Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00350 005459 19039881 na godz. na dobę w sumie
Warszawa. Travelbook. Wydanie 2 - książka
Warszawa. Travelbook. Wydanie 2 - książka
Autor: , Liczba stron: 224
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-4516-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> przewodniki turystyczne po polsce
Porównaj ceny (książka, ebook (-35%), audiobook).

Warszawa to miasto niedoceniane przez turystów. Tymczasem mało kto wie, że pod względem liczby obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych wyprzedza ona m.in. Kraków. Ale stołeczna metropolia to nie tylko „miasto nieujarzmione” o burzliwej historii, nie tylko kościoły i pałace, zabytkowe parki, znakomite muzea i galerie... To także nowoczesne miasto biznesu, rozrywki i kultury – również tej alternatywnej, dorównujące na tych polach innym europejskim stolicom. Warszawy po prostu nie wypada nie znać!

Travelbook to Twój niezastąpiony towarzysz podróży. Wskaże Ci najważniejsze atrakcje, podpowie, czego szukać poza głównymi szlakami, i wprowadzi w świat miejscowych obyczajów. Znajdziesz w nim opisy najciekawszych regionów i miast, a sprawdzone informacje praktyczne umożliwią staranne zaplanowanie podróży.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Autorzy przewodnika: Ewa Michalska, Marcin Michalski Redakcja: Izabela Bielec Opracowanie kartograficzne: Grzegorz Marchut Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Opieka techniczna: Katarzyna Leja Skład: Agata Hejchman Projekt okładki: Ewa Jarocka; materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą Shutterstock Images LLC Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej pu- blikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za zwią- zane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania infor- macji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bewat2 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie II ISBN: 978-83-283-4516-4 Copyright © Helion, 2018 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność 3 I C Ś E R T I S P S Spis treści ATRAKCJE WARSZAWY _______________________________________ 8 INFORMACJE PRAKTYCZNE _______________________15 DOJAZD _____________________________________________________16 Autobusem _________________________________________________ 16 Pociągiem __________________________________________________ 16 Samolotem _________________________________________________ 16 NA MIEJSCU __________________________________________________18 Noclegi ____________________________________________________ 18 Wyżywienie ________________________________________________24 Komunikacja ________________________________________________30 KULTURA I ROZRYWKA _______________________________________39 Muzea i galerie ______________________________________________39 Filharmonia, opera, teatry i kina _________________________________43 Miasto dla aktywnych _________________________________________44 Życie nocne _________________________________________________46 INFORMATOR A–Z ____________________________________________47 INFORMACJE KRAJOZNAWCZE __________________57 KRAJOZNAWCZE ABC _________________________________________58 ZAPROSZENIE DO WARSZAWY ________________________________58 GEOGRAFICZNE ABC _________________________________________59 MIASTO NAD WISŁĄ __________________________________________61 MIESZKAŃCY WARSZAWY ____________________________________63 Popularne festiwale i wydarzenia kulturalne _______________________ 64 GWARA WARSZAWSKA _______________________________________66 PANORAMA SAKRALNA STOLICY ______________________________69 ZWIEDZANIE WARSZAWY _________________________79 Dzielnice Warszawy ___________________________________________ 80 ŚRÓDMIEŚCIE ___________________________________________________82 Zamek Królewski _____________________________________________83 Kup książkę Poleć książkę 4 I C Ś E R T I S P S Plac Zamkowy _______________________________________________89 Bazylika archikatedralna Męczeństwa św. Jana Chrzciciela _____________91 Klasztor i kościół Jezuitów (Sanktuarium MB Łaskawej Patronki Warszawy) ___________________ 93 Kościół św. Marcina ___________________________________________93 Pomniki Jana Kilińskiego i Małego Powstańca _______________________93 Rynek Starego Miasta _________________________________________95 Barbakan ___________________________________________________98 Kościół Świętego Ducha i ulica Długa _____________________________99 Kościół Dominikanów i kamienica Pod Samsonem __________________ 101 Rynek Nowego Miasta ________________________________________ 102 Multimedialny Park Fontann ___________________________________ 104 Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny _____________________ 104 Kościół Franciszkanów i ulica Zakroczymska _______________________ 105 Kościół i klasztor Bonifratrów __________________________________ 106 Plac Krasińskich _____________________________________________ 107 Ulica Długa ________________________________________________ 108 Plac Bankowy ______________________________________________ 111 Ulica Senatorska ____________________________________________ 114 Plac Teatralny ______________________________________________ 117 Plac Mikołaja Daniłowicza – dom Pod Królami i Reduta Bank Polski ______ 119 Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego ______________________________ 120 Plac Małachowskiego ________________________________________ 122 Plac Jana Henryka Dąbrowskiego _______________________________ 124 Plac Powstańców Warszawy ___________________________________ 125 Perełki Śródmieścia __________________________________________ 126 Nowy Świat ________________________________________________ 127 Krakowskie Przedmieście _____________________________________ 130 Ulica Miodowa _____________________________________________ 137 Pod skarpą wiślaną __________________________________________ 141 Muzeum Narodowe, Muzeum Wojska Polskiego, Park Kultury i Wypoczynku im. Edwarda Rydza-Śmigłego ____________144 Plac Trzech Krzyży i Sejm Rzeczypospolitej Polskiej __________________ 149 Zamek Ujazdowski __________________________________________ 150 Aleje Ujazdowskie ___________________________________________ 153 Łazienki Królewskie __________________________________________ 157 Plac Zbawiciela, Politechnika Warszawska, Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa _________________________161 Okolice Alei Jerozolimskich ____________________________________ 163 Pałac Kultury i Nauki _________________________________________ 165 Okolice placu Grzybowskiego i placu Żelaznej Bramy ________________ 166 Pawiak, Umschlagplatz i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN _______ 169 Poleć książkę Kup książkę 5 I C Ś E R T I S P S ŻOLIBORZ _____________________________________________________ 172 Cytadela Aleksandryjska ______________________________________ 172 Kościół św. Stanisława Kostki ___________________________________ 173 Marymont _________________________________________________ 175 Cmentarz Wojskowy na Powązkach ______________________________ 176 Twierdza Warszawa __________________________________________ 178 BIELANY ______________________________________________________ 180 Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP (pokamedulski) _______________ 180 Akademia Wychowania Fizycznego ______________________________ 181 Kościół św. Marii Magdaleny ___________________________________ 181 WOLA ________________________________________________________ 182 Cmentarz Powązkowski i sąsiednie nekropolie _____________________ 182 Cmentarz prawosławny i Cmentarz Powstańców Warszawy ___________ 184 Muzeum Powstania Warszawskiego _____________________________ 185 OCHOTA ______________________________________________________ 187 Park Szczęśliwicki ___________________________________________ 187 Biblioteka Narodowa _________________________________________ 188 MOKOTÓW ____________________________________________________ 189 „Warszawianka” ____________________________________________ 192 Tor łyżwiarski „Stegny” _______________________________________ 193 URSYNÓW ____________________________________________________ 194 Kościół św. Katarzyny ________________________________________ 194 Rezerwat „Las Kabacki”, Skarpa Powsińska z Ogrodem Botanicznym i Parkiem Kultury _______________________195 WILANÓW ____________________________________________________ 197 Muzeum Pałacu w Wilanowie __________________________________ 197 Legendy warszawskie ________________________________________ 202 WAWER ______________________________________________________ 204 Kościół Matki Bożej Królowej Korony Polskiej_______________________ 204 PRAGA-POŁUDNIE ______________________________________________ 205 Stadion Narodowy __________________________________________ 206 PRAGA-PÓŁNOC ________________________________________________ 207 Bazylika katedralna św. Floriana Męczennika i św. Michała Archanioła ___________________________________ 207 Cerkiew metropolitalna św. Marii Magdaleny ______________________ 210 Kościół Matki Boskiej Loretańskiej _______________________________ 210 Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego ________________________ 211 Ogród Zoologiczny __________________________________________ 212 TARGÓWEK ____________________________________________________ 213 Cmentarz żydowski __________________________________________ 213 Cmentarz Bródnowski i kościół św. Wincentego à Paulo ______________ 213 Kup książkę Poleć książkę 6 K E M A R S P S I OKOLICE WARSZAWY ____________________________________________ 215 Jezioro Zegrzyńskie __________________________________________ 215 Muzeum Motoryzacji i Techniki w Otrębusach ______________________ 215 Czersk ____________________________________________________ 216 Kampinoski Park Narodowy____________________________________ 216 Konstancin-Jeziorna _________________________________________ 217 Żelazowa Wola _____________________________________________ 217 Kościół w Brochowie _________________________________________ 217 Czerwińsk nad Wisłą _________________________________________ 217 Muzeum w Nieborowie i Arkadia ________________________________ 218 Zamek w Liwie _____________________________________________ 219 Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie ______________________ 220 INDEKS _____________________________________________________ 221 Spis ramek Bilety komunikacji miejskiej (ZTM) ___________________________________________ 17 Restauracje z widokiem ___________________________________________________ 24 Warszawskie pojazdy turystyczne ___________________________________________ 34 Przysmaki, których trzeba spróbować ________________________________________ 56 Warszawa w liczbach ______________________________________________________ 60 Kalendarium wydarzeń historycznych i rozwoju Warszawy ______________________ 67 Kościół polski – mariawityzm i Kościół polskokatolicki __________________________ 76 Kanonia _________________________________________________________________ 95 Najstarsze szpitale ________________________________________________________ 97 Najmniejsza warszawska hipoteka ___________________________________________ 99 Akcja pod Arsenałem_____________________________________________________ 108 Kino Muranów __________________________________________________________ 110 „Gruba Kaśka” ___________________________________________________________ 112 Kościół Środowisk Twórczych ______________________________________________ 116 Warszawa miastem wędrujących pomników _________________________________ 123 Filharmonia Narodowa ___________________________________________________ 124 Rondo Charles’a de Gaulle’a _______________________________________________ 129 Warszawskie „naj…” _____________________________________________________ 131 Warszawa śladami Fryderyka Chopina ______________________________________ 133 Herb i flaga _____________________________________________________________ 139 Pomnik Chwała Saperom _________________________________________________ 144 Kolonia Profesorska ______________________________________________________ 151 Centrum Sztuki Współczesnej _____________________________________________ 152 Oś Stanisławowska – urbanistyczny zabytek _________________________________ 154 Muzeum Sportu i Turystyki ________________________________________________ 173 „Szklany Dom” __________________________________________________________ 176 Jacek Kuroń ____________________________________________________________ 177 Plac Konfederacji ________________________________________________________ 180 Pozostałości getta _______________________________________________________ 183 Kup książkę Poleć książkę 7 A D N E G E L | P A M S P S I Dawniej na Woli, obecnie na Bemowie – Akademickie Osiedle „Przyjaźń” _________ 184 Kościół św. Stanisława ____________________________________________________ 185 Reduta Ordona __________________________________________________________ 188 Ogródki jordanowskie ____________________________________________________ 189 Pole Mokotowskie _______________________________________________________ 193 Dąb Mieszko I – najstarsze drzewo w Warszawie ______________________________ 194 Rezerwat Krajobrazowy „Skarpa Ursynowska” ________________________________ 195 Cmentarz Kamionkowski – jedna z najstarszych nekropolii w Polsce ______________ 206 Cmentarz choleryczny____________________________________________________ 210 Cmentarz zadżumionych _________________________________________________ 213 Restauracja „Krańcowa” __________________________________________________ 214 Spis map Warszawa __________________________________________________ przednia okładka Śródmieście północne _________________________________________________ 86–87 Śródmieście południowe _____________________________________________ 146–147 Łazienki Królewskie ______________________________________________________ 157 Żoliborz ___________________________________________________________ 174–175 Mirów i Ochota __________________________________________________________ 186 Stary Mokotów ______________________________________________________ 190–191 Mokotów ______________________________________________________________ 192 Wilanów _______________________________________________________________ 198 Praga ______________________________________________________________ 208–209 Nowe Miasto i Stare Miasto ________________________________________tylna okładka Legenda Kup książkę Poleć książkę Stare i Nowe Miasto Stare Miasto, założone jako gród książęcy i osada otoczona murami, wraz z sąsiednim Nowym Miastem, początkowo funkcjonu- jącym jako osobna aglomeracja, współ- cześnie stanowią salon kulturalny sto- licy. Historyczne serce miasta, zburzone po powstaniu warszawskim, zostało po wojnie niemal w całości odtworzone tak precyzyjnie, że wpisano je na Listę świa- towego dziedzictwa kulturowego i przy- rodniczego UNESCO. Wierność szczegółów rekonstrukcja zawdzięcza osiemnasto- wiecznym obrazom Bernarda Bellotta zwa- nego Canalettem. Stadion PGE Narodowy Zbudowany z okazji Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012™ ogromny, no- woczesny stadion z dziewięciopoziomowymi Kup książkę Poleć książkę trybunami i rozsuwanym dachem. Oprócz meczów organizowane są tu koncerty, festi- wale i inne imprezy masowe, natomiast zimą płyta boiska zamienia się w kryte lodowisko. Trakt Królewski Historyczny szlak komunikacyjny wiodący ze Starego Miasta w kierunku południo- wym, przez Łazienki Królewskie do Wila- nowa, łączy ze sobą królewskie rezydencje, jednocześnie skupiając wzdłuż swojej trasy wiele zabytkowych budowli. Kształtowany przez stulecia, współcześnie jest najbardziej reprezentacyjną arterią miasta. Warszawska Praga Prawobrzeżna dzielnica miasta uniknęła zniszczeń wojennych – zachowała orygi- nalne kamienice, bruki czy latarnie. W ostat- niej dekadzie stała się obiektem zaintere- sowania artystów, którzy – zakładając tu pracownie i tworząc centra kulturalne – przyczynili się do jej stopniowej rewita- lizacji. Pałac w Wilanowie Zespół pałacowo-parkowy stanowił nie- gdyś ulubioną letnią rezydencję króla Jana III Sobieskiego. Obecnie jest jed- nym z najcenniejszych zabytków pol- skiej kultury narodowej, funkcjonującym jako muzeum. Kup książkę Poleć książkę MIEJSCA PRZYJAZNE DZIECIOM Parki wodne Warszawa oferuje kilkanaście basenów i akwaparków czynnych cały rok, w sezonie również na świeżym powietrzu. Centrum Nauki Kopernik Nietypowa, interaktywna ekspozycja, której oglądanie ustępuje miejsca doświadczaniu, co pozwala lepiej zrozumieć współczesną naukę i technikę. Jedna spośród stałych wystaw skierowana jest do dzieci poniżej szóstego roku życia. Kina 3D i 5D Przy pomocy specjalnych okularów można oglądać filmy w trójwymiarze lub – dodat- kowo – siedząc w ruchomych fotelach, odczu- wać na własnej skórze deszcz, śnieg czy wiatr. Lodowiska W centrum handlowym Promenada znaj- duje się całoroczne lodowisko, a na miejscu można wypożyczyć łyżwy. Ślizgawki sezo- nowe pojawiają się między innymi przed Pałacem Kultury i Nauki (bezpłatny wstęp) oraz na Rynku Starego Miasta. Pod dachem można poślizgać się na Torwarze oraz na Sta- dionie Narodowym, a zabawę na powietrzu zapewnia tor łyżwiarski Stegny. Muzeum Ewolucji Polskiej Akademii Nauk Główną atrakcją mieszczącego się w Pałacu Kultury i Nauki muzeum są rekonstrukcje szkieletów dinozaurów wydobytych przez paleontologów na pustyni Gobi. Kup książkę Poleć książkę Muzeum Techniki i Przemysłu NOT W tym samym gmachu inna placówka zgro- madziła zabytki motoryzacji, szafy grające, maszyny drukarskie, fotoplastykon z prze- źroczami przedstawiającymi zabytki techniki oraz Enigmę – niemiecką maszynę szyfru- jącą z czasów wojny, której kod został zła- many przez dwóch polskich matematyków. W tutejszym planetarium, oprócz seansów astronomicznych, można oglądać ekspo- naty związane z lotami międzyplanetar- nymi, w tym modele statków kosmicznych. Muzeum Wojska Polskiego Ekspozycja przedstawia historię polskiego oręża od okresu średniowiecza. Na dzie- dzińcu gmachu zdeponowany został ciężki sprzęt z czasów obydwu wojen światowych. W forcie Czerniakowskim znajduje się oddział muzeum prezentujący w plenerze czołgi, działa i samoloty. Parki linowe Miasto oferuje sześć parków linowych – na Bielanach, Bemowie, Pradze Północ, Ursy- nowie oraz w Powsinie i Ursusie. Rodzinne Centrum Rozrywki W większości warszawskich centrów han- dlowych znajdują się sale zabaw dla dzieci. Rodzinne Centrum Rozrywki „Hulakula” ofe- rujące tory do gry w kręgle jest również wie- lotematycznym kompleksem poświęconym rozrywce. Zlokalizowane przy ulicy Jagielloń- skiej 82b na warszawskiej Pradze. Wrotkowiska Skatepark Jutrzenka prowadzi zajęcia oraz liczne pokazy na powietrzu. W Blue City znajduje się profesjonalny całoroczny tor deskorolkowy oraz wrotkowisko dla naj- młodszych. Zimą dostępny jest także tor na Stadionie Narodowym. Kup książkę Poleć książkę 82 i i e c Ś e m d ó r Ś Śródmieście s. 86 s. 146 Jest najbardziej reprezentacyjną i zara- zem najmocniej zróżnicowaną dzielnicą Warszawy. Obejmuje zarówno najstarszą część stolicy – Stare i Nowe Miasto – jak i tereny na nowo zabudowane po wojnie, w tym także dawne getto, oraz bizneso- we centrum zapełnione nowoczesnymi biurowcami, drapaczami chmur i gale- riami handlowymi. Mieszczą się tu naj- bardziej luksusowe hotele, teatry, kina, muzea, galerie oraz budowle użytecz- ności publicznej, urzędy, ministerstwa i wyższe uczelnie, ale też osiedla mieszka- niowe i zagubione gdzieniegdzie zabyt- ki ocalałe z pożogi wojennej. Odmiennie niż w pozostałych stolicach europejskich, sporą część obszaru dzielnicy zajmują parki, skwery i ogrody, będące nie tyl- ko historycznymi założeniami stanowią- cymi oprawy królewskich i magnackich rezydencji, lecz także nowoczesnymi rozwiązaniami, jak np. ogród na dachu Biblioteki Uniwersyteckiej. Śródmieście jest obrazem przeszłości stolicy – Stare i Nowe Miasto, doszczętnie zrujnowane i potem odbudowane, wpisane jest na Listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO jako przy- kład wiernej rekonstrukcji; pagórkowaty Muranów, zawdzięczający nazwę Bellot- tiemu (nadwornemu architektowi kró- lów Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego) pochodzącemu z wyspy Murano, posadowiony jest bez- pośrednio na gruzach getta; Mariensztat, zamysłem odnoszący się do małych pol- skich XVIII-wiecznych miasteczek, powstał w rekordowym czasie jako pierwsze osiedle mieszkaniowe po wojnie; Mar- szałkowska Dzielnica Mieszkaniowa jest ▲▲ Kamienice przy placu Zamkowym Kup książkę Poleć książkę 83 i i e c Ś e m d ó r Ś ▲▲ Architektura Starego Miasta klasycznym przykładem monumentalnej architektury socrealizmu, zaś nad wszyst- kim góruje Pałac Kultury i Nauki. Zamek Królewski Zniszczony w trakcie II wojny światowej i zrekonstruowany w latach późniejszych Zamek Królewski stoi w miejscu histo- rycznej kolebki miasta. To tu ulokowany został drewniano-ziemny gród, a później zamek książęcy, dający początek War- szawie. W XIV w. rozpoczęła się budo- wa jego pierwszych ceglanych obiek- tów: wieży Wielkiej (współczesnej wieży Grodzkiej), zachowanej do dziś w czę- ści piwnicznej i parterowej, oraz Bramy Żuraw. Początek XV w. przyniósł dalsze przemiany – wzniesiono przylegający do wieży monumentalny, gotycki, trzykon- dygnacyjny murowany budynek zwany Dworem Wielkim. Rozmiar i charakter budynku zdecydowały o zmianie jego sta- tusu – jako dwór książęcy nie tylko mieścił w sobie komnaty władcy, lecz również skarbiec, kancelarię, pomieszczenia słu- żące radzie, sądom i sejmom walnym księstwa, a także komnaty reprezenta- cyjne, w których gościł króla Władysława Jagiełłę. W tym samym stuleciu wzniesio- ne zostały dalsze budowle: na północ od Dworu Wielkiego niezachowana do dziś kaplica św. Małgorzaty i fragment murów obronnych, zaś od strony Kanonii zespół budynków zwany Dworem Mniejszym, użytkowany przez księżne. Po bezpotomnej śmierci ostatnich książąt mazowieckich zamek przeszedł w posiadanie króla Zygmunta Starego, a później jego żony Bony Sforzy. Wzro- sła wówczas jego rola, również z powo- du podniesienia rangi miasta, które po wcieleniu Mazowsza do Korony stało się siedzibą sejmików walnych. Jako jedna z rezydencji królewskich zamek został rozbudowany – w ciągu zaledwie trzech lat, pod kierunkiem włoskich budowni- czych, Dwór Większy przebudowano na siedzibę Izby Poselskiej, Salę Sejmową Kup książkę Poleć książkę 84 i i e c Ś e m d ó r Ś i Salę Senatorską, w której pod baldachi- mem znajdował się tron monarszy. Pod kątem rozwartym dostawiono do starej budowli piętrowy, renesansowy gmach mieszkalny zwany Domem lub Pałacem Królewskim. Na styku budynków wznie- siono okrągłą wieżę, która zyskała z cza- sem miano Władysławowskiej. Zmoder- nizowano również Dwór Mniejszy. Zainicjowane prace kontynuowano na przełomie XVI i XVII w. z uwagi napla- ny Zygmunta III Wazy co do przeniesienia ośrodka władzy i stolicy kraju z Krakowa do Warszawy. Ukształtowała się wów- czas pięcioskrzydłowa, wczesnobaro- kowa bryła zamku, który pełnił już rolę publiczną, a nie obronną. Zachowując istniejące budowle, wzniesiono kolejno skrzydła północne, zachodnie i południo- we z bramami: Grodzką (od południa), Szlachecką (od zachodu) i Senatorską (od północy). Nad Bramą Szlachecką królowała 60 metrowa wieża Zygmun- towska zakończona wysokim hełmem, wyposażona w 1622 r. w zegar z pozła- canymi wskazówkami i miedzianymi tarczami. Krytym przejściem połączo- no zamek z farą, co miało bezpośredni związek z dokonanym w 1620 r. przez Michała Piekarskiego zamachem na życie króla. Po 1637 r. do północno wschod- niego skrzydła rezydencji, mieszczące- go pokoje królewskie, dostawiono od strony Wisły pięcioarkadową galerię. W skrzydle południowym, na drugim piętrze, powstała zaprojektowana przez Augustyna Locciego sala do wystawia- nia oper włoskich. Naprzeciwko wieży Zygmuntowskiej posadowiono Bramę Świętojańską, a w północnym bastio- nie ogrodowym pałacyk dla królewicza Karola Ferdynanda Wazy. Rozkwit kultury dworskiej został prze- rwany przez najazd Szwedów i wojsk brandenburskich w 1655 r. Zamek znisz- czono i ograbiono – wywieziono bezcen- ne obrazy, meble, gobeliny, królewską bibliotekę i archiwum koronne, a także liczne rzeźby, elementy architektonicz- ne oraz chorągwie królewskie. Wnętrza zostały zdemolowane. W 1657 r. z inicja- tywy króla Jana Kazimierza rozpoczęto ▲▲ Zamek Królewski – fasada saska Kup książkę Poleć książkę 85 i i e c Ś e m d ó r Ś odbudowę. Przed zachodnią fasadą wzniesiono wówczas budynek zwa- ny Boratynówką. Zamek był użytkowa- ny przez kolejnych monarchów, ale aż do czasów saskich sprawiał wrażenie zaniedbanego. Uporządkowano jedy- nie najważniejsze pomieszczenia zam- kowe, przeniesiono Salę Poselską na pierwsze piętro w południowo-zachod- nim narożniku, ponadto przebudowano, a z czasem przeniesiono Salę Senatu oraz utworzono Salę Tronową. August II zlecił projekt przebudowy rezydencji, lecz ponownie zajęli ją Szwedzi, krzyżu- jąc plany monarchy. Dopiero za sprawą Augusta III zamek zwrócono frontem ku Wiśle i nadano mu rokokową fasadę. Nad tymi pracami czuwali architekci: Gaetano Chiaveri, Carl Friedrich Poppel- mann i Jan Krzysztof Knoffel, zaś prace rzeźbiarskie prowadził Jan Jerzy Plersch. W trakcie przebudowy wyniknęła potrze- ba stworzenia nowych pomieszczeń na magazyny, pralnie, mieszkania służ- by, itp. U podnóża skarpy wzniesiono więc dwukondygnacyjną Wielką Oficynę. W początkach XIX w. przykrył ją arkado- wy taras zbudowany według projektu Jakuba Kubickiego. Pod rządami Stanisława Augu- sta Poniatowskiego zamek przeżywał okres świetności. W drugiej połowie XVIII w. wnętrza komnat przebudowa- no na barokowo-klasycystyczne według koncepcji Jakuba Fontany, Dominika Merliniego, Jana Christiana Kamsetzera i Marcella Bacciarelliego. Powstały wów- czas apartamenty: Wielki i Królewski oraz Kaplica Dworska, Sala Rycerska, Sala Mar- murowa i Sala Balowa. Podczas pożaru w 1767 r. spłonęło skrzydło południowe, które następnie gruntownie odbudowa- no zgodnie z duchem epoki. Wzniesiono także od podstaw nowy gmach Biblio- teki Królewskiej, umiejscowiony wzdłuż prawego skrzydła pałacu Pod Blachą (nazwanego tak z uwagi na pokrycie dachu), włączonego do zespołu budowli zamkowych. 3 maja 1791 r. Sejm Czteroletni uchwa- lił na zamku konstytucję – pierwszą w Europie i drugą na świecie. Upadek ▲▲ Zamek Królewski Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę 88 i i e c Ś e m d ó r Ś Rzeczypospolitej szlacheckiej był jed- nocześnie kresem świetności rezyden- cji. Choć częściowo ogołocona przez Prusaków, gościła króla saskiego i księ- cia warszawskiego Fryderyka Augusta oraz cesarza Francuzów – Napoleona, była także siedzibą namiestników car- skich i świadkiem detronizacji dynastii Romanowów. Podczas I wojny świato- wej rezydowały w niej władze pruskie. Po odzyskaniu niepodległości przywró- cono zamkowi należną mu rangę oraz przeprowadzono prace konserwatorskie pod kierunkiem Kazimierza Skórewicza (którego z czasem zastąpił Adolf Szysz- ko Bohusz). Od 1926 r. budowla stała się siedzibą Prezydenta Rzeczypospolitej, a część zabytkowych sal udostępniono zwiedzającym. We wrześniu 1939 r. zabytek został spalony przez Niemców, podczas okupa- cji był systematycznie grabiony, a w koń- cu 1944 r. jego resztki zostały wysadzone w powietrze. Pracownicy zamku oraz mieszkańcy stolicy z narażeniem życia ratowali przed zniszczeniem i rabunkiem bezcenne dzieła sztuki, elementy wypo- sażenia i fragmenty architektoniczne. Eki- pa pracowników Muzeum Narodowego pod kierunkiem historyka sztuki Stanisła- wa Lorentza potajemnie opisywała straty i sporządzała dokumentację fotograficz- ną. Po zniszczeniach zachowały się jedy- nie przyziemia zamku, dolna partia wieży Grodzkiej, elementy Biblioteki Królew- skiej oraz Arkady Kubickiego. Choć decy- zję o odbudowie po wojnie Sejm podjął już w 1949 r., to jednak władze komuni- styczne zwlekały z rozpoczęciem prac aż do 1971 r. Ostatecznie fundusze na odbu- dowę zebrano w 1980 r. dzięki ofiarności społeczeństwa, które całkowicie sfinan- sowało rekonstrukcję. Zamek Królewski wraz ze Starym Miastem zostały wpi- sane na Listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO. W 1984 r. udostępniono zwiedzającym zrekonstruowane wnętrza, a zakończe- nie w 2009 r. trwającego czternaście lat remontu pałacu Pod Blachą i Arkad Kubickiego ostatecznie zwieńczyło dzie- ło odbudowy. Obecnie całość pełni rolę muzeum, a Arkady Kubickiego stały się nową kulturalną przestrzenią na mapie stolicy, m.in. w sierpniowe weekendy odbywa się tu cykl imprez muzycznych i plastycznych pod nazwą „Królewskie Arkady Sztuki”. W lipcu na dziedzińcu Zamku Królewskiego ma miejsce festi- wal „Ogrody muzyczne” prezentujący sfilmowane koncerty, opery i balety. Zamek Królewski, pl. Zamkowy 4. Dojazd: autobus – 116, 128, 175, 178, 180, 222, 503, 518, N44 przystanek „Plac Zam- kowy”; autobus – 118, 185 przystanek „Pod- zamcze”; autobus – 160, 190, 226, 527, N11, N16, N21, N61, N66, N71 przystanek „Stare Miasto”; tramwaj – 4, 13, 20, 23, 26, T przystanek „Stare Miasto”; tel.: 22 3555170; ▲▲ Kolumna Zygmunta III Wazy Kup książkę Poleć książkę 89 i i e c Ś e m d ó r Ś www.zamek-krolewski.pl. Otwarte: tra- sa Zamek: pn.–śr. i pt.–sb. 10.00–18.00, czw. 10.00–20.00, nd. 11.00–18.00, czw. po 17.00 dostępne tylko apartamenty Wielki i Królewski; Galeria Lanckoroń- skich: pn.–śr. i pt.–sb. 10.00–18.00, czw. 10.00–20.00, nd. 11.00–18.00; wystawy w Arkadach Kubickiego: pn.–sb. 10.00– 18.00, nd. 11.00–18.00; pałac Pod Blachą: pn.–sb. 10.00–18.00, nd. 11.00–18.00; Gabi- net Numizmatyczny: pn.–sb. 10.00–16.00, nd. 11.00–16.00; Arkady Kubickiego i Ogród Zamkowy otwarte do 20.00; od paździer- nika do kwietnia wszystkie wystawy czyn- ne są do 16.00, a Arkady Kubickiego do 17.00. Wstęp: trasa Zamek (w tym Galeria Lanckorońskich) – bilety normalne 30 zł, ulgowe 20 zł, rodzinne (dzieci do lat 17 i towarzyszący im rodzice) 15 zł/os.; pałac Pod Blachą – bilety normalne 15 zł, ulgo- we 10 zł, rodzinne 10 zł/os.; Gabinet Numi- zmatyczny – bilety normalne 7 zł, ulgo- we 5 zł; koncerty – bilety normalne 20 zł, ulgowe 15 zł, koncert młodych muzyków 14 zł; Arkady Kubickiego – wstęp bezpłat- ny. Obiekt przystosowany dla osób nie- pełnosprawnych. We wszystkich obiek- tach dzieci i młodzież do 16. roku życia płacą 1 zł. W niedziele wstęp wolny. Plac Zamkowy Obecny, nieregularny kształt placu, któ- rego wschodnią pierzeję stanowi fasa- da Zamku Królewskiego, jest wynikiem decyzji urbanistycznych z początku XIX w. Budynek został wytyczony w latach 1819–21 według projektu Jakuba Kubickiego, po zburzeniu części dawniejszych murów obronnych (ich zarys zaznaczony jest na bruku), Bramy Krakowskiej oraz sto- jących przed Zamkiem Królewskim zabudowań. Współczesny plac stano- wił kiedyś dziedziniec przedni rezydencji monarszej (apteczny i stajenny). Zabu- dowany był wówczas po zewnętrznej stronie muru kamieniczkami zasłużo- nych dla dworu mieszczan i urzędników, które znacznie utrudniały komunikację. Ta część została uporządkowana już w latach 40. XVII w. wraz z ustawieniem Kolumny Zygmunta III Wazy. Południo- wo-wschodnią pierzeję placu tworzyły zabudowania kościoła św. Klary i klasz- toru Bernardynek, wzniesione na prze- łomie XVI i XVII w., a rozebrane w 1843 r. w związku z budową ulicy Nowy Zjazd biegnącej wiaduktem Feliksa Pancera. Poszerzenie w latach 60. XIX w. Krakow- skiego Przedmieścia pogłębiło perspek- tywę z placu i na plac Zygmunta – bo tak był nazywany. Pełnił wówczas rolę widowni dla manifestacji patriotycznych poprzedzających wybuch powstania styczniowego, również tych krwawo tłu- mionych. W 1908 r. z placu ruszyły tram- waje elektryczne. Zniszczony podczas II wojny światowej, został odbudowany w nieco innym kształcie. Trasa W–Z zastą- piła wiadukt Pancera podziemnym tune- lem, który odsłonił widok na południo- we skrzydło Zamku Królewskiego i pałac Pod Blachą oraz podniósł poziom placu o 2,5 m. Plac, połączony z trasą szybkiego ruchu ruchomymi schodami, na wiele lat stał się parkingiem samochodowym i krańcowym przystankiem kilku linii autobusowych. Ostateczne zmiany nastąpiły wraz z odbudową zamku – obniżono nieco poziom terenu, wyrów- nano wysokości przylegających doń wylotów ulic oraz pokryto ziemię kostką brukową uzyskaną ze starej nawierzchni Krakowskiego Przedmieścia, ulicy Grzy- bowskiej i placu Grzybowskiego. Ozdobę placu stanowi smukła syl- wetka Kolumny Zygmunta III Wazy. Kup książkę Poleć książkę 90 i i e c Ś e m d ó r Ś Jest to zarazem najstarszy i najwyższy pomnik świecki w mieście. Ufundowa- ny został w 1643 r. przez Władysława IV dla uczczenia pamięci ojca, który prze- niósł stolicę kraju z Krakowa do Warsza- wy. Wysokość monumentu to niespeł- na 30 m. Jego koncepcję przestrzenną opracowali architekci Augustyn Locci i Constantino Tencalla, a brązowy posąg monarchy, pierwotnie złocony, wyrzeźbił boloński artysta Clemente Molli. Postać króla, kapitel, tablice pamiątkowe i inne ozdoby zostały odlane ze spiżu przez królewskiego ludwisarza Daniela Thyma. Trzon kolumny pierwotnie wykonano z marmuru chęcińskiego, ale podziura- wiony przez Szwedów i Moskali został wymieniony na granitowy. Obecny, rów- nież granitowy (ze Strzegomia) trzon jest już trzecim, a wcześniejsze można oglądać ułożone wzdłuż południowej części Zamku Królewskiego, równole- gle do trasy W–Z. Kolumna Zygmunta przechodziła szereg zabiegów reno- wacyjnych, w toku których zmieniała nieco wygląd. Podczas jednego z nich otaczające kolumnę ogrodzenie z krat żelaznych zamieniono na kamienne słupy połączone łańcuchami, a wraz z budową wodociągu miejskiego doda- no cztery tryskające wodą trytony zdo- biące balustradę żeliwną. Nowe oto- czenie zaprojektowane zostało przez Henryka Marconiego w 1854 r., a nie- spełna 80 lat później, podczas innej rewi- talizacji, usunięte. Podczas powstania warszawskiego, w nocy z pierwszego na drugiego września 1944 r., symbol stolicy, strzaskany pociskiem z hitlerow- skiego działa czołgowego, legł na staro- miejskim bruku. Prace rekonstrukcyjne podjęto wraz z odbudową Krakowskiego Przedmieścia i budową trasy W–Z. Król wrócił na miejsce 22 lipca 1949 r. Ostatnia renowacja odbyła się w 1996 r. Na cokole kolumny, zwieńczonym spiżowymi orłami, znajdują się cztery brązowe tablice. Postać samego króla jest wysoka na 2,75 m. Przedstawiony został w zbroi rycerskiej z szablą i krzy- żem w ręku oraz z koroną na głowie. Z ramion spływa mu bogato zdobiony płaszcz osłaniający postać. Wedle legen- dy opuszczenie szabli przez króla wróży miastu nieszczęście i upadek, a wzniesie- nie – odmianę losu i zwycięstwo. Kup książkę Poleć książkę 91 i i e c Ś e m d ó r Ś Plac Zamkowy, dojazd: autobus – 116, 128, 175, 178, 180, 222, 503, 518, N44 przy- stanek „Plac Zamkowy”; autobus – 118, 185 przystanek „Podzamcze”; autobus – 160, 190, 226, 527, N11, N16, N21, N61, N66, N71 przystanek „Stare Miasto”; tramwaj – 4, 13, 20, 23, 26, T przystanek „Stare Miasto”. Bazylika archikatedralna męczeństwa św. Jana chrzciciela Najstarsza świątynia Warszawy, pocho- dząca z przełomu XIII i XIV w., była kolej- no: farą (i kaplicą dla zamku), kolegia- tą, katedrą i archikatedrą, nosi także tytuł bazyliki mniejszej. Koronowano w niej królów, celebrowano ceremonie ich zaślubin i pogrzebów, tu także Piotr Skarga wygłosił słynne „Kazania sejmo- we” oraz zaprzysiężona została Konsty- tucja 3 maja. Bazylika (początkowo z drewna) została wzniesiona wraz z założeniem miasta, w formie zaledwie współcze- snego prezbiterium, a następnie uzu- pełniona trzema gotyckimi nawami halowymi równej wysokości. W XVI w. dobudowano 70-metrową wieżę. Ciągle rozbudowywana, w pierwszej połowie XVII w. zyskała barokową fasadę, a w 200 lat później zupełnie nowe obli- cze w stylu gotyku angielskiego, według projektu Adama Idźkowskiego. Dodatko- wo pod koniec XIX stulecia fasadę obli- cowano białym holenderskim klinkierem, zgodnie z zamysłem architekta Hugona Kudery. Podczas okupacji niemieckiej we wrześniu 1939 r. została częściowo zbombardowana, a reszta dzieła znisz- czenia dokonała się w czasie powstania warszawskiego – wtedy przez ogień, bomby i pociski burzące zrujnowane zostało gromadzone przez kilka stuleci wyposażenie wnętrza. Oprócz fragmentów tablic, epitafiów, krat i balustrad z wojennej pożogi oca- lały: pomnik marszałka Sejmu Cztero- letniego – Stanisława Małachowskigo, wykonany przez Cavaliere’a Massimi- liano według rysunku Bertela Thorvald- sena, renesansowy nagrobek ostatnich książąt mazowieckich fundacji księż- nej Anny Mazowieckiej, dłuta Bernar- dino de Gianotisa i Jana Ciniego, oraz kaplica Pana Jezusa ufundowana przez zamożnego mieszczanina, rajcę Jurgę Kup książkę Poleć książkę 92 i i e c Ś e m d ó r Ś Baryczkę. W niej znajduje się mistyczny gotycki krucyfiks, którego pochodzenie nie jest do końca znane, wiadomo natomiast, że uniknął zniszczenia przynajmniej trzy razy, m.in. pomimo początkowego planu nie został spalony na Śląsku przez zwo- lenników Lutra, a także ocalał podczas zawalenia się wieży kolegiaty na skutek burzy. Z przyozdobionym w ludzkie włosy „Czarnym Krucyfiksem” wiąże się legenda, według której rosnące włosy mogły być ścinane złotymi nożyczkami tylko przez dziewicę; przestały rosnąć, kiedy Luter zaczął głosić swoje nauki, natomiast po przeniesieniu krzyża do Warszawy cudowne zjawisko odnowiło się i ustało dopiero po postrzyżynach dokonanych przez „nieuprawnioną” rękę. W podziemnych kryptach katedry zachowały się liczne grobowce i sarko- fagi mężów stanu, dostojników kościel- nych i zasłużonych obywateli. Zniszczo- ny przybytek odbudowano po wojnie według projektu Jana Zachwatowi- cza, w formie nawiązującej do gotyku mazowieckiego. Tak jak całe Stare Mia- sto, został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Obecnie można zwiedzać wnętrza oraz krypty, w których pochowani są m.in. Stanisław August Poniatowski, Gabriel Narutowicz i Hen- ryk Sienkiewicz. W zewnętrzną ścianę katedry, od strony ulicy Dziekania, zosta- ła wmurowana gąsienica z niemieckie- go czołgu-miny „Goliat”, który podczas powstania warszawskiego uśmiercił ok. 300 osób. W okresie letnim o godz. 12.00 w archikatedrze odbywają się koncerty muzyki organowej. Bazylika archikatedralna Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, ul. Świętojańska 8; dojazd: autobus – 116,178, 180, 503, 518, N44 przystanek „Kapitulna”; autobus – 116, 128, 175, 178, 180, 222, 503, 518, N44 przy- stanek „Plac Zamkowy”; autobus – 118, 185 przystanek „Podzamcze”; autobus – 160, 190, 226, 527, N11, N16, N21, N61, N66, N71 przystanek „Stare Miasto”; tramwaj – 4, 13, 20, 23, 26, T przystanek „Stare Mia- sto”; www.katedra.mkw.pl. Otwarte: ▲▲ Archikatedra Kup książkę Poleć książkę 93 i i e c Ś e m d ó r Ś podziemia – pn.–sb. 10.00–17.00, nd. 15.00–17.00. Wstęp: podziemia 5 zł, ulgo- wy 3 zł, grupowy 4 zł/os. Klasztor i kościół Jezuitów (sanktuarium matki Bożej Łaskawej Patronki Warszawy) Znajduje się dosłownie tuż obok archika- tedry i pozostaje nieco w jej cieniu, choć sama budowla kościoła jest nieznacznie wyższa (ma najwyższą wieżę w Starym Mieście). Jednym z inicjatorów budowy tej późnorenesansowej świątyni, stop- niowo powiększanej, z okazałą kopułą i smukłą wieżą, był Piotr Skarga, a funda- torem m.in. Zygmunt III Waza. Budynek klasztorny wznosi się w miejscu dawnej kamienicy mieszczańskiej zakupionej na potrzeby konwentu. Sanktuarium także wiele przeszło: wnętrza świąty- ni zostały ograbione przez Szwedów w czasie ich najazdu, po kasacie zakonu zmieniali się właściciele, wśród których był również zakon pijarów, a podczas powstania warszawskiego całość zespołu klasztornego uległa zniszczeniu. W 1948 r. jezuici (którym zwrócono obiekt jeszcze przed II wojną światową) przystąpili do trwającej niespełna 10 lat odbudowy. Kościół kryje gotyckie podziemia będą- ce pozostałością zniszczonych w 1607 r. pożarem kamienic mieszczańskich. Znaj- dziemy w nim renesansowy krucyfiks pochodzący z Lubeki, nagrobek wojewo- dy lubelskiego Jana Tarły (przeniesiony z kościoła Pijarów), zabitego w 1750 r. w pojedynku z Kazimierzem Poniatow- ski, barokową rzeźbę Matki Bożej Łaska- wej znajdującą się w zakrystii oraz – a może przede wszystkim – umieszczo- ny w głównym ołtarzu, słynący łaskami obraz Matki Boskiej Łaskawej z pierw- szej połowy XVII w., podarowany królowi ▲▲ Kościół św. Marcina przy ul. Piwnej Janowi Kazimierzowi przez papieża Inn- centego X. Przed wejściem zwraca uwa- gękamienna rzeźba niedźwiedzia pocho- dząca z drugiej połowy XVIII w., autorstwa Jana Jerzego Plerscha, która początkowo zdobiła fasadę kościoła Pijarów przy ulicy Długiej. Legenda głosi, że jest to zaklę- ty nieśmiały książę, a odczarować może go jedynie kobieta, która go szczerze pokocha. Klasztor i kościół Jezuitów (sanktu- arium Matki Bożej Łaskawej Patronki Warszawy), ul. Świętojańska 10; dojazd: autobus – 116,178, 180, 503, 518, N44 przy- stanek „Kapitulna”; autobus – 116, 128, 175, 178, 180, 222, 503, 518, N44 przysta- nek „Plac Zamkowy”; autobus – 118, 185 przystanek „Podzamcze”; autobus – 160, 190, 226, 527, N11, N16, N21, N61, N66, N71 przystanek „Stare Miasto”; tramwaj – 4, 13, 20, 23, 26, T przystanek „Stare Miasto”; www.laskawa.pl. Kościół św. marcina Kościół wraz z przyległym klaszto- rem Augustianów został ufundowany Kup książkę Poleć książkę Twierdza Warszawa Zaczątkiem przekształcania Warszawy w twierdzę była budowa w samym ser- cu stolicy Cytadeli Aleksandryjskiej, pod którą kamień węgielny położono w maju 1832 r. Wzniesiona została po upadku powstania listopadowego z zamysłem sprawowania kontroli nad miastem, będącym ośrodkiem ruchów niepod- ległościowych. Wzmocniona poprzez dobudowanie siedmiu blisko osadzo- nych fortów (m.in. Sokolnickiego, Trau- gutta, Legionów), jednak ten zabieg nie spełnił wymagań, jakie przed budowlami obronnymi stawiał szybki rozwój tech- nik wojennych. Kluczową rolę w podjęciu decyzji o budowie twierdzy na zachodnich rubieżach Rosji odegrała zmiana sytu- acji politycznej po kongresie berlińskim i utworzenie sojuszu pomiędzy Austro- Węgrami a Niemcami. Klamka zapadła w 1879 r. Budowa ruszyła cztery lata póź- niej, a zakończona została w 1890 r. Zapla- nowano otoczenie Warszawy dwoma pierścieniami: wewnętrzny składał się z pięciu fortów (m.in. Bema, Mokotów, Szczęśliwice) oraz lokowanych pomię- dzy nimi ziemnych dzieł obronnych i okalał lewobrzeżną część miasta, zaś na pierścień zewnętrzny, obejmujący także stronę praską, składało się 18 dzieł obronnych (m.in. Wawrzyszew, Włochy, Służew, Grochów, Lewiepol, Marywil). W momencie ukończenia prac całe zało- żenie było już poważnie przestarzałe. Podejmowano próby jego udoskona- lenia przez dobudowę kolejnych sied- miu fortów, jednak i te zabiegi okazały się daremne. Łącznie twierdza składała się z 29 fortów okalających centralnie Kup książkę Poleć książkę osadzoną cytadelę, uzupełnionych prze- zliczne ziemne punkty oporu i baterie artyleryjskie. Ostatecznie w 1909 r. zadecydowa- no o kasacji twierdzy i przystąpiono do prac rozbiórkowych, które postę- powały w wolnym tempie. Cztery lata później, w związku z pogarszającą się sytuacją międzynarodową przystą- piono do przywrócenia fortyfika- cjom zdolności obronnej, znacznie je unowocześniając. Mimo tych działań War- szawa została poddana w 1915 r. bez walki, a część umocnień wysadzono. W latach międzywojennych kontynuowano rozbiór- kę fortów, włączając je w zurbanizowaną tkankę miejską. Część została obsadzona przez wojsko. Niektóre z nich, tak jak Fort IX Czerniaków, stały się miejscem krwa- wego oporu we wrześniu 1939 r. W czasie okupacji forty pełniły zwy- kle funkcje magazynowe. Po wojnie znakomitą większość obsadziło Wojsko Ludowe, niektóre zostały zamienione na ogródki działkowe czy garaże, a reszta uległa stopniowej dewastacji. Obecnie po wielu nie ma już śladu, jednak część z nich jest rewitalizowana. Forty Legionów i Sokolnickiego stały się centrami kulturalnymi, Bema – uroczym parkiem, a Mokotów zajęły modne kluby i puby. Miejmy nadzieję, że ten proces będzie postępował. Pomimo iż twierdza w zasadzie nigdy nie spełniła swego założenia obronne- go, to jej wpływ na rozwój stolicy oraz obecny wygląd jest ogromny i często niedoceniany. Ufortyfikowanie Warszawy zostawi- ło najbardziej widoczny ślad w planie miasta. Dzięki niemu zyskała istniejący do dziś gwiaździsty układ szos dojazdo- wych połączonych pierścieniami dróg fortecznych, zapewniających sprawną komunikację pomiędzy poszczególny- mi elementami układu obronnego. Ten widok na planie pogłębiał dekret zabra- niający stawiania jakiejkolwiek zabudowy na przedpolach fortów, by pozostawić im wolne pole ostrzału. Pośrednio spowodo- wało to skupianie się zabudowy wzdłuż szos dojazdowych, co zaowocowało stwo- rzeniem miasta o planie gwiazdy. Blokada rozwoju Warszawy poza jej granice sprzed budowy twierdzy spowodowała ogromne przeludnienie, sięgające niekiedy 570 osób na hektar ziemi. W tym czasie cena za metr ziemi w centrum osiągnęła największy w historii pułap, stanowiąc równowartość kilograma złota za m2. W 1914 r. Warszawa miała praktycznie takie same granice jak w roku 1770. Dopiero po decyzji o likwi- dacji twierdzy i tzw. wielkiej inkorporacji, zawartej w rozporządzeniu o rozszerzeniu granic wydanym przez generała guberna- tora Hansa Hartwiga von Beselera, sytu- acja wróciła do normy i miasto mogło się dalej rozwijać. Jednym z pozytywnych skutków budowy Twierdzy Warszawa jest nie- wątpliwie jej znaczący wpływ na rozwój podwarszawskich zakładów produku- jących ceramikę budowlaną, które osią- gnęły rekordowe obroty. Wprowadza- no także nowe technologie budowlane z użyciem betonu i żelbetu, co miało wpływ na rozwój przemysłu cemento- wego i hutniczego oraz znalazło zastoso- wanie – z bardzo dobrym skutkiem – w budownictwie cywilnym. Nieste- ty nie można tego samego powiedzieć o używanych w tym czasie cegłach, gdyż ich masowe wytwórstwo spowodowa- ło znaczne pogorszenie jakości. W związku z tym dość często dochodziło do katastrof budowlanych. Kup książkę Poleć książkę 182 a l o W Wola s. 186 Niegdyś podwarszawska wieś Wielka Wola zapisała się w historii jako miejsce elekcji królów (choć wybory te odby- wały się również na Kamionie). Z cza- sem stała się dzielnicą przemysłową z licznymi budynkami fabryk i zakładów produkcyjnych, których pozostałości są współcześnie burzone lub – rzadziej – przystosowywane do nowych funkcji: mieszkaniowych, biurowych czy muze- alnych. W dawnej fabryce Norblina ulo- kowało się Muzeum Przemysłu, w Starej Gazowni Muzeum Gazownictwa, a w nie- czynnej elektrowni tramwajowej Muzeum Powstania Warszawskiego. Ponadto znaj- duje się tu m.in. Muzeum Kolejnictwa oraz Muzeum Woli, Mennica Państwo- wa, Teatr na Woli i Teatr Scena Prezenta- cje. Wizerunek dzielnicy zmieniają wciąż powstające wieżowce, w tym Warsaw Spire i Warsaw Trade Tower – drugi i trzeci pod względem wysokości budynek po PKiN w stolicy. Cmentarz Powązkowski i sąsiednie nekropolie Założony w 1790 r. cmentarz został poświęcony dwa lata później, wów- czas również wybudowano tu świątynię pod wezwaniem św. Karola Boromeusza zaprojektowaną przez Dominika Merli- niego, podobnie jak pobliskie katakum- by. Funkcjonująca do dziś nekropolia objętą ochroną konserwatorską stano- wi galerię rzeźby i małej architektury. Wśród około miliona pochowanych tu osób znajduje się wiele znanych osobi- stości, z których część spoczywa w zało- żonej w 1925 r. alei Zasłużonych. Nale- żą do nich m.in. Władysław Reymont, Leopold Staff, Maria Dąbrowska, Irena Solska, Witold Małcużyński, Jan Kiepura, Kup książkę Poleć książkę 183 a l o W Pozostałości getta Utworzone 16 listopada 1940 r. get- to warszawskie zostało otoczone murem wysokim na 3,5 m. Na 307 ha uwięziono 360 tysięcy Żydów miesz- kających w stolicy oraz 90 tysięcy pochodzących z okolic. Po krwawo stłumionym powstaniu w getcie hitlerowcy zamordowali na miejscu niemal wszystkich pozostałych przy życiu, a teren wydzielonej dzielnicy zrównali z ziemią. Jedynym po niej śladem jest dziś fragment ocalałego muru w podwórzu między ulicami Sienną i Złotą. Aby móc go zobaczyć, należy wejść przez podwórze od ulicy Złotej 62, brama od Siennej 55 jest na stałe zamknięta. Pozostałe miejsca, w których stał mur, zaznaczone są na chodnikach wmurowanymi żeliw- nymi płytami. Hanka Ordonówna, Ignacy Mościcki. W katakumbach znajdują się groby Czesła- wa Niemena, Ireny Jarockiej i Dominika Merliniego. W 2014 roku, wraz z pięcio- ma innymi wyznaniowymi nekropoliami, Cmentarz Powązkowski został uznany za pomnik historii. W podobnym czasie powstały dwa inne, sąsiednie cmentarze: ewangelicko- -augsburski i ewangelicko-reformowa- ny. Nie odbiegają one stylem od Powąz- kowskiego i również tu spoczywa wiele zasłużonych osób, takich jak chociażby Stefan Żeromski, Samuel Bogumił Linde, Wojciech Gerson czy Emil Wedel. Sąsiedni cmentarz żydowski zało- żony został w 1799 r. i jest obecnie dru- gim co do wielkości kirkutem w kraju. Dość monotonny charakter najstarszych pomników nagrobnych wynikał z prze- pisów rytualnych zabraniających usta- wiania rzeźb czy stosowania ornamen- tów figuralnych. U schyłku lat 20. XX w. zasady te zmieniły się i w nagrobkach pochodzących z tego okresu i później- szych można dostrzec większą różno- rodność dekoracyjną. W 1867 r. powstała na okolicznych terenach kolejna nekropolia – Muzuł- mański Cmentarz Tatarski utworzony po zamknięciu Muzułmańskiego Cmentarza Kaukaskiego, znajdującego się na ulicy Młynarskiej. Jest miejscem spoczynku pol- skich Tatarów wywodzących się głównie z obszaru Wielkiego Księstwa Litewskie- go. Został poważnie zniszczony w 1944 r. Cmentarz Powązkowski, ul. Powąz- kowska 1; dojazd: autobus – 180, 409, N41, N91 przystanek „Po-wązki – IV Brama”; otwarty: V–IX 7.00–20.00, X 7.00–19.00, XI 7.00–18.00, XII–IV 7.00–17.00. Cmentarz ewangelicko-augsburski, ul. Młynarska 54; dojazd: autobus – N45, N95 przysta- nek „Długosza”, tramwaj – 20, 23, 24 przy- stanek „Długosza”. Cmentarz ewangelic- ko-reformowany, ul. Żytnia 42; dojazd: autobus – N45, N95 przystanek „Długo- sza”, tramwaj – 13, 20, 23, 24 przystanek „Długosza”; www.cmentarz.reformowani. org.pl; otwarty: pn.–pt. 8.00–18.00, sb.–nd. 9.00–18.00, jesienią i zimą do zmro- ku. Cmentarz żydowski, ul. Okopo- wa 49/51; dojazd: autobus – 180, N41, N91 przystanek „Cm. Żydowski”, tram- waj – 1, 22, 27 przystanek „Cm. Żydowski”; www.beisolam.jewish.org.pl; otwarty: pn.–czw. 10.00–17.00, pt. 9.00–13.00, nd. 11.00–16.00, jesienią i zimą do zmroku; wstęp 6 zł; mężczyzn obowiązuje nakrycie gło- wy. Muzułmański Cmentarz Tatarski, ul. Tatarska 8; dojazd: autobus – 103 przy- stanek „Kozielska”. Kup książkę Poleć książkę 184 a l o W Cmentarz prawosławny i Cmentarz Powstańców Warszawy W miejscu, gdzie obecnie jest cmen- tarz prawosławny, w czasach insurekcji kościuszkowskiej znajdowały się fortyfi- kacje, które w 1831 r. stały się głównym szańcem wolskim, bronionym przez osławionego gen. Józefa Sowińskie- go. Paradoksalnie, nekropolia założo- na przez Rosjan w celu zatarcia pamię- ci o bohaterskiej obronie Warszawy upamiętniła właśnie to miejsce wal- ki. Sam cmentarz, założony w latach 1836–41, kryje mogiły carskich urzędni- ków, wojskowych, kupców i dygnitarzy. Najsłynniejszą spoczywającą tu osobą jest prezydent Warszawy Sokrates Sta- rynkiewicz. Tuż przy bramie cmentar- nej wznosi się cerkiew Jana Klimaka z 1905 r., będąca mieszanką architektury starorosyjskiej i secesji. Nieopodal, przy ulicy Redutowej, mieści się jedyny w Polsce cmentarz karaimski. Powstała w 1890 r. niewielka nekropolia liczy obecnie około trzydzie- ści mogił. Dalej, przy ulicy Wolskiej, znaj- dują się jeszcze dwa cmentarze: Wolski, funkcjonujący od 1874 r., oraz Powstań- ców Warszawy, gromadzący prochy cywilów i żołnierzy zamordowanych przez hitlerowców nie tylko w czasie walk powstańczych. W 177 zbiorowych grobach spoczywają szczątki około czter- dziestu tysięcy osób, a pomnik-mauzo- leum kryje dwanaście ton prochów. Na skraju cmentarza znajduje się zaprojek- towany przez Gustawa Zemłę pomnik Polegli Niepokonani, upamiętniający mieszkańców Woli, którzy stracili życie w walce z okupantem. Cmentarz prawosławny, ul. Wolska 138/140; dojazd: tramwaj – 10, 11, 26, 27 Dawniej na Woli, obecnie na Bemowie – Akademic- kie Osiedle „Przyjaźń” Przy ulicy Powstańców Śląskich znajduje się kompleks parterowych drewnianych budynków, w któ- rych zakwaterowani byli radzieccy budowniczy Pałacu Kultury i Nauki (zob. s. 165). Domki sprowadzane były z Finlandii w zamian za polski węgiel, a po zakończeniu budowy pałacu w 1955 r. osiedle przekaza- no studentom na akademiki. Teren osiedla ma 32 ha, obecnie mieszka tu 1300 studentów. Na Jelonkach mieszkali m.in.: prof. Leszek Balcero- wicz – ekonomista, prof. Jerzy Bral- czyk – językoznawca, Piotr Nurowski – prezes PKOl, który zginął w kata- strofie pod Smoleńskiem, Krzysztof Tyniec – aktor. przystanek „Cm. Prawosławny”; www. prawoslawie.pl; otwarty: IV–IX codz. 8.00–20.00, X–III 8.00–17.00. Cmentarz Powstańców Warszawy, ul. Wolska 174; dojazd: tramwaj – 10, 11, 26, 27 przystanek „Sowińskiego”. Muzeum Powstania Warszawskiego W budynku dawnej elektrowni tramwa- jowej z 1908 r. zorganizowano ekspo- zycję pozwalającą poznać wydarzenia, które zaważyły na współczesnym obli- czu miasta. W nowoczesnym muzeum, w którym dzięki zastosowaniu zaawan- sowanych technologii świat realny przeplata się z wirtualnym, zwiedzają- cy mogą poczuć prawdziwą atmosferę powstania – zarówno samej walki, jak Kup książkę Poleć książkę 185 a l o W ▲▲ Muzeum Powstania Warszawskiego i życia codziennego ówczesnej warszaw- skiej ulicy. Dla dzieci przeznaczona jest Sala Małego Powstańca, gdzie mogą wysłuchać powstańczych piosenek, obejrzeć teatrzyk lub wcielić się w role harcerskich listonoszy czy sanitariuszek. Kościół św. Stanisława Neogotycka świątynia znajdująca się przy ulicy Wolskiej, zaprojekto- wana w 1899 r. przez Józefa Piusa Dziekońskiego, z wnętrzem utrzy- manym w tym samym stylu, była świadkiem tragedii mieszkańców Woli. W pierwszych dniach sierp- nia 1944 r. Niemcy spędzili tu tysiące cywilnych osób i dokonali masowej egzekucji na tyłach kościoła. Nieco starsi również znajdą tu dla siebie szereg atrakcji: od Liberatora począw- szy, przez przejście zrekonstruowanym kanałem, a skończywszy na plenerowej galerii malowideł wybitnych grafików na wewnętrznej stronie muru otacza- jącego muzeum. Na zwiedzanie war- to sobie zarezerwować przynajmniej dwie godziny. Muzeum Powstania Warszawskiego, ul. Grzybowska 79; dojazd: metro – sta- cja „Rondo Daszyńskiego”, autobus – 102, 105, N91 przystanek „Muzeum Powstania Warszawskiego”, tramwaj – 1, 22, 24 przy- -stanek „Muzeum Powstania Warszaw- skiego; tel.: 22 5397905–6, www.1944.pl; otwarte: pn., śr., pt. 8.00–18.00, sb.–nd. 10.00–18.00, czw. 8.00–20.00; wstęp: bilet normalny 18 zł, ulgowy 14 zł, grupowy 10 zł/os., w nd. wstęp wolny. Kup książkę Poleć książkę Kup książkę Poleć książkę 187 a t o h C o Ochota Niegdyś osada wchodząca w skład Wiel- kiej Woli, współcześnie, od mniej więcej stu lat, samodzielna część Warszawy, któ- ra rozwinęła się w dwudziestoleciu mię- dzywojennym. Wówczas ukształtowała się dzielnica, powstały urokliwe kolonie mieszkaniowe Lubeckiego i Staszica, któ- re – choć zniszczone – przetrwały woj- nę. Do rozwoju dzielnicy przyczyniło się zlokalizowanie tu lotniska Okęcie. Duży teren zajmuje również Centralna Stacja Filtrów będąca najlepiej utrzymanym zabytkiem XIX-wiecznej architektury przemysłowej w mieście i nosząca od 2012 r. miano pomnika historii. Inicjato- rem budowy obiektu był Sokrates Sta- rynkiewicz, a projektantami dwaj Angli- cy (ojciec i syn) Lindleyowie, autorzy podobnych rozwiązań w kilku miastach europejskich. W okresie letnim działające wciąż Filtry można zwiedzać, należy jedy- nie zgłosić się w portierni. Na Ochocie mieści się także dawny Instytut Radowy (obecnie Centrum Onkologii) wzniesio- ny w hołdzie Marii Skłodowskiej-Curie, która w 1932 r. przyjechała specjalnie na inaugurację gmachu i zasadziła wów- czas w ogrodzie jedno z pięciu pamiąt- kowych drzew. Nieopodal stoi niewielki pomnik uczonej, dłuta Ludwiki Nitscho- wej. Po II wojnie światowej na terenie dzielnicy znalazł się też pomnik Lotnika (Edwarda Wittiga) przeniesiony z placu Unii Lubelskiej. Na Ochocie mieszczą się wyższe uczelnie, archiwa państwowe, klub sportowy „Skra” słynący w poprzed- nim ustroju z organizowanego tu baza- ru oraz szpitale, w tym Szpital Klinicz- ny Dzieciątka Jezus, którego potężny socrealistyczny gmach przysłania od strony ulicy Lindleya ceglane pawilony wcześniejszego założenia z 1901 r. Daw- niej częścią zabudowań szpitalnych była znajdująca się nieopodal neogotycka świątynia zaprojektowana na przełomie XIX i XX w. przez Józefa Piusa Dziekoń- skiego, po wojnie objęta przez księży orionistów. Park Szczęśliwicki W zachodniej części dzielnicy znaj- duje się 3,5-hektarowy park, z którym sąsiaduje jeziorko Glinianki oraz fort Szczęśliwice. Znajduje się w nim naj- wyższy punkt wysokościowy Warszawy (152 m n.p.m.), usypany z gruzów znisz- czonej stolicy oraz śmieci w latach 50. XX w. Dwadzieścia lat później został zagospo- darowany i obecnie jest całorocznym stokiem narciarskim, jednym z najwięk- szych w Europie. Trasa, zakwalifikowa- na jako niebieska (łatwa), z dodatkową oślą łączką w dolnej części, przy ujem- nych temperaturach jest naśnieżana. Działają tu dwa wyciągi (krzesełkowy i talerzykowy), kolejka grawitacyjna oraz wypożyczalnia nart i desek snowboardo- wych. Dodatkowo u podnóża stoku jest taras widokowy. Można też posilić się w restauracji lub ciastkarnio-lodziarni. Park Szczęśliwicki, ul. Drawska 22; dojazd: autobus – 128, 157, 184, 186, 414, 521 przystanek „Szczęśliwice”, tramwaj – 7, 9, 15 przystanek „Korotyńskiego”; www. gorka-szczesliwicka.pl; otwarte: codzien- nie 10.00–20.00; wstęp: szeroka gama bile- tów czasowych i karnetów punktowych od 19 zł / 60 min. w dzień powszedni do 150 zł za karnet 100-punktowy. Kup książkę Poleć książkę 188 a t o h C o Reduta Ordona Reduta nr 54, osłaniająca główny szaniec wolski w starciu z Rosjanami 6 września 1831 r. Tradycja umiejsca- wiała ją na rogu ulic Włochowskiej i Mszczonowskiej, ale po ostatnich badaniach archeologicznych bez wątpienia stwierdzono, że znajdo- wała się w granicach obecnej Ocho- ty przy ul. Na Bateryjce w bezpośred- nim sąsiedztwie ronda Zesłańców Syberyjskich. Przeszła do historii pod nazwą Reduta Ordona dzięki po- ematowi Adama Mickiewicza. W rze- czywistości dowodzący nią podpo- rucznik Jan Konstanty Ordon nie zginął śmiercią romantycznego bo- hatera, lecz po powstaniu znalazł się na emigracji. Biblioteka Narodowa W alei Niepodległości znajdują się zabu- dowania Biblioteki Narodowej, wznie- sione pod koniec lat 70. XX w. z prze- znaczeniem na pomieszczenia dla stale powiększającego się, choć znacznie uszczuplonego zniszczeniami wojenny- mi księgozbioru. Placówka, powołana do życia w 1928 r., pierwotnie ulokowana była w gmachu przy ulicy Racławickiej, gdzie po wojnie podjęła działalność na nowo, ale po kilkunastu latach zosta- ła przeniesiona tymczasowo do gma- chu archiwów przy ulicy Hankiewicza 1. Obecnie zbiory biblioteki należą do naj- liczniejszych w kraju. Wydawnictwa mają obowiązek przekazywania Bibliotece Narodowej jednego egzemplarza każdej pozycji, dzięki czemu pełni ona funkcję archiwum piśmiennictwa narodowego. Oprócz książek i periodyków gromadzi publikacje elektroniczne i audiowizual- ne wydawane na terenie kraju oraz polo- nika zagraniczne. Ponadto znajdują się w niej druki muzyczne, ryciny, fotogra- fie, atlasy i mapy. Biblioteka Narodowa, al. Niepodle- głości 213; dojazd: autobus – 167, 174, 700, N34, N36 przystanek „Biblioteka Naro- dowa”, tramwaj – 17, 33 przystanek „Biblioteka Narodowa”; tel.: 22 6082999, www.bn.org.pl; otwarte: najpopularniejsze czytelnie oraz Informatorium pn.–sb. 8.30–20.30. ▲▲ W parku Szczęśliwickim Kup książkę Poleć książkę
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Warszawa. Travelbook. Wydanie 2
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: