Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00155 009796 11018010 na godz. na dobę w sumie
Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej - ebook/pdf
Warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 276
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-594-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Opracowanie stanowi interdyscyplinarne studium badań nad instytucją warunkowego zawieszenia wykonania kary z perspektywy analizy dogmatycznej w płaszczyźnie prawa karnego materialnego i wynikających z niego implikacji w sferze proceduralnej oraz szeroko pojętej praktyki stosowania prawa karnego: sędziowskiej, prokuratorskiej i adwokacko-radcowskiej. Wiele miejsca poświęcono zagadnieniom z zakresu teorii i filozofii prawa karnego, umiejętnie eksponując przy tym ich wymiar praktyczny. Omówiono m.in. ustawowe przesłanki stosowania warunkowego zawieszenia, jego wady i zalety, obowiązki probacyjne związane z poddaniem sprawcy próbie.

Autorami monografii są pracownicy nauki reprezentujący wiodące ośrodki uniwersyteckie i jednostki naukowe, a także przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, prokuratorzy, sędziowie sądów powszechnych, adwokaci, radcy prawni.

Adresaci:
Książka skierowana jest nie tylko do przedstawicieli nauki i studentów, lecz także do tych, dla których środki probacyjne mają znaczenie zawodowe.

'[...] do rąk Czytelnika oddane zostanie bardzo dobre dzieło, o szczególnych walorach teoretycznych i praktycznych, które dogłębnie analizuje problematykę warunkowego zawieszenia wykonania kary w sposób panoramiczny i atrakcyjny w swej formie [...].' - z recenzji Profesora zw. Mariana Filara.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

warunkowe zawieszenie wykonania kary w założeniach nowej polityki karnej redakcja naukowa Andrzej Adamski, Marcin Berent, Michał Leciak Paweł Burzyński, Paweł Daniluk, Tomasz Darkowski Piotr Gensikowski, Violetta Konarska-Wrzosek Alicja Ornowska, Jan Skupiński, Wojciech Sych Jarosław Utrat-Milecki, Katarzyna Witkowska-Rozpara Robert Zawłocki MONOGRAFIE WARSZAWA 2016 Wydanie publikacji zostało dofi nansowane przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Stan prawny na 1 października 2016 r. Recenzent Prof. dr hab. Marian Filar Wydawca Małgorzata Stańczak Redaktor prowadzący Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne Michał Dymiński Łamanie Andytex Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN 978-83-8092-594-6 ISSN 1897-4392 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów / 11 Przedmowa / 13 Część I Warunkowe zawieszenie wykonania kary w świetle założeń nowej polityki karnej / 19 Robert Zawłocki Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania z perspektywy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego / 21 Wprowadzenie / 21 Nowe ujęcie ultima ratio kary pozbawienia wolności / 23 Nowa materialna podstawa łagodniejszego karania / 24 Nowa formuła art. 69 k.k. / 26 Nowa formuła art. 70 k.k. / 27 Problematyka obowiązków probacyjnych / 29 Nowa formuła art. 75 k.k. / 30 Nowy przepis art. 75a k.k. / 31 Nowa formuła kary ograniczenia wolności / 32 Nowy przepis art. 37a k.k. / 36 Nowy przepis art. 37b k.k. / 38 Wykreślenie przepisu § 2 art. 58 k.k. / 38 Nowa formuła art. 107 k.k. / 39 Podsumowanie / 40 5 Spis treści Tomasz Darkowski Warunkowe zawieszenie wykonania kary – próba oceny potencjalnego wpływu nowelizacji na politykę karną / 42 Wprowadzenie / 42 Obraz praktyki / 45 Negatywne skutki nadmiernego stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary / 50 Prognozy na przyszłość / 56 Podsumowanie / 58 Paweł Burzyński Zmiany normatywne w zakresie instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności – uwagi praktyczne / 60 Część II Warunkowe zawieszenie wykonania kary w świetle filozofii karania i doświadczeń praktycznych / 65 Jarosław Utrat-Milecki Instytucja warunkowego zawieszenia kary z perspektywy typologii kar. Szkic penologiczny na temat wybranych kwestii reformy prawa karnego / 67 Wprowadzenie / 67 Początki: system common law / 68 Uwarunkowania upowszechnienia instytucji warunkowego zawieszenia kary / 69 O rozwoju instytucji warunkowego zawieszenia kary w Europie kontynentalnej / 75 Uwagi o warunkowym zawieszeniu wykonania kary w kodeksie karnym z 1932 r. / 77 Tendencje rozwojowe instytucji prostego warunkowego zawieszenia kary i probacji / 80 Uwagi na temat warunkowego zawieszenia kary pod rządami kodeksu karnego z 1997 r. / 82 Rozróżnienie pojęć warunkowego zawieszenia wykonania kary, probacji i tzw. kar wolnościowych / 92 6 Spis treści Warunkowe zawieszenie wykonania kary / 93 Probacja, pojęcie i uwagi krytyczne de lege desiderata / 94 Geneza współczesnych kar wolnościowych / 100 Uwaga o problemach prawnoporównawczych synchronicznych / 106 Kwestia wykorzystania analiz prawnoporównawczych – diachronicznych / 111 Uwagi odnośnie do potrzeby badań ideowych podstaw karania / 119 Podsumowanie / 121 Katarzyna Witkowska-Rozpara Idea wolności kontrolowanej skazanego na karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Uwagi na tle nowelizacji kodeksu karnego z dnia 20 lutego 2015 r. / 131 Wprowadzenie / 131 Polityka karna w Polsce / 132 Założenia reformy / 139 Podsumowanie / 150 Wojciech Sych Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym na tle zmian w prawie karnym. Próba oceny w świetle doświadczeń sędziowskich / 153 Wprowadzenie / 153 Wyjątkowy charakter instytucji / 154 Rola orzecznictwa / 157 Po nowelizacji / 160 Podsumowanie / 162 Część III Dogmatyczne problemy ujęcia instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary w świetle zmian kodeksu karnego / 165 Violetta Konarska-Wrzosek Ustawowe przesłanki stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary po nowelizacji kodeksu karnego / 167 Wprowadzenie / 167 7 Spis treści Podstawy prawne i przesłanki upoważniające sąd do warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności / 168 Podmiotowe wyłączenia spod możliwości stosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności w znowelizowanym art. 69 k.k. / 177 Podsumowanie / 180 Jan Skupiński Zalety i wady instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary po nowelizacji kodeksu karnego / 182 Wprowadzenie / 182 Zalety dokonanych zmian / 185 Wady nowelizacji / 189 Paweł Daniluk Obligatoryjne zarządzenie wykonania kary po nowelizacji kodeksu karnego z dnia 20 lutego 2015 r. z perspektywy konstytucyjnej / 196 Podstawy obligatoryjnego zarządzenia wykonania kary i ich kontekst normatywny / 196 Perspektywa konstytucyjna – jej specyfika i konsekwencje / 205 Prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnej z wymogami sprawiedliwości (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) / 208 Prawo do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP) / 217 Zasada domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP) / 221 Podsumowanie / 231 Alicja Ornowska O probacyjności grzywny na tle innych środków prawnokarnych – uwagi w kontekście zmian nowelizacyjnych kodeksu karnego / 233 Wprowadzenie / 233 Uwarunkowania normatywne i teleologiczne instytucji warunkowego zawieszenia grzywny w katalogu środków penalnych / 235 Probacyjność grzywny – pożądana, zbędna, nierealna? / 238 Podsumowanie / 244 8 Spis treści Piotr Gensikowski Obowiązki probacyjne związane z poddaniem sprawcy próbie w świetle najnowszych zmian kodeksu karnego / 245 Wprowadzenie / 245 Fakultatywność a obligatoryjność nałożenia obowiązków probacyjnych / 246 Liczba obowiązków probacyjnych / 250 Sposób wykonania obowiązków probacyjnych przez sprawcę / 251 Katalog obowiązków probacyjnych / 254 Podsumowanie / 256 Wykaz piśmiennictwa / 259 Wykaz orzecznictwa / 268 Wykaz źródeł prawa / 270 Wykaz glos / 271 Wykaz opinii prawnych / 271 Wykaz materiałów prasowych / 271 Wykaz stron internetowych / 271 Varia / 272 O Autorach / 273 9 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów ENA k.k. k.k.w. kodeks karny z 1932 r. k.k. z 1969 r.; kodeks karny z 1969 r. k.p.k. KZS nowela z dnia 20 lutego 2015 r.; nowelizacja z dnia 20 lutego 2015 r. LEX NP europejski nakaz aresztowania ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 60, poz. 571 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 13, poz. 94 z późn. zm.) – uchylona ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1749) Krakowskie Zeszyty Sądowe ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych in- nych ustaw (Dz. U. poz. 396) system informacji prawnej LEX Nowe Prawo OSNKW Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba OSNwSK Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Spra- wach Karnych 11 Wykaz skrótów OTK OTK-A PiP Prok. i Pr. SA SN TK Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria A Państwo i Prawo Prokuratura i Prawo sąd apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny 12 Przedmowa Przedmowa Przedmowa Oddając do rąk Czytelnika tę książkę, wypada wyjaśnić jej genezę i za- sygnalizować najistotniejsze z omawianych w niej zagadnień. Jest ona zbiorem referatów przedstawionych na Ogólnopolskiej Konferencji Na- ukowej Warunkowe zawieszenie wykonania kary w świetle założeń poli- tyki karnej z perspektywy nowelizacji Kodeksu karnego, która odbyła się w dniu 10 czerwca 2015 r. w Toruniu z inicjatywy i dzięki staraniom or- ganizacyjnym pracowników Katedry Prawa Karnego i Polityki Krymi- nalnej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W konferencji wzięło udział 64 uczestników wywodzących się głównie ze środowiska akademickiego, z wydziałów prawa polskich uniwersytetów, a także sędziowie, prokuratorzy, adwokaci, kuratorzy są- dowi oraz inni przedstawiciele organów i instytucji wymiaru sprawiedli- wości. Osoby uczestniczące w konferencji mogły wysłuchać 11 referatów i zabrać głos w dyskusji, jaka towarzyszyła każdej z trzech sesji problemo- wych wypełniających jednodniowy jej program. Tom otwierają dwa opracowania zawierające podstawowe informacje o istocie zmian legislacyjnych oraz założeniach polityczno-kryminalnych nowelizacji kodeksu karnego ustawą z dnia 20 lutego 2015 r., której mo- tywem przewodnim była gruntowna reforma instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary. Okazuje się, że kształt, jaki został nadany w wyniku nowelizacji tej instytucji przez ustawodawcę, stanowi wy- padkową dwóch odmiennych koncepcji reformowania prawa karnego. Wskazuje na to prof. dr hab. Robert Zawłocki z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, prezentując punkt widzenia Komisji Kodyfika- cyjnej Prawa Karnego oraz jej ambiwalentną ocenę przyjętych w ustawie unormowań podstaw reakcji karnej. Skonfrontowanie tej oceny ze stano- wiskiem ustawodawcy umożliwia lektura drugiego tekstu, którego Autor 13 Przedmowa – dyr. Tomasz Darkowski z Departamentu Legislacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości, przedstawia racje, argumenty i prognozy strony rzą- dowej, związane ze znacznym ograniczeniem zakresu stosowania wa- runkowego skazania w kodeksie karnym. Rodzaj i automatyzm tych ograniczeń, w szczególności obniżenie granicy dopuszczalności stoso- wania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności z dwóch lat do roku, wywołały zastrzeżenia Prokuratora Generalnego. Omawia je przedstawiciel Prokuratury Generalnej, dr Paweł Burzyński, w zwięzłym komunikacie, który zamyka pierwszą część książki. Swoistym kontrapunktem dla zagadnień wprowadzających do tematu konferencji jest obszerna analiza penologiczna tytułowej instytucji i jej „zamienników” w znowelizowanym kodeksie karnym. Rozważania prof. dra hab. Jarosława Utrat-Mileckiego z Uniwersytetu Warszawskiego na ten temat mają charakter krytyczny i koncentrują się na eksponowaniu wadliwego sposobu ujęcia instytucji warunkowego skazania w kodeksie karnym z 1997 r. Przedmiotem krytyki jest dwoista natura warunkowego zawieszenia wykonania kary – nominalnie środka probacyjnego (art. 69 k.k.), w istocie środka represyjnego (art. 56 k.k.), którego funkcjonowanie w praktyce orzeczniczej sądów w roli „niewymienionego w katalogu kar (art. 32 k.k.) środka penalnego” spowodowało trudne do zaakceptowania z punktu widzenia racjonalnej polityki karnej skutki w postaci nieocze- kiwanego przez prawodawcę wzrostu populacji więziennej, będącego re- zultatem masowego zarządzania wykonania warunkowo zawieszonych kar pozbawienia wolności. Należy dodać, że ujawnienie tego mechanizmu nastąpiło w 2013 r. i jest zasługą dwóch – debiutujących wówczas w roli kryminologów i badaczy polityki karnej – sędziów1, którzy na podstawie analizy danych staty- styki sądowej i penitencjarnej udokumentowali empirycznie fakt jego występowania w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości. Uczynili to w sposób na tyle przekonujący, że kluczowe tezy ich opracowania i zgło- szone w nim postulaty de lege ferenda zostały wykorzystane przez autorów projektu noweli lutowej. To iście kopernikańskie odkrycie obnażyło dys- 1 K. Mycka, T. Kozłowski, Paradoksy polskiej polityki karnej, czyli jak zapełniamy więzienia nadużywając środków probacji, Probacja 2013, nr 2, s. 26–28. 14 Przedmowa funkcjonalny charakter warunkowego zawieszenia kary jako instytucji, która – zamiast stanowić realną alternatywę dla bezwzględnego pozba- wienia wolności i ograniczać liczbę osób skazywanych za popełnione przestępstwa na pobyt w zakładzie karnym – stała się czynnikiem deter- minującym rozmiary populacji więziennej i jej głównym generatorem. Nic więc dziwnego, że reakcja ustawodawcy na ten patologiczny stan rzeczy była zdecydowana i daleko idąca. Pytanie: czy aby nie zbyt da- leko?, wydaje się w tym kontekście zrozumiałe. Większość Autorów omawianych prac nawiązuje do tej kwestii, aczkolwiek nie stawia jej wprost. Przeważa opinia, że wprowadzone przez ustawodawcę ograni- czenia dopuszczalności stosowania warunkowego skazania są wystar- czająco mocne i odpowiednio skompensowane sankcjami alternatyw- nymi w postaci grzywny i kary ograniczenia wolności, aby skutecznie wpływać na politykę karną sądów w celu zahamowania niekorzystnych tendencji. Krytyczna ocena przyjętych rozwiązań prawnych formuło- wana jest głównie w płaszczyźnie dogmatycznej i aksjologicznej. Jest ona bardzo wyważona i w konkluzjach na ogół przychylna wprowadzonym zmianom, o czym wymownie świadczy wypowiedź wybitnego znawcy problematyki kar wolnościowych – prof. dra hab. Jana Skupińskiego, który w zreformowanej instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary dostrzega zdecydowanie więcej zalet niż wad. To mimo wszystko słaba pociecha, jeśli uwzględnić niewielką skuteczność wcześniej podej- mowanych w Polsce reform prawa karnego, których celem było ukształ- towanie prawidłowej polityki karnej, opartej na szerokim stosowaniu kar i środków wolnościowych, w tym środków probacyjnych. Przypomina o tym dr Katarzyna Witkowska-Rozpara z Uniwersytetu Warszawskiego na marginesie rozważań nad ideą wolności kontrolowanej skazanego na karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania w ramach dozoru ku- ratorskiego i ukształtowaniem tej instytucji przed i po nowelizacji ko- deksu karnego z dnia 20 lutego 2015 r. Przyjmując, że głównym celem polityczno-kryminalnym tej nowelizacji jest trwałe obniżenie poziomu zaludnienia zakładów karnych w Polsce, nie sposób przejść obojętnie obok wyników badań porównawczych nad polityką karną państw członkowskich Rady Europy w latach 1990–2010, które wskazują, że stworzenie szerszych możliwości orzekania środków 15 Przedmowa probacyjnych wobec sprawców przestępstw nie wpływa w istotnym stopniu na zmniejszenie rozmiarów populacji więziennej. Wręcz przeciwnie, ana- lizy statystyczne wskazują na występowanie dodatniej korelacji między tymi zmiennymi („większość państw o najwyższych wskaźnikach sto- sowania środków probacyjnych ma również największą populację wię- zienną”2). Do grupy tych państw zalicza się oczywiście Polskę, która obecnie, po wejściu w życie przepisów noweli lutowej, znalazła się w bar- dziej zaawansowanym stadium eksperymentowania z sankcjami nieizo- lacyjnymi niż większość krajów europejskich. Równolegle do znacznego ograniczenia możliwości stosowania warunkowego zawieszenia kary przez sąd w postępowaniu jurysdykcyjnym zezwolono sądom orzeka- jącym w postępowaniu wykonawczym na zamianę zarządzenia wyko- nania kary pozbawienia wolności na grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Wstępną ocenę tego nieznanego wcześniej kodeksowi karnemu rozwiązania zawiera tekst dr Alicji Ornowskiej – sędziego Sądu Rejono- wego w Inowrocławiu i pracownika naukowo-dydaktycznego Uniwer- sytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy, którego Autorka zastanawia się m.in. nad praktycznymi konsekwencjami przyjęcia przez ustawodawcę tak daleko idącej koncesji na rzecz naruszających warunki próby osób skazanych warunkowo na karę pozbawienia wolności. Skoro mowa o twórczym wkładzie przedstawicieli władzy sądowni- czej w rozwój refleksji naukowej nad reformą instytucji warunkowego skazania, to uwadze Czytelnika tej książki należy polecić dwa kolejne zawarte w niej opracowania. Pierwsze z nich jest próbą oceny przez dra Wojciecha Sycha – sędziego Sądu Okręgowego w Poznaniu i wykła- dowcy w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury – wpływu noweli- zacji kodeksu karnego z dnia 20 lutego 2015 r. na instytucję warunkowego wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym (art. 152 k.k.w.). Rozważania na ten temat prowadzą Autora do wniosku, że liczba orzeczeń wydanych w tym trybie po nowelizacji będzie – zgodnie z założeniami reformy – mniejsza niż przed jej wprowadzeniem. Z kolei dr Piotr Gensikowski – sędzia Sądu Rejonowego w Grudziądzu – anga- żuje się w dociekania dogmatycznoprawne dotyczące obowiązków zwią- 2 M.F. Aebi, N. Delgrande, Y. Marguet, Have community sanctions and measures widened the net of the European criminal justice systems?, Punishment and Society 2015, vol. 17 (5), s. 589. 16 Przedmowa zanych z poddaniem sprawcy próbie w ujęciu znowelizowanego art. 72 § 1 k.k., w wyniku których dochodzi do wniosku, że zmiany legislacyjne w postaci poszerzenia katalogu obowiązków probacyjnych i zobowią- zania sądu do nakładania na skazanego co najmniej jednego z nich mogą w stosunkowo niewielkim stopniu przyczynić się do przywrócenia insty- tucji warunkowego skazania charakteru środka probacyjnego. W programie konferencji dominowały wystąpienia oceniające nową po- stać warunkowego zawieszenia kary z perspektywy dogmatyki prawa karnego. Ich celem była egzegeza nowych, nie zawsze spójnych przepisów i wyjaśnianie związanych z tym wątpliwości interpretacyjnych w oparciu o uznane reguły wykładni prawa karnego oraz odwoływanie się do jego zasad. W kilku przypadkach Autorzy wystąpień sformułowali postulaty de lege ferenda pod adresem ustawodawcy. W jednym z referatów – au- torstwa prof. dr hab. Violetty Konarskiej-Wrzosek z Uniwersytetu Mi- kołaja Kopernika w Toruniu – przybrały one postać projektu przepisów „wolnych od wad” obowiązującej regulacji prawnej (art. 69 § 1 i art. 69 § 3 k.k.). Na szczególna uwagę Czytelnika zasługuje referat prof. dra hab. Pawła Daniluka z Instytutu Nauk Prawnych PAN (Obligatoryjne zarządzenie wykonania kary po nowelizacji Kodeksu karnego z dnia 20 lutego 2015 r. z perspektywy konstytucyjnej), który jest przykładem „krytyki transcen- dentnej” przepisów kodeksu karnego z 1997 r., tj. prowadzonej z punktu widzenia zasad i wartości demokratycznego państwa prawa – ciągle jeszcze, jak się wydaje, nie w pełni docenianych przez ustawodawcę. W czasie prac redakcyjnych nad przygotowaniem książki do druku na- stąpiły zmiany ustawodawcze będące „korektą” niektórych przepisów noweli lutowej do Kodeksu karnego3. Mimo że zmiany te nie dotyczyły bezpośrednio instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary, lecz pozostawały z nią w związku pośrednim, starano się je uwzględnić tam, gdzie było to niezbędne w celu zharmonizowania treści książki z obo- 3 Ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. poz. 428); ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 437). 17 Przedmowa wiązującym stanem prawnym. Cel ten został osiągnięty w szczególności w zakresie systemu dozoru elektronicznego, który w 2016 r. z woli usta- wodawcy odzyskał swą pierwotną funkcję – krótkoterminowej kary po- zbawienia wolności odbywanej w warunkach wolnościowych, zwanej też „aresztem domowym”. Przywrócenie temu nowoczesnemu środkowi re- presji karnej jego poprzedniej roli ma wśród autorów prac składających się na tę książkę swoich zdeklarowanych zwolenników. Dokonana przez nich krytyka przekształcenia „aresztu domowego” w karę ograniczenia wolności na mocy noweli lutowej (art. 34 § 1a pkt 2 k.k.) wyprzedziła restytucyjne działania ustawodawcze w tym względzie. Na ile okażą się one skuteczne i zgodne z głównym celem reformy prawa karnego podjętej przez rząd w 2015 r. dowiemy się z przyszłych badań. Lektura tej książki, pomimo czasu, jaki upłynął pomiędzy konferencją a publikacją wygłoszonych na niej referatów i zmian ustawodawczych, które w tym okresie nastąpiły, daje w pełni aktualną wiedzę na temat instytucji warunkowego zawieszenia kary pod rządem obowiązującego kodeksu karnego, według stanu prawnego na dzień 5 lipca 2016 r.4. Dr hab. Andrzej Adamski, prof. UMK 4 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553; tekst jednolity z dnia 5 lipca 2016 r., Dz. U. z 2016 r. poz. 1137). 18 Część I Warunkowe zawieszenie wykonania kary w świetle założeń nowej polityki karnej 19 Robert Zawłocki Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania z perspektywy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego Robert Zawłocki Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem… Wprowadzenie Zadanie nakreślone w tytule niniejszego opracowania, jak się wydaje, może być optymalnie zrealizowane przede wszystkim poprzez porów- nanie przygotowanego przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego przy Ministrze Sprawiedliwości projektu zmian w kodeksie karnym (Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw) z dnia 5 listopada 2013 r., z uchwaloną ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 396), której podstawą był głównie rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2393 Sejmu RP VII kadencji). Porównanie to należałoby przeprowa- dzić w szczególności na płaszczyźnie zamierzeń i propozycji dotyczących pośrednio i bezpośrednio reakcji karnoprawnej w postaci kary pozba- wienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Okolicz- ność ta wymaga jednak zastrzeżenia związanego z generalnymi celami projektu Komisji Kodyfikacyjnej oraz projektu rządowego ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. W pierwszym przypadku celem było systemowe zrefor- mowanie całego kodeksu karnego, przeprowadzone na podstawie aktual- nego dorobku doktryny i orzecznictwa. W ramach tego przedsięwzięcia przyjęto m.in. cel racjonalizacji kodeksowych podstaw reakcji karno- prawnej, zwłaszcza w zakresie rzeczywistego przywrócenia priorytetu kar wolnościowych i wzmocnienia zasady ultima ratio kary pozbawienia wolności. Tymczasem podstawowym celem projektu rządowego (i uchwa- 21 Robert Zawłocki lonej ustawy) było znaczne zredukowanie orzekania kary pozbawienia wolności, w tym z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jak rów- nież znaczne zredukowanie liczby osób odbywających karę pozbawienia wolności. Wskazana rozbieżność na płaszczyźnie celów (aksjologicznego w pierwszym przypadku i pragmatycznego w drugim) ostatecznie prze- jawiła się przede wszystkim w tym, że rządowy projekt zmiany kodeksu karnego co do zasady nie opierał się na projekcie Komisji Kodyfikacyjnej, co wskazano już w pierwszym akapicie uzasadnienia rządowego pro- jektu noweli kodeksu karnego i innych ustaw. W szczególności w pro- jekcie rządowym skorzystano jedynie z kilku pomysłów w zakresie pod- staw orzekania kar, jednakże przede wszystkim w zakresie idei zmiany, a nie konkretnej propozycji normatywnej. Wobec tego projekt rządowy (uchwalona ustawa) już od samego początku był obiektem krytycznej oceny ze strony Komisji Kodyfikacyjnej. Ocena ta związana była zarówno z krytyką ograniczonego i instrumentalnego zakresu zmian, jak i z kon- kretnymi propozycjami. Jakkolwiek projekt rządowy (uchwalona ustawa) nie był „autorstwa” Ko- misji Kodyfikacyjnej, a ponadto w znacznej części zasługiwał w opinii tej Komisji na ocenę negatywną, to jednak korzystał on w pełni z bardzo istotnego rozwiązania, zaproponowanego właśnie przez Komisję Kodyfi- kacyjną. Sprowadzało się ono do przejęcia idei swoistej dwutorowości re- formy podstaw reakcji karnoprawnej, polegającej na równoczesnym nor- matywnym ograniczeniu stosowania kary pozbawienia wolności (w tym – z warunkowym zawieszeniem jej wykonania) i poszerzeniu możliwości stosowania kar wolnościowych. Projekt rządowy (uchwalona ustawa) po- wielał ten naczelny zamysł. Należy jednak zastrzec, że o ile w przypadku Komisji Kodyfikacyjnej jego źródłem była – deklarowana w kodeksie karnym z 1997 r. – chęć wzmocnienia prymatu kar wolnościowych i za- sady ultima ratio kary izolacyjnej, o tyle w przypadku prawodawcy źró- dłem tym była ww. chęć zredukowania populacji więźniów i ograniczenia stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wol- ności jako podstawowej karnoprawnej przyczyny przepełnienia zakładów karnych w Polsce. Powyższa okoliczność sprawia jednak, iż ocenę reformy kodeksu karnego z punktu widzenia Komisji Kodyfikacyjnej należałoby przeprowadzić 22 Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem… właśnie w kontekście realizacji wspomnianej idei dwutorowości zmian. Poniżej zostaną zreferowane najważniejsze zmiany, w zwykłym porządku liczbowym. Najważniejsze zmiany w zakresie ograniczenia stosowania kary po- zbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem związane są z następującymi siedmioma przepisami kodeksu karnego: 1) art. 58 § 1; 2) art. 60a; 3) art. 69; 4) art. 70; 5) art. 72; 6) art. 75, i 7) art. 75a. Oma- wiając te zmiany w kontekście ujęcia tytułowego, należy stwierdzić, że: Nowe ujęcie ultima ratio kary pozbawienia wolności Ad 1. Przepis art. 58 § 1 k.k. określa zasadę ultima ratio kary pozbawienia wolności. Przed reformą przepis ten odnosił się jednak wyłącznie do bez- względnej kary pozbawienia wolności. Wcześniej miał on następujące brzmienie: „Jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary, sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary”. W praktyce wymiaru sprawiedliwości oznaczało to, że wyżej wymieniona zasada miała marginalne znaczenie, ponieważ nie dotyczyła większości wyroków skazujących (na karę pozbawienia wolności z wa- runkowym zawieszeniem jej wykonania). Komisja Kodyfikacyjna uznała omawianą ograniczoną treść tego przepisu za jeden z głównych powodów nadmiernego stosowania wspomnianego środka probacyjnego. Dlatego też Komisja zaproponowała zmodyfiko- wanie brzmienia § 1 art. 58 na następujące: „§ 1. Jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary”. Dzięki temu zasada ultima ratio kary pozbawienia wolności miała od- nosić się również do jej postaci probacyjnej. Zmiana ta wręcz radykalnie zmieniała filozofię i formalne warunki orzekania omawianej kary. Przy jej uwzględnieniu sąd musiałby dodatkowo formalnie uzasadniać wybór kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Rząd, a następnie ustawodawca, zmianę taką uznał za słuszną. Jednakże przyjął równocześnie, że należy ograniczyć zaproponowaną zasadę tylko 23 Robert Zawłocki do kary pozbawienia wolności przewidzianej dla występków niskiej i śred- niej wagi. Stwierdzono bowiem, że w przypadku występków ciężkiej wagi oraz zbrodni sąd nie powinien być w żaden dodatkowy sposób ograni- czany możliwością wymierzenia kary pozbawienia wolności. Obecnie więc przepis ten brzmi następująco: „Jeżeli ustawa przewiduje możliwość wy- boru rodzaju kary, a przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wol- ności nieprzekraczającą 5 lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary”. Należy podkreślić, że zmiana dotyczy zdecydowanej większości wyroków skazujących, co było zgodne z intencją Komisji Kodyfikacyjnej. W oma- wianym zakresie prawodawca oparł się więc na pomyśle Komisji, jakkol- wiek zrealizował ten pomysł z określoną modyfikacją. Nowa materialna podstawa łagodniejszego karania Ad 2. Przed reformą prawa karnego główną podstawą orzekania kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania były przepisy kodeksu postępowania karnego – art. 343 § 1 i 2. Odnosiły się one do karania w ramach dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej. Brzmiały one wtedy następująco: „§ 1. Uwzględniając wniosek, o którym mowa w art. 335, sąd może zastosować nadzwyczajne złago- dzenie kary, warunkowo zawiesić jej wykonanie albo orzec wyłącznie środek karny wymieniony w art. 39 pkt 1–3, 5–8 kodeksu karnego. § 2. W wypadku określonym w § 1: 1) nadzwyczajne złagodzenie kary może nastąpić również w innych wy- padkach niż przewidziane w art. 60 § 1–4 Kodeksu karnego, 2) warunkowe zawieszenie wykonania kary stosuje się do kary pozba- wienia wolności w wymiarze do lat 5, a okres próby nie może prze- kroczyć 10 lat, 3) ograniczenie skazania do orzeczenia środka karnego może nastąpić, jeżeli przypisany oskarżonemu występek jest zagrożony karą nieprze- kraczającą 5 lat pozbawienia wolności”. W praktyce oznaczało to, że kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania w istocie nie była środkiem probacyjnym 24 Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem… przewidzianym w kodeksie karnym, lecz swoistym pozakarnomate- rialnym rodzajem reakcji karnoprawnej, przewidzianym wyłącznie dla trybu konsensualnego. Ten stan rzeczy zasługiwał na jednoznacznie ne- gatywną ocenę. Z tego też powodu Komisja Kodyfikacyjna uznała za ko- nieczne przeniesienie ww. podstawy karania na grunt kodeksu karnego, przy jednoczesnym istotnym jej zmodyfikowaniu, co w omawianym tutaj zakresie sprowadzało się przede wszystkim do wykreślenia z tej podstawy możliwości zastosowania kary pozbawienia wolności z warunkowym za- wieszeniem jej wykonania. Komisja Kodyfikacyjna zaproponowała w tym względzie nowy przepis kodeksu karnego o następującym brzmieniu: „Art. 63a. Uwzględniając wniosek, o którym mowa w art. 335, art. 338a lub 387 Kodeksu postę- powania karnego, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary także w innych wypadkach, niż przewidziane w art. 60 § 1–4; sąd może orzec zamiast kary wyłącznie środek karny, przepadek lub środek kom- pensacyjny jeżeli przypisany oskarżonemu występek jest zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności”. Zgodnie z zamysłem Komisji Kodyfikacyjnej, wyrażonym już w zmianie poprzedniej, rezultatem dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej powinna być kara wolnościowa. W tym kontekście propozycja Komisji zmierzała do tego, aby dać sądowi możliwość złagodzenia ka- rania, przede wszystkim z uwagi na fakt, że w polskim systemie prawa karnego ustawowe zagrożenia karnoprawne zawierają przede wszystkim karę pozbawienia wolności. Warto przy tym odnotować, że zamysł ten nie wykluczał w ramach trybów konsensualnych zastosowania kary po- zbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem, jednakże zmieniał jego warunki. Po pierwsze, rozwiązanie takie nie było priorytetowe, a po drugie – sprowadzało się do zastosowania tego środka probacyjnego wy- łącznie w reżimie kodeksu karnego, tzn. na zasadach ogólnych (material- nych), a nie – jak do tej pory – na zasadach szczególnych (procesowych). Rząd i ustawodawca zasadniczo uznali propozycję Komisji Kodyfikacyjnej za trafną. Zmodyfikowali ją jednak, wprowadzając nowy przepis, art. 60a k.k., w następującym brzmieniu: „Uwzględniając wniosek, o którym mowa w art. 335, art. 338a lub art. 387 Kodeksu postępowania karnego, 25 Robert Zawłocki sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary także w innych wy- padkach niż przewidziane w art. 60 § 1–4; sąd może także odstąpić od wymierzenia kary i orzec wyłącznie środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, jeżeli przypisany oskarżonemu występek jest zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności”. W ten sposób formalnie odpadła podstawa nadużywania kary pozba- wienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem. Przy uwzględnieniu ww. zmiany z art. 58 § 1 k.k. taki sposób reakcji karnoprawnej otrzymał status całkowicie marginalny. Nowa formuła art. 69 k.k. Ad 3. Przed reformą z dnia 1 lipca 2015 r. kodeks karny przewidywał w art. 69 § 1, iż: „Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 2 lat, kary ograniczenia wolności lub grzywny orzeczonej jako kara samoistna, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa”. Komisja Kodyfikacyjna oceniła to rozwiązanie jako zasadniczo właściwe. Jednakże proponowana przez nią zmiana formuły kary ograniczenia wol- ności (powiązanie jej z obowiązkami probacyjnymi) sprawiła, iż Komisja uznała za zbędny szczególny środek probacyjny w postaci warunkowego zawieszenia wykonania tej kary, tym bardziej że w praktyce wymiaru sprawiedliwości stosowano ją niezwykle rzadko. Wobec tego Komisja Ko- dyfikacyjna zaproponowała nowe, następujące brzmienie art. 69 § 1 k.k.: „Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 2 lat albo grzywny orzeczonej jako kara samoistna, jeżeli jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa”. Powyższe rozwiązanie w przekonaniu Komisji Kodyfikacyjnej było wy- starczające, a w szczególności nie dostrzegała ona potrzeby zawężania podstaw stosowania kary pozbawienia wolności z warunkowym za- wieszeniem jej wykonania. Według Komisji pozostałe zmiany (przede 26 Reforma kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem… wszystkim – art. 58 § 1 i art. 60a k.k.) wystarczająco ograniczały nad- mierne stosowanie reakcji karnoprawnej tego typu. W tym sensie do- tychczasowe rozwiązanie – zdaniem Komisji – stanowiło podstawę nowej praktyki wymiaru sprawiedliwości i miało odnosić się do znacznie mniej licznych, tylko rzeczywiście uzasadnionych przypadków zastosowania takiej dolegliwości karnoprawnej. Jednakże rząd i ustawodawca nie podzielili tego optymistycznego zapa- trywania Komisji Kodyfikacyjnej, uznając, że – wobec dotychczasowej praktyki wymiaru sprawiedliwości – należy wyznaczyć formalnie dodat- kowe ograniczenia w stosowaniu kary pozbawienia wolności z warun- kowym zawieszeniem poprzez wprowadzenie ograniczenia w art. 69 § 1 k.k. W związku z tym przepisowi temu nadano ostatecznie następujące brzmienie: „Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa”. Oznacza to, że istotnie ograniczono możliwość stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, a ponadto wyelimi- nowano możliwość takiego zabiegu w odniesieniu do kar wolnościowych. Z perspektywy Komisji Kodyfikacyjnej ograniczenia te są zbyt restryk- cyjne i w istocie mocno ograniczają stosowanie środka probacyjnego, którego znaczenie dla polityki karnej jest ważne. Nowa formuła art. 70 k.k. Ad 4. Istotnym elementem współokreślającym środek probacyjny w po- staci kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wyko- nania jest okres próby. W tym zakresie przed reformą przepis art. 70 k.k. stanowił: „§ 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia i wynosi: 1) od 2 do 5 lat – w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, 2) od roku do 3 lat – w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania grzywny lub kary ograniczenia wolności. 27 Robert Zawłocki § 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawcy młodocianego lub określonego w art. 64 § 2, okres próby wynosi od 3 do 5 lat”. Komisja Kodyfikacyjna uznała, podobnie jak w przypadku art. 69 k.k., iż nie zachodzi potrzeba wprowadzenia do tej regulacji jakichkolwiek zmian, z wyjątkiem uwzględnienia ww. zmiany przewidzianej przez Ko- misję w art. 69, tj. wykreślenia możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary ograniczenia wolności, oraz wprowadzenia nowego przepisu § 1a do art. 69 k.k. W związku z tym Komisja Kodyfikacyjna zaprojektowała omawianą zmianę następująco: „Art. 70. § 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który biegnie od uprawomoc- nienia się orzeczenia i wynosi: 1) od 2 do 5 lat – w wypadku zawieszenia wykonania kary pozbawienia 2) od roku do 3 lat – w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania wolności, grzywny. § 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawcy młodocianego lub określonego w art. 64 § 2 albo wobec sprawcy, do którego ma zastosowanie art. 69 § 1a, okres próby wynosi od 3 do 5 lat”. Jednakże również w tym przypadku rząd i prawodawca odrzucili prezen- towane przez Komisję Kodyfikacyjną stanowisko, uznając konieczność istotnej zmiany rozważanego przepisu. Zmiana ta sprowadzała się gene- ralnie do zawężenia możliwości stosowania omawianej instytucji poprzez skrócenie okresów próby. W następstwie tego zabiegu uchwalono przepis art. 70 k.k. w następującym brzmieniu: „§ 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od upra- womocnienia się wyroku. § 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodo- cianego oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat”. 28
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: