Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00379 006114 13099399 na godz. na dobę w sumie
Warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego - ebook/pdf
Warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 411
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8780-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prezentowana pozycja stanowi kompleksowe omówienie problematyki warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego. Analiza kładzie nacisk na proceduralny charakter omawianej instytucji, ukazując wzajemne powiązania i zależności pomiędzy jej poszczególnymi elementami. Obejmuje ona etapy od kreacji podstawy prawnej dla warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego, przez powstanie prawa do objęcia akcji (w tym emisję hybrydowych papierów wartościowych), jego wykonanie, zawarcie umowy objęcia akcji w kapitale warunkowo podwyższonym, wniesienie wkładów na kapitał zakładowy, wydanie akcji, aż do chwili zgłoszenia do sądu rejestrowego wykazu wydanych akcji. Wielopłaszczyznowy charakter omawianej instytucji spowodował, że praca uwzględnia nie tylko materię kodeksu spółek handlowych, lecz również ustawy o obligacjach oraz, w ograniczonym zakresie, problematykę prawa rynku kapitałowego. Praca zawiera także liczne odniesienia prawno-porównawcze. W końcowej części została podjęta próba opisu polskiego systemu ochrony wierzycieli z tytułu prawa do objęcia akcji przed rozwodnieniem ich praw.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Ekonomiczne aspekty finansowania działalności gospodarczej hybrydowymi papierami wartościowymi § 1. Uwagi wprowadzające Szeroko rozumiane zamienne instrumenty finansowe są obecne na świato- wych rynkach finansowych od przeszło 150 lat1. W ostatnim czasie ich rozwój dodatkowo stymulowany był przez czynniki regulacyjne. W Europie zostały uchwalone CRD IV oraz CRR. Regulacje te są nakierowane m.in. na wzmoc- nienie bazy kapitałowej instytucji finansowych. Osiągnięciu tego celu słu- żyć mogą m.in. tzw. obligacje przymusowo zamienne (contingent convertible bonds)2, które charakteryzują się obowiązkową oraz automatyczną zamianą na akcje emitenta, jeśli jego współczynniki finansowe spadną poniżej określo- nego poziomu3. Tendencja do wykorzystywania tego szczególnego rodzaju ob- 1 Zob. J.W. Markham, A financial history of the United States from Christopher Columbus to the Robber Barons (1492–1900), t. I, Nowy Jork–Londyn 2002, s. 257 i n. Zob. również P.A. Schil- ling, D. Niedermayer, Convertible Bonds. Fundamentals, Asset Allocation, Solvency, Credit Suisse 2014, s. 3 i n., http://docplayer.net/amp/22326070-Convertible-bonds-fundamentals-asset-alloca- tion-solvency.html, dostęp: 20.3.2018 r. 2 Zob. S. Avdjiev, A. Kartasheva, B. Bogdanova, CoCos: a primer, BIS Quaterly Review 2013, Nr 9, http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2326334, dostęp: 20.3.2018 r. Analiza tej konstrukcji wykracza jednak poza ramy niniejszego opracowania. Dalsza część rozważań po- święcona będzie instrumentom zamiennym, o których mowa w art. 448 § 2 KSH. Na marginesie warto zauważyć, że w polskim piśmiennictwie zaproponowano, by instytucję tę tłumaczyć jako „obligacje zamienne mandatowe”. Por. J. Krzyżykowska, w: J. Krzyżykowska, A. Piskorz, B. Stępień, P. Szpytka, Ustawa o obligacjach. Komentarz praktyków, Warszawa 2015, s. 82. Wydaje się jed- nak, że określenie „obligacje przymusowo zamienne” trafniej oddaje istotę tej konstrukcji, uni- kając równocześnie konotacji z pojęciem „mandatu”, charakterystycznego raczej dla zlecenia lub pełnomocnictwa. 3 Por. P. Jaworski, K. Liberadzki, M. Liberadzki, Regulatory and Economic Incentives for Is- suing Contingent Convertibles, 2015 r., s. 2 i n., http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstrac- t_id=2638279, dostęp: 21.8.2016 r. W literaturze polskiej zob. K. Liberadzki, M. Liberadzki, O ko- 1 Rozdział I. Ekonomiczne aspekty finansowania działalności... ligacji zamiennej jako elementu struktury kapitałowej instytucji finansowych zdążyła już zarysować się na dojrzałych rynkach finansowych4 i wydaje się, że będzie kontynuowana. Zamienne instrumenty finansowe to jednak nie tylko sposób na wzmoc- nienie bazy kapitałowej instytucji finansowych. Są one wykorzystywane przez szerokie grono emitentów działających w zróżnicowanych branżach. Pełnią one m.in. funkcję finansowania hybrydowego, inwestycyjną, spekulacyjną oraz motywacyjną5. Te liczne zastosowania powodują, że ich rola we współcze- snej gospodarce jest nie do przecenienia. Dostrzegł to również polski usta- wodawca, wprowadzając do krajowego systemu prawnego najpierw instytucję obligacji zamiennych oraz obligacji z prawem pierwszeństwa6, a potem insty- tucję warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego. Stopniowe wprowa- dzanie tych zmian legislacyjnych podyktowane było, jak się wydaje, dostrzeże- niem faktu, że sprawne funkcjonowanie instrumentów zamiennych wymaga nie tylko ich normatywnego osadzenia w systemie prawnym, lecz również stworzenia infrastruktury prawnej gwarantującej wierzycielom z tytułu tych instrumentów sprawne wykonywanie ich praw7. Emisja instrumentów zamiennych wymaga jednak podjęcia szeregu czyn- ności prawnych i faktycznych, nakierowanych na powstanie oraz wygaśnięcie prawa w nich inkorporowanego oraz finalne wykreowanie praw udziałowych. Można zatem powiedzieć, że emisja tych instrumentów odbywa się w określo- nej procedurze. Już jednak pobieżna analiza poszczególnych jej etapów po- zwala zauważyć, że przecięcie się problematyki prawa spółek oraz prawa zo- bowiązań, wzbogacanych często przez prawo rynku kapitałowego czy wybrane aspekty procedury cywilnej rodzi wiele wątpliwości oraz zagadnień problemo- wych. Uzasadnia to szczegółową analizę tej problematyki. Prawne aspekty procedury warunkowego podwyższenia kapitału zakłado- wego stanowią główną oś rozważań niniejszej pracy. Przed podjęciem tej pro- blematyki warto jednak, choćby w ogólnym zarysie, przybliżyć uwarunkowa- nieczności wprowadzenia w polskim prawie możliwości emitowania przez banki papierów war- tościowych typu contingent convertible, Bezpieczny Bank 2016, Nr 1, s. 52 i n. 4 Por. dane przytoczone przez S. Avdjiev, A. Kartasheva, B. Bogdanova, CoCos, s. 46 i n. oraz przez P. Jaworskiego, K. Liberadzkiego, M. Liberadzkiego, Regulatory, s. 4 i n. 5 Szerzej M. Romanowski, w: A. Szumański (red.), System Prawa Prywatnego, t. 18, Prawo papierów wartościowych, Warszawa 2016, s. 12 i n. 6 Wraz z uchwaleniem ObligU95. 7 Por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy – Kodeks spółek handlowych, Druk sej- mowy Nr 1687, Sejm III kadencji, s. 50–51. 2 § 2. Struktura kapitałowa spółki akcyjnej... nia ekonomiczne, w jakich funkcjonują zamienne papiery wartościowe. Doty- czy to tak powodów, dla których spółki decydują się na ich emisję, jak również ich zalet oraz wad z perspektywy emitenta oraz inwestorów. Dalsza część ni- niejszego rozdziału będzie poświęcona właśnie tym zagadnieniom. § 2. Struktura kapitałowa spółki akcyjnej – wzmianka. Problematyka mezzanine finance Typowymi formami finansowania przez spółki swojej działalnością są: 1) zatrzymane zyski; 2) rozwiązane rezerwy; 3) dług; 4) emisje nowych praw udziałowych oraz 5) finansowanie mezzaninowe8. Badania9 pokazują przy tym, że podstawową formą finansowania działalności są środki „wewnętrzne” spółki, będące najczęściej zyskami zatrzymanymi. Kiedy zaś w grę wchodzi fi- nansowanie „zewnętrzne”, to w przeważającej mierze jest to dług. Emisje no- wych praw udziałowych odpowiadają za jedynie niewielką część środków po- zyskiwanych przez spółki. By na tle powyższego rozróżnienia umiejscowić instrumenty zamienne na akcje, konieczne jest jednak przybliżenie pojęcia mezzanine finance. Warto przy tym zaznaczyć, że pojawia się ono raczej na tle rozważań natury ekono- micznej, choć można znaleźć również i opracowania prawnicze dotyczące tej tematyki10. Samo pojęcie mezzanine pochodzi z języka francuskiego i tłuma- czy się je najczęściej jako półpiętro lub przedsionek11. Dość trafnie oddaje to charakterystykę tego źródła finansowania, zważywszy, że pojęciem mezzanine zwykło się zbiorczo określać zróżnicowane pod względem prawnym instru- menty, których jednak wspólną cechą jest to, iż są one prawnie lub struktural- nie podporządkowane wobec wierzytelności uprzywilejowanych (senior debt), a nadrzędne wobec finansowania kapitałem (equity)12. Czasem instrumenty 8 P. Mäntysaari, The Law of Corporate Finance: General Principles and EU Law: Volume III: Funding, Exit, Takeovers, s. 5. 9 Por. ibidem, s. 7 wraz z cytowaną tam literaturą. 10 Por. P. Zapadka, Finansowanie typu mezzanine w działalności bankowej, MPB 2012, Nr 6; T. Kawczyński, P. Ziółkowski, Struktura transakcji finansowania lewarowanego (leveraged finance), MPB 2014, Nr 9. 11 T. Kawczyński, P. Ziółkowski, Struktura, s. 103. 12 Ibidem; A. Berman, Risks and Realities of Mezzanine Loans, Missouri Law Review 2007, Vol. 72 oraz NYLS Legal Studies Research Paper No. 07/08-32, http://ssrn.com/abstract=1133146, dostęp: 20.3.2018 r. 3 Rozdział I. Ekonomiczne aspekty finansowania działalności... te są również wykorzystywane jako tzw. finansowanie pomostowe, mające na celu „załatanie” luki kapitałowej danego podmiotu w okresach pomiędzy otrzymaniem środków z głównych źródeł finansowania (np. pomiędzy kolej- nymi transzami kredytu lub rundami finansowania kapitałem udziałowym)13. Przyjmuje się przy tym, że mówiąc o instrumentach mezzanine finance, na- leży przez to w ogólności rozumieć obligacje z ratingiem poniżej wartości in- westycyjnej (tzw. junk bonds), obligacje niezabezpieczone, obligacje zerokupo- nowe, obligacje z odroczonym terminem płatności odsetek (deferred interest debentures), wierzytelności podporządkowane oraz instrumenty udziałowe, ta- kie jak obligacje zamienne, obligacje z prawem pierwszeństwa, warranty sub- skrypcyjne czy akcje uprzywilejowane14. Warto zaznaczyć, że w przeważają- cej mierze są to instrumenty niezabezpieczone, a jeśli już jakieś zabezpiecze- nie występuje, to instrumenty te i tak są podporządkowane wierzytelnościom uprzywilejowanym15. Ulokowanie finansowania mezzaninowego pomiędzy wierzytelnościami uprzywilejowanymi a kapitałem własnym spółki odbywa się zasadniczo na dwa sposoby. Po pierwsze, możliwe jest określenie rela- cji pomiędzy wierzycielami na drodze umownej16. Po drugie, co charaktery- styczne zwłaszcza dla projektów nieruchomościowych, możliwe jest tzw. struk- turalne podporządkowanie wierzytelności. Odbywa się to przez wykorzystanie tzw. spółki celowej (special purpose vehicle), zakładanej przez spółkę poszu- kującą finansowania17. Jedynym przedmiotem działalności spółki celowej jest realizacja projektu, a aktywa do tego wykorzystywane są równocześnie je- dynym majątkiem spółki celowej. Wierzytelność uprzywilejowana jest zabez- pieczana na majątku dłużnika (najczęściej nieruchomości, aktywach produk- cyjnych itp.). Wierzytelność mezzaninowa jest natomiast zabezpieczana jedy- nie na prawach udziałowych w spółce, której aktywa stanowią zabezpieczenie dla wierzycieli uprzywilejowanych. Tym sposobem, w razie upadłości lub li- kwidacji spółki celowej pierwszorzędnym przedmiotem zaspokojenia wierzy- 13 P. Zapadka, Finansowanie, s. 50. 14 A. Berman, Risks, s. 998; T. Kawczyński, P. Ziółkowski, Struktura, s. 103; P. Mäntysaari, The Law of Corporate Finance, s. 283–284. 15 P. Mäntysaari, The Law of Corporate Finance, s. 283. 16 T. Kawczyński, P. Ziółkowski, Struktura, s. 102. Szerzej R.R. Zdzieborski, Umowa o pod- porządkowaniu wierzytelności w polskiej praktyce kontraktowej. Zagadnienia wybrane, cz. I, MoP 2003, Nr 12; tenże, Umowa o podporządkowaniu wierzytelności w polskiej praktyce kon- traktowej. Zagadnienia wybrane, cz. II, MoP 2003, Nr 13. 17 Co do ekonomicznego uzasadnienia realizacji projektów za pośrednictwem spółek specjal- nego przeznaczenia zob. P.H. Huang, M.S. Knoll, Corporate finance corporate law and finance theory, Southern California Law Review 2000, Vol. 74, s. 183 wraz z podaną tam literaturą. 4 § 2. Struktura kapitałowa spółki akcyjnej... cieli uprzywilejowanych będą aktywa, na których posiadali oni zabezpiecze- nia. Wierzyciele mezzaninowi są natomiast podporządkowani w ten sposób, że ich zabezpieczeniem są udziały w spółce celowej, co w pewnym uproszeniu oznacza, że przysługuje im jedynie roszczenie do majątku, jaki pozostanie po zaspokojeniu się przez wierzycieli uprzywilejowanych18. Powyższe nie wyjaśnia jednak, czemu spółki decydują się na skorzystanie z instrumentów zamiennych w ramach finansowania mezzaninowego. Kwe- stia ta jest elementem szerszej dyskusji toczonej w ramach nauk ekonomicz- nych, dotyczącej struktury kapitałowej przedsiębiorstw. Jej początek datuje się na publikację w 1958 r. przez F. Modiglianiego oraz M. Millera pracy za- tytułowanej „The Cost of Capital, Corporate Finance and the Theory of In- vestment”19. Praca ta dała podstawę tzw. twierdzeniu Modiglianiego-Millera, które uznawane jest za fundament współczesnych finansów przedsiębiorstw20. Twierdzenie to głosi, że biorąc pod uwagę pewne wyidealizowane założenia, koszt kapitału dla przedsiębiorstwa oraz wartość przedsiębiorstwa są nieza- leżne od struktury jego kapitału. Lapidarnie zatem rzecz ujmując, „struktura kapitału nie ma znaczenia”. Wskazuje się jednak, że to nie twierdzenie samo w sobie dało podstawę do dalszych dociekań nad strukturą finansów przed- siębiorstw, lecz jego założenia. Odwracając je bowiem i twierdząc, że struk- tura kapitału przedsiębiorstwa ma wpływ na jego wycenę, można dojść do wniosku, że czynniki, które będą miały na nią wpływ, są właśnie owymi za- łożeniami, na których twierdzenie Modiglianiego-Millera się opiera21. Odwró- cenie założeń twierdzenia Modiglianiego-Millera umożliwia zatem sformuło- wanie licznych teorii determinujących strukturę kapitałową przedsiębiorstwa. Wiele z nich odnosi się również do instrumentów zamiennych na akcje22. In- teresujące są w szczególności badania empiryczne mające za zadanie zwery- 18 Por. A. Berman, Risks, s. 998–999 wraz z cytowaną tam literaturą. 19 F. Modigliani, M.H. Miller, The Cost of Capital, Corporate Finance and the Theory of In- vestment, American Economic Review 1958, Nr 48, http://www.jstor.org/stable/1809766, dostęp: 20.3.2018 r. 20 P.H. Huang, M.S. Knoll, Corporate, s. 177–178 wraz z podaną tam literaturą. 21 Ibidem, s. 179 wraz z podaną tam literaturą; S. Frydenberg, Theory of Capital Structure – a Review (January 26, 2011). FRIHET OG MANGFOLD, FESTSSKRIFT TIL ODD, G. Arntzen. L. Fallan O. Gustafsson, eds., Trondheim: Tapir/TØH, Tapir Academic Press, NO-7005 Tron- dheim, Norwegia, http://ssrn.com/abstract=556631, dostęp: 20.3.2018 r. 22 J. Liu, L.N. Switzer, Convertible Bond Issuance, Risk, and Firm Financial Policy: A New Approach, International Journal of Business 2013, Vol. 18, Nr 1, s. 5 wraz z cytowaną tam litera- turą; M. Dong, M. Dutordoir, Ch. Veld, Why Do Firms Issue Convertible Bonds? Evidence from the Field, (8.5.2013), http://ssrn.com/abstract=1908476, dostęp: 20.3.2018 r. 5 Rozdział I. Ekonomiczne aspekty finansowania działalności... fikować, czy tezy formułowane w ramach dyskutowanych teorii znajdują od- zwierciedlenie w praktyce23. Okazuje się, że największe poparcie wyrażono dla teorii upatrującej uzasadnienia emisji instrumentów zamiennych jako metody obniżania kuponu odsetkowego (tzw. risk uncertainty rationale). Według jej założeń instrumenty te nie są tak skorelowane z ryzykiem działalności danego przedsiębiorstwa jak prosty dług24. W normalnych warunkach czym ryzykow- niejsza działalność spółki, tym wyższego kuponu odsetkowego oczekują kredy- todawcy. W przypadku instrumentów zamiennych tak jednak nie jest. Wartość kuponu odsetkowego obniżana jest przez dodawany do instrumentu dłużnego element kapitałowy (tzw. equity kicker), przez co ten ostatni nazywany jest cza- sem słodzikiem (sweetener)25. Instrumenty zamienne pozwalają zatem uzyskać finansowanie podmiotom, które w przeciwnym razie mogłyby uzyskać „pro- ste” finansowanie dłużne jedynie na mało satysfakcjonujących dla nich warun- kach. Możliwość obniżenia kuponu odsetkowego wydaje się zatem najbardziej prozaicznym, lecz również i najczęstszym powodem, dla którego spółki sięgają po instrumenty zamienne. Warto jednak podkreślić, że nie jest to powód je- dyny. Z praktycznego punktu widzenia hybrydowość tych instrumentów spra- wia, że są one emitowane w ramach wielu struktur finansowania, trafiając do portfolio inwestycyjnego różnych grup inwestorów. Warto pokrótce omówić powody takiego stanu rzeczy. Instrumenty zamienne mają dla spółek wiele zalet26. Po pierwsze, o czym była już mowa, ich emisja wiąże się z obniżonym kuponem odsetkowym w po- równaniu do zwykłych instrumentów dłużnych. Przyjmuje się bowiem, że obniżone oprocentowanie pożyczonych środków rekompensowane jest opcją na akcje, jaka wbudowana jest w emitowany instrument. Innymi słowy, róż- nica pomiędzy obniżonym oprocentowaniem instrumentu zamiennego w sto- sunku do standardowego oprocentowania długu dla danego emitenta jest ceną płaconą za opcje na akcje. Po drugie, z ekonomicznego punktu widzenia emi- tent „z góry” otrzymuje zapłatę za jeszcze niewyemitowane prawa udziałowe27, 23 M. Dong, M. Dutordoir, Ch. Veld, Why, s. 1 i n. 24 M.J. Brennan, E.S. Schwartz, The case for convertibles, Journal of Applied Corporate Fi- nance 1988, Nr 3, s. 58. 25 Tak np. W.A. Klein, The Convertible Bond A Peculiar Package, University of Pennsylvania Law Review 1975, Vol. 123, Nr 3, s. 558. 26 Dalsza część wywodu bazuje na zestawieniu zaprezentowanym w J. Taylor, R.M. Flanigan, Convertible Bonds. An issuer’s Guide (European Edition), Mayer Brown 2013, s. 2–3, https:// www.mayerbrown.com/Convertible-Bonds-An-Issuers-Guide-10-17-2013/, dostęp: 20.3.2018 r. 27 Dotyczy to obligacji zamiennych. 6 § 2. Struktura kapitałowa spółki akcyjnej... których cena wyznaczana jest często powyżej ceny rynkowej. Jeśli zatem zarząd spółki uważa bieżącą cenę rynkową jej akcji za zbyt niską, emisja instrumentów zamiennych jest alternatywą dla emisji akcji zwykłych. Z tym stwierdzeniem łączy się punkt trzeci. W piśmiennictwie ekonomicznym przyjmuje się bo- wiem, że instrumenty zamienne – jako źródło finansowania – mogą stanowić funkcjonalny ekwiwalent wkładów wnoszonych przez udziałowców spółki28. Ich zaletą jest jednak to, że w chwili ich emisji nie powodują rozwodnienia dotychczasowych udziałowców, co często może być dla spółki lub jej akcjona- riuszy dużą wartością. Po czwarte, jeśli ocena zarządu co do niedowartościo- wania akcji spółki okaże się zasadna i kurs akcji wzrośnie, obligacje zamienne zostaną prawdopodobnie konwertowane, przez co pożyczone środki nigdy nie będą musiały być zwrócone. Po piąte wreszcie, zwraca się uwagę na szerokie grono inwestorów mogących być zainteresowanymi nabyciem instrumentów zamiennych, jako że do ich grona należeć będą nie tylko fundusze papierów dłużnych, lecz również inne podmioty, stosujące bardziej złożone strategie in- westycyjne. Emisja instrumentów zamiennych wiąże się z pewnymi niedogodnościami. Po pierwsze, choć ich emisja nie rozwadnia dotychczasowych udziałowców w chwili jej przeprowadzania, to jednak takie rozwodnienie może pojawić się na etapie późniejszym. Mimo że spółka może przedsięwziąć szereg środków nakierowanych na wyeliminowanie lub złagodzenie skutków tego rozwodnie- nia29, to bez wątpienia jest to okoliczność, z którą należy się liczyć. Podkreśla się, że częstokroć problem ten sprowadzać się będzie w swojej istocie do rela- cji z dotychczasowymi akcjonariuszami. Nie należy bowiem tracić z pola wi- dzenia faktu, że w wielu krajach na straży dotychczasowego stanu posiadania akcjonariuszy stoi prawo pierwszeństwa (w prawie polskim nazwane prawem poboru). Jego wyłączenie w drodze stosownej uchwały wiąże się częstokroć z koniecznością sprostania rygorystycznym wymogom dotyczącym np. kwa- lifikowanej większości głosów lub innym wymaganiom formalnym. Decyzja co do emisji instrumentów zamiennych musi uwzględniać tę okoliczność. Po drugie, pewnym problemem może być rozminięcie się oczekiwań zarządu co do zachowania kursu akcji z rzeczywistością, jeśli przyczyną emisji obligacji zamiennych była niechęć do kreowania praw udziałowych po zaniżonej cenie. Jeśli kurs tych ostatnich nie będzie na tyle atrakcyjny, by wierzyciele zdecy- s. 2. 28 P. Mäntysaari, The Law of Corporate Finance, s. 287; J. Taylor, R.M. Flanigan, Convertible, 29 J. Taylor, R.M. Flanigan, Convertible, s. 19–20. 7 Rozdział I. Ekonomiczne aspekty finansowania działalności... dowali konwertować się na akcje, to spółka zobowiązana będzie zwrócić po- życzone środki. Może to spowodować presję płynnościową po stronie spółki, zmuszając ją w efekcie do zaciągnięcia kolejnych pożyczek. Po trzecie wresz- cie, zwraca się uwagę na potencjalny, negatywny wpływ emisji instrumentów zamiennych na bieżącą, rynkową cenę akcji. Chodzi tu w szczególności o in- westorów sprzedających akcje danego emitenta „na krótko” tylko po to, by następnie wykonać prawo zamiany. Jeśli cena zamiany została ustalona jako zmienna, podążająca za rynkową ceną akcji, to oczywisty jest wniosek, że czym jest ona niższa, tym więcej akcji w końcowym rozrachunku otrzymają posia- dacze obligacji zamiennych30. Instrumenty zamienne na akcje posiadają również szereg zalet dla inwe- storów. Po pierwsze, cechują się one tą właściwością, że bez względu na kie- runek, w którym poruszać się będzie cena powiązanych z nimi akcji, zawsze zapewniają one pewną minimalną (stałą lub zmienną w zależności od przy- jętego oprocentowania) stopę zwrotu. Co więcej, jeśli ich posiadacz nie zde- cyduje się na konwersję, to zawsze przysługiwać mu będzie roszczenie o wy- kup. Warto jednak podkreślić, że specyfiką tych instrumentów jest niższy niż w przypadku „prostych” (vanilla) obligacji kupon odsetkowy. Z tego względu, jeśli cena akcji emitenta nie wzrośnie o wartość większą niż kupon odsetkowy płacony przez tego emitenta, to stopa zwrotu z obligacji zamiennych zawsze będzie niższa niż stopa zwrotu z „prostych” obligacji. Jeśli jednak cena ak- cji wzrośnie ponad cenę zamiany, to wierzyciele z tytułu tych instrumentów partycypują w tym wzroście na równi z dotychczasowymi akcjonariuszami. W każdej bowiem chwili, jeśli z warunków emisji nie wynika nic innego, mogą oni przekształcić relację łączącą ich ze spółką z kontraktowej na korporacyjną. Po drugie, mezzaninowy charakter tych instrumentów lokuje ich posiadaczy w określonej sytuacji prawnej w przypadku upadłości emitenta. Cieszą się oni bowiem takim samym pierwszeństwem zaspokojenia co inni wierzyciele nie- zabezpieczeni, a wyższym niż akcjonariusze. 30 Z tego względu tego typu instrumenty nazywa się czasem death spiral convertibles, gdyż ich emisja inicjuje „spiralę śmierci”, w której czym niższa cena rynkowa akcji, tym więcej akcji spółka musi wyemitować. Zob. P. Hillion, T. Vermaelen, Death Spiral Convertibles (May 2001). AFA 2002 Atlanta Meetings, http://ssrn.com/abstract=273488, dostęp: 20.3.2018 r. 8 Rozdział II. Hybrydowe papiery wartościowe w perspektywie historycznej i prawno-porównawczej § 1. Rys historyczny Impulsem dla rozwoju obligacji zamiennych stał się postępujący proces bu- dowy sieci kolejowej w Ameryce Północnej, który w drugiej połowie XIX w. zaczął gwałtownie nabierać tempa. Jednym z głównych źródeł finansowania tej ekspansji były dłużne papiery wartościowe, obejmowane zarówno przez miejscowych, jak i europejskich inwestorów. Co charakterystyczne, inwestorzy europejscy, znajdujący się tysiące kilometrów od miejsca finansowanej przez nich inwestycji, preferowali bezpieczniejsze aktywa, przynoszące stałą stopę zwrotu1. Z czasem jednak zaczęto dostrzegać rosnący potencjał spółek kolejo- wych, co zaczęło przekładać się na poszukiwania instrumentów gwarantują- cych zarówno pewien stały zysk, jak i pozwalających czerpać korzyści ze wzro- stu wartości przedsiębiorstwa emitenta. Samo powstanie obligacji zamiennych tradycyjnie wiązane jest z amery- kańskim rynkiem papierów wartościowych, w szczególności ze spółką Erie Railroads. Z nią też kojarzona jest postać inwestora D. Drew, który przez pe- wien okres był jej skarbnikiem. Emitowała ona m.in. obligacje zamienne, które – z braku stosownych regulacji ograniczających takie działania – mogły być na- stępnie swobodnie nabywane lub zbywane przez osoby, które dziś nazwaliby- śmy insiderami. Do takich osób należał m.in. sam D. Drew, którego legendarne spekulacje z 1857 r. warto pokrótce opisać. Znana jest m.in. historia, kiedy in- westor ten sprzedał na krótko pokaźne ilości akcji spółki Erie Railroads. Prze- ciwko niemu zagrał ówczesny potentat przemysłowy, C. Vanderbilt. C. Van- derbilt liczył, że D. Drew nie będzie w stanie wywiązać się ze swojego zobowią- 1 J.W. Markham, A financial, s. 166; J.B. Baskin, P.J. Miranti Jr., A history of corporate finance, Cambridge, 1997, s. 147–148. 9 Rozdział II. Hybrydowe papiery wartościowe w perspektywie... zania do odkupu sprzedanych na krótko akcji. Nie wiedział jednak, że D. Drew był w posiadaniu obligacji zamiennych na akcje Erie Railroads, dzięki czemu mógł on zwrócić pożyczone uprzednio akcje, wykonując prawo zamiany2. Co interesujące, Erie Railroads emitowała w tamtym czasie również odmianę ob- ligacji zamiennych pozwalającą na zamianę pomiędzy obligacjami i akcjami w każdym momencie w obie strony, według wyboru posiadacza. Konstrukcja ta opisywana jest jako „unikalna w historii Wall Street”, gdyż dawała D. Drew do dyspozycji idealny instrument spekulacji3. Obligacje te odegrały zresztą nie- małą rolę w wojnie o kontrolę nad Erie Railroads, jaka rozegrała się pomiędzy tzw. gangiem Erie, którego członkiem był D. Drew a C. Vanderbiltem, przegra- nej przez tego ostatniego4. Druga połowa XIX w. to również okres, kiedy w Stanach Zjednoczonych zaczęło pojawiać się pierwsze orzecznictwo dotyczące zamiennych papierów wartościowych5. I choć komentatorzy z lat 20. XX w. wskazywali, że obliga- cje zamienne były w tamtych czasach instrumentami relatywnie słabo rozpo- znanymi, to dzięki zasługom kształtującego się wówczas orzecznictwa zostało przesądzonych wiele z ich podstawowych cech konstrukcyjnych. Chodziło tu przede wszystkim o takie elementy, jak zobowiązanie emitenta do dostarczenia akcji po przedłożeniu dokumentu obligacji, konstrukcja umowy przyznającej prawo konwersji, jeśli ta została oddzielona od obligacji, czy kwestia terminu, w którym zamiana była możliwa6. Znamienny jest przy tym fakt, że już od samego początku dopuszczal- ność emisji obligacji zamiennych na rynku amerykańskim nie budziła więk- szych wątpliwości prawnych. Pierwsze orzeczenia zapadłe na tle tej instytu- cji raczej potwierdzały konstrukcje stosowane w praktyce obrotu, niż je de- finiowały7. W dużej mierze przyczyniła się do tego elastyczna infrastruktura 2 J.W. Markham, A financial, s. 257. 3 Ibidem. 4 Ibidem, s. 257–260. 5 Według komentarza A.A. Berle Jr., problematyka warrantów na akcje dołączonych do ob- ligacji pojawiła się po raz pierwszy w 1861 r., w orzeczeniu Van Allen v. Illinois Central R. R., 7 Bosw. 515 (N. Y. Super. Ct. 1861). Por. A.A. Berle Jr., Convertible Bonds and Stock Purchase Warrants, The Yale Law Journal 1927, Vol. 36, No. 5, s. 649. W innym miejscu autor wskazuje jednak, że mimo upływu ponad pół wieku od pojawienia się pierwszego orzecznictwa, to do mo- mentu publikacji artykułu A.A. Berle’a Jr. „praktyka emisji obligacji zamiennych oraz warrantów subskrypcyjnych była wciąż w fazie dzieciństwa”, tenże, Convertible, s. 666. 6 Ibidem, s. 649–651. 7 Por. orz. Hotchkiss v. Nat l Banks, 21 Wall. 354, at 355 (U. S. 1874) cytowane przez A.A. Berle Jr., w którym sąd stwierdził, że dodatkowa umowa przyznająca prawo zamiany „[n]adaje 10 § 1. Rys historyczny prawna, na podstawie której obligacje te mogły być emitowane. Judykatura i piśmiennictwo prawnicze wychodziły bowiem ze słusznego założenia, że ob- ligacja zamienna jest – w pewnym uproszczeniu – umową o dostarczenie ak- cji. Przyjmowano zatem, że elementem zobowiązania spółki jest posiadanie tych akcji z chwilą wykonania przez uprawnionego prawa zamiany. Kwestią drugorzędną było natomiast, czy w celu spełnienia świadczenia spółka wyemi- tuje nowe akcje czy też skupi z rynku już istniejące8. Zobowiązanie z tytułu obligacji zamiennej mogło być zatem spełnione przez wydanie akcji własnych (treasury shares) lub przeprowadzenie emisji nowych. W tym ostatnim przy- padku posługiwano się tzw. kapitałem autoryzowanym, czyli pewną maksy- malną liczbą akcji podaną w statucie spółki, których emisja była dopuszczalna bez konieczności uzyskiwania dodatkowego upoważnienia ze strony akcjona- riuszy9. Podkreślano, że to rolą spółki jest wywiązać się z zawartej umowy, bądź przez uprzednie zadbanie o określenie pułapu kapitału autoryzowanego na odpowiednio wysokim poziomie, bądź przez przeprowadzenie skupu. Nie było rolą sądu przymuszanie akcjonariuszy do głosowania za emisją akcji. Wy- starczającej ochrony upatrywano w odpowiedzialności odszkodowawczej. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że ze względu na asymetrię informa- cyjną zachodzącą pomiędzy emitentami a inwestorami, XIX w. upłynął ra- czej pod znakiem finansowania spółek prostym długiem, częstokroć zabezpie- czonym na aktywach emitenta10. Zmiana tej tendencji przypadła na początek XX w., kiedy to strukturę kapitałową spółek częściej zaczęły wzbogacać takie instrumenty jak obligacje zamienne czy obligacje z prawem pierwszeństwa. Coraz częściej bowiem opcja na akcje inkorporowana w tych instrumentach przywilej posiadaczowi obligacji, by za jej okazaniem i okazaniem dołączonego do niej certyfikatu, otrzymano akcje ”, tenże, Convertible, s. 649. 8 Znamienne jest tu stwierdzenie A.A. Berle Jr., że „[d]opóki nie nadejdzie dzień rozliczenia, spółka może się uważać za wolną, w tym dniu musi natomiast dostarczyć akcje, jeśli zaś ich nie ma, odpowiada odszkodowawczo”. Por. A.A. Berle Jr., Convertible, s. 664. 9 Obok zgody na emisję akcji często również wymagana była zgoda akcjonariuszy na emisję samych instrumentów zamiennych. Już w latach 20. XX w. A.A. Berle Jr. wyraźnie podkreślał, że nie można przyjąć, iż zgoda na emisję instrumentów zamiennych jest równocześnie zgodą na emi- sję samych akcji, gdyż są to dwie, niezależne i odmienne od siebie kwestie. W przeszłości zdarzały się bowiem nadużycia, jak choćby miało to miejsce w przypadku wspominanej spółki Erie Railro- ads, gdzie upoważnienie do emisji akcji zostało uznane równocześnie za upoważnienie do emisji instrumentów zamiennych, co ograniczało kontrolę akcjonariuszy nad emisją instrumentów mo- gących prowadzić do osłabienia ich pozycji ekonomicznej i prawnej w spółce. Por. A.A. Berle Jr., Convertible, s. 665–666. Por. również L.D. Solomon, D.E. Schwartz, J.D. Bauman, E.J. Weiss, Cor- porations. Law and policy. Materials and problems, St. Paul 1994, s. 239–241. 10 J.B. Baskin, P.J. Miranti Jr., A history, s. 154. 11 Rozdział II. Hybrydowe papiery wartościowe w perspektywie... postrzegana była jako zamiennik dla tradycyjnych zabezpieczeń na aktywach. Jak podają J.B. Baskin oraz P.J. Miranti Jr., w latach 1901–1914 większość ame- rykańskich obligacji korporacyjnych było wzbogaconych o cechę zamienności na akcje11. Z czasem obligacje zamienne przywędrowały do Europy. Warto tu w szcze- gólności zwrócić uwagę na niemiecki porządek prawny, w którym bezpo- średnie uregulowanie obligacji zamiennych nastąpiło w latach 30. XX w. Jak wskazuje H. Merkt, bezpośrednią przyczyną tego stanu rzeczy były naduży- cia, które w latach 20. XX w. miały miejsce na rynku dłużnych papierów war- tościowych12. Ustawodawca niemiecki stanął wtedy przed koniecznością ure- gulowania procedury wykonywania prawa zagwarantowanego w obligacjach zmiennych przy uwzględnieniu jednak dorobku germańskiej kultury praw- nej13. Efektem tego był § 194 i n. projektu prawa akcyjnego z 1930 r. Finalnie jednak instytucja warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego znalazła się w prawie akcyjnym z 1937 r. pod postacią § 159–168, skąd następnie została przeniesiona do § 192–201 AktG14. W Polsce pierwsza regulacja prawna odnosząca się do obligacji zamien- nych pojawiła się dopiero w ObligU95. Ustawa o obligacjach z 27.9.1988 r.15 nie zawierała bowiem na ich temat żadnej wzmianki. Przyjęte rozwiązanie le- gislacyjne nie było jednak wolne od wątpliwości. W dużej mierze spowodo- wane było to tym, że KH zawierał tylko jeden tryb podwyższenia kapitału ak- cyjnego, który nie był dostosowany do procesu wykonywania prawa zamiany z obligacji zamiennej. W szczególności nie było jasne, czy konieczne jest prze- prowadzenie „podwyższenia rozłożonego w czasie”, tj. podjęcie pierwotnej uchwały o podwyższeniu kapitału akcyjnego, po której następować by miały „cząstkowe” uchwały o podwyższeniu, opiewające na liczbę akcji wydanych w związku z zamianą obligacji, czy też wystarczające było powzięcie jednej uchwały o podwyższeniu, po której zarząd kolejno zgłaszałby do sądu rejestro- wego akcje wydawane uprawnionym. Pomimo licznych wysiłków ówczesnej 11 Ibidem, s. 155. 12 H. Merkt, w: K. Schmidt, M. Lutter (red.), Aktiengesetz. Kommentar, t. 2, Kolonia 2010, 13 Por. również M. Romanowski, Warunkowe, s. 7–8. 14 Za H. Merkt, w: K. Schmidt, M. Lutter (red.), Aktiengesetz, s. 2551 oraz R. Veil, w: K. Schmidt, M. Lutter (red.), Aktiengesetz, s. 2430. 15 Ustawa o obligacjach z 27.9.1988 r. (Dz.U. Nr 34, poz. 254). s. 2551. 12 § 2. Warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego... doktryny nakierowanych na rozwianie tych wątpliwości16 problem okazał się na tyle poważny, że twórcy KSH zdecydowali się na wprowadzenie do pol- skiego porządku prawnego nowej instytucji – warunkowego podwyższenia ka- pitału zakładowego – jako infrastruktury prawnej przeznaczonej wykonywa- niu szeroko rozumianego prawa do objęcia akcji. § 2. Warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego w światowych porządkach prawnych. Regulacja niemiecka jako rozwiązanie modelowe I. Uwagi wprowadzające Przed przejściem do szczegółowej charakterystyki warunkowego podwyż- szenia kapitału zakładowego w polskim porządku prawnym konieczne jest po- czynienie paru uwag porównawczych. Komentarza wymaga bowiem to, w jaki sposób w innych krajach jest zapewniana infrastruktura prawna konieczna dla emisji instrumentów inkorporujących prawo nabycia akcji. Warto przy tym zaznaczyć, że jest to zadanie o tyle złożone, iż większość ustawodawstw pod- danych analizie nie zawiera bezpośredniego odpowiednika instytucji będącej przedmiotem niniejszego opracowania. W związku z tym konieczne staje się poszukiwanie jej funkcjonalnego ekwiwalentu. Na potrzeby niniejszego roz- działu analizie zostały poddane porządki prawne takich krajów, jak: Niemcy, Austria, Szwajcaria, Francja, Holandia, Dania, Hiszpania, Luksemburg, Cze- chy, Turcja oraz Wielka Brytania i Stany Zjednoczone. Taki dobór był podyk- towany kilkoma względami. Po pierwsze, naturalne jest sięgnięcie do niemiec- kiego porządku prawnego, jako że polski model warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego jest wprost wzorowany na tamtejszych rozwiązaniach17. 16 Por. M. Romanowski, Uchwała o emisji obligacji zamiennych, PPH 1997, Nr 3; M. Grzybek, Emisja obligacji zamiennych przez spółkę akcyjną, PUG 1997, Nr 2; A.B. Mirecki, Uchwała walnego zgromadzenia akcjonariuszy o emisji obligacji zamiennych na akcje, Pr.Sp. 1998, Nr 6; tenże, Tryb podwyższenia kapitału akcyjnego w drodze emisji obligacji zamiennych na akcje, Pr.Sp. 1998, Nr 12; L. Sobolewski, Obligacje zamienne – nowy instrument na rynku kapitałowym, PPH 1997, Nr 2; M. Grzybczyk, Wyłączenie prawa poboru akcji w związku z emisją obligacji zamiennych, MoP 1998, Nr 2. 17 Bliższa analiza porównawcza rozwiązań niemieckich zostanie poczyniona przy okazji roz- ważań szczegółowych w dalszej części pracy. O rozwiązaniu niemieckim w ogólności por. M. Ro- manowski, Warunkowe, s. 7 i n. 13 Rozdział II. Hybrydowe papiery wartościowe w perspektywie... Argument ten uzasadnia również analizę porządków wywodzących się z kręgu tej samej kultury prawnej, tj. Austrii i Szwajcarii oraz Turcji. Dobór ostatniego z wymienionych krajów, choć na pierwszy rzut oka może wydawać się zasko- czeniem, staje się jasny, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że Turcja stosunkowo niedawno wprowadziła konstrukcję warunkowego podwyższenia kapitału za- kładowego do swojego porządku prawnego18. Podobnie jak w przypadku Pol- ski, przyjęte tam rozwiązanie jest silnie wzorowane na modelu germańskim19. Dobór pozostałych europejskich porządków prawnych uzasadniony jest nato- miast dbałością o reprezentatywną bazę prawno-porównawczą. Kluczowe jest tu również zasygnalizowanie roli Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, jako że to z tego ostatniego państwa wywodzą się instrumenty, których funk- cjonowanie w obrocie prawnym stało się bezpośrednią przyczyną wprowadze- nia instytucji warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego. W tym miejscu należy jednak poczynić pewne zastrzeżenie. Przeprowa- dzone badania pokazują bowiem, że nie wydaje się zasadny szczegółowy opis poszczególnych porządków prawnych. Zamiast tego bardziej przydatna wy- daje się być prezentacja omawianych jurysdykcji na większym poziomie ogól- ności, polegającym na wyodrębnieniu rozwiązań modelowych oraz przypi- saniu do nich poszczególnych państw20. Można wyróżnić dwa takie modele. Pierwszy z nich, z braku lepszego ekwiwalentu terminologicznego, może być zwany modelem podwyższenia uniwersalnego. Drugi będzie natomiast nazy- wany modelem podwyższenia specjalistycznego. Terminologia ta została przy- jęta ze względu na to, czy w danym porządku prawnym wprost wyróżniana jest instytucja warunkowego podwyższenia kapitału zakładowego czy też jej cele są osiągane przy pomocy innych, najczęściej bardziej ogólnych konstruk- 18 Nowy turecki kodeks handlowych wszedł w życie 1.7.2012 r. Podaję za S. İçtem, Condi- tional capital increase system as a new corporate financing structure, Legal Journal of Bank and Finance Law 2012, Vol. 1, Nr 2, s. 2, http://ictemlegal.com/2017/08/30/a-new-era-in-corporate-fi- nancing-2/, dostęp: 20.3.2018 r. 19 W przypadku Turcji wyraźnie widać inspirację rozwiązaniem szwajcarskim. Por. uwagi oraz literaturę powołaną przez S. İçtem, Conditional, s. 4–5. 20 M. Romanowski proponuje natomiast inne podejście metodologiczne, polegające na po- dziale porządków prawnych na te, w których ochrona dotychczasowych akcjonariuszy przed roz- wodnieniem z tytułu emisji instrumentów dających prawo do objęcia akcji regulowana jest w pra- wie korporacyjnym (prawie spółek oraz statutach spółek) oraz te, w których ochrona ta jest do- meną prawa umów, tenże, w: S. Sołtysiński (red.), System Prawa Prywatnego, t. 17B, Prawo spółek kapitałowych, Warszawa 2016, s. 898–899. Podobne podejście metodologiczne zostało zastoso- wane w niniejszej pracy przy okazji charakterystyki polskiego modelu ochrony uprawnionych z tytułu prawa do objęcia akcji. 14 § 2. Warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego... cji. Kryterium to wymaga słowa wyjaśnienia. Otóż jedną z różnic, jaka wy- raźnie daje się zaobserwować pomiędzy prawem spółek krajów anglosaskich a prawem krajów Europy kontynentalnej, jest alokacja kompetencji do podej- mowania kluczowych decyzji korporacyjnych. Jakkolwiek szczegółowe omó- wienie tej kwestii wykracza poza ramy niniejszego opracowania, to wystarczy powiedzieć, że prawo spółek wielu państw Europy kontynentalnej określa ka- talog spraw, dla których wymagana jest uchwała organu stanowiącego. Dele- gacja kompetencji do podjęcia decyzji określonych w takim katalogu na inny organ spółki jest bądź niemożliwa bądź dalece utrudniona. Do tych spraw na- leży m.in. podwyższenie kapitału zakładowego oraz emisja instrumentów za- miennych na akcje lub dających prawo nabycia akcji21. W krajach anglosaskich, w szczególności w Stanach Zjednoczonych, gdzie prawo spółkowe jest domeną legislatur stanowych, zasada ta ukształtowana jest odmiennie. Co do zasady to organ wykonawczy spółki – o ile jej statut nie stanowi inaczej – ma prawo decydowania o emisji akcji w ramach ustalonego w statucie pułapu kapitału autoryzowanego22. Różnica pomiędzy tymi kręgami kultury prawnej sprowa- dza się więc do zakresu kompetencji organu zarządzającego do samodzielnego przeprowadzenia procedury podwyższeniowej lub, ujmując tę kwestię z in- nej perspektywy, do zakresu kontroli akcjonariuszy nad całym procesem. Nie jest zatem możliwe przeprowadzenie wyraźnej linii podziału np. na systemy, w których kompetencja do podwyższenia kapitału zakładowego w celu emi- sji instrumentów zamiennych na akcje lub dających prawo nabycia akcji spo- czywa po stronie organu zarządzającego i systemy, gdzie kompetencja ta leży po stronie organu stanowiącego. W każdym bowiem ze wspomnianych przy- padków dla skutecznego przeprowadzenia emisji akcji wymagany jest udział tak organu zarządzającego, jak i stanowiącego. Różnice zasadzają się natomiast na kwestii zakresu autonomii tego pierwszego względem drugiego. I tak, naj- większy stopień niezależności przewidują co do zasady porządki anglosaskie, najmniejszy zaś – germańskie i od nich pochodne. Co więcej, cechą tej ostat- niej grupy porządków prawnych zdaje się być wprowadzenie dodatkowej in- stytucji, którą jest właśnie warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego. Z jednej strony tworzy ona infrastrukturę prawną dla emisji instrumentów zamiennych lub dających prawo nabycia akcji, z drugiej zaś strony pozwala 21 Por. art. 68 dyrektywy 2017/1132. 22 Por. § 6.01 oraz § 6.21 MBCA. Co wymaga podkreślenia, nie jest to ten sam kapitał au- toryzowany, o którym mówi § 6.01 MBCA, a raczej ekwiwalent polskiego kapitału docelowego. Por. sekcja 551 CA, § 202 AktG, art. 297 SCA, art. 651 SCO, § 511 CCC oraz art. L225-129-1 FCC. 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: