Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00397 009124 11212417 na godz. na dobę w sumie
Watykan - ebook/pdf
Watykan - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Agora Język publikacji: polski
ISBN: 978-836-180-936-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> podróże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przewodnik, który zachęca do wyruszenia w fascynującą podróż po Watykanie. Książka dostarcza informacji o kulturze, praktykach religijnych, dziełach sztuki sakralnej i wybitnych artystach związanych z tym miejscem świętym. Nie tylko pielgrzymi znajdą tutaj coś dla siebie – wyjątkowość Stolicy Piotrowej dostrzegą również ci, którzy cenią sobie oryginalne połączenie historii, religii i sztuki. Kompozycja przewodnika, podzielonego na sekcje: „Historia”, „Wademekum”, „Zwiedzanie”, „Okiem znawcy” oraz „Rady dla podróżnych”, ułatwia wyszukiwanie istotnych informacji. Pierwsza część poświęcona jest dziejom, kulturze i tradycji Watykanu oraz roli, jaką odegrał on w historii Starego Kontynentu i religii katolickiej. Zawiera eseje i ciekawostki przedstawiające początki papiestwa, sylwetki świętych, mistyków i władców, którzy przyczynili się do rozsławienia tego miejsca na świecie. W części głównej podano szczegółowe wiadomości na temat obiektów wartych obejrzenia. Prowadzi ona np. na plac św. Piotra, do Grot Watykańskich i Kaplicy Sykstyńskiej. Wszystkie interesujące punkty zaznaczone są na planach tras i dokładnie opisane. Przewodnik zawiera też mapy, schematy komunikacji miejskiej i wiele fotografii. Ostatnia część dostarcza praktycznych wskazówek, wyjaśnia m.in., jak w razie potrzeby skorzystać z opieki medycznej i gdzie się udać, kiedy w Rzymie panuje sjesta.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MIEJSCA ÂWI¢TE Watykan Biblioteka Gazety Wyborczej  4  O K S I Ñ ˚ C E Prze wod nik Wa ty ka n to pierw sza część z cy klu „Miej sca świę te” – se rii opra - co wa nej w ce lu za pre zen to wa nia naj waż niej szych miejsc kul tu re li gij ne go i cen trów du cho wych w za kąt kach ca łe go świa ta. Pu bli ka cje do star cza ją ogól nych in for ma cji o hi sto rii, kul tu rze, prak ty kach re li gij nych, dzie łach sztu ki sa kral nej i lu dziach zwią za nych z da nym miej scem. Nie brak też cie ka wo stek i prak tycz - nych in for ma cji. Au to rzy po szcze gól nych prze wod ni ków za trosz czy li się, aby oprócz wy bra - ne go miej sca, bę dą ce go te ma tem prze wod nim, przy bli żyć Czy tel ni ko wi oko licz - ne miej sca sa kral ne, czę sto o nie zwy kłych wa lo rach ar ty stycz nych, pro po nu jąc tym sa mym za po zna nie się z wy jąt ko wy mi, choć nie za wsze po wszech nie zna ny - mi szla ka mi piel grzym ko wy mi. Opisy najbardziej interesujących obiektów w części Zwiedzanie zostały opatrzone odsyłaczami do kolorowych planów i map, a ikonka w górnym rogu strony informuje, gdzie szukać mapy. Jak ko rzy stać z prze wod ni ka Część pierw sza, Hi sto ria i Wa de me kum, to ze staw ese jów i cie ka wo stek na te - mat dzie jów, kul tu ry i tra dy cji da ne go miej sca świę te go. Część głów na, Zwie dza nie, to do kład ny i wy czer pu ją cy ze staw obiek tów war - tych obej rze nia. Naj waż niej sze z nich zo sta ły opa trzo ne od sy ła cza mi do map, pla - nów i sche ma tów za miesz czo nych na kar tach pu bli ka cji. Część za ty tu ło wa naIn for ma cje ogól ne to zbiór naj waż niej szych in for ma cji o da - nym miej scu sa kral nym, któ re po zwo lą za dbać oprak tycz ny wy miar po dró ży. Uzu - peł nio no je o nie zbęd ne na ka zy i za ka zy obo wią zu ją ce piel grzy mów i tu ry stów. O A U T O R A C H  5  Au to rzy Au to ra mi prze wod ni ka są Ja nusz Smo łu cha – miesz ka ją cy w Kra ko wie hi sto ryk, wy kła dow ca w In sty tu cie Hi sto rii Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go i Wyż szej Szko - ły Fi lo zo ficz no -Pe da go gicz nej „Igna tia num”, au tor ksią żek z za kre su hi sto rii po - wszech nej i kul tu ry eu ro pej skiej w śre dnio wie czu i epo ce no wo żyt nej, a tak że wie lu prac po świę co nych dzie jom po dró żo wa nia i piel grzym kom Po la ków w daw nych wie kach, oraz Agniesz ka Smo łu cha, stu dent ka hi sto rii sztu ki i pi lot wy cie czek do Włoch. Szcze gól nie in te re su je się epo ką re ne san su w Ita lii oraz wpły wem zja wisk po li tycz nych i kul tu ro wych na ów cze sną sztu kę. Jest lau re at - ką licz nych ogól no pol skich kon kur sów po etyc kich oraz zdo byw czy nią na gro dy głów nej w kon kur sie na sce na riusz no we li fil mo wej or ga ni zo wa ny przez Stu dio Mun ka i Sto wa rzy sze nie Fil mow ców Pol skich. Książ ka po wsta ła z po łą cze nia wie dzy, za in te re so wań i fa scy na cji au to rów hi sto rią i kul tu rą Włoch, w tym szcze gól nie waż nych miejsc sa kral nych. W za - kom po no wa niu prze wod ni ka, oprócz za mi ło wa nia, po ma ga ło au to rom wie lo - let nie do świad cze nie w pra cy za wo do wej i licz ne po dró że od by te w cią gu kil - ku na stu lat do Włoch. Cen nym do dat kiem i uzu peł nie niem pu bli ka cji są fo to - gra fie wy ko na ne przez au to rów w trak cie ostat nie go po by tu w Wa ty ka nie w kwiet niu 2010 r.  6  S P I S T R E Â C I Watykan  Wprowadzenie Wzgórze Watykańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14  Historia Kalendarium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Początki papiestwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Fundacja bazyliki konstantyńskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Stolica Apostolska w wiekach średnich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Państwo Kościelne w epoce nowożytnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Kościół katolicki w XVIII i XIX stuleciu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Stolica Apostolska w czasach najnowszych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52  Wademekum Dzieje sanktuarium grobu św. Piotra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Kuria Rzymska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Pielgrzymki do Rzymu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Od renesansu do baroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Kuchnia i atrakcje kulinarne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86  Zwiedzanie Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Plac Św. Piotra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Fasada i przedsionek Bazyliki Św. Piotra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Wnętrze Bazyliki Św. Piotra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116 Groty Watykańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Muzea Watykańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 Stanze Rafaela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 Kaplica Sykstyńska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 Ogrody Watykańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 Okolice Watykanu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 Bazyliki rzymskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 Plac św. Piotra; baldachim nad grobem św. Piotra; przed Fontanną Czterech Papieży.  Plany Rzym przednia wyklejka Watykan 98 Bazylika Św. Piotra 118 Groty Watykańskie 168 Muzea Watykańskie 182 Sklepienie kaplicy Sykstyńskiej 233 Okolice Watykanu 254 Bazyliki rzymskie 272 Metro w Rzymie tylna wyklejka S P I S T R E Â C I  7   Okiem znawcy Nepotyzm papieży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Budowa nowej Bazyliki Św. Piotra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Fabryka Św. Piotra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Konklawe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Grzegorz I Wielki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Castel Gandolfo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302  Rady dla podróżnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305  1 4  Wzgó rze Wa ty kaƒ skie Wa ty kan le żą cy na pra wym brze gu Ty bru to miej sce mę czeń stwa Księ cia Apo sto łów – Pio tra. To tu taj zo stał ukrzy żo wa ny gło wą w dół, nie czu jąc się god nym umie rać jak Je zus Chry stus. W a ty kan jest miej scem nie zwy kłym, w któ rym świa do mość cu du to rzecz po wszech na, a świę tość jest tu taj na po rząd ku dzien nym. Dziś na tym nie wiel kim ob sza rze wzno szą się dzie siąt ki bu dyn ków, bę - dą cych sie dzi bą in sty tu cji Ku rii Rzym skiej i urzę du ją ce go pa pie ża. Nie gdyś Wa ty kan był tyl ko jed nym z sied miu wzgórz, na któ rych, jak chce tra dy cja, zbu do wa no Rzym. Le ży po pra - wej stro nie pły ną cej przez mia sto rze ki Ty ber. Na zwa wzgó rza wy wo dzi się naj praw do po dob - niej od ła ciń skie go sło wa va ti ci nius, co zna czy „pro ro czy”, „wró żeb ny”. Być mo że na szczy cie wznie sie nia, znaj du ją ce go się w pew nym od da - le niu od sta ro żyt ne go Fo rum Ro ma num, swo je usłu gi ofe ro wa li Rzy mia nom wróż bia rze. W I w., kie dy jesz cze stał na tym miej scu Cyrk Ne ro na, a przez śro dek dzi siej szej ba zy li ki pro wa dzi ła an - tycz na Via Cor ne lia, zgi nął tu taj św. Piotr. Na - stęp ca Chry stu sa pro sił, aby ukrzy żo wa no go gło wą w dół, gdyż uwa żał, że nie jest go dzien umie rać jak Syn Bo ży. Po śmier ci po cho wa no je go cia ło w miej scu, nad któ rym wzno si się obec nie ko pu ła pro jek tu ge nial ne go ar ty sty – Mi cha ła Anio ła. Ko pu ła, na - zy wa na „tia rą świa ta”, wi docz na jest z wie lu punk tów Rzy mu. Moż na ją oglą dać z ta ra su na szczy cie Zam ku Świętego Anio ła, z pa ła cu na Kwi ry na le, przez dziur kę od klu cza na Awen - ty nie. Sym bol Wa ty ka nu wpi sał się w ob li cze mia sta, w któ re go gra ni cach się znaj du je. Wa ty kan jest naj mniej szym pań stwem świa ta, po sia da jed nak bo ga tą hi sto rię, nie ro - ze rwal nie złą czo ną z dzie ja mi nie tyl ko Eu ro py, ale wszyst kich kon ty nen tów. Od wie lu wie ków piel grzy mu ją tu taj lu dzie spra gnie ni bez po śred - nie go kon tak tu ze świę to ścią, któ rej źró dłem jest miej sce po chów ku pierw sze go pa pie ża. Dziś jest to szcze gól ne miej sce dla po nad mi - liar da ka to li ków, wśród któ rych więk szość sta - no wią chrze ści ja nie ob rząd ku rzym skie go. Città del Va ti ca no Wa ty kan (wł. Città del Va ti ca no, Sta to del la Città del Va ti ca no) to pań stwo -mia sto bę dą ce en kla - wą na te ry to rium Włoch, w Rzy mie. Rzą dy spra - wu je pa pież z po mo cą Ku rii Rzym skiej. W Wa - ty ka nie znaj du je się sie dzi ba na stęp ców św. Pio - tra i wspo ma ga ją cych go in sty tu cji, w pra wie mię dzy na ro do wym okre śla nych łącz nie po ję - ciem Sto li cy Apo stol skiej (łac. Se des Apo sto li - ca). Wa ty kan ze Sto li cą Apo stol ską jest po łą czo - ny unią per so nal ną i funk cjo nal ną. I cho ciaż czę - sto oby dwie na zwy sto su je się za mien nie, nie są one toż sa me, bo wiem to Sto li ca Apo stol ska spra wu je zwierzch nic two oraz su we ren ną wła - dzę i ju rys dyk cję nad Wa ty ka nem, a nie od wrot - nie. Her bem Pań stwa Wa ty kań skie go jest tia ra i dwa skrzy żo wa ne klu cze. Tia ra, pa pie ska ko ro - na, skła da się z trzech dia de mów. Klu cze przy - po mi na ją o sło wach Chry stu sa, któ ry mi zwró - cił się do św. Pio tra: „Ty je steś Piotr, czy li Ska ła, i na tej Ska le zbu du ję Ko ściół mój, a bra my pie - kiel ne go nie prze mo gą. I to bie dam klu cze kró - le stwa nie bie skie go” (Mt, 16; 18–19). Wa ty kan to nie tyl ko cen trum chrze ści jań - skie go świa ta, ale rów nież, w wy mia rze świec - kim, do sko na le zor ga ni zo wa ne ma łe pań stwo po sia da ją ce wła sny rząd, od ręb ne urzę dy pocz - to we, ta bli ce re je stra cyj ne, a na wet wła sną ar - mię (Gwar dię Szwaj car ską). Wa ty kan ma też swój bank, sta cję ko le jo wą i po wsta łą w 1931 r. roz gło śnię ra dio wą, któ ra na da je co dzien nie pro gra my w wie lu ję zy kach, w tym po pol sku. Wzgó rze Wa ty kań skie jest też skarb ni cą bez - cen nych dzieł sztu ki zgro ma dzo nych w cią gu wie ków przez pa pie ży. Tu taj znaj du je się rów - nież jed na z naj bo gat szych bi blio tek na świe cie. Na poprzednich stronach: imponująca fasada Bazyliki Św. Piotra; w Muzeach Watykańskich; ozdobne detale baldachimu nad grobem św. Piotra. Po prawej: uroczystości na placu Św. Piotra. W Z G Ó R Z E W A T Y K A ¡ S K I E  1 5   1 6  W P R O W A D Z E N I E Na cze le apo sto łów stał Szy mon – Piotr, któ - re go od cza su swo je go na wró ce nia w 36 r. wsparł z nie zwy kłą ener gią Pa weł z Tar su, uprzed nio prze śla dow ca chrze ści jan. No wa re li gia szyb ko roz wi ja ła się na te re nie ca łe go Im pe rium Rzym - skie go, napo cząt ku głów nie wśród naj uboż szych warstw lud no ści. Idee chrze ści jań skie, któ re zro - dzi ły się wśro do wi sku ży dow skim, wcią gu ko lej - nych dzie się cio le ci mie sza ły się z pier wiast ka mi kul tu ry grec kiej i rzym skiej. Ze wzglę du na to, że sto li cą im pe rium był Rzym, wkrót ce za rów no apo stoł Piotr, jak i Pa weł zna leź li się w tym wła - śnie mie ście, aby sku tecz niej pro wa dzić ewan ge - li za cyj ną dzia łal ność. Jak mó wi tra dy cja, św. Piotr po niósł mę czeń ską śmierć w 67 r. na Wa ty ka nie, ana stęp nie zo stał po grze ba ny naznaj du ją cym się w po bli żu cmen ta rzu. Od te go cza su miej sce po - chów ku Pio tra ota cza no nie zwy kłą czcią, któ rą ob ser wo wać moż na tak że i dziś. Wkrót ce nad gro bem św. Pio tra po wsta ła ba zy li ka zwa na kon - stan tyń ską, gdyż wznie sio no ją za cza sów Kon - stan ty na– pierw sze go ce sa rza, któ ry od wa żył się wes przeć chrze ści jan swo im au to ry te tem i fun - du sza mi. Nie był to jed nak pierw szy ko ściół wRzy mie. Wcze śniej Kon stan tyn od dał chrze ści - ja nom Wzgó rze La te rań skie z prze zna cze niem na ich sie dzi bę. Wy bu do wa na na La te ra nie z ini - cja ty wy te go ce sa rza ba zy li ka podwe zwa niem św. Ja na peł ni funk cję ka te dry Wiecz ne go Mia sta. Wa ty kan stał się miej scem re zy do wa nia pa - pie ży (bi sku pów rzym skich) do pie ro po po wro - cie Grze go rza XI z Awi nio nu w 1377 r. W cią - gu XVI i XVII w. wa ty kań ska bu dow la z cza sów Kon stan ty na na Wa ty ka nie za stą pio na zo sta ła przez obec ną świą ty nię. No wa ba zy li ka sta ła się sym bo lem Ko ścio ła ka to lic kie go i pa pie stwa, roz po zna wal nym w naj od le glej szym za kąt ku świa ta. Pięk no Ba zy li ki Św. Pio tra i bo gac two zgro ma dzo nych w ob rę bie mu rów wa ty kań - skich dzieł spra wia, że zmie rza ją tu lu dzie ze wszyst kich stron, przed sta wi cie le róż nych kul - tur i wy znań. Kim kol wiek są przy by wa ją cy tu tu ry ści, z pew no ścią efekt, ja ki wy wie ra na nich ma je stat Ba zy li ki Wa ty kań skiej, przy wo dzi na myśl sło wa Sten dha la: „Nie moż na nie uwiel - biać re li gii, któ ra wy da ła ta kie rze czy”. Po ło że nie Wa ty ka nu Wa ty kan znaj du je się w ob rę bie gra nic Rzy - mu – sto li cy pań stwa i jed no cze śnie sto li cy re - Widok na Bazylikę Św. Piotra od strony Tybru. Wa ty kan za miesz ku je za le d wie kil ka set osób, głów nie do stoj ni ków ko ściel nych, księ ży iza kon nic. Ten prze wod nik po mo że od kryć wiele nie zna nych miejsc i ta jem nic pań stwa pa pie ży oraz szcze gó ło wo opi sze naj wspa nial sze inaj waż - niej sze bu dow le na Wzgó rzu Wa ty kań skim. Chrze ści jań stwo w Rzy mie Po cząt ki re li gii chrze ści jań skiej się ga ją cza sów Je zu sa Chry stu sa. W trak cie swo jej dzia łal no ści pu blicz nej, któ rą roz po czął ok. 30 r., gło sił Do - brą No wi nę (Ewan ge lię) w po zo sta ją cej wów - czas pod pa no wa niem rzym skim Pa le sty nie. Po śmier ci na Krzy żu ok. 33 r. dzia łal ność na uczy - ciel ską kon ty nu owa li je go ucznio wie, zwa ni apo sto ła mi, któ rym Chry stus po wie rzył opie kę nad lu dem bo żym. Pierw si chrze ści ja nie, bo jąc się wpły wów wie rzeń po gań skich, sil nie kon - cen tro wa li się na utrzy ma niu czy sto ści swo jej wia ry. Stwo rzy li więc do brze zor ga ni zo wa ną in - sty tu cję ko ściel ną z sil ną, hie rar chicz nie po - dzie lo ną wła dzą. Sta ła ona na stra ży do gma tów i pod sta wo we go ka no nu świę tych Ksiąg. W Z G Ó R Z E W A T Y K A ¡ S K I E  1 7  gio nu La cjum (wł. La zio). Ta barw na, sło necz - na kra ina po ło żo na jest w środ ko wej czę ści Pół wy spu Ape niń skie go nad rze ką Ty ber. Już w cza sach sta ro żyt nych ce sa rze rzym scy i pa - try cju sze na rze ka li na kli mat sto li cy ja ko na zbyt upal ny, a przez to nie zdro wy. Po sia da li oni re zy - dencje po ło żo ne po za Wiecz nym Mia stem, do któ rych uda wa li się w mie sią cach let nich. Po - dob nie pa pie że wy jeż dża li z Wa ty ka nu w cza sie naj go ręt szych mie się cy w ro ku. W tej kwe stii nic się nie zmie ni ło po dzień dzi siej szy. Kli mat La - cjum jest cie pły, w zi mie śred nia tem pe ra tu ra wy no si ok. 9–10°C w stycz niu, a la tem 24–25°C w lip cu. Tem pe ra tu rę do dat ko wo pod wyż sza cia sna, rzym ska za bu do wa. W ca łym mie ście roz sia ne są ma łe fon tan ny i wo do po je, z któ rych wo da jest zdat na do pi cia (acqua po ta bi le) i do - sko na le ga si pra gnie nie. Naj go ręt szych dni mo - że my spo dzie wać się na prze ło mie lip ca i sierp - nia. Śnieg w środ ko wych Wło szech pa da bar - dzo rzad ko, zde cy do wa nie czę ściej na wie dza ją ten re jon opa dy desz czu, zwłasz cza zi mą i wcze - sną wio sną. Cha rak te ry sty ka re gio nu Ze wzglę du na cie pły kli mat w La cjum od wie - ków roz wi ja się upra wa win nej la to ro śli i oli wek. Na te re nach gór skich po wszech na by ła ho dow la by dła i owiec. Pło dy zie mi uwa run ko wa ły tra - dy cje ku li nar ne re gio nu, któ ry zna ny jest z wy - śmie ni tych ja ko ścio wo pro duk tów – oli wy, wi - na, wę dlin i se rów. Obec nie głów ną ga łę zią go - spo dar ki jest tu ry sty ka, roz wi nię ta na ska lę ma so wą. Na gro ma dze nie za byt ków w Rzy mie i je go oko li cach czy ni z ca łe go re gio nu jed no z naj bar dziej atrak cyj nych miejsc pod wzglę dem kul tu ry i sztu ki na świe cie. Sa mo Wiecz ne Mia - sto tęt ni ży ciem i cią gle się zmie nia, co ro ku przy cią ga jąc mi lio ny tu ry stów. Oprócz Rzy mu war to od wie dzić w La cjum tak że in ne mia sta: Ostię, mia sto por to we, w któ rym za cho wa ły się po zo sta ło ści sta ro żyt nej za bu do wy, czy choć by Ti vo li ze wspa nia łą re zy den cją ce sa rza Ha dria - na i ogro da mi ro dzi ny Far ne se z po nad set ką pięk nych fon tann. Peł na wra żeń mo że być wy pra wa do Ca stel li Ro ma ni, gdzie każ da miej sco wość ofe ru je atrak - cje w po sta ci za pie ra ją cych dech w pier siach wi do ków, spa ce rów wśród an tycz nych ru in, śre dnio wiecz nych zam ków i smacz nej kuch ni. Malownicze zakątki przy antycznej Via Appia. W re gio nie La cjum moż na rów nież za po znać się z kul tu rą naj bar dziej ta jem ni cze go lu du Eu ro py, ja kim by li Etru sko wie, twór cy cy wi li za cji star szej niż rzym ska. Osi le etru skiej kul tu ry moż naprze - ko nać się, zwie dza jąc za ło żo ne przez nich mia - sta ta kie jak Ta rqu inia, Ce rve te ri i Vi ter bo. Dla tych, któ rzy ze chcą spę dzić tro chę cza - su nad mo rzem, naj lep szym wy bo rem bę dą, po - ło żo ne na po łu dniu re gio nu, miej sco wo ści An - zio i Net tu no. La cjum po sia da też miej sca o zu - peł nie od mien nym cha rak te rze, moż na w nich ode tchnąć od zgieł ku i w za du mie spę dzić kil ka go dzin. Są ni mi z pew no ścią klasz to ry Be ne dyk - ty nów w Sub ia co i na Mon te Cas si no, gdzie znaj du je się waż ny dla Po la ków cmen tarz żoł - nie rzy pol skich z cza sów II woj ny świa to wej. Tra dy cja re gio nu Na zwa kra iny hi sto rycz nej La cjum po cho dzi od pier wot nych miesz kań ców tej zie mi – La ty - nów. To sa mo źró dło ma rów nież na zwa ję zy - ka (ła ci na), któ rym po słu gi wa li się nie mal do koń ca wie ków śred nich. Pierw szym kró lem  1 8  W P R O W A D Z E N I E Federico Barocci (Baroccio) Ucieczka Eneasza z Troi, 1598 r. La cjum miał być le gen dar ny Ster ces. Za La ty - nu sa, któ ry był jed nym z na stęp ców Ster ce sa, do La cjum przy był we dług tra dy cji słyn ny ucie - ki nier z pod bi tej Troi – Ene asz. Po tom ko wie Ene asza prze ję li wła dzę i rzą dzi li du żą czę ścią pod bi te go La cjum z mia sta Al ba Lon ga. Do pie - ro oko ło po ło wy VII w. p.n.e. Al ba Lon ga utra - ci ła po li tycz ne prze wod nic two na rzecz ro sną - ce go w po tę gę Rzy mu. Od te go cza su lo sy La - cjum zwią za ne zo sta ły z im pe rial ną po li ty ką mia sta za ło żo ne go przez Ro mu lu sa. Okres świet no ści Rzy mu ozna czał rów nież do bre cza sy dla miesz kań ców miast i osie dli z nim są sia du ją cych. Po wsta wa ły no we dro gi, mo sty i akwe duk ty. Ol brzy mie fun du sze prze - zna cza no na roz bu do wę i upięk sze nie pod miej - skich re zy den cji i ma jąt ków na le żą cych do bo ga - tych pa try cju szy oraz człon ków ro dzi ny ce sar - skiej. Do dzi siaj po zo sta ły śla dy tych in we sty cji, głów nie w oko li cach Ti vo li i Ca stel li Ro ma ni. Pań stwo rzym skie szcze gól ną uwa gę przy wią zy - wa ło doutrzy my wa nia bez pie czeń stwa ipo myśl - no ści Ostii – por tu mor skie go le żą ce go u uj ścia Ty bru. Stam tąd do cie ra ła do sto li cy żyw ność (głów nie zbo że) spro wa dza na z Sy cy lii i pół noc - nej Afry ki. Przez wie le stu le ci po ziom ży cia wLa - cjum – re gio nie ota cza ją cym Rzym – był naj wyż - szy w ca łym cy wi li zo wa nym świe cie. Do pie ro upa dek Wiecz ne go Mia sta wy wo łał głę bo ki kry - zys po li tycz ny, go spo dar czy i de mo gra ficz ny. Mia sta upa dły, a wsie się wy lud ni ły, po dob nie jak i tęt nią ce nie gdyś ży ciem vil le. Ostia prze sta ła przyj mo wać stat ki ku piec kie wy peł nio ne to wa - ra mi, a za miast nich po ja wi ły się ło dzie bar ba - rzyń ców chcą cych tą dro gą do stać się doRzy mu. Pew na po pra wa na stą pi ła po prze ję ciu wła - dzy w środ ko wej Ita lii przez pa pie ży. Po wsta - łew po ło wie VIII w. Pań stwo Ko ściel ne mia ło prze trwać aż do1870 r. Je go te ry to rium utwo rzy - ły, oprócz La cjum, tak że in ne zie mie wcho dzą ce wskład hi sto rycz nych kra in Um brii, Mar chii An - koń skiej i Emi lii Ro ma nii. W wy ni ku zjed no cze - nia Włoch pa pie stwo utra ci ło te po sia dło ści, aje - dy ną po zo sta ło ścią po Pań stwie Ko ściel nym jest obec nie cen trum pa pie skiej wła dzy – Wa ty kan. Po prawej: imponujące mury zamku papieża Juliusza II w Ostii. Na następnych stronach: centralne miejsce Bazyliki Św. Piotra wyznacza monumentalny baldachim, wznoszący się nad grobem Księcia Apostołów. W Z G Ó R Z E W A T Y K A ¡ S K I E  1 9   2 2  K A L E N D A R I U M Najwa˝niejsze daty 64 Pożar Rzymu niszczy większą część miasta. Początek prześladowań chrześcijan przez cesarza Nerona. 64 lub 67 Męczeńska śmierć apostoła Piotra, pierwszego biskupa Rzymu. Jego ciało zostaje pochowane na Wzgórzu Watykańskim. 303–304 Prześladowania chrześcijan za cesarza Dioklecjana. 312 Bitwa na Moście Mulwijskim między wojskami cesarzy Konstantyna i Maksencjusza. 313 Edykt mediolański, wydany przez Konstantyna Wielkiego, rozpoczyna erę tolerancji religijnej dla chrześcijan. Ok. 324 Rozpoczęcie budowy Bazyliki Św. Piotra. 330 Konstantyn Wielki przenosi stolicę imperium do Bizancjum. 381 Teodozjusz Wielki wydaje edykt, w którym ogłasza chrześcijaństwo religią panującą. 452 Odstąpienie Hunów pod wodzą Attyli od wyprawy na Rzym na prośbę papieża Leona I Wielkiego. 476 Detronizacja Romulusa Augustulusa i upadek cesarstwa zachodniego. 590 Wybór na papieża Grzegorza I Wielkiego (na tronie do 604 r.). Początek masowych pielgrzymek do grobu św. Piotra nawróconych na chrześcijaństwo wiernych z krajów germańskich. 608 Cesarz bizantyjski Fokas przekazuje Bonifacemu IV Panteon, który zostaje przekształcony w kościół poświęcony Matce Bożej i Wszystkim Męczennikom. 756 Pepin Krótki po pokonaniu Longobardów oddaje część zajętych przez nich ziem papiestwu jako tzw. Patrimonium Sancti Petri. Początki Państwa Kościelnego. 800 Koronacja Karola Wielkiego na cesarza Zachodu w Bazylice Św. Piotra. 847 Leon IV Wielki buduje wokół Watykanu potężne mury w obawie przed najazdami Saracenów. 1059 Mikołaj II wydaje dekret powierzający wybór papieży kardynałom. 1077 Ukorzenie się Henryka IV przed Grzegorzem VII kończy pierwszy etap walki o inwestyturę (Canossa). 1122 Konkordat w Wormacji oznaczający kompromis w sporze o „panowanie nad światem” między papiestwem i cesarstwem. 1215 Sobór Laterański IV na kilka stuleci utrwala doktrynę i politykę kościelną papiestwa. 1294 Zostaje wybrany jeden z największych papieży średniowiecza – Bonifacy VIII. 1300 Bonifacy VIII ogłasza pierwszy w dziejach Jubileusz Chrześcijaństwa. 1309 Początek niewoli awiniońskiej papieży. 1377 Powrót do Rzymu Grzegorza XI i jego nagła śmierć. Początek wielkiej schizmy zachodniej. 1417 Wybór Marcina V na papieża w trakcie soboru w Konstancji. 1420 Powrót Marcina V i Kurii Rzymskiej do Wiecznego Miasta. Rezydencją papieży z powodu zniszczeń budynków na Lateranie staje się Watykan. 1450 W czasie Jubileuszu ginie w nurtach Tybru ponad 200 pielgrzymów, którzy wpadli do wody po wybuchu paniki na moście św. Anioła. 1451 Utworzenie przez Mikołaja V Biblioteki Watykańskiej. 1462 Sprowadzenie do Watykanu przez Piusa II relikwii św. Andrzeja, brata św. Piotra. 1475 Rozpoczęcie budowy kaplicy Sykstyńskiej. 1492 Początek pontyfikatu niechlubnej pamięci papieża Aleksandra VI Borgii (rządzi Kościołem do 1503 r.). 1506 Juliusz II powierza Bramantemu nadzór nad przebudową Bazyliki Św. Piotra. 1513 Na tron papieski wybrany zostaje Leon X z rodu Medyceuszy. 1527 Splądrowanie Rzymu przez wojska cesarskie, znane jako Sacco di Roma. 1541 Michał Anioł kończy malować w kaplicy Sykstyńskiej Sąd ostateczny. 1545 Paweł III zwołuje sobór do Trydentu. 1571 Flota Ligi Świętej zorganizowanej przez Piusa V odnosi wielkie zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Lepanto. 1590 Ukończenie budowy kopuły Bazyliki Św. Piotra. 1626 Uroczysta konsekracja Bazyliki Św. Piotra. 1656 Początek budowy przez Berniniego kolumnady na Watykanie (prace ukończono w 1667 r.). 1692 Innocenty XII ogłasza bullę zakazującą praktykowania nepotyzmu. K A L E N D A R I U M  2 3  Pierwsze publiczne wystąpienie papieża Polaka – 16 października 1978 r. 1725 Z okazji Jubileuszu powstają w Rzymie słynne Schody Hiszpańskie. 1762 Ukończenie prac nad Fontanną di Trevi. 1798 Wkroczenie wojsk francuskich do Wiecznego Miasta. 1799 Wywiezienie do Francji umierającego Piusa VI. 1804 Pius VII udaje się do Paryża na koronację cesarską Napoleona. 1823 Pożar Bazyliki Św. Pawła za Murami. 1848 Ucieczka Piusa IX z Rzymu w czasie Wiosny Ludów. 1870 Wkroczenie do Rzymu wojsk Zjednoczonego Królestwa Włoch. Pius IX ogłasza się „więźniem Watykanu”. 1891 Leon XIII ogłasza słynną encyklikę Rerum novarum. 1903 Początek pontyfikatu Piusa X, papieża o domniemanych polskich korzeniach. 1929 Pius XI podpisuje z Mussolinim tzw. pakty laterańskie. 1939 Rozpoczęcie badań archeologicznych pod Bazyliką Św. Piotra na polecenie Piusa XII. 4 czerwca 1944 Wyzwolenie Rzymu przez wojska alianckie. 13 lipca 1949 Pius XII nakłada ekskomunikę na członków partii komunistycznych. 11 października 1962 Rozpoczęcie obrad Soboru Watykańskiego II. 29 czerwca 1969 Paweł VI oficjalnie ogłosił, iż pod ołtarzem bazyliki na Watykanie odnaleziono grób św. Piotra oraz jego relikwie. 21 maja 1972 Szaleniec niszczy Pietę Michała Anioła. Po odnowieniu rzeźba zostaje umieszczona za szybą pancerną. 16 października 1978 Papieżem zostaje Polak, arcybiskup Krakowa Karol Wojtyła; nowy papież przybiera imię Jan Paweł II. 13 maja 1981 Na placu Św. Piotra Mehmet Ali Ağca dokonuje zamachu na życie Jana Pawła II. 2000 Jan Paweł II przewodzi obchodom Jubileuszu w Rzymie. 2 kwietnia 2005 Śmierć papieża Polaka. 19 kwietnia 2005 Na konklawe papieżem wybrany zostaje Joseph Ratzinger, przyjmując imię Benedykt XVI. 29 czerwca 2009 Publikacja encykliki Benedykta XVI Caritas in veritate (Miłość w prawdzie).  2 4  Po czàt ki pa pie stwa Dzie je pa pie stwa są nie roz łącz nie zwią za ne z hi sto rią Rzy mu.  Ko ściół Chry stu so wy wy rósł w ser cu Im pe rium Ro ma num. W e dług le gen dy Rzym za ło żo ny zo stał 21 IV 753 r. p.n.e. przez Ro mu lu sa, sy - na Rei Syl wii (cór ki wo dza La ty nów, Nu mi to ra) i bo ga woj ny Mar sa. Już w cza sach pa no wa nia Ro mu lu sa i je go na stęp ców Rzym był po strze ga ny ja ko miej sce świę te – Wiecz ne Mia sto. Ostat nie go kró la Rzy mu – Tar kwi niu - sza Pysz ne go – oba lo no w 509 r., a je go miej sce za ję li dwaj kon su lo wie, naj wyż si urzęd ni cy re - pu bli ki. Wraz z pro wa dzo ny mi przez Rzym pod bo ja mi z ujarz mio nych kra jów i pro win cji na pły wa ły do sto li cy róż no rod ne re li gie i lo kal - ne wie rze nia. Mie sza ły się one ze so bą, two rząc nad Ty brem syn kre tycz ny Olimp. Rzy mia nie to le ro wa li kul ty i wy zna nia ob cych na ro dów, do pó ki uzna wa ły one ich wła dzę, a Rzym bez sprze ci wu po strze ga ny był za cen trum cy wi li - zo wa ne go świa ta. Z cza sem re li gie Za cho du i Wscho du pod po rząd ko wa ne zo sta ły rzym skie - mu pa no wa niu, zaś gwa ran tem te go re li gij no - -po li tycz ne go kom pro mi su by ły naj wyż sze wła - dze pań stwo we. Wkrót ce po upad ku re pu bli ki, gdy w Rzy mie za czę ły się kształ to wać fun da men ty ce sar stwa, w Pa le sty nie przy szedł na świat Je zus Chry stus. Na ro dzi ny Je zu sa przy pa dły na pa no wa nie Ce - za ra Au gu sta, na to miast za koń czo na śmier cią na krzy żu dzia łal ność pu blicz na Chry stu sa mia - ła miej sce za Ce za ra Ty be riu sza wła da ją ce go Rzy mem w la tach 14–37. Więk szość do ty czą - cych Rzy mu ustę pów w Ewan ge liach od no si się wła śnie do okre su pa no wa nia te go wład cy. Wy wo dzą ca się z ju da izmu re li gia chrze - ści jań ska, we dług któ rej je dy nie w Chry stu sie Bó stwo łą czy się z czło wie czeń stwem, za gro - zi ła w koń cu pod sta wom pań stwa rzym skie go. Chrze ści ja nie na ru szy li struk tu rę po li tycz no - -spo łecz ną dzie lą cą lu dzi na ka te go rie uprzy wi - le jo wa nych i po zba wio nych wszel kich praw – lu dzi wol nych i nie wol ni ków, lep szych i gor - szych. Roz prze strze nia ją ce się szyb ko w im pe - rium chrze ści jań stwo, sta ło się ru chem re wo lu - cyj nym, ude rza ją cym w za sta ny ustrój i po rzą - dek spo łecz ny, a tak że pod wa ża ją cym bo ski wy - miar wła dzy ce sar skiej. Dla te go wład cy Rzy mu po sta no wi li ten no wy ruch re li gij ny za wszel ką ce nę znisz czyć. Prze śla do wa nia chrze ści jan Prze śla do wa nia chrze ści jan roz po czę ły się nie - mal od ra zu po śmier ci Je zu sa. Wśród ofiar zna - lazł się rów nież pierw szy bi skup Rzy mu – apo - stoł Piotr. O ska li re pre sji wy mie rzo nych wów - czas w chrze ści jan świad czy to, iż na trzy dzie stu bi sku pów Rzy mu z pierw szych trzech wie ków dwu dzie stu pię ciu po nio sło śmierć mę czeń ską, a po zo sta li zmar li na wy gna niu lub w wię zie niu. Od wa ga i nie zwy kłe przy kła dy głę bo kiej wia ry pierw szych chrze ści jan dziel nie sta wi ły czo ła okru cień stwu, prze mo cy i nie spra wie dli wo ści wład ców Rzy mu. Do pie ro ogło szo ny w 313 r. w Me dio la nie edykt Kon stan ty na Wiel kie go da - wał chrze ści ja nom upra gnio ne pra wo do swo - bod ne go wy zna wa nia swo jej wia ry. Ce sarz, cho ciaż sam naj praw do po dob niej ni gdy nie zo stał ochrzczo ny (po mi mo że tra dy - cja gło si, iż uczy nił to na ło żu śmier ci), udzie lał w na stęp nych la tach chrze ści ja nom wspar cia po li tycz ne go oraz ma te rial ne go. Z je go ini cja ty - wy wy bu do wa no w Rzy mie pierw sze świą ty nie chrze ści jań skie na La te ra nie i Wa ty ka nie. Kon - stan tyn nie omiesz kał przy tym wmie szać się w spra wy dok try nal ne chrze ści jan. Kie dy Ko - ścio ło wi za czę ły za gra żać he re zje, ce sarz zde cy - do wał się w 325 r. zwo łać pierw szy so bór po - wszech ny do Ni cei, na któ rym bi sku pi uchwa - li li obo wią zu ją ce do dziś wy zna nie wia ry. Po prze nie sie niu ok. 330 r. cen trum de cy zyj - ne go do Kon stan ty no po la – no wej sto li cy le żą - cej na Wscho dzie – po li tycz ne zna cze nie Wiecz - ne go Mia sta za czę ło ma leć. Jak chce tra dy cja, Po prawej: męczeństwo św. Piotra upamiętnione na fresku Filippina Lippiego (kościół S. Maria del Carmine we Florencji). P O C Z Ñ T K I P A P I E S T W A  2 5  w opusz czo nym przez ce sa rzy Rzy mie pierw szo - rzęd ną ro lę za czę li od gry wać tam tej si bi sku pi, któ rych na zy wa no pa pa, czy li „oj ciec” (po pol - sku „pa pież”). We dług le gen dy, Kon stan tyn Wiel ki, opusz cza jąc Rzym i prze no sząc się do no wej sto li cy na Wscho dzie, na dał pa pie żo wi Syl we stro wi I oraz je go na stęp com wie le dóbr i licz ne przy wi le je wraz z peł nią wła dzy za rów - no w Rzy mie, jak i w Ita lii. Ce sarz miał uczy nić to w po dzię ce za wy le cze nie go z trą du i przy bli - że nie mu na uki Je zu sa Chry stu sa przez pa pie ża Syl we stra I (314–335).  2 6  Fun da cja ba zy li ki kon stan tyƒ skiej Kon stan tyn Wiel ki, cho ciaż sam po zo stał do koń ca ży cia po ga ni nem, oka zał się być naj więk szym do bro czyń cą chrze ści jan. To on był fun da to rem pierw szych rzym skich ba zy lik. C e sa rza Kon stan ty na Wiel kie go uwa ża się za fun da to ra pierw szej Ba zy li ki Św. Pio - tra. Kon stan tyn zo stał wład cą Rzy mu wkrót ce po ab dy ka cji ce sa rza Dio kle cja na, któ - ry w la tach 303–304 pro wa dził okrut ne prze śla - do wa nia chrze ści jan. Po śmier ci współ ce sa rza Ga le riu sza w 311 r. Kon stan tyn przy stą pił do wal ki o wła dzę w Rzy mie. Je go naj groź niej szym prze ciw ni kiem był Mak sen cjusz (306–312), któ - ry stał na cze le pre to ria nów i le gio nów sta cjo nu - ją cych w Ita lii. Kon stan tyn, do wo dzą cy w tym cza sie le gio na mi z Ga lii i Bry ta nii, w 311 r. zde - cy do wał się wkro czyć z li czą cą 40 tys. ar mią na Pół wy sep Ape niń ski z za mia rem zdo by cia sto li cy. Oba wiał się jed nak wy ni ku kon fron ta cji zbroj nej: Mak sen cjusz dys po no wał o wie le licz - niej szy mi od dzia ła mi. Od wa gi do da wa ła Kon - stan ty no wi mat ka – ce sa rzo wa He le na, któ ra bę - dąc chrze ści jan ką i moż ną pro tek tor ką no wej re - li gii, mo dli ła się o klę skę wspie ra ją ce go po gan Mak sen cju sza. Za pew nia ła też sy na, że gdy doj - dzie do bi twy, ona sa ma i wszy scy chrze ści ja nie mo dlić się bę dą za je go zwy cię stwo. Uf ny tym obiet ni com Kon stan tyn udał się ze swo im woj - skiem w kie run ku Rzy mu. Do bi twy do szło 28 X 312 r. nad Ty brem przy Mo ście Mul wij skim. Le gen da głosi, że w chwi li kie dy wro gie so bie le gio ny przy go to wy - wa ły się do wal ki, ze rwał się wiatr, nie bo za snu - ło się chmu ra mi i wszyst kim uka zał się w gó rze nie zwy kły wi dok za stę pów aniel skich i wiel kiej cho rą gwi ze zna kiem krzy ża. Sły sza no też po tęż - ny głos mó wią cy z nie ba: „In hoc si gno vin ces”, co zna czy: „Pod tym zna kiem zwy cię żysz”. Le - gio ni ści Mak sen cju sza od czy ta li to ja ko za po - wiedź zwy cię stwa ce sa rza Kon stan ty na. Rzu ci li się do bez ład nej uciecz ki, w cza sie któ rej wie lu z nich po nio sło śmierć – jed ni od mie czy, in ni w nur tach Ty bru. Wkrót ce po tym wy da rze niu, zwa nym cu dem na Mo ście Mul wij skim, Kon - stan tyn wraz z ce sa rzem Li cy niu szem, wład cą Edykt me dio lań ski „Gdy tak ja, cesarz Konstantyn Wielki, jak również ja, cesarz Licyniusz August, zeszliśmy się szczęśliwie w Mediolanie i omawiali wszystko, co należy do pożytku oraz bezpieczeństwa publicznego, postanowiliśmy między innymi zarządzić to, cośmy dla wielu ludzi uważali za konieczne między innymi zarządzeniami, zdaniem naszym dla wielu ludzi korzystnymi, wydać przede wszystkim i to, które do czci bóstwa się odnosi, a mianowicie chrześcijanom i wszystkim innym dać zupełną wolność wyznawania religii, jaką kto zechce. W ten sposób bowiem bóstwo w swej niebieskiej siedzibie i dla nas, i dla wszystkich, którzy naszej poddani są władzy, zjednać będzie można i usposobić łaskawie. Ze zbawiennych więc i słusznych powodów postanowiliśmy powziąć uchwałę, że nikomu nie można zabronić swobody decyzji, czy myśl swą skłoni do wyznania chrześcijańskiego, czy do innej religii, którą sam za najodpowiedniejszą dla siebie uzna, a to dlatego, by najwyższe bóstwo, któremu cześć według swobodnego przekonania oddajemy, mogło nam we wszystkich okolicznościach okazać swoje względy i przychylność”. Wydany w 313 r. w Mediolanie edykt cesarski tej treści zrównywał chrześcijaństwo w prawach i wolnościach z innymi religiami w Imperium Rzymskim. Dokument ten, będący w rzeczywistości aktem tolerancji dla chrześcijan, miał przełomowe znaczenie w dziejach Rzymu i cywilizacji łacińskiej. Chrześcijanie na jego mocy nie tylko mogli bez przeszkód wyznawać swoją wiarę, ale zwrócono im też budynki i majątki zagarnięte w okresie prześladowań. Po prawej: fragment fresku Bitwa na Moście Mulwijskim autorstwa Giulia Romano (Pałace Watykańskie). F U N D A C J A B A Z Y L I K I K O N S T A N T Y ¡ S K I E J  2 7   2 8  H I S T O R I A Konstantyn Wielki przekazuje papieżowi Sylwestrowi I symbole władzy imperialnej. wschod niej czę ści im pe rium, wy dał w Me dio la - nie edykt, któ ry ze zwa lał chrze ści ja nom na swo - bod ne wy zna wa nie swo jej wia ry. Do pie ro po wy da niu edyk tu me dio lań skie - go stwo rzo ne zo sta ły w Im pe rium Rzym skim wa run ki do bu do wy pierw szych chrze ści jań - skich świą tyń. Du cho wień stwo i wier ni mia sta Rzy mu dłu go za sta na wia li się, ja ki typ bu dow li wy ra ził by idee i sym bo le wia ry Chry stu so wej, a jed no cze śnie był by od po wied ni dla ce lów sa - kral nych. Zde cy do wa no się na ba zy li kę – daw - ny bu dy nek są du, po dzie lo ny za zwy czaj na trzy lub pięć naw, od dzie lo nych od sie bie ko lum na - mi. Na wa głów na w rzym skich, po gań skich jesz - cze ba zy li kach, za koń czo na by ła ob szer ną ap sy - dą, gdzie znaj do wa ła się ka te dra, czy li krze sło usta wio ne na spe cjal nym pod wyż sze niu. Na nim za sia dał ce sarz, gdy od by wał zwy cza jo we są dy. Zda rza ło się, iż w je go za stęp stwie są dy te spra - wo wał urzęd nik zwa ny pro ku ra to rem – wów - czas obok ka te dry usta wia no po sąg ak tu al nie urzę du ją ce go ce sa rza. „Do na cja Kon stan ty na” Od dru giej po ło wy VIII w. pa pie że za czę li po - wo ły wać się na do ku ment zwa ny „Do na cją Kon - stan ty na” (Do na tio Con stan ti ni), któ ry upra wo - moc niał ich wła dzę oraz po sia da nie zie mi i ma - jąt ków w Ita lii. Już pod ko niec wie ków śred nich udo wod nio no (Lo ren zo Val la), iż do ku ment ten zo stał sfał szo wa ny. W ak cie tym Kon stan tyn Wiel ki przy znał bi sku pom Rzy mu pierw szeń - stwo przed wszyst ki mi bi sku pa mi – w tym przed pa triar cha mi Je ro zo li my, Kon stan ty no - po la, An tio chii oraz Alek san drii. Głów ne ko - ścio ły Rzy mu: Ba zy li ka Św. Ja na na La te ra nie oraz Ba zy li ka Św. Pio tra mia ły zo stać ob da ro - wa ne przez nie go licz ny mi upo sa że nia mi i bo - gac twa mi. Po nad to pa pie żo wi, ja ko na stęp cy św. Pio - tra, Kon stan tyn prze ka zał peł nię wła dzy mo nar - szej. Wi do mym jej zna kiem mia ły być pur pu ro - wy płaszcz ce sar ski, tu ni ka, ko ro na oraz od da - wa ne ho no ry. Z do ku men tu wy ni ka tak że, iż pa pież Syl we ster I miał od mó wić je dy nie przy - F U N D A C J A B A Z Y L I K I K O N S T A N T Y ¡ S K I E J  2 9  Bi twa nad rze ką Fry gi dus Po ogłoszeniu przez Teodozjusza Wielkiego edyktów uderzających w pogan, na Zachodzie doszło do buntu, na czele którego stanął w 392 r. samozwańczy cesarz Flawiusz Eugeniusz. Jego władzę wspierał germański wódz Arbogast oraz elita intelektualna i polityczna Rzymu. Wielu członków senatu wiązało z Eugeniuszem nadzieje na możliwość powstrzymania zwycięskiego pochodu chrześcijaństwa i powrotu do wiary przodków. Eugeniusz, chociaż był ochrzczony, zgodził się realizować politykę wspierającą pogan. Zakazał realizacji prochrześcijańskich edyktów Teodozjusza, przywrócił funkcjonowanie wielu zamkniętych świątyń pogańskich i zachęcając chrześcijan do apostazji, zezwolił na burzenie kościołów. Na wydarzenia w Rzymie i pozostałych miastach Zachodu nie mógł pozostać obojętny cesarz Teodozjusz. Nieuchronny konflikt między nim a Eugeniuszem miał rozstrzygnąć o losach religii i kultury europejskiej. Eugeniusz, wyruszając na wojnę z Teodozjuszem, zapowiedział, że w razie zwycięstwa zamieni wszystkie kościoły w stajnie, a duchownych wcieli do armii. Do spotkania idących ze Wschodu chrześcijańskich wojsk Teodozjusza Wielkiego z poganami doszło w dolinie alpejskiej rzeki Frygidus. Bitwa rozpoczęła się 5 IX 394 r. Początkowo wojska Eugeniusza i Arbogasta zadały chrześcijanom poważne straty. Wydawało się, że Teodozjusz opuści z niedobitkami swej armii pole bitwy, aby uchronić je od całkowitej klęski. Tymczasem następnego dnia rano wydał on rozkaz do walki. Niespodziewanie chrześcijanom przyszedł na ratunek bardzo silny wiatr, który poderwał z ziemi kurz i piach, rzucając go w oczy pogan. Jak mówi legenda, wiatr ten porywał strzały wystrzeliwane z łuków wojsk pogańskich i kierował je przeciwko nim samym. Wywołało to popłoch w oddziałach Eugeniusza. On sam został w czasie zamieszania wywołanego nadzwyczajnym zjawiskiem pojmany i na rozkaz Teodozjusza ścięty na polu bitwy. Oznaczało to ostateczną klęskę pogan i koniec ich nadziei na zatrzymanie pełnej chrystianizacji Imperium Rzymskiego. ję cia ko ro ny, dla te go ce sarz dał mu pra wo do no - sze nia wy so kiej bia łej czap ki, z któ rej wy kształ - ci ła się póź niej tia ra pa pie ska. W swym do ku - Teodozjusz Wielki korzy się przed biskupem Mediolanu, Ambrożym. men cie Kon stan tyn Wiel ki za po wia dał wy bu - do wa nie no wej sto li cy na Wscho dzie i prze nie - sie nie do niej ca łej ad mi ni stra cji pań stwo wej. Miał uczy nić to po to, aby po zo sta wić w Rzy mie peł nię wła dzy pa pie żo wi. Akt ten koń czy się groź ba mi pod ad re sem wszyst kich, któ rzy chcie - li by pod wa żyć je go treść. „Do na cja Kon stan ty - na” prze cho wy wa na by ła w wie kach śred nich przy gro bie św. Pio tra. Chrze ści jań stwo re li gią pań stwo wą Pro ces chry stia ni za cji w Im pe rium Rzym skim nie prze bie gał ła two i na tra fiał na wie le prze - szkód. We wschod nich pro win cjach do ko nał się on wcze śniej niż na Za cho dzie. Naj trud niej - sza sy tu acja mia ła miej sce w sa mym Rzy mie, gdzie ist niał sil ny opór ze stro ny róż nych ośrod - ków kul tów po gań skich. Roz pra wić się z ni mi miał do pie ro Teo do zjusz Wiel ki (379–395). Idąc śla dem Kon stan ty na, ogło sił w 381 r. edykt, w któ rym uznał re li gię chrze ści jań ską za re li gię pań stwo wą. Po nie waż wo la ce sa rza nie by ła  3 0  H I S T O R I A Fragment srebrnej patery, tzw. Missorium Teodozjusza I z IV stulecia. re spek to wa na, w 392 r. wy dał ko lej ny edykt, na - ka zu ją cy tym ra zem za mknię cie na te re nie ca - łe go im pe rium świą tyń po gań skich oraz za - prze sta nie skła da nia w nich ofiar bó stwom pod ka rą śmier ci. Spo tka ło się to ze sprze ci wem wie lu miesz kań ców Ita lii, a szcze gól nie Rzy - mian, któ rzy wi dzie li w tym za mach na sta re tra dy cje i ko niec po tę gi Wiecz ne go Mia sta. O trium fie chrze ści jan nad po ga na mi zde - cy do wa ła do pie ro trwa ją ca dwa dni bi twa, któ - ra ro ze gra ła się we wrze śniu 394 r. u stóp Alp nad rze ką Fry gi dus. Teo do zjusz Wiel ki po ko - nał w niej, choć nie bez tru du, po gań skie le gio - ny rzym skie i sprzy mie rzo ne z ni mi od dzia ły bar ba rzyń ców. Teo do zjusz Wiel ki przed swo ją śmier cią w 395 r. do ko nał po dzia łu im pe rium po mię dzy swo ich sy nów na dwie czę ści: Wschod nią i Za - chod nią. Gra ni ce zo sta ły wy zna czo ne w ten spo - sób, że od dzie la ły te re ny, na któ rych uży wa no ję zy ka grec kie go od ziem, któ rych miesz kań cy po słu gi wa li się ła ci ną. Do pro wa dzi ło to póź niej do trwa łe go po dzia łu cy wi li za cji rzym skiej, a w kon se kwen cji tak że do roz ła mu jed no ści re - li gij nej i kul tu ro wej Eu ro py. W okre sie wę dró - wek lu dów, któ re roz po czął atak bar ba rzyń ców na gra ni ce im pe rium, z po wo du sła bo ści ad mi - ni stra cji ce sar skiej, fak tycz ną wła dzę w daw nej sto li cy prze ję li pa pie że. Naj wy bit niej szym spo - śród nich był Le on I Wiel ki (440–461). Cho ciaż w 451 r. nie uda ło mu się wziąć oso bi ste go udzia - łu w IV so bo rze po wszech nym w Chal ce do nie, ode grał na nim waż ną ro lę, dzia ła jąc za po śred - nic twem swo ich wy słan ni ków. W Rzy mie za trzy ma ło go za gro że nie, ja kie po ja wi ło się ze stro ny Hu nów. Do wo dzą cy ni - mi At ty la, zwa ny rów nież Bi czem Bo żym, dą - żył do za ję cia Wiecz ne go Mia sta i zrów na nia go z zie mią. Chcąc ura to wać sto li cę, pa pież Le - on udał się na prze ciw pro wa dzo nej przez At - ty lę ar mii. Do spo tka nia mię dzy ni mi do szło w 452 r. nad brze giem Pa du w oko li cach Man - tui. Si ła prze ko ny wa nia pa pie ża by ła tak wiel - ka, że bar ba rzyń ski wódz zde cy do wał się od - stą pić od swo ich pla nów. Suk ces ten pod niósł au to ry tet Le ona I. Dzię ki nie mu mógł po tem peł nić ro lę me dia to ra i roz jem cy w wie lu spo - rach i kon flik tach w świe cie chrze ści jań skim. Po prawej: papież Leon I prosi wodza Hunów, Attylę, aby odstąpił od planów zdobycia Rzymu; płaskorzeźba Alessandra Algardiego w Bazylice Św. Piotra. F U N D A C J A B A Z Y L I K I K O N S T A N T Y ¡ S K I E J  3 1   3 1 7  Indeks za Murami 291 Jerozolimskiego 294 A Ağca Mehmet Ali 103 Aleksander III, papież 105 Aleksander VI, papież 42 Aleksander VII, papież 100, 152 Aleksander VIII, papież 155 Apartamenty Borgiów 224 Arnolfo di Cambio 166 Attyla, wódz Hunów 30 Aula Pawła VI 109 B Baldachim nad grobem św. Piotra 157 Bazylika Santa Maria Maggiore 285 Bazylika Świętego Jana na Lateranie 266 Bazylika Świętego Pawła za Murami 64, 277 Bazylika Świętego Piotra 110 Bazylika Świętego Sebastiana 298 Bazylika Świętego Wawrzyńca Bazylika Świętego Krzyża Benedykt XIII, papież 46, 103 Benedykt XIV, papież 46, 132 Benedykt XV, papież 140 Benedykt XVI, papież 281 Bernini Giovanni Lorenzo Bitwa nad rzeką Frygidus 29 Bonifacy VIII, papież 35, 170, 272 Borgo, dzielnica 74, 257 Brama Dobra i Zła 112 Brama Filarete 63 , 112 Brama Sakramentów Świętych 114 Brama Śmierci 63, 110 Brama Święta 114 Bramante Donato 80 C Campo Teutonico Canova Antonio 135 Castel Gandolfo 300 Celestyn V, papież 272 (Gianlorenzo) 160 (Cmentarz Niemiecki) 248 Cellini Benvenuto 261 Cortile delle Corazze, dziedziniec 187 Cortile Ottagono (Dziedziniec Ośmiokątny) 205 Cyrk Nerona 14 D Donacja Konstantyna 28 Dziedziniec Egzekucji 261 Dziedziniec Pinii 63, 201 E Edykt mediolański 26 Ekskluzywa 49 Eugeniusz IV, papież 39 F Fabryka Świętego Piotra 85 Fontanna Czterech Papieży 104 Fontanna Orłów 250 Fontanna z Galeonem 250 Fra Angelico 191 G Galleria degli Arazzi (Galeria Arrasów) 211 Galleria dei Candelabri (Galeria Kandelabrów) 211 Galleria delle Carte Geografiche (Galeria Map) 212 Gregoriańskie Muzeum Etruskie 210 Groty Watykańskie 166 Grzegorz I Wielki 74, 147 Grzegorz X, papież 105 Grzegorz XI, papież 36 Grzegorz XIII, papież 44, 170 Gwardia Szwajcarska 14, 77 I Innocenty VII, papież 171 Innocenty VIII, papież 142 Innocenty XI, papież 45, 144  3 1 8  I N D E K S J Jan Paweł I, papież 54 Jan Paweł II, papież 55, 173 Jan X, papież 260 Jan XXIII, papież 141 Juliusz II, papież 39, 42, 218 K Kaligula 102 Kamera Apostolska 72 Kaplica Borghese 290 Kaplica Chóru 142 Kaplica Chrztu Świętego 138 Kaplica Gregoriańska 130 Kaplica św. Kolumbana (irlandzka) 177 Kaplica Klementyńska 146, 177 Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej (polska) 175, 176 Kaplica Matki Bożej della Bocciata 153, 178 Kaplica Matki Bożej Miłosierdzia z Ostrej Bramy (litewska) 179 Kaplica Matki Bożej z Guadalupe 179 Kaplica Michała Archanioła 136 Kaplica Mikołaja V 213 Kaplica Najświętszego Sakramentu 127, Kaplica Ofiarowania Matki Bożej 140 Kaplica Paulińska 104 Kaplica Relikwii Krzyża Świętego 296 Kaplica św. Longinusa 175 Kaplica św. Sebastiana 125 Kaplica św. św. Benedykta, Cyryla Karol Wielki, władca Franków 32 Klemens IV, papież 105 Klemens V, papież 35 Klemens VII, papież 260 Klemens X, papież 137 Klemens X, papież 45 Klemens XIII, papież 48, 135 Klemens XIV, papież 48 Kolumnada Berniniego 100, 106 Kongregacja ds. Biskupów 69 Kongregacja ds. Duchowieństwa 69 Kongregacja ds. Ewangelizacji Narodów 69 Kongregacja ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Wspólnego 69 i Metodego 175 282 247 Sakramentów 70 70 (Kongregacja Doktryny Wiary) 69 Kongregacja ds. Kościołów Wschodnich 69 Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Kongregacja ds. Świętych 70 Kongregacja Nauki Wiary Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego Konstantyn Wielki, cesarz 26 Konsystorz 76 Krystyna, królowa Szwecji 45 Kuria Rzymska 66 L Lacjum, region 17 Leon I Wielki, papież 30 Leon X, papież 42 Leon XI, papież 143 Leon XII, papież 50 Leon XIII, papież 50 Leonowe mury 248 Loggie Rafaela 213 M Marcin V, papież 36, 273 Marek I, papież 105 Meta Romuli 190 Michał Anioł (Michelangelo Buonarroti) Mikołaj III, papież 171 Mikołaj V, papież 38, 39, 171, 260 Mikołaj V, papież 38, 39, 260 Most Mulwijski 26 Most Świętego Anioła Museo Cristiano di Benedetto XIV (Muzeum Chrześcijańskie Benedykta XIV) Museo Filatelico e Numismatico 201 Museo Gregoriano Profano 200 Museo Missionario Etnologico 201 Museo Pio Cristiano 199, 204 Muzea Watykańskie 180 Muzeum Bazyliki Laterańskiej 275 Muzeum Chiaramonti 202 Muzeum Egipskie 202 (Ponte Sant’Angelo) 264 82, 121, 162, 164 I N D E K S  3 1 9  N Nowe Groty 175 O Ogrody Watykańskie 248 P Pałac Apostolski 106, 107, 214 Państwo Kościelne 32 Papieska Rada ds. Duszpasterstwa Migrantów i Podróżujących 71 Papieska Rada ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia 71 Papieska Rada ds. Popierania Jedności Chrześcijan 70 Papieska Rada ds. Rodziny 70 Papieska Rada ds. Świeckich 70 Papieska Rada ds. Dialogu Międzyreligijnego 71 Paweł II, papież 171 Paweł III, papież 161, 170 Paweł V, papież 103 Paweł VI, papież 54, 172 Penitencjaria Apostolska 72 Pepin Krótki 32 Petronella 136 Pietà, rzeźba Michała Anioła 122 Pinakoteka Watykańska 187, 283 Piotr św., apostoł i papież 14, 56–61 Pius II, papież 38, 39 Pius IV, papież 105 Pius V, papież 44 Pius VI, papież 48 Pius VII, papież 49, 145, 202 Pius VIII, papież 146 Pius X, papież 141 Pius XI, papież 52 Pius XII, papież 52 Plac Św. Piotra 100 Porta Sancta (Brama Święta) 287 Porta Santa Anna, brama 258 R Romulus, mitologiczny założyciel Rota Rzymska 71 S Sacco di Roma 39, 40 Rzymu 24 w kaplicy Sykstyńskiej 244, 245 San Paolo, oratorium 284 Sancta Sanctorum, oratorium papieskie Santa Maria in Scala Coeli, oratorium 284 Santa Maria in Traspontina 256 Rafael (Raffaello Santi) 81 Santi Vincenzo e Anastasio, kościół 284 Sąd ostateczny, obraz Michała Anioła Scala Santa (Schody Święte) 276 Schody Hiszpańskie 46 Sekcja Spraw Ogólnych 68 Sekretariat Stanu 66, 68 Skarbiec Bazyliki Św. Piotra 146 Sobór Trydencki 42, 78, 161 Sobór Watykański II 141 Spiżowa Brama 106 Stanze Rafaela 214 Stefan VI, papież 32 Stolica Apostolska 14 Sygnatura Apostolska 72 Sykstus IV, papież 38 Sykstus V, papież 103 Sykstyńska kaplica 104, 230, 289 Sylwester I, papież 61 Synod trupi 32 Szpital Świętego Ducha 254 T Tarkwiniusz Pyszny 24 Tempietto 80 Teodozjusz Wielki 29 Trajan 103 Trzy Źródła 283 U Urban VIII, papież 162 V Via Appia, droga 60 W Więzienie Mamertyńskie 134 Wzgórze Laterańskie 268 Wzgórze Watykańskie 14 Z Zamek Świętego Anioła 14, 37, 40, 256, 258, 276 259 Niedostępne w wersji demonstracyjnej. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki w serwisie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: