Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00183 007120 13461736 na godz. na dobę w sumie
W poszukiwaniu wczesnych ssaków - ebook/pdf
W poszukiwaniu wczesnych ssaków - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2947-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> nauki przyrodnicze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Najnowsza publikacja jednej z najwybitniejszych polskich badaczek w dziedzinie paleontologii opisująca ewolucję najdawniejszych ssaków oraz sylwetki ludzi, którzy udokumentowaniu ich istnienia poświęcili swoje życie. Bezcenna dla specjalistów rekonstrukcja wczesnych etapów rozwoju i zróżnicowania ssaków mezozoicznych za czasów panowania dinozaurów (od ok. 225 mln lat do ok. 65 mln lat temu) przeplata się ze swobodną opowieścią o metodach badań paleontologicznych, wyprawach poszukiwawczych oraz znakomitych paleontologach. Fascynująca lektura zarówno dla naukowców, jak i dla wszystkich miłośników poznawania świata, którego ślady przetrwały do naszych czasów jedynie jako skamieniałości. Książka ukazuje się równolegle z edycją anglojęzyczną, wydaną pod tytułem In Pursuit of Early Mammals przez Indiana University Press.

Książka otrzymała nagrodę główną w konkursie ACADEMIA 2014 dla najlepszej publikacji akademickiej i naukowej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

5 Pochodzenie ssaków oraz najstarsi przedstawiciele ssakopodobnych (Mammaliaformes) i ssaków Najstarsze ssaki – prace Waltera G. Kühnego i Kennetha A. Kermacka W trwającej ponad 500 mln lat historii kręgowców ssaki pojawiły się dość późno – około 225 mln lat temu. Chociaż pierwszy ssak z ery mezozo- icznej został odkryty w 1764 roku w Anglii, znaczenie tego znaleziska zostało docenione dopiero ponad 100 lat później, w 1871 roku, kiedy wybitny paleontolog brytyjski sir Richard Owen (1804–1892) opubliko- wał swoje dzieło, w którym opisał i zilustrował wszystkie znane wówczas ssaki mezozoiczne. Mimo tej i licznych innych ważnych prac, które ukazały się w XIX i w pierwszej połowie XX wieku, intensywne poszukiwania ssaków me- zozoicznych zaczęły się dopiero około połowy XX wieku (rozdz. 2). Najstarsze ssaki pochodzą z późnego triasu i wczesnej jury (tj. sprzed około 225–190 mln lat) i są bardzo rzadkie. Na całej kuli ziemskiej ist- nieje zaledwie 31 stanowisk, w których znaleziono ssaki z tych czasów – 11 spośród nich znajduje się w Europie kontynentalnej (w tym nie- dawno odkryte stanowisko ssaków późnotriasowych na polskim Śląsku), 3 w Wielkiej Brytanii, 4 w Indiach, 3 w Afryce, 3 w Ameryce Południowej, 2 w Ameryce Północnej oraz jedno na Grenlandii. Śladów ssaków z tego okresu nie znaleziono dotychczas w Australii i na Antarktydzie. Patrząc na mapy przedstawiające rozprzestrzenienie ssaków w  późnym triasie i wczes nej jurze, można odnieść mylne wrażenie, że ci najstarsi przedstawi- ciele tej grupy zwierząt są stosunkowo dobrze poznani. Jednakże w więk- szości wymienionych tu stanowisk znajdowano jedynie ich pojedyncze zęby lub ułamki kości i tylko w kilku miejscach na świecie zachowały 74 W poszukiwaniu wczesnych ssaków się czaszki (w całości lub we fragmentach), a szkielety pozaczaszkowe należą do rzadkości. W niniejszym przeglądzie ograniczę się do opisu ważniejszych stano- wisk i stosunkowo dobrze zachowanych skamieniałości. Najstarsze ssaki z późnego triasu (sprzed około 225 mln lat) zostały po raz pierwszy zna- lezione w Wielkiej Brytanii w połowie XIX wieku przez pochodzącego z Somerset geologa Charlesa Moore’a (1814–1881). Odkrył on izolo- wane zęby haramiyidów – zagadkowej grupy ssakopodobnych, uważanej przez wielu paleontologów za spokrewnioną z wieloguzkowcami (rozdz. 6 i 10). Te ssakopodobne skamieniałości wydobyto ze szczelin krasowych w wapieniach karbońskich, w walijskiej miejscowości Holwell położo- nej po południowej stronie Kanału Bristolskiego. Po długiej przerwie ssakopodobne zostały odkryte w osadach późnego triasu w Niemczech, w okolicach Halberstadt (w Saksonii), gdzie znaleziono niekompletną kość łokciową zbudowaną tak, jak kość łokciowa ssaków. Podczas drugiej wojny światowej (w 1941 r.) znany brytyjski pale- ontolog profesor Francis Rex Parrington (1905–1981) opisał dwa zęby przedtrzonowe z retyckich (późnotriasowych) wypełnień krasowych ze szczelin w wapieniu karbońskim w Walii, pochodzące ze wspomnianego już stanowiska Holwell. Zaliczył je do nowo wyodrębnionego przez siebie rodzaju Eozostrodon. Zęby te znalazł legendarny niemiecki poszukiwacz ssaków mezozoicznych Walter G. Kühne, którego zasługi dla badania ssaków tej ery są ogromne. Prowadził on swoje poszukiwania początko- wo w Wielkiej Brytanii, a następnie w krajach Europy kontynentalnej. Walter G. Kühne (ryc. 5.1.C; 1911–1991) urodził się i zmarł w Berlinie. Studia paleontologiczne rozpoczął na Uniwersytecie Fryderyka-Wilhelma w Berlinie, a w 1930 roku przeniósł się na Uniwersytet w Halle. Wkrótce uznano go za sympatyka komunizmu, relegowano z uczelni i aresztowano na dziewięć miesięcy. Gdy został zwolniony z więzienia, razem z pierwszą żoną Charlottą utrzymywali się ze zbierania skamieniałości i sprzedawania ich do muzeów i innych instytucji. W 1938 roku sytuacja stała się tak niebezpieczna, że zdecydowali się opuścić Niemcy i wy- emigrować do Wielkiej Brytanii. Mimo młodego wieku Kühne był doświadczonym geologiem, doskonale przygotowanym do prowadzenia metodycznych poszukiwań rzadkich ssaków, interesowały go zwłaszcza ich wczesne okazy. Wiedział o odkryciu przez Moore’a ssaków mezozoicznych w Holwell. Wkrótce po przybyciu do Wielkiej Brytanii wraz z żoną rozpoczął badania na stanowisku odkrytym przez Moore’a prawie sto lat wcześniej. Przemywali i przesiewali ponad dwie tony osadu dziennie, znajdując pojedyncze zęby ssakopodobnych, uważanych wówczas za ssaki. Następnie przenieśli się do dalszych stanowisk wapienia karbońskiego w Walii, eksploatując osady z wielu szczelin krasowych. Wypełnienia szczelin położonych na północ od Kanału Bristolskiego pochodzą 5. Pochodzenie ssaków oraz najstarsi przedstawiciele ssakopodobnych... 75 z wczesnej jury (lias, przypuszczalnie synemur – ryc. W.1). Poprzednio omawiane wypełnienia szczelin z okolic Holwell są późnotriasowe (noryk lub retyk). W sierpniu 1939 roku w dużych, szczególnie bogatych wczesnojurajskich wypełnieniach szczelin krasowych w kamieniołomie Windsor w okolicach Mendip Hills (położonych na po- łudniowy-wschód od Kanału Bristolskiego) Kühne’owie odkryli nagromadzenie pojedynczych kości niewielkiego cynodonta, mierzącego – według rekonstrukcji Kühnego z 1956 roku – około 45 cm długości i kilka centymetrów wysokości, należącego do rodzaju Oligokyphus z rodziny Tritylodontidae. Mój nieżyjący już przyjaciel profesor Kenneth Kermack opowiadał mi, w jaki sposób Walter Kühne, obywatel niemiecki mieszkający w Wielkiej Brytanii, został internowany na początku drugiej wojny światowej. Na początku września 1939 roku – kiedy Niemcy napadły na Polskę, a Wielka Brytania i Francja w akcie solidarności z Polską wypowiedziały wojnę Niemcom – Walter Kühne, uzbrojony w młotek geologiczny i geologiczną mapę terenu, wybrał się na wybrzeże Atlantyku w poszukiwaniu ssaków w szczelinach krasowych wapieni tworzących klif. Patrol żołnierzy brytyjskich napotkał Kühnego na plaży i zaaresztował go. Jako obywatel niemiecki został internowany w obozie na wyspie Man, gdzie spędził ponad cztery lata. Jego przyjaciele z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie i z University College London uzyskali zgodę władz na opuszczanie przez niego obozu i przyjeżdżanie do muzeum, co umożliwiło mu kontynuowanie pracy naukowej podczas internowania. Kiedy w 1944 roku Kühne został uwolniony, otrzymał stanowisko młodszego wykładowcy na University College London. Pracując tu, zaprzyjaźnił się z wybitnym brytyjskim anatomem Davidem M. S.Watsonem (1886–1973) oraz paleontologiem Kennethem A. Kermackiem (1919– 2000). Podczas pobytu w Wielkiej Brytanii Kühne zgromadził kolekcję około 2000 oddzielnych kości oligokyfusa (ryc. 5.1.A) pochodzących z walijskich szczelin krasowych. Materiał ten stano- wił podstawę jego pracy doktorskiej, którą obronił w 1952 roku, po powrocie do Niemiec, na Wolny Uniwersytet w Berlinie Zachodnim (Freie Universität Berlin), po czym został profesorem paleontologii tej uczelni. Piękna, starannie przygotowana i bogato ilustrowana monografia Kühnego poświęcona Oligokyphus ukazała się z opóźnieniem w 1956 roku jako oddzielny tom wydany przez Muzeum Brytyjskie (obecnie Muzeum Historii Naturalnej). Po wojnie badacz opublikował liczne informacje o znaleziskach wczesnych ssaków w Wielkiej Brytanii (Kühne 1946, 1949, 1950, 1958). Talent Kühnego do znajdowania skamieniałości oraz jego zaangażowanie w poszukiwanie ssaków mezozoicznych w połączeniu z intuicją badawczą, wiedzą i pracowitością przyniosły niezwykłe rezultaty. Podczas pobytu w Wielkiej Brytanii odkrył on liczne szczeliny krasowe zawierające zęby i kości wczesnych ssaków. Następnie kontynuował poszukiwania na konty- nencie europejskim, gdzie znalazł kilka stanowisk tej grupy opracowanych później przez Rexa Parringtona, Georga Krusata, Bernarda Krebsa, Siegfrieda Henkla i Kennetha Kermacka. W 1959 roku Kühne odkrył jurajską faunę w portugalskiej kopalni węgla (Guimarota), położonej na południe od Lizbony – odkrycie to zaowocowało znaleziskami całej plejady wczesnych ssaków: wieloguzkowców, eupantoterów, eutrykonodontów i innych. Zostały one później opracowane przez współpracowników i uczniów Kühnego, między innymi: Gerharda i Renatę Hahnów, Thomasa Martina i Bernarda Krebsa. Odkrycia niemieckiego badacza wywarły wielki wpływ na paleontologów w różnych krajach. Stosując jego metody, zintensyfikowali oni poszukiwania ssaków mezozoicznych, co rzuciło nowe światło na pochodzenie, ewolucję i pokrewieństwa między różnymi grupami ssaków z tej ery. 76 W poszukiwaniu wczesnych ssaków Oligokyphus A 50 mm C D E F B G Rycina 5.1. A. Rekonstrukcja szkieletu Oligokyphus. B.–G. Wybrani wybitni badacze wczesnych ssaków i synapsydów. B. Doris M. Kermack i Kenneth A. Kermack. C. Walter Kühne. D. Edgar F. Allin. E. Tom S. Kemp. F. James A. Hopson. G. Hans-Dieter Sues. A. Na podstawie: Romer 1966: rycina 291. B. Dzięki uprzejmości Johna i Richarda Kermacków. C. Dzięki uprzejmości Renate Hahn. Waltera Kühnego poznałam latem 1969 roku, kiedy przyjechał do Warszawy, aby zobaczyć kolekcję ssaków kredowych z  pustyni Gobi zebraną podczas Polsko-Mongolskich Wypraw Paleontologicznych (rozdz. 4). Niewielka część tej kolekcji była już wstępnie opisana (Kielan- -Jaworowska 1969). Drugim, może ważniejszym celem jego wizyty było spotkanie z kilkunastoletnim synem, który mieszkał z matką (pierwszą żoną Waltera) w Berlinie Wschodnim. Sytuacja polityczna w latach sześćdzie- siątych uniemożliwiała im wzajemne odwiedziny. Chłopiec zjawił się więc w naszym domu w Warszawie, a następnego dnia niemiecki badacz przy- jechał do Warszawy, zabrał syna i spędził z nim krótkie wakacje w Polsce. Trzecim celem wizyty Waltera było zapoznanie nas z jego metodą poszu- kiwania ssaków mezozoicznych. Wraz z grupą moich współpracowników z Instytutu Paleobiologii PAN wybraliśmy się z nim w okolice Częstochowy, aby zobaczyć występujące tam wczesnojurajskie osady słodkowodne. Mimo że podczas tego wyjazdu przemywaliśmy osady jurajskie w wielu stanowiskach i suszyliśmy je na sitach, nie natrafiliśmy na szczątki ssaków. Później spotkałam Waltera Kühnego i jego drugą żonę Urszulę wiosną 1970 roku w Londynie, na sympozjum poświęconym wczesnym ssakom, zorganizowanym przez Doris i Kennetha Kermacków pod patronatem Towarzystwa Linneuszowskiego. Wiosną następnego roku Walter zaprosił mnie do Berlina Zachodniego, abym na tamtejszym uniwersytecie wy- głosiła serię wykładów o ssakach mezozoicznych. Dotyczyły one głównie ssaków kredowych z pustyni Gobi, nad którymi aktualnie pracowałam. 5. Pochodzenie ssaków oraz najstarsi przedstawiciele ssakopodobnych... 77 Wizyta ta była dla mnie bardzo interesująca, gdyż nastąpiła kilka lat po odkryciu przez Kühnego słynnej późnojurajskiej (kimerydzkiej) fauny ssaków w kopalni węgla (Guimarota) w Portugalii. Po raz pierwszy spo- tkałam też wówczas Gerharda Hahna i jego żonę Renatę, którzy opraco- wywali bogaty zbiór wieloguzkowców z Portugalii (rozdz. 10). W 1949 roku podczas pobytu w Wielkiej Brytanii Kühne opisał kilka zębów ssaków z wczesnojurajskich (liasowych) wypełnień szczelin kraso- wych z walijskiego stanowiska Duchy Quarry w Glamorgan i wyodrębnił rodzaj Morganucodon, do którego na podstawie pojedynczego dolnego trzonowca zaliczył jeden gatunek M. watsoni. Nazwa Morganucodon po- chodzi od Morganuc (dawnej nazwy południowego Glamorgan, która pojawia się w napisanej w 1086 roku Domesday Book) i greckiego słowa odous (ząb). Później Morganucodon stał się jednym z najsłynniejszych ssaków mezozoicznych. W 1958 roku Kühne opisał kilka zębów, któ- re zaliczył do rodzaju Morganucodon i  wyodrębnił dla niego rodzinę Morganucodontidae. Po tym skromnym początku wypełnienia szczelin krasowych w Walii były intensywnie eksploatowane przez Kennetha A. Kermacka i jego współpracowników z University College London. Kenneth A. Kermack (ryc. 5.1.B; 1919–2000) był pionierem badań ssaków mezozoicznych w Wielkiej Brytanii. Przez większość swojego życia zawodowego pracował w University College London. Po powro- cie Kühnego do Niemiec Kermack i jego współpracownicy kontynuowali rozpoczęte przez niemieckiego badacza poszukiwania wczesnych ssaków w różnych stanowiskach walijskich szczelin krasowych i zebrali ogromną ilość zgromadzonych tam zębów i kości. Większość spośród nich należała do rodzaju Morganucodon, a część do prymitywnego ssaka właściwego – Kuehneotherium. Najważniejszymi publikacjami Kermacka (napisanymi wspólne z Frances Mussett i Haroldem W. Rigneyem) są dwie monografie morganukodona: pierwsza (1973) zo- stała poświęcona opisowi jego żuchwy, a druga (1981) – czaszki. W University College Kenneth prowadził kursy magisterskie i wykładał paleontologię kręgowców dla kilku pokoleń studentów. Ponadto pod jego kierunkiem doktoryzowało się wielu znanych naukowców, między innymi: Colin Patterson, Brian Gardiner, Susan Evans, Tony Thulborn i Jerry Hooker. Przez ostatnie 16 lat życia Kenneth był ciężko chory – cierpiał na cukrzycę oraz raka prostaty. Jego ostatnia praca, wydana w 1998 roku, której współautorami są: Doris M. Kermack, Patrycja M. Lees i John R. E. Mills, dotyczyła zębów wykazujących cechy haramiyidów i wieloguzkowców, na których podstawie badacze wyodrębnili nowy rodzaj i gatunek Eleutherodon oxfordensis. Umieścili go w nowym podrzędzie Eleutherodontida w obrębie podgromady Allotheria. Materiał pocho- dzi ze środkowej jury (batonu) w Oxfordshire. Eleuterodontidy przypominają wieloguzkowce podłużnym ułożeniem guzków na zębach oraz ich starciem wskazującym na ruch żuchwy do tyłu (a więc jedną z faz ruchów propalinalnych, czyli przodo-tylnych). Eleuterodontidy różnią się od Harmiyavia z późnego triasu w Grenlandii podłużnym ruchem żuchwy – u Harmiyavia przeważały pionowe (ortalne) ruchy (Jenkins i in. 1997). Przez całe życie Kennetha wspierała żona – Doris M. Kermack (ryc. 5.1.B). 78 W poszukiwaniu wczesnych ssaków Doris Mary Kermack z domu Carr (1923–2003), początkowo pracowała jako zoolog, studiując zwierzęta morskie, a w drugiej połowie życia zajęła się paleontologią i badała ssaki mezozoiczne. Studiowała na Uniwersytecie Londyńskim, a po jego ukończeniu, w 1953 roku doktoryzowała się w University College London na podstawie pracy: „The Anatomy and Physiology of the Gut of Arenicola marina L”. Jej promotorem był profesor George P. Wells (1901–1985), syn znanego autora książek fantastycznonaukowych Herberta G. Wellsa. Od marca 1950 roku do czasu przej- ścia na emeryturę Doris była wykładowcą w Imperial College London. W pierwszym okresie swojej działalności naukowej zredagowała wiele książek i serii poświęconych faunom mor- skim. Następnie razem z mężem i jego współpracownikami opublikowała kilka prac o ssakach mezozoicznych, najważniejszą z nich jest monografia o walijskim wczesnym przedstawicielu Eupantotheria – Kuehneotherium (D. M. Kermack i in. 1968). Była też pierwszą autorką książki napisanej wspólnie z mężem The Evolution of Mammalian Characters (1984). Doris była zna- na ze swoich zdolności organizacyjnych. W 1950 roku została przyjęta w poczet członków Towarzystwa Linneuszowskiego i należała do niego aż do śmierci. Była też pierwszym człon- kiem Towarzystwa, któremu w 1988 roku przyznano złoty medal, będący wyrazem uznania dla jej pracy na rzecz tej instytucji. Doris była obdarzona poczuciem humoru i wielkim urokiem osobistym. Kermackowie pozostawili dwóch synów (Johna i Richarda) oraz czworo wnucząt. W ciągu wielu lat prac terenowych Kenneth Kermack i jego zespół zebrali imponujący zbiór tysięcy zębów, oddzielnych kości czaszki i szkie- letu pozaczaszkowego należących do morganukodona i innych wczesnych ssaków. W 1988 roku Kermack opisał też szczegółowo brytyjskie stano- wiska, w których znaleziono ssaki mezozoiczne. Chińska przygoda profesora Harolda W. Rigneya W  tym samym czasie, gdy Kenneth Kermack prowadził poszukiwania ssaków mezozoicznych w Wielkiej Brytanii, inna grupa paleontologów rozpoczęła poszukiwania wczesnych ssaków na terenie Chin. W 1946 roku amerykański paleontolog ojciec Harold W. Rigney został mianowany rektorem Katolickiego Uniwersytetu Fu Jen w Pekinie. Dwa lata później wysłał wyprawę kierowaną przez dr. Edgara O. Oehlera, adiunkta che- mii na tej samej uczelni, do prowincji Yunnan, gdzie występowały osady późnotriasowe, w których odkrywano niewielkie cynodonty. Sam Rigney interesował się zbadaniem regionu usznego cynodonta Bienotherium, znajdowanego tu wcześniej i miał nadzieję, że wyprawa natrafi na nowe okazy tego rodzaju. W sierpniu 1948 roku ojciec Oehler znalazł maleń- ką (mającą 26 mm długości), kompletną czaszkę z żuchwami wczesne- go ssaka, zaliczoną następnie do rodzaju Morganucodon. Wysłał ją do Rigneya na Uniwersytet Fu Jen w  Pekinie. W  życiu rektora nastąpiły 5. Pochodzenie ssaków oraz najstarsi przedstawiciele ssakopodobnych... 79 jednak dramatyczne zmiany. Niedługo po ustanowieniu w Chinach rządu komunistycznego (1 października 1949 r.), 25 lipca 1951 roku profesor Rigney został aresztowany i osadzony w więzieniu. Przez ponad cztery lata przebywał w chińskich zakładach karnych uważanych za cięższe niż najgorsze radzieckie więzienia z czasów stalinowskich. Po licznych inter- wencjach rodziny oraz międzynarodowej społeczności naukowej 11 wrze- śnia 1955 roku zwrócono mu wolność i wrócił do Stanów Zjednoczonych. Tam opublikował książkę zawierającą wspomnienia z okresu aresztowania (Rigney 1956). Wilhelm Brull z Katolickiego Uniwersytetu Fu Jen w Pekinie wywiózł czaszkę morganukodona do USA i w 1956 roku oddał ją profesorowi Rigneyowi, a ten opublikował wstępną charakterystykę okazu w 1963 roku w Nature, nadając mu nazwę Morganucodon oehleri. Później Kenneth Kermack, jego asystentka Frances Mussett i Harold W. Rigney opisali żu- chwę i czaszkę z Chin oraz izolowane kości M. watsoni z Walii w dwóch obszernych monografiach opublikowanych w latach 1973 i 1981. Pochodząca z Chin czaszka Morganucodon była jedną z najważniej- szych kiedykolwiek odkrytych skamieniałości wczesnych ssaków (w ni- niejszej książce zaliczam morganukodona do ssakopodobnych) – pierw- szym okazem ujawniającym anatomiczne szczegóły budowy przejściowego stawu żuchwowego w procesie jego ssaczej transformacji. Wiosną 1969 roku, w związku z moimi badaniami nad budową czaszki wieloguzkow- ców z pustyni Gobi (rozdz. 10), przyleciałam do Londynu, aby przedys- kutować z Kermackiem budowę czaszki wczesnych ssaków oraz zoba- czyć eutrykonodonty i inne wczesne ssaki z kolekcji Muzeum Historii Naturalnej. Laboratorium Kennetha mieściło się w University College London. Pracował tam razem z Frances Mussett. Ojciec Rigney w tym czasie rezydował w USA. Byłam pod wielkim wrażeniem znakomitego stanu, w  jakim zachowała się czaszka morganukodona z  Chin, którą niezwykle dokładnie opisali Kermack i jego współpracownicy. Żuchwa została już oddzielona od reszty czaszki, częściowo dzięki zastosowaniu preparacji kwasem, i  w  związku z  tym podwójny staw żuchwowy nie mógł być badany in situ. Jednak na wewnętrznej powierzchni żuchwy widoczna była szeroka bruzda, w  której mieściło się kilka „gadzich” kości i zachowały się powierzchnie stawowe podwójnego (złożonego) stawu żuchwowego. Ta znakomicie wypreparowana czaszka ekspo- nowała też budowę bocznej ściany puszki mózgowej oraz morfologię oczodołu (ryc. 5.2). Czaszka morganukodona leżała na piasku w małym plastikowym pu- dełku, tak że możliwe było jej obracanie za pomocą delikatnego pędzelka i analizowanie jej budowy pod binokularem albo mikroskopem. Połączone ze sobą obie części żuchwy umieszczono w  innym pudełku. Poza tą 80 W poszukiwaniu wczesnych ssaków (cid:78)(cid:82)(cid:307)(cid:70)(cid:76)(cid:3)(cid:93)(cid:68)(cid:93)(cid:247)(cid:69)(cid:82)(cid:90)(cid:72) (cid:78)(cid:287)(cid:92)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:229)(cid:3)(cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:93)(cid:247)(cid:69)(cid:82)(cid:90)(cid:72)(cid:77) wyrostek tylny A (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:78)(cid:227)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:68) wyrostek m3 m1 p3 c p1 Morganucodon (cid:86)(cid:83)(cid:82)(cid:77)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:3)(cid:337)(cid:88)(cid:70)(cid:75)(cid:90)(cid:82)(cid:90)(cid:72) (cid:69)(cid:85)(cid:88)(cid:93)(cid:71)(cid:68)(cid:3)(cid:48)(cid:72)(cid:70)(cid:78)(cid:72)(cid:79)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:71)(cid:86)(cid:93)(cid:70)(cid:93)(cid:247)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:81)(cid:82)(cid:93)(cid:71)(cid:85)(cid:93)(cid:82)(cid:90)(cid:68)(cid:3) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:86)(cid:93)(cid:70)(cid:93)(cid:247)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:287)(cid:93)(cid:82)(cid:90)(cid:68) otwór (cid:287)(cid:93)(cid:82)(cid:90)(cid:92) otwór (cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:82)(cid:70)(cid:93)(cid:82)(cid:71)(cid:82)(cid:287)(cid:82)(cid:90)(cid:92) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:81)(cid:82)(cid:86)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:70)(cid:93)(cid:82)(cid:287)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:77)(cid:68)(cid:85)(cid:93)(cid:80)(cid:82)(cid:90)(cid:68) wyrostek (cid:71)(cid:93)(cid:76)(cid:82)(cid:69)(cid:76)(cid:68)(cid:86)(cid:87)(cid:92) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:70)(cid:76)(cid:72)(cid:80)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:76)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:68)(cid:81)(cid:68)(cid:287)(cid:3) (cid:93)(cid:68)(cid:86)(cid:78)(cid:85)(cid:82)(cid:81)(cid:76)(cid:82)(cid:90)(cid:92) (cid:78)(cid:287)(cid:92)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:229)(cid:3) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:93)(cid:247)(cid:69)(cid:82)(cid:90)(cid:72)(cid:77) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:78)(cid:90)(cid:68)(cid:71)(cid:85)(cid:68)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:68) B (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:83)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:71)(cid:86)(cid:93)(cid:70)(cid:93)(cid:247)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:82)(cid:87)(cid:90)(cid:208)(cid:85)(cid:3)(cid:86)(cid:76)(cid:72)(cid:78)(cid:68)(cid:70)(cid:93)(cid:82)(cid:90)(cid:92) 4 mm (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:86)(cid:93)(cid:70)(cid:93)(cid:247)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:82)(cid:87)(cid:90)(cid:208)(cid:85)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:81)(cid:92)(cid:3) (cid:90)(cid:76)(cid:247)(cid:78)(cid:86)(cid:93)(cid:92) (cid:82)(cid:87)(cid:90)(cid:208)(cid:85)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:81)(cid:92)(cid:3) (cid:80)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:77)(cid:86)(cid:93)(cid:92) (cid:75)(cid:68)(cid:70)(cid:93)(cid:92)(cid:78)(cid:3)(cid:86)(cid:78)(cid:85)(cid:93)(cid:92)(cid:71)(cid:287)(cid:82)(cid:90)(cid:92) (cid:74)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:289)(cid:3) (cid:86)(cid:78)(cid:85)(cid:93)(cid:92)(cid:71)(cid:287)(cid:82)(cid:90)(cid:82)(cid:16) (cid:16)(cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:81)(cid:92) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:86)(cid:78)(cid:85)(cid:93)(cid:92)(cid:71)(cid:287)(cid:82)(cid:90)(cid:82)(cid:78)(cid:79)(cid:76)(cid:81)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:69)(cid:85)(cid:88)(cid:93)(cid:71)(cid:68) (cid:69)(cid:82)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:287)(cid:88)(cid:86)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:81)(cid:76)(cid:72)(cid:69)(cid:76)(cid:72)(cid:81)(cid:81)(cid:68) wyrostek (cid:78)(cid:227)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:92) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:78)(cid:227)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:82)(cid:307)(cid:70)(cid:76)(cid:3) (cid:93)(cid:68)(cid:93)(cid:247)(cid:69)(cid:82)(cid:90)(cid:72) (cid:78)(cid:287)(cid:92)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:229)(cid:3) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:93)(cid:247)(cid:69)(cid:82)(cid:90)(cid:72)(cid:77) (cid:78)(cid:68)(cid:81)(cid:68)(cid:287)(cid:3) (cid:90)(cid:86)(cid:87)(cid:247)(cid:83)(cid:88)(cid:77)(cid:227)(cid:70)(cid:92) (cid:69)(cid:79)(cid:68)(cid:86)(cid:93)(cid:78)(cid:68)(cid:3) (cid:83)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:71)(cid:81)(cid:76)(cid:68)(cid:3) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:86)(cid:78)(cid:68)(cid:79)(cid:76)(cid:86)(cid:87)(cid:72)(cid:77) (cid:83)(cid:68)(cid:81)(cid:72)(cid:90)(cid:78)(cid:68) wyrostek przypotyliczny (cid:78)(cid:287)(cid:92)(cid:78)(cid:76)(cid:72)(cid:229)(cid:3) potyliczny (cid:86)(cid:87)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:80)(cid:76)(cid:227)(cid:70)(cid:93)(cid:78)(cid:82) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:287)(cid:88)(cid:86)(cid:78)(cid:82)(cid:90)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:86)(cid:87)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:82)(cid:83)(cid:82)(cid:87)(cid:92)(cid:79)(cid:76)(cid:70)(cid:93)(cid:81)(cid:68) (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:78)(cid:90)(cid:68)(cid:71)(cid:85)(cid:68)(cid:87)(cid:82)(cid:90)(cid:68) C (cid:78)(cid:17)(cid:3)(cid:83)(cid:82)(cid:71)(cid:86)(cid:87)(cid:68)(cid:90)(cid:81)(cid:82)(cid:78)(cid:79)(cid:76)(cid:81)(cid:82)(cid:90)(cid:68) Rycina 5.2. Morganucodon sp. A. Żuchwa widziana od wewnątrz. B. Czaszka widziana od góry. C. Czaszka widziana od dołu. A. Na podstawie: Kermack i in. 1973, zmodyfikowano. B. i C. Na podstawie: Kermack i in. 1981, zmodyfikowano. wspaniale zachowaną czaszką Kenneth i Frances mieli do dyspozycji jesz- cze tysiące izolowanych kości Morganucodon watsoni z osadów wypeł- niających szczeliny krasowe w Walii (ryc. 5.3). Po opublikowaniu monografii poświęconych żuchwie i  czaszce (Kermack, Musset i Rigney 1973, 1981) Kermack odesłał pochodzący z Chin okaz ojcu Rigneyowi do USA, a ten zdeponował go w Muzeum Fielda w Chicago. Później paleontolodzy chińscy znaleźli na tym samym stanowisku więcej, ale znacznie mniej kompletnych, czaszek morganu- 5. Pochodzenie ssaków oraz najstarsi przedstawiciele ssakopodobnych... 81 Morganucodon A 20 mm B Rycina 5.3. A. Rekonstrukcja szkieletu poruszającego się Morganucodon sp. B. Rekonstrukcja poruszającego się zwierzęcia. Oryginalne rekonstrukcje Oscara Sanisidro, zmienione przez Aleksandrę Hołdę-Michalską. kodona. Wszystkie są obecnie przechowywane w Instytucie Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii w Pekinie. Londyńskie sympozjum poświęcone wczesnym ssakom (1970 r.) i wizyty Kermacków w Polsce W 1969 roku spędziłam sześć tygodni w Londynie, głównie w University College, prowadząc badania wspólnie z Kennethem i Frances. W tym czasie napisałam razem z Kermackiem krótki artykuł (rozdz. 9 i 10), który został opublikowany w 1971 roku jako jeden z rozdziałów książki Early Mammals (Wczesne ssaki) wraz z innymi referatami wygłoszonymi podczas londyńskiego sympozjum. Odbyło się ono w 1970 roku, a jego organiza- torami byli Doris i Kenneth Kermackowie. Poznałam tam kilku paleonto- logów badających wczesne ssaki, także Harolda Rigneya. Najciekawszym wystąpieniem był referat Alfreda W. (Fuzza) Cromptona: „The Origin of the Tribosphenic Molar” (Pochodzenie trybosfenicznego trzonowca), któ- ry miał zasadnicze znaczenie dla zrozumienia funkcji zębów trybosfenicz- nych. Fuzz zaprezentował dość duży tekturowy model przedstawiający 82 W poszukiwaniu wczesnych ssaków dwa górne trzonowce z  wchodzącym między nie jednym dolnym zę- bem. Poruszając nimi, pokazał, w jaki sposób zęby te rozcierały pokarm (rozdz. 12). Wielkie zaciekawienie, zwłaszcza wśród studentów, wzbu- dzała możliwość poznania największego paleontologa tamtych czasów George’a Gaylorda Simpsona, który przybył na londyńskie sympozjum. Kenneth Kermack, indywidualnie oraz ze współpracownikami (zwłaszcza z Frances Mussett), poza głównym dziełem opisującym czasz- kę morganukodona, opublikował kilka bardziej ogólnych bądź popu- larnonaukowych artykułów omawiających problem pochodzenia wczes- nych ssaków i istniejących między nimi pokrewieństw (Kermack 1963, 1965, 1967a, b; Kermack i  Mussett 1958a, b). Bardzo ważny okazał się artykuł poświęcony Aegialodon dawsoni (Kermack i in. 1965). Okaz ten, chociaż reprezentowany tylko przez pojedynczy dolny trzonowiec, odegrał istotną rolę w naświetleniu kwestii powstania trybosfenicznych trzonowców (rozdz. 12). Podczas mojej pierwszej wizyty w University College Kenneth powie- dział mi, że chciałby odwiedzić Polskę, ponieważ w czasie drugiej wojny światowej służył pod dowództwem polskiego oficera. Po przegranej we wrześniu 1939 roku wojnie z hitlerowskimi Niemcami duża część Wojska Polskiego opuściła Polskę i przez południową Europę i Francję przedo- stała się do Wielkiej Brytanii. Polska armia na Zachodzie liczyła pod koniec wojny około 200 tys. żołnierzy, łącznie z należącym do Polskich Sił Powietrznych słynnym Dywizjonem 303, który zestrzelił rekordową liczbę niemieckich samolotów w czasie bitwy o Anglię. Innym szczególnym powodem, dla którego Kermack pragnął odwie- dzić Polskę, poza kolekcją mezozoicznych ssaków, było jego hobby – śre- dniowieczne bitwy. Brytyjski badacz marzył o zobaczeniu pól Grunwaldu, na których po raz pierwszy w średniowieczu użyto artylerii. Pod koniec marca 1970 roku, przed londyńskim sympozjum poświę- conym wczesnym ssakom, Kermackowie przyjechali land roverem do Polski. Towarzyszyły im Frances Mussett i Patricia Lees-Fergusson, bardzo utalentowana asystentka techniczna z University College. Na początku ich pobytu w naszym kraju Kenneth pracował ze mną w Warszawie, a w tym czasie trzy panie w towarzystwie jednego z naszych instytutowych techni- ków udały się samochodem na południe Polski poszukiwać skamieniałości ssaków na wczesnojurajskich stanowiskach. Niestety, wyprawa okazała się bezowocna. Po ukończeniu pracy pojechaliśmy całym zespołem, do które- go dołączyli mój mąż i  nasz jedenastoletni syn Mariusz, na Mazury. W Popielnie odwiedziliśmy stację terenową Instytutu Genetyki i Hodowli Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk, kierowaną przez mojego kolegę, nieżyjącego już profesora Zbigniewa Jaczewskiego. Tej wczesnej wiosny 5. Pochodzenie ssaków oraz najstarsi przedstawiciele ssakopodobnych... 83 jeziora mazurskie były przepiękne, a przejażdżkę bryczkami po leśnych duktach wspominaliśmy jeszcze długo. Spędziliśmy tam dwa dni, podczas których zwiedziliśmy ośrodek hodowli tarpanów i innych zwierząt oraz wysłuchaliśmy relacji na temat badań prowadzonych przez pracowników Instytutu. W drodze powrotnej wstąpiliśmy na pola Grunwaldu, nareszcie spełniając marzenie Kennetha. Obecnie, w rocznicę bitwy, każdego 15 lipca, przebrane w piętnastowieczne zbroje wojska zakonu krzyżackiego oraz polsko-litewskie chorągwie ponownie stają do walki. Wydarzenie to przyciąga zastępy „rycerzy” z całej Europy. Kermackowie i Frances Mussett ponownie odwiedzili Polskę w 1981 roku, kiedy brali udział w Drugim Sympozjum Lądowych Ekosystemów Mezozoiku. Kenneth i  Frances wygłosili referat „Budowa ucha u  ga- dów ssakokształtnych i  wczesnych ssaków” opublikowany w  Acta Palaeontologica Polonica w 1983 roku. Pozostałe wczesne ssakopodobne Rok 1990 przyniósł nieoczekiwane odkrycie: Lucas i  Hunt poinfor- mowali o  znalezieniu niekompletnej puszki mózgowej wczesnego ssa- kopodobnego z  karniku w  Teksasie (225 mln lat temu), nazwanego Adelobasileus cromptoni (ryc. 5.4). Okaz ten był o  około 10 mln lat starszy od najstarszego znanego w tym czasie przedstawiciela ssakopo- dobnych. Jego ponowny szczegółowy opis opublikowali w  Journal of Vertebrate Paleontology Lucas i Luo (1993). Szkielet pozaczaszkowy Morganucodon watsoni z  Walii został zre- konstruowany (ryc. 5.3) na podstawie dużej liczby pojedynczych ko- ści. Niestety, ponieważ budowa połączeń między niektórymi z nich nie była pewna, fragmentów istotnych elementów jego anatomii nie zdoła- no odtworzyć. Na szczęście na początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku w Czerwonych Złożach serii Stromberga w Afryce Południowej odkryto inne morganukodonty, które początkowo były opisywane jako późnotriasowe, a później ustalono, że pochodzą z liasu (wczesna jura). Pierwszy okaz został znaleziony w 1962 roku w Basutolandzie przez wy- prawę, którą prowadził Alfred W. Crompton, wówczas dyrektor Muzeum Południowoafrykańskiego w Kapsztadzie. Była to drobna czaszka młodego ssaka – w 1964 roku Crompton opisał ją jako należącą do Erythrotherium parringtoni (nazwę tę nadał na cześć swojego promotora z Uniwersytetu w Cambridge F. R. Parringtona). Uzębienie Erythrotherium jest bardzo podobne do uzębienia Morganucodon. W 1964 roku Crompton opuścił Afrykę Południową i objął profesurę na Uniwersytecie Yale w New Haven. W listopadzie 1966 roku zorganizował
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

W poszukiwaniu wczesnych ssaków
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: