: „Opiekun Domowy” (1865–1876), „Rocznik Pedagogiczny” (1882–1884), „Przegląd Pedagogiczny” (1882–1905)3, „Myśl Szkolna” (1906), „Szkoła Polska” (1906–1907), „Pamiętnik Szkolny” (1908) oraz „Przegląd Wy- chowawczy” (1912–1914) i  propagujące laicki charakter nauczania4 „Nowe Tory” (1906–1914)5. 9 1 I. Moszczeńska, Wspomnienia z dzieciństwa, „Nowe Tory” 1908, z. V, s. 393. 2 Por. hasło: czasopisma pedagogiczne w Polsce, [w:] Encyklopedia pedagogiczna, red. W. Pomykało, Warszawa 1996, s. 79. 3 W latach 1908–1916 pismo zmieniało tytuł na „Sprawy Szkolne” i „Wychowanie w Domu i Szkole”. „Przegląd Pedagogiczny” był pierwszym w Królestwie czasopismem, które zajmowało się teorią i praktyką nauczania w domu i w szkole. Por. R. Wroczyń- ski, Myśl pedagogiczna i programy oświatowe w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa 1955, s. 39. 4 Z. Kmiecik, Prasa polska w zaborze rosyjskim w latach 1905–1915. Czasopisma naukowe, [w:] Prasa polska w latach 1864–1918, red. J. Łojek, Warszawa 1976, s. 103. 5 Pismo wychodziło drukiem dziesięć razy na rok z  wyjątkiem letnich miesięcy: czerwca i lipca. Por. Od Redakcji, „Nowe Tory” 1908, z. VI, s. 103. Warto dodać, że praw- dopodobnie z powodu niedomagań finansowych czasopismo nie ukazywało się przez kil- ka miesięcy (w 1911 roku majowy zeszyt piąty zredagowano jako ostatni, a w styczniu 1912 roku wydano siódmy z kolei zeszyt pierwszy). Snuję te domysły na podstawie apelu, z którym redakcja zwróciła się do prenumeratorów „Nowych Torów”. W odezwie zabie- gano o to, aby każdy z abonentów przysporzył pismu jednego prenumeratora za 6 rb. rocznie. Problem był tak trudny, że zapowiadano likwidację periodyku. Por. Do prenume- ratorów, „Nowe Tory” 1912, z. VI i VII, s. 115–116. Metodycznym rozprawom, obszernym monograficznym studiom, artykułom, recenzjom i sprawozdaniom właśnie na łamach „Nowych Torów”, skupiającego najwybitniejszych działaczy i pracowników na- ukowych6, królewiackiego7 miesięcznika skierowanego do  pedago- gów teoretyków i praktyków oraz rodziców, przyjrzę się uważnie w tej oto pracy. Problem odbudowy szkolnictwa interpretowany wespół z  palą- cym zagadnieniem przeobrażeń dydaktyki polonistycznej na początku XX wieku był co prawda dyskutowany przez historyków zarówno lite- ratury, jak i prasy8, ale jego szczegółowe omówienie nadal pozostaje w strefie „niedookreślonych” pól badawczych. Po raz pierwszy historyczne zasługi „Nowych Torów” na niwie pedagogicznej obszernie skomentował Michał Szulkin9. O warszaw- skim piśmie periodycznym w  monografii Działalność pedagogicz- na Anieli Szycówny (1968) nadmienił również Stanisław Michalski (1928–1990)10. Po raz drugi wspomniał on „Nowe Tory” w pierwszej części rozdziału w książce o działalności pedagogicznej znakomitej psycholog Marii Lipskiej-Librachowej (1878–1955)11. Po raz trzeci Michalski przywołał stołeczny miesięcznik w  monografii Społecz- na i  pedagogiczna działalność Stefanii Sempołowskiej na tle epoki (1973). W  swojej interpretacji badawczo-literackiej Stanisław Mi- chalski zajął się przede wszystkim rozważanym przez czasopismo, nabrzmiewającym wówczas, problemem powszechnego i obowiązko- wego nauczania12. W niniejszej rozprawie ze względu na wartość obiektywnego sądu dążyłam do  uzasadniania sformułowanych przeze mnie wniosków i  starałam się nie kierować emocjami na przykład wobec aprobaty 10 6 St. Michalski, Działalność pedagogiczna Marii Lipskiej-Librachowej, Poznań 1974, s. 17. 7 L. Kulczycki, Królestwo Polskie 1815–1914, Kraków 1916, s. 80. 8 Zdawkowe informacje o „Nowych Torach” znalazłam w publikacjach: Postępowa myśl oświatowa w Królestwie Polskim w latach 1905–1914 oraz Prasa polska 1864–1918 (1976), której redaktorem był Jerzy Łojek (1932–1986). Por. Postępowa myśl oświato- wa w Królestwie Polskim w latach 1905–1914, wyboru dokonał, wstępem i przypisami zaopatrzył Z. Kmiecik, Warszawa 1961, s. 11–12, 70–78, 78–80, 81–84, 85–98, 98–104, 117–123, 139–145, 327–328. Co więcej, poglądy redakcji „Nowych Torów” na kwestię upowszechniania na szpaltach miesięcznika najnowszych metod nauczania języka pol- skiego zamieściła w swojej książce Maria Nagajowa. Por. M. Nagajowa, Ćwiczenia w mó- wieniu i pisaniu w klasach V–VIII szkoły podstawowej, Warszawa 1977, s. 11. 9 M. Szulkin, Dzieje czasopisma pedagogicznego „Nowe Tory” 1906–1914, „Ruch Pedagogiczny” 1965, nr 5/6, s. 3–18. 10 St. Michalski, Działalność pedagogiczna Anieli Szycówny, Warszawa 1968, s. 83–95. 11 St. Michalski, Działalność pedagogiczna Marii…, s. 16–17. 12 St. Michalski, Społeczna i pedagogiczna działalność Stefanii Sempołowskiej na tle epoki, Warszawa 1973, s. 107–110. twierdzeń13 o  wpływie teorii marksistowskiej na kształtowanie się umysłowości niektórych redaktorów14 „Nowych Torów”. W  pracy tej nie idzie o  podjęcie próby monograficznego opraco- wania czasopisma naukowego „Nowe Tory” ani także o  zwięzły wy- kład z historii, dlatego nie snułam wątku emancypacji, nie rozwinęłam szerzej tematu walki klasowej i narodowowyzwoleńczej polskiego pro- letariatu w  latach 1906–1914, nie wróciłam myślą do  dziejów socja- listycznego ruchu robotniczego. Nie nadmieniłam również o  secesji, choć ten panujący w  sztuce, zwłaszcza w  zdobnictwie i  w  sztukach użytkowych, nowy styl na przełomie XIX i XX wieku, obecny w życiu kulturalnym, artystycznym i  obyczajowym, zapanował „niepodzielnie od Warszawy do Pacanowa”15. W rozprawie natomiast, w świetle nauk pedagogicznych i teorii psychologicznej16, podzielę się refleksjami nad szkolnictwem w przededniu I wojny światowej i wypowiem się na te- mat wybranych problemów z zakresu dydaktyki polonistycznej. Popularyzujące ideę zbliżenia szkoły z życiem17 „Nowe Tory”, przed którymi już na początku zaistnienia na rynku czytelniczym otwierały się „wspaniałe perspektywy projektu wprowadzania nauczania powszech- nego, nauczania uspołecznionego, bezpłatnego i wolnego na wszystkich szczeblach”18, brały pod uwagę przede wszystkim problematykę peda- gogiczną, uwzględniały jednak w szerokim zakresie także zagadnienia oświaty polskiej, uwypuklały rolę artystycznego wykształcenia19 (plasty- ka20, muzyka21, teatr22) dzieci oraz rozwijały działalność polityczno-eko- nomiczną i  społeczną23. Na szpaltach pisma uzasadniano konieczność wprowadzenia reform wychowawczych, których dokonała lewica na- uczycielska24; poruszano również kwestię równouprawnienia kobiet25, 11 13 M. Łojewska, Filozofia nauki i metodologia badań naukowych. Zagadnienia wy- brane, Warszawa 1982, s. 57. 14 L. Margulies, Szkoła i życie, „Nowe Tory” 1909, z. IV, s. 283–298. 15 J. Warchałowski, Polska Sztuka Stosowana, „Tygodnik Ilustrowany” 1908, nr 6, s. 106. 16 Wstęp, [w:] J. Gnitecki, Wstęp do ogólnej metodologii badań w naukach pedago- gicznych, t. II, Poznań 2007, s. 8. 17 St. Michalski, Społeczna i pedagogiczna…, s. 108. 18 Sprawy szkolne, „Nowe Tory” 1908, z. VII, s. 158. 19 A. Gawiński, Dziecko w obliczu sztuki, „Nowe Tory” 1908, z. IX, s. 293. 20 K.  Biske, W  kwestii zreformowania nauki rysunków w  szkole średniej, „Nowe Tory” 1906, nr 5, s. 582. 21 H. Opieńsski, Z pedagogii muzycznej, „Nowe Tory” 1910, z. IV, s. 300. 22 W. Miklaszewski, Wychowawcze znaczenie sceny, „Nowe Tory” 1907, z. II, s. 132. 23 Kartka z pedagogiki, „Nowe Tory” 1906, nr 3, s. 309. Aktualną problematykę, na przykład polityczną, wymuszał postępowy charakter miesięcznika. 24 I. Moszczeńska, Religia w szkole, „Nowe Tory” 1906, nr 3, s. 255; S. Sempołow- ska, Wczoraj i jutro w wychowaniu, „Nowe Tory” 1906, nr 7, s. 693. 25 Kronika. Odczyty pedagogiczne w Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich, „Nowe Tory” 1908, z. IV, s. 370. zagadnienie logopatologii, tj. nauki o  zboczeniach mowy26 i  ważki problem uczczenia pamięci wielkich Polaków: Juliusza Słowackiego (1809–1949) w  setną rocznicę urodzin27, Bolesława Prusa28 (1847– 1912) czy pisarza dramatycznego29 Władysława Ludwika Anczyca (1823–1883). Autora Łobzowian (1854) wspominano w  dwadzieścia pięć lat po śmierci30. Przyjęcie w tej właśnie rozprawie za dolną granicę 1906 roku uza- sadnione jest następującymi, poprzedzającymi tę datę, wydarzeniami historycznymi: klęską Rosji w 1904 roku, kiedy Japończycy zajęli Port Artur, robotniczymi protestami i falami strajków w  1905  roku31 oraz odzyskaniem w tym roku Wawelu. W  opinii współczesnego historyka literatury Tomasza Burka „rok 1905, a nie 1918, stanowi datę przełomową w kulturze polskiej, […] jest prologiem wieku XX u nas, jest – mimo że prawie nikt tego nie pamię- ta –  rzeczywistym progiem współczesności”32, bowiem „fermenty ide- owe z okresu 1905”33, czyli literackie eksperymenty Arthura Rimbauda (1854–1891) i  Fryderyka Nietzschego (1844–1900) oraz nowatorskie pomysły malarskie impresjonistów, a także symbolistów były uwerturą do „przewartościowania wszystkich wartości”. Z drugiej strony końcowa data: 1914 oznacza rok zamordowania w Sarajewie arcyksięcia Fran- ciszka Ferdynanda Habsburga (1863–1914) i początek wielkiej wojny. Przy opisie naukowym dziejów warszawskiego pisma „Nowe Tory”, nieoficjalnego od 1908 roku34 organu Polskiego Związku Nauczyciel- skiego35, posłużyłam się jego literacką, artystyczną i ideową zawarto- 12 26 I. Moszczeńska, Ofiary akcentu, „Nowe Tory” 1908, z. III, s. 193. 27 Kronika. Uczczenie Słowackiego, „Nowe Tory” 1908, z. III, s. 275. 28 Pamięci Bolesława Prusa, „Nowe Tory” 1912, z. V, s. 444–445. 29 Por. hasło: Anczyc Władysław Ludwik, [w:] Polski słownik biograficzny, red. Wł. Ko- nopczyński, t. I, z. 1, Kraków 1935, s. 93. 30 M. Weryho, Rocznica śmierci Władysława Ludwika Anczyca, „Nowe Tory” 1908, z. VI, s. 76–77. 31 Dla całości tej rozprawy jest to doniosła data z jeszcze jednego powodu – 15 paź- dziernika 1905 roku uzyskano prawo do zakładania polskich szkół prywatnych. 32 T. Burek, 1905, nie 1918, [w:] Problemy literatury polskiej lat 1890–1939. Seria I, red. H. Kirchner et al., Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1972, s. 77. 33 Ibidem, s. 105. 34 Postępowa myśl oświatowa…, s. 328. 35 W 1908 roku Zarządowi Głównemu Polskiego Związku Nauczycielskiego preze- sował fizyk Stanisław Kalinowski (1873–1946), a korespondencją zajmowała się Janina Dąbrowska. Wtedy na łamach „Nowych Torów” były na porządku dziennym cykliczne sprawozdania Oddziałów PZN: warszawskiego, lubelskiego, łęczyckiego. Co więcej, war- szawski oddział PZN miał Sekcję Języka i Literatury Polskiej, na posiedzeniach której referaty wygłaszali m.in. Tytus Benni (1877–1935) (Głosownia w  „Gramatyce” Steina i Zawilińskiego), Stanisław Szober (1879–1938) (Szkic metodyki języka polskiego), Kazi- mierz Wóycicki (1876–1938) (O Mickiewiczu), Aureli Drogoszewski (1863–1943) (O „Kor- dianie”), Lucjusz Komarnicki (1884–1926) (Kolorystyka Słowackiego). Do sekcji pedago- ścią treściową. Bezcenne okazały się rozliczne wzmianki, niekiedy przygodne, o  gronie współpracowników, a  także o  funkcjonowaniu miesięcznika z uwzględnieniem jego recepcji w kręgu czytelników36 i o szukaniu poparcia u prenumeratorów, ale wyłącznie u abonentów ideologicznie bliskich twórcom periodyku. W  ten sposób uzyskany materiał pozwolił na zaprezentowanie „Nowych Torów” w  ogólnym zarysie profilu żądającego wyzwolin spod kurateli państwa i doktryn religijnych37 oraz na przedstawienie obrazu dydaktyki polonistycznej na łamach tegoż pisma. Odnośnie do katechizacji – należąca do zwo- lenników tzw. „wolnej szkoły”38 – redakcja periodyku opowiadała się za wycofaniem lekcji religii ze szkolnego wychowania na rzecz etyki, pozostawiając praktyki religijne i dogmatykę kościołowi39; postępują- cy konsekwentnie redaktorzy zaciekle „bronili świeckości szkoły pol- skiej zarówno w treści artykułów, jak i w notatkach informacyjnych, sprawozdaniach i recenzjach”40. W erze żarówki elektrycznej, aeroplanów, samochodów, lokomo- tyw i kinematografu niełatwo było unowocześnić metody nauczania i wychowania; przywrócić porządek aksjologiczny; zreformować prze- pisy; „uleczyć” nauczycieli. Dodam wyjaśnienie, że choć miesięcznik pomyślnie rozwijał się pod zaborem rosyjskim, przecież żywo intere- sował się „najbardziej upośledzoną pod względem oświaty prowin- cją dawnej Polski”41, tj. Galicją42. Dla niej także zamierzano „układać dobre podręczniki, obmyślać metody i programy nauczania poszcze- gólnych przedmiotów”43. Do objętych programem szkolnym nauk do- łączono m.in. rysunek, zdobnictwo i muzykę44. W  pierwszej części rozprawy, w  której dominuje dostosowana do aktualnych naówczas problemów i kluczowych zagadnień metoda 13 gicznej należał m.in. Janusz Korczak (1878–1942), który w  1912  roku na posiedzeniu tejże wypowiedział się o domu wychowawczym dla sierot, który prowadził w Warszawie przy ulicy Krochmalnej 92. Dodam, że przy Polskim Związku Nauczycielskim istniało, dla jego członków, biuro pośrednictwa „w wynajdywaniu pracy nauczycielskiej”. Biuro polecało korepetytorów oraz wychowawczynie i  nauczycielki. Por. „Nowe Tory” 1913, z. VIII i IX, s. 493. 36 Od Redakcji, „Nowe Tory” 1907, z. I, s. I–II. 37 Sprawy szkolne, „Nowe Tory” 1908, z. VII, s. 157. 38 Z. Nagórski, Wolna szkoła, „Nowe Tory” 1906, nr 7, s. 683. 39 W związku z tym stanowiskiem miesięcznikowi i jego sympatykom niechęć oka- 44 Wł. Wakar, O typie wychowawczym szkoły średniej, „Nowe Tory” 1914, z. I i II, s. 9. zało duchowieństwo. 1908, z. VI, s. 1–19. 1909, z. V, s. 386–402. 1906, nr 1, s. 13–14. 40 M. Szulkin, Dzieje czasopisma pedagogicznego…, s. 7. 41 Stefan Fr., W czterdziestolecie galicyjskiej Rady szkolnej krajowej, „Nowe Tory” 42 M. Z. Nałęcz, Reforma szkolna w Galicji. (Z rozmyślań na czasie), „Nowe Tory” 43 A. Szycówna, Z postępów psychologii dziecka w ostatnich latach, „Nowe Tory” prezentacji, uwzględniająca przy tym zarówno utwory artystyczne, jak i krytyczne, zasadnicze wiadomości o edukacji domowej i szkolnej po- przedzają badania wstępne nad genezą i programem czasopisma. W tej części zadano też sobie trud przedstawienia szczegółów dotyczących zrekonstruowania na podstawie wypowiedzi redakcyjnych oraz innych zawartych w numerach artykułów programu ideowo-wychowawczego pisma. Zawsze zbiegał się on z dążnościami i z zapowiedziami redakcji, która nigdy nie była skazana na przygodną podaż materiałów45. Sporo miejsca w tym module pracy zajmie analiza oraz interpretacja zagad- nień ujętych ogólnie, palących i pozostających w związku z nauczaniem szkolnym, a także z psychologią dziecka. Druga, zasadnicza część problemowa rozprawy dotyczy metodycz- nych rozwiązań z zakresu literatury i nauczania języka polskiego, któ- re zaproponowano aktywnym polonistom na szpaltach postępowych „Nowych Torów”. Recenzenckie omówienia nowych podręczników ad usum delphini, a  także książek dziecięco-młodzieżowych dopeł- niają jej zawartość. Jako że w naukach humanistycznych, niezależnie od stanowiska metodologicznego badacza, stosuje się wartościowanie i oceny46, dlatego w tej części pracy „wartościujące nastawienie”47 wo- bec pomieszczonych w  „Nowych Torach” recenzji książek szkolnych dla uczniów, a także odnoszące się do literatury dla dzieci i młodzieży wyrażenia oceniające48 odegrają dość istotną rolę. W dotarciu do na- ukowej prawdy niezbędna okazała się również metoda porównawcza, analiza kontekstualna i krytyczna. O  ile, szukając potrzebnych wiadomości o  „wszechstronnie wy- kształconych i  obeznanych ze zdobyczami nauki w  wielu jej dziedzi- nach”49 współpracownikach „Nowych Torów”, dogłębnie zbadałam dydaktyczne propozycje dla nauczycieli polonistów, a  także studia recenzyjne, o  tyle dość pobieżnie przejrzałam artykuły o  nachyleniu stricte pedagogicznym, poświęcone koedukacji50, dydaktyce doświad- czalnej51, szkołom pomocniczym i  zakładom dla niedorozwiniętych 14 45 Do miesięcznika dołączano dodatki reklamowe, które propagowały na przykład najnowsze podręczniki. Wśród nich Stylistykę polską wyjaśnioną na przykładach i ćwi- czeniach (1910) Lucjusza Komarnickiego. 46 M. Heller, Filozofia nauki. Wprowadzenie, Kraków 1992, s. 19. 47 F. Miko, Wartościowanie i analiza dzieła literackiego, [w:] Badania nad krytyką literacką, red. J. Sławiński, Wrocław–Warszawa–Kraków 1974, s. 57. 48 T. Pawłowski, Tworzenie pojęć i definiowanie w naukach humanistycznych, War- szawa 1978, s. 248. 49 H. Orsza, Ludwik Krzywicki jako pedagog, „Nowe Tory” 1908, z. VIII, s. 214. 50 M. K., R. Centnerszwerowa. „O wspólnym obu płci kształceniu w szkole średniej”. Warszawa 1905, „Nowe Tory” 1906, nr 2, s. 217. 51 A. Szycówna, Dydaktyka doświadczalna, „Nowe Tory” 1907, z. I, s. 3. dzieci52, kursom dla dorosłych analfabetów53, roli barbarzyńskich kar cielesnych w wychowaniu54 czy przymusowi religijnemu w szkole55. W krótkich słowach, włączając się do dyskusji nad rzeczowym sto- sunkiem redakcji „Nowych Torów” do  dydaktyki polonistycznej, za- mierzam w tej oto rozprawie określić, na czym polegało nowatorstwo warszawskiego miesięcznika w działalności wychowawczej oraz w dys- kusjach nad kształceniem literackim i językowym, zwłaszcza w szko- łach średnich zaboru rosyjskiego w latach 1906–1914. „Każdą dyscyplinę naukową wyróżnia przedmiot badań, którymi się ona zajmuje, a jednocześnie każda dyscyplina zachowuje swoją tożsa- mość przez określony punkt widzenia, przy pomocy którego dochodzi do rozpoznania badanego przedmiotu”56, zatem podkreślę, że konkret- ne analizy i interpretacje tekstów uzupełnią komentarze o zabarwieniu interdyscyplinarnym. Tym samym uniknę – prawdopodobnie – „ambi- walentnej postawy badawczej wobec idei interdyscyplinarnego porząd- ku humanistyki”57. Ze względu na złożoność przedmiotu badań nauk humanistycznych i podejmowaną przez nie problematykę wartości58 w tej właśnie pracy podważa się tezę, że  „interdyscyplinarność to anachronizm, fanabe- rie i przelotna moda”59. Interdyscyplinarny charakter rozprawy decy- duje o dość szerokim zakresie poruszanych zagadnień, wiążących się zarówno z wykrystalizowanym programem wychowawczym „Nowych Torów”, jak i z dydaktyką polonistyczną. Tak więc w parze z interdy- scyplinarnością idą w tej pracy różnorodne sposoby, metody i techniki badania60, które określiłabym mianem „eklektyzmu metodologiczne- go”61, tolerującego łączenie niewspółmiernych metod naukowych oraz stosowanie koncepcji zaczerpniętych z  różnych inspiracji poznaw- czych. Kierowałam się w niniejszej rozprawie – w myśl profesora logiki, 15 52 R. C., O szkołach pomocniczych i zakładach dla niedorozwiniętych dzieci, „Nowe 53 Stowarzyszenie kursów dla analfabetów dorosłych, „Nowe Tory” 1908, z. VI, s. 99. 54 I. Moszczeńska, Kara cielesna w wychowaniu małych dzieci, „Nowe Tory” 1910, Tory” 1907, z. X, s. 479. z. I, s. 38. 55 Sprawy szkolne, „Nowe Tory” 1908, z. VI, s. 50. 56 C. Rogowski, O pedagogice ogółem, [w:] idem, Pedagogika religii, Toruń 2011, s. 51. 57 Wprowadzenie, [w:] Granice dyscyplinarne w humanistyce, red. J. Kowalewski, W. Piasek, M. Śliwa, Olsztyn 2006, s. 6. 58 J. Such, Wstęp do metodologii ogólnej nauk, Poznań 1969, s. 197. 59 M. Dudzikowa, Sytuacja problematyczna interdyscyplinarności w naukach spo- łecznych i humanistycznych (z kryzysem w tle), [w:] Interdyscyplinarnie o interdyscy- plinarności. Między ideą a  praktyką, red. A.  Chmielewski, M.  Dudzikowa, A.  Grobler, Kraków 2012, s. 23. 60 L. J. Krzyżanowski, O podstawach kierowania organizacjami inaczej: paradygma- ty, modele, metafory, filozofia, metodologia, dylematy, trendy, Warszawa 1999, s. 280. 61 Ł. Sułkowski, Epistemologia w naukach o zarządzaniu, Warszawa 2005, s. 103–108. Kazimierza Ajdukiewicza (1890–1963) – dedukcyjnymi i indukcyjnymi62 dyrektywami tworzenia hipotez63. Wykorzystam też konkretne aplika- cje praktyczne, na przykład opis i interpretację zjawisk w edukacji. Je- stem jednak zdania, że w tej pracy filarem poprawności rozumowań w ogóle stało się rozumowanie jednoogniwowe64, czyli dedukcyjne. Debata nad historią nauczania języka ojczystego, wykładem gra- matyki oraz zasadami pisowni polskiej, choć rozpoczęła się na łamach „Nowych Torów”, zamknęła się przecież poza nimi. Osoby współtworzą- ce miesięcznik bowiem, m.in. zajmująca się rozwojem psychiki dziecka Aniela Szycówna65 (1869–1921), nauczycielka języka polskiego, Wła- dysława Weychertówna (1874–1951)66, wykładowca Sorbony, Helena Willman-Grabowska (1870–1957) oraz autorka książek dla dzieci i mło- dzieży, tłumaczka, Janina Mortkowiczowa (1875–1960), a także Maria Hertzberżanka, przyczyniły się do  wydania w  1908  roku pracy zbio- rowej pt. Prądy w nauczaniu języka ojczystego67. Jej celem było „dać w szeregu artykułów obraz, czym nauka języka polskiego być powinna w świetle współczesnej wiedzy pedagogicznej i językoznawczej”68. Ty- tuł tej pracy zbiorowej został podany, by zwrócić uwagę Czytelników na zamieszczoną w niej rozprawę wybitnego lingwisty i publicysty, Jana Baudouina de Courtenay (1845–1929), w której językoznawca, zrywa- jąc z tradycją nauczania gramatyki, uznał za niebyły związek między jej znajomością a sprawnością w mówieniu i pisaniu. Prądy w nauczaniu języka ojczystego były tym samym kamieniem milowym w ówczesnej dydaktyce języka, a także dowodem zaangażowania redaktorów „No- wych Torów” w  pracę naukową69. W  ogóle wszystkie działania osób współtworzących warszawski miesięcznik zmierzały do ujednolicenia systemu szkolnego i „zintegrowania podzielonego przez zaborców na- 16 62 Indukcja jest też zasadniczą metodą nauk przyrodniczych, ekonomii i  języko- znawstwa. Por. Wł. Krajewski, Prawa nauki. Przegląd zagadnień metodologicznych, War- szawa 1982, s. 347. 63 K.  Ajdukiewicz, Główne zasady metodologii nauk i  logiki formalnej, Warszawa 1928, s. 81. 64 Ibidem, s. 86. 65 Jedna z bardziej znanych kobiet w historiografii oświatowo-pedagogicznej, autor- ka książek: Rozwój pojęciowy dziecka w okresie 6–12 lat. Badania nad dziećmi (1899) oraz Jak badać umysł dziecka. O zadaniach i metodach psychologii dziecka (1901). 66 W 1928 roku pedagog ta nosiła już dwa nazwiska: Weychert-Szymanowska. Por. Wł. Weychert-Szymanowska, Centralne Biuro Szkolne, [w:] Posłowie pracy oświatowej, red. St. Świdwiński, Warszawa 1928. 67 Do tej występującej przeciw dziewiętnastowiecznym metodom nauczania języka polskiego publikacji powrócę w dalszej części niniejszej rozprawy. 68 Od wydawców, [w:] Prądy w nauczaniu języka ojczystego. Praca zbiorowa, War- szawa 1908, s. I.  69 Na karcie tytułowej pracy zbiorowej Prądy w nauczaniu języka ojczystego obok zwięzłej formuły informującej o „Nowych Torach” widniała skromna winietka Polskiego Związku Nauczycielskiego. rodu”70, a naprawdę taka możliwość otworzyła się przed inicjatorami reform szkolnictwa dopiero w 1915 roku, kiedy władze carskie wycofa- ły się z Królestwa. Trzeba odnotować fakt, że w dziejach oświaty polskiej twórcy „No- wych Torów” rozwinęli swoją działalność między rozkwitającą w drugiej połowie XIX wieku pedagogiką pozytywizmu warszawskiego a rozwo- jem myśli pedagogicznej w międzywojniu. Oznacza to, że nowoczesna polityka oświatowa „Nowych Torów”, którą wzniesiono na solidnych pozytywistycznych zasadach „trzeźwości” i „utylitaryzmu”71, stała się zapowiedzią reform szkolnych w  okresie Drugiej Rzeczypospolitej72. Dopiero odzyskanie niepodległości w 1918 roku skonsolidowało pań- stwo, umocniło władzę szkolną i ujednoliciło, zróżnicowaną na obszarach byłych zaborów, politykę oświatową. Należy przypuszczać, że optymizm73 i nieustępliwość redaktorów „Nowych Torów” w dążeniu do uporządko- wania „podstaw prawnych systemu kierownictwa i zarządzania”74 pol- skim, zrusyfikowanym75 bądź zależnym od oświatowych władz carskich szkolnictwem76 oraz ich marzenia o powszechnej, bezpłatnej szkole la- ickiej, dostępnej dla wszystkich dzieci bez względu na stan majątkowy rodziców, utorowały w dwudziestoleciu międzywojennym drogę progra- mowi oświatowemu, odwołanego po niespełna dwóch miesiącach ze stanowiska ministra, Franciszka Ksawerego Praussa (1874–1925); prze- tarły szlak polemikom dotyczącym zagadnień ustroju szkolnego oraz oświacie dorosłych. Co więcej, w bieżącej chwili niektórzy wychowawcy twierdzą, że dynamiczny rozwój pedagogiki, do którego przed ponad stu laty przyczyniła się również redakcja „Nowych Torów”, został zakończo- ny pomyślnie „powszechnym wprowadzeniem koncepcji kształcenia zin- tegrowanego” na etapie wczesnoszkolnym w Polsce w 1999 roku77. 17 70 A. Cwer, Kształcenie nauczycieli w Polsce w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Kompetencje współczesnego nauczyciela, red. K. Żegnałek, Warszawa 2008, s. 97. 71 R. Wroczyński, Dzieje oświaty polskiej, t. II, Warszawa 1996, s. 149. Za typowych reprezentantów pedagogiki pozytywistycznej możemy uznać m.in. Henryka Wernica (1839–1905) i Adolfa Dygasińskiego (1839–1902). 72 Z  doświadczenia na przykład Anieli Szycówny korzystała pierwsza generacja pracujących w Drugiej Rzeczypospolitej nauczycieli. Co więcej, w 1921 roku Związek Zawodowy Nauczycielstwa Polskiego Szkół Średnich wydawał radykalne „Nowe Tory”, a w 1947 roku zrywający z międzywojennymi tradycjami „Biuletyn Towarzystwa Peda- gogicznego im. Władysława Spasowskiego” przyjął, począwszy od trzeciego numeru, na- zwę „Nowe Tory”. Por. M. Szulkin, Dzieje czasopisma pedagogicznego…, s. 18. 73 O  optymizmie współpracowników „Nowych Torów” pisał Stanisław Michalski. Por. St. Michalski, Działalność pedagogiczna Anieli…, s. 93. 74 A. Cwer, Kształcenie nauczycieli…, s. 95. 75 Mam tu na myśli szkołę średnią rządową. 76 Warszawskie prywatne szkoły średnie były mniej lub bardziej zależne od carskiej polityki oświatowej. 77 System integralny w  edukacji dziecka. Konteksty i  konsekwencje zmian, red. H. Siwek, M. Bereźnicka, Warszawa 2011, s. 9. W świetle dokonujących się zmian w zarządzaniu oświatą szkolną i przekształceń w kulturze dydaktycznej należy stwierdzić, że rozpo- wszechniana w latach 1906–1914 przez warszawski miesięcznik idea „nowego wychowania” zaowocowała dziś pomyślnymi wynikami, m.in. w edukacji zintegrowanej – współczesną koncepcją ukierunkowaną na wszechstronny rozwój ucznia. * * * Wyrażam głęboką wdzięczność opolskiej uczonej, Pani prof. dr hab. Bożenie Olszewskiej, pierwszej wnikliwej Czytelniczce mojej rozprawy, która zadała sobie trud napisania rzeczowej recenzji wy- dawniczej. Pragnę też podziękować Pani dr Joannie Maciaszczyk, dzięki której zrozumiałam wszystkie niuanse tekstu Mikołaja Gogola. Serdeczne podziękowania kieruję również do Pracowników Biblio- teki Uniwersytetu Łódzkiego za okazaną mi życzliwość oraz stałą goto- wość niesienia pomocy i udzielania wyjaśnień. 18 CZĘŚĆ I Profil miesięcznika „Nowe Tory” Rozdział 1 Dzieje pisma Koleje warszawskiego miesięcznika „Nowe Tory”, początkowo pod redakcją fizyka, organizatora i  działacza związków nauczycielskich Stanisława Kalinowskiego1, rozpoczęły się w 1906 roku, kiedy „z […] wiarą i  zapałem przystępowali jego twórcy do  budowy wskrzeszonej «dobrej szkoły polskiej»”2. Tytuł pisma „ukuty” został prawdopodob- nie pod wrażeniem Mickiewiczowskiej klasycyzującej Ody do  młodo- ści (1820). Literackie wartości „słowiańskiej Marsylianki”, jej mająca charakter manifestacji pochwała młodości oraz niezłomna pewność co do pchnięcia bryły „nowymi tory” zainspirowały wierzącą w swoją misję redakcję stołecznego periodyku. W  trudnych warunkach ucisku politycznego i  prześladowań pol- skiej nauki czołowi pedagodzy oraz działacze oświatowi, nietuzinkowe kobiety: Aniela Szycówna i  Izabela Moszczeńska (1864–1941) „rzu- cały hasła, pisały z wielkim rozmachem artykuły programowe, wołały o reformy szkolne (także we Lwowie), o poprawę doli nauczycielskiej, o podniesienie poziomu wykształcenia nauczycieli”3. Dostrzeżono rów- nież konieczność polepszenia ich bytu4. Problem niskiego uposażenia nauczycieli, debata nad podręcznikami szkolnymi oraz obserwacja dziejów wychowania wchodziły także do „różnorodnej tematyki arty- kułowej i sprawozdawczej”5 miesięcznika. 21 1 W  1908  roku tego redaktora i  wydawcę zastąpiła w  jego obowiązkach autorka licznych – dotyczących psychologii dziecka – prac, Aniela Szycówna, pod której kierun- kiem literackim „Nowe Tory” pozostawały do  1910  roku. W  tym  roku miesięcznikiem pokierowała pedagog Antonina Szczepaniakowa (1874–1938), a w 1911 roku jej miejsce zajął polonista Konrad Drzewiecki (1871–1922). Co  więcej, w  1907  roku miesięcznik pedagogiczny „Nowe Tory” przybrał nowy podtytuł i stał się periodykiem poświęconym sprawom oświaty i wychowania. Do tych innowacji powrócę w drugiej części rozprawy. 2 A. Szycówna, Reforma szkolna w Galicji. Prace przedwstępne, „Nowe Tory” 1908, z. II, s. 125. Tory” 1908, z. I, s. 61. „Nowe Tory” 1907, z. I, s. 65. Pedagogiczny” 1965, nr 5/6, s. 15. 3 A. Szycówna, Pisma pedagogiczne polskie w r. 1907. Wrażenia i uwagi, „Nowe 4 A.  Szycówna, Czasopisma pedagogiczne polskie w  r. 1906. Wrażenia i  uwagi, 5 M. Szulkin, Dzieje czasopisma pedagogicznego „Nowe Tory” 1906–1914, „Ruch W 1906 roku, kiedy nastawione opozycyjnie do środowiska „Prze- glądu Pedagogicznego”6 kierownictwo zespołu redakcyjnego „Nowych Torów” znalazło się w tak wyjątkowym położeniu7, zadało sobie osta- tecznie trud torowania „drogi ludziom myśli do  tworzenia nowych ideowych wartości i wcielania ich w rzeczywistość”8. Miesięcznikowi pedagogicznemu zależało przede wszystkim na pchnięciu „dzieła wy- chowania na nowe tory”9, a czynność ta angażowała „nie tylko silne ramiona, ale bystre umysły, nie tylko tych, co drogę budują, lecz i tych, co jej zakreślają kierunek”10. Jego ustaleniu towarzyszyła – zgodnie z do- minującymi wówczas w Europie zachodniej tendencjami łączenia este- tyki z wykształceniem w określonym kierunku, zasad wychowawczych z ogólnożyciowymi – troska o „powiązanie szkoły z życiem społeczno- -politycznym Królestwa”11. Właściwie pod wpływem dokonujących się przemian społecznych przeformułowano myśl o zadaniach ówczesnego wychowania. W celu jego wyczerpującego scharakteryzowania przed- stawię w tym miejscu opinię Stanisława Karpowicza (1864–1921), któ- rą publicysta wygłosił w Szkicach pedagogicznych (1897): […] oto przede wszystkim młode pokolenie wzrastać ma i kształcić się nie dla pożytku i pociechy tej lub owej rodziny, nie dla samego siebie, lecz dla dobra ogólnego. Nauki ekonomiczne, a  nade wszystko socjologia –  kontynuował Karpowicz –  odsłoniły peda- gogice tę wielką prawdę, że w życiu zbiorowym i uorganizowanym interesy i dążności osobiste powinny się zgadzać z pomyślnością ogółu12. 22 Formującym zatem charakter i umysł „uspołecznionej jednostki”13 współredaktorom pisma „Nowe Tory” nasuwały się zawsze takie kwe- stie pedagogiczne, które dotykały zarazem spraw etycznych, społecz- 6 J. Jarowiecki, Studia nad prasą polską XIX i XX wieku, Kraków 1997, s. 8. 7 Słowo wstępne, „Nowe Tory” 1906, nr 1, s. 2. Należy przypuszczać, że redakcja miesięcznika miała tu na myśli ukaz carski z dnia 17 października 1905 roku, który obie- cywał „niezachwiane podstawy wolności obywatelskiej na zasadach istotnej nietykalno- ści jednostki, wolności sumienia, słowa, zgromadzeń i związków”. Cyt. za: R. Wroczyń- ski, Dzieje oświaty polskiej, t. II, Warszawa 1996, s. 221. 8 Słowo wstępne…, s. 2. 9 Ibidem. Analogiczną tendencję odnalazłam w wydanej w 1869 roku w drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego książeczce O zasadach w układaniu dzieł elementarnych. Jej autor, Stanisław Zarański (1817–1899), znacznie wcześniej pragnął „wprowadzić na- ukowość na […] właściwe narodowe tory”. Por. St. Zarański, O zasadach w układaniu dzieł elementarnych, Kraków 1869, s. 63. 10 Słowo wstępne…, s. 2. 11 Postępowa myśl oświatowa w Królestwie Polskim 1905–1914, wyboru dokonał, wstępem i przypisami zaopatrzył Z. Kmiecik, Warszawa 1961, s. 11. 12 Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, wyboru dokonał i opraco- wał S. Wołoszyn, t. 2, Warszawa 1965, s. 618–619. 13 E. Krochmalska-Gawrosińska, Henryk Rowid – kreator idei pedagogicznych w Pol- sce okresu dwudziestolecia międzywojennego, Piotrków Trybunalski 2005, s. 47. nych, politycznych, ekonomicznych albo psychologicznych. Na łamach redagowanego w Warszawie miesięcznika jego kierownictwo pragnęło przekonać czytelników, że „pedagogia nie jest specjalnością od innych nauk oderwaną, […] jest raczej umiejętnością spożytkowania wyników wiedzy i  rezultatów kultury dla pomyślnego rozwoju młodych poko- leń”14. „Łączy się ona –  dodawała bliska pod względem politycznym Polskiej Partii Socjalistycznej15 redakcja „Nowych Torów” – nie tylko z tą lub ową poszczególną nauką, lecz z całym współczesnym poglądem na świat, na którego wytworzenie złożyły się nie tylko wyniki badań naukowych, lecz rezultaty rozwoju społecznego i cywilizacyjnych prze- obrażeń”16. Dlatego zadumano się nie tylko nad dodatnim wpływem wychowawcy na rozwój podopiecznych – uczniów, ale także zauważono naturę dziecięcą i tkwiące w niej „siły wewnętrzne”17. W związku z tym spostrzeżeniem podkreślano, że  […] nie dla stopni, nagród, patentów, nie dla dalszych życiowych korzyści, nawet nie z poczucia obowiązku dzieci uczyć się winny, lecz przez ciekawość, naturalną chęć po- znania i  zdobywania umiejętności. Nie ze strachu, z  obawy kary i  odpowiedzialności, nie dla pochwały i zyskania pochlebnej o sobie opinii, winny one postępować zgodnie z zasadami etycznymi, lecz pod wpływem uczuć szlachetnych, instynktów społecznych, z wolna w czystej, zdrowej atmosferze moralnej rozwijającego się poszanowania praw- dy i  sprawiedliwości. Słowem –  formułowali końcowe wnioski współredaktorzy pisma „Nowe Tory” – nie dlatego, że my to nakazujemy, lecz dlatego, że ono samo tego chce, powinno się dziecko stawać coraz rozumniejszym i coraz lepszym, bo tylko w takim razie wykształcenie będzie wstępem do trwającego przez całe życie samokształcenia, i tylko w takim razie dobre dzieci na dzielnych ludzi z charakterem wyrosnąć mogą18. 23 Pokłosiem tych wysuniętych przed laty postulatów wydaje się w bie- żącej chwili personalizm w  wymiarze edukacyjnym, który podkreśla, że „rozwój, doskonalenie osoby wychowanka jest i musi być jego dzie- łem, owocem jego wysiłków”19. Co  więcej, wskutek przezwyciężania wychowawczych trudności osiąga się wolność, zyskuje odpowiedzial- ność20, a poczuwania się do tej ostatniej choć dziecko nie wyuczy się jak zawodu czy wiersza, przecież możliwy jest obecnie do realizacji na 14 Słowo wstępne…, s. 3. 15 A.  Kochański, O  narodowym aspekcie rewolucji 1905–1907  roku w  Królestwie Polskim, [w:] Rewolucja 1905–1907 roku na ziemiach polskich. Materiały i studia, oprac. A. Kozłowski, Warszawa 1955, s. 269. 16 Słowo wstępne…, s. 3. 17 Ibidem, s. 6. 18 Ibidem. 19 F. Adamski, Wprowadzenie: personalizm – filozoficzny nurt myślenia o człowieku i wychowaniu, [w:] Wychowanie personalistyczne. Wybór tekstów, red. F. Adamski, Kra- ków 2005, s. 15. 20 M. Nowak, Wychowanie do wolności i odpowiedzialności, [w:] Wychowanie per- sonalistyczne. Wybór…, s. 355. przykład Tischnerowski projekt rozmowy dwóch osób: nauczyciela i ucznia w „przestrzeni pola odpowiedzialności”21. Redakcja „Nowych Torów” w ciągu ośmiu lat aż pięciokrotnie zmie- niała siedzibę. Ulice: Górna 8, Wspólna 56, Nowogrodzka 25, Chmiel- na 35, w końcu Hoża 12 to adresy, pod które czytelnicy wysyłali listy. Początkowo periodyk miał nosić tytuł „Przyszłość”, ale w Krakowie za- tytułowano w identyczny sposób wydawany od 1905 roku, poświęco- ny zagadnieniom absolutnej wstrzemięźliwości od  mocnych trunków miesięcznik, którego wydawcą był Szczęsny Turowski, a redaktorem Augustyn Wróblewski (1866–1913) – anarchista i specjalista w zakre- sie biochemii. Dobrany kolektyw redakcyjny „Nowych Torów”, który do 1908 roku tworzyli niezmiennie: nauczyciel historii i literatury polskiej Władysław Bukowiński (1871–1927), Witold Ettinger (?–1934), przyrodnik i  pe- dagog Maksymilian Heilpern (1856–1925), geograf Wacław Jezierski (1868–1928), historyk i  filolog Michał Kreczmar (1881–1939), filozof i pisarz Adam Mahrburg (1855–1913), działacz oświatowy i bibliotekarz Stanisław Michalski (1865–1949), geograf i publicysta społeczny Wa- cław Nałkowski (1851–1911) oraz, jak już wspomniałam, Kalinowski22, Szycówna i Moszczeńska, „śledząc bieg wydarzeń dziejowych zarówno naszej historii, jak i historii obcych ludów”23, podkreślał, że „nowa epo- ka wymaga nowych ludzi, a tych wytworzyć może tylko nowy kierunek wychowania”24. Zespół związanych wspólnymi dążeniami osób wykazał też na szpal- tach „Nowych Torów”, że istniała „ścisła łączność między politycznymi przeobrażeniami a  reformami wychowawczymi”25. Sumiennie realizo- wano więc polityczno-wychowawczy program miesięcznika, utwierdza- jąc się w przekonaniu, że „Nowe Tory” są „szczerze postępowe, a nie «mieniące się postępowymi», więc muszą wysoko nieść sztandar postę- pu i zwracać uwagę, aby go nie dyskredytowano i nie ośmieszano”26. Żywię przeświadczenie, że  rozwój oświaty na łamach warszawskiego czasopisma naukowego wiązał się bezpośrednio, tak jak niegdyś w dzia- 24 21 I. Kozłowska, Wychowanie do odpowiedzialności, [w:] Kompetencje wychowawcze nauczycieli. Wybrane zagadnienia, red. J. Minkiewicz-Najtkowska, Poznań 2003, s. 67. 22 W 1908 roku komitet redakcyjny tworzyli: Józef Grodecki, Wacław Jezierski, Sta- nisław Kalinowski, bibliofil i pedagog Jan Michalski (1876–1950) i Izabela Moszczeńska. W 1909 roku z zespołu ubył Wacław Jezierski. W latach 1910–1912 członkowie komitetu redakcyjnego nie są wymienieni z nazwiska. W latach 1913–1914 dawały się zauważyć tylko imię i  nazwisko redaktora, czyli publicysty i  pedagoga Konrada Drzewieckiego. Uzupełnijmy, że w 1914 roku Drzewiecki wydał Zarys metodyki języka polskiego. 23 Słowo wstępne…, s. 1. 24 Ibidem. 25 Ibidem. 26 A. Szycówna, Pisma pedagogiczne polskie…, s. 76.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

W kręgu problemów edukacji i dydaktyki polonistycznej na łamach czasopisma „Nowe Tory”. Między tradycją a współczesnością
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: