Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00031 005997 13097490 na godz. na dobę w sumie
Wiara na areopagu - ebook/pdf
Wiara na areopagu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7906-200-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy >> duchowość
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

To książka o wierze i wierności w przestrzeni publicznej. O nieustannym napięciu między akceptowaną postawą obywatelską a głosem sumienia. Rowan Williams podkreśla, że dla epoki, w której przyszło nam żyć, to napięcie ma fundamentalne znaczenie i choć wydaje się ono nie do przezwyciężenia, powinniśmy je uważać za konstytutywne zarówno dla wiary, jak i dla samej przestrzeni publicznej. Przede wszystkim jednak Williams wykazuje, że każde społeczeństwo, by mogło się rozwijać, powinno pozwolić swoim wierzącym obywatelom - więcej nawet, zachęcać ich - by sięgali do treści swej wiary dla szerszego dobra społecznego. Wszelkie koncepcje państwa neutralnego lub agresywnie świeckiego, nadmiernie racjonalistycznego lub monopolistycznego są zdaniem autora niesprawiedliwe, a co więcej, w dłuższej perspektywie okazują się również niestabilne, niszczą bowiem moralne wartości - a bez nich społeczeństwo nie przetrwa. Warto zmierzyć się z tym punktem widzenia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

wiara.pdf 1 2018-01-09 14:31:59 C M Y CM MY CY CMY K R o w a n W i l l i a m s i W a r a n a a r e o p a g u WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 1 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 1 11.12.2017 15:37:01 11.12.2017 15:37:01 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 2 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 2 11.12.2017 15:37:05 11.12.2017 15:37:05 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 3 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 3 11.12.2017 15:37:05 11.12.2017 15:37:05 Tytuł or yginału Faith in the Public Square © Rowan Williams, 2012 Th is translation is published by arrangement with Bloomsbury Publishing Plc © Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2018 Redaktor prowadzący Ewa Kubiak Redakcja Grażyna Piskorz Korekta Paulina Jeske-Choińska, Grażyna Piskorz Redakcja techniczna Justyna Nowaczyk Layout, skład i łamanie Stanisław Tuchołka / panbook.pl Projekt okładki i stron tytułowych Radosław Krawczyk Publikacja powstała dzięki wsparciu fi nansowemu Likus Hotele i Restauracje ISBN 978-83-7906-200-3 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o. o. Wydanie I, 2018 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 www.wdrodze.pl sprzedaz@wdrodze.pl WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 4 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 4 11.12.2017 15:37:05 11.12.2017 15:37:05 WSTĘP Od każdego arcybiskupa Kościoła Anglii, czy tego chce, czy nie, oczeku- je się, że będzie swego rodzaju komentatorem aktualnych spraw z życia publicznego. Rzecz jasna, w przekonaniu większości ludzi na pewno się w tej roli nie sprawdzi. Jeśli ograniczy się do refl eksji opartych przede wszystkim na Biblii i tradycji chrześcijańskiej, jego wypowiedzi zostaną odebrane jako komunały lub komentarze nieprzystające do rzeczywi- stości. Jeśli zapuści się na bardziej świeckie terytorium, usłyszy, że brak mu fachowej wiedzy z socjologii, ekonomii czy polityki międzynarodo- wej, a bez tego nie zasługuje na posłuch. W odpowiedzi na ewentualne odwołania do kultury masowej usłyszy, że „spłyca” lub „trywializuje”; gdy zaproponuje coś na kształt dogłębnej analizy akademickiej, będzie to oczywiście niezrozumiałe, będzie przejawem schlebiającego własne- mu ego elitaryzmu. Skupiając się na tym, co zdaniem wielu stanowi tradycyjne zagadnienia moralne znajdujące się w zainteresowaniu Ko- ścioła (są to przede wszystkim etyka seksualna i problematyka rodziny, aczkolwiek coraz częściej również problem eutanazji), wzmocni mit, jakoby chrześcijanie interesowali się jedynie bardzo wąskim zakresem moralności; gdy okaże zainteresowanie innymi problemami etycznymi, zaczną mu wytykać, że nie chce głosić i potwierdzać oczywistych i naj- świętszych zasad wiary objawionej i nie sprawdza się jako przywódca Kościoła. Trzeba powiedzieć, że w obliczu takich przeciwieństw arcybiskupi Kościoła Anglii stają się z czasem silniejsi, a nawet zaczynają się bunto- wać. Jeśli prawdą jest, że zaangażowanie w tę czy inną religię, zwłaszcza 5 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 5 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 5 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WIARA NA AREOPAGU w  chrześcijaństwo, nie jest kwestią jakiejś ogólnikowej fi lozofi i, lecz stanowi nieustanne podważanie tego, co w naszym przekonaniu wie- my o człowieku i jego ostatecznym przeznaczeniu, to nikt nas nie może zwolnić z dociekania, jak doktryna wpływa na życie publiczne – nawet jeśli pociąga to za sobą ryzyko wypowiadania się w sprawach, co do których nawet doświadczeni obserwatorzy wyrażają głośno i językiem technicznym odmienne poglądy (tego rodzaju ryzyko nie jest zupełnie nieznanym zjawiskiem w świecie dziennikarskim). Jeśli prawdą jest, że świat pozostaje całkowicie zależny od darmowego daru Boga oraz że bezpośrednie działanie i obecność Boga w sposób jedyny i wyjątkowy objawiły się w historii w formie pewnego określonego ludzkiego istnie- nia, przed dwoma tysiącami lat, ma to wpływ na nasze poglądy na świat i życie człowieka. Nie da się uniknąć ryzyka pomyłkowego zabrnięcia w nieprzewidziane zawiłości i można mieć jedynie nadzieję, że przynaj- mniej niektóre z tych nieuchronnych pomyłek będą dla kogoś na tyle interesujące (lub tak kolosalne), że zachęcą go to do wypracowania lep- szych odpowiedzi. Teksty składające się na tę książkę stanowią wynik podejmowania tego rodzaju ryzyka i podlegają tym wszystkim rodza- jom krytyki naszkicowanym przed chwilą. Proponuję je czytelnikowi nie jako kompendium teologii politycznej, lecz jako ciąg przykładów praktycznych, których celem jest odnalezienie punktów łączących różne kwestie życia publicznego z podstawowymi prawdami wiary dotyczą- cymi stworzenia i zbawienia, od których (mam nadzieję) chrześcijanie rozpoczynają refl eksję dotyczącą każdego zagadnienia. Nie zmienia to faktu, iż czytając je zebrane razem, dostrzegam w nich szereg łączących je wątków, mogących stanowić elementy cze- goś, co dałoby się określić jako szerzej zakrojoną teorię dotyczącą wiary i porządku społecznego. Słyszymy ostatnio sporo na temat nie- bezpieczeństw „agresywnego sekularyzmu”, wyraźnie widoczną cechą naszego życia społecznego jest wojownicza antychrześcijańska reto- ryka części intelektualistów o znanych nazwiskach. Ja jednak próbuję dowieść w niektórych rozdziałach tej książki między innymi tego, iż naszym problemem n i e s ą w pierwszej mierze donośne głosy kry- tyki, wymierzone w wiarę (z całą pewnością nie „prześladowanie”, jak chce tego wysoce podkolorowana apologetyka). Problem stanowi sze- reg nieporozumień, będących wspólnym udziałem grup religijnych 6 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 6 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 6 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WSTĘP oraz ich wrogów. Zakłada się na przykład często, że wszyscy wiemy, co znaczą terminy „sekularyzm” i „sekularyzacja”. Tymczasem mamy tu do czynienia z więcej niż jedną ideą czy jednym procesem. Wciąż spieramy się o to, czy jesteśmy społeczeństwem „zsekularyzowanym” w takim sensie, w jakim terminu tego używano czterdzieści lat temu z okładem. Gdyby chodziło jedynie o kwestię publicznego szacunku dla religii i mniej lub bardziej aktywne wspieranie tradycyjnych prak- tyk religijnych, prawdą byłoby – rzecz jasna – twierdzenie, że w Wiel- kiej Brytanii, podobnie jak w większości krajów Europy Zachodniej, daleko posunęliśmy się na tej drodze, której początki sięgają lat sześć- dziesiątych dwudziestego wieku, i nie respektujemy zasad religijnych w  życiu publicznym w  takim stopniu, w  jakim robiliśmy to daw- niej. Jeśli jednak pytamy o trwanie popularnych wierzeń i zwyczajów, o przypuszczenia dotyczące mocy i obecności niematerialnych, to da- leko nam jeszcze do społeczeństwa „odczarowanego”, jakim chcieliby je widzieć niektórzy. Publiczny rytuał trwa nadal, odradzając się z wielką energią (kwiaty na drogach obok miejsca wypadków). Możemy to na- zywać, jak chcemy, niemniej słowo „sekularny” bądź „świecki” nie od- daje trafnie naszej sytuacji. Termin „sekularyzm” wymyka się jednoznacznej defi nicji. W wielu miejscach proponowałem wprowadzić rozróżnienie między sekulary- zmem p r o c e d u r a l n y m i  p r o g r a m o w y m. Sekularyzm proce- duralny to świeckość głoszona jako cnota, na przykład przez rząd Indii; to polityka dotycząca życia publicznego, która nie chce dawać przewagi ani pierwszeństwa jakiejkolwiek grupie czy instytucji religijnej. Jest to zasada, zgodnie z którą państwo jako takie przypisuje sobie rolę instan- cji kontrolującej mozaikę wspólnot religijnych i gdy to konieczne, po- maga im w pokojowym współistnieniu, nie wymagając od urzędników państwowych żadnych publicznych deklaracji wiary i nie gwarantując żadnej ze wspólnot uprzywilejowanej prawnie pozycji. Sekularyzm pro- gramowy przypomina bardziej to, co (nie zawsze trafnie) utożsamiane jest z rozwiązaniem francuskim: należy wyrugować każdą formę pu- blicznej manifestacji przynależności do konkretnej religii, by wszyscy mogli współdzielić wyraźną, publicznie wyrażaną wierność państwu, której nie będą zaciemniać prywatne przekonania, wszelkie zatem ozna- ki takich prywatnych przekonań są wykluczone z przestrzeni publicznej. 7 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 7 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 7 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WIARA NA AREOPAGU Pierwsza z dwóch wymienionych form sekularyzmu bądź świecko- ści nie stanowi rzeczywistego problemu dla chrześcijan; przeciwnie, da się bronić tezy, że to właśnie chrześcijaństwo odpowiada za rozróżnienie między społecznościami postrzegającymi siebie jako istniejące na mocy jakiejś świętej władzy a społecznościami p o l i t y c z n y m i. Wczesne chrześcijaństwo dokonało demistyfi kacji władzy cesarstwa, wprowadza- jąc tym samym wysoce komplikujący czynnik do europejskiego życia politycznego – ideę dwóch odrębnych form lojalności wspólnotowej, z których jedna może okazać się bardziej podstawowa niż druga. Problematyczny jest natomiast sekularyzm programowy. Tworzy on pewną ekskluzywną ortodoksję publiczną nowego rodzaju, wychodząc z założenia, że w rzeczywistości możliwa jest tylko jedna forma lojal- ności. Lojalność wobec własnej wiary będzie odtąd sprawą prywatnych preferencji, prawdopodobnie także bardzo mocnych w charakterze pry- watnych emocji, nie może jednak stać w jednym szeregu z lojalnością wobec państwa ani z jakoby neutralnym porządkiem publicznym osób kierujących się rozumem. Widzę tu dwa poważne problemy. Po pierw- sze, stanowisko takie redukuje do poziomu prywatnych wyborów to, co dla wielu ludzi będzie ich najgłębszą i najważniejszą inspiracją moralną i co stanowi, można powiedzieć, wybór stylu życia. To z kolei „rozrze- dza” tkankę debaty publicznej i zaangażowania moralnego. Po drugie, bez uszanowania możliwości k r y t y k i państwa na podstawie jakiejś prawdy, która nie zmienia się w rytm kalendarza wyborczego, bez moż- liwości prowadzenia sporu z tym, co państwo uważa za rozsądne lub oczywiste, zagrożone są szanse na radykalną zmianę porządku społecz- nego. Być może w demokracjach liberalnych nie jest to odbierane jako gardłowa sprawa, lecz historia ostatniego stulecia przypomina nam, że w czasach kryzysu i rozkładu politycznego musimy wiedzieć, do jakich zasobów możemy się odwołać, gdy chcemy przeciwstawić się temu, co jakiś rząd uzna za „racjonalne”. Wszystko to ma swoje konsekwencje; wpływa zarówno na to, jak państwo traktuje kwestię wolności religijnej, jak i na podstawowy mo- del samego państwa, którym się posługujemy. Państwo konsekwent- nie współpracujące z różnymi grupami religijnymi, by najlepiej wy- korzystać ich zasoby dla dobra wspólnego i minimalizować konfl ikty, to państwo, które wyznacza sobie stosunkowo umiarkowany zasięg 8 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 8 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 8 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WSTĘP kompetencji. Posługując się wyrażeniem, do którego powrócimy w tej książce, państwo to postrzega siebie jako „wspólnotę wspólnot”, a nie instytucję posiadającą monopol na władzę. To z kolei może sugerować obserwatorowi chrześcijańskiemu, że nacechowane pluralizmem życie społeczne, odznaczające się dużym stopniem decentralizacji i koopera- tywy, jest ze swej natury bliższe rzeczywistości życia kościelnego niż sztywny i odgórny model sterowania takim życiem. I choć w Europie oraz na innych kontynentach Kościół przez długi czas fl irtował z abso- lutyzmem, nie ulega wątpliwości, że najbardziej wpływowi chrześcijań- scy teolodzy polityczni promowali idee bliskie temu pluralistycznemu ideałowi – mam tu na myśli zwłaszcza Augustyna i Tomasza z Akwinu. Ponadto pamiętajmy, że taka wizja nie jest wyłączną własnością lewicy bądź prawicy – by trzymać się współczesnych kategorii podziału – co jest dobrym znakiem, jeśli Kościół ma nadal być – jak to określił Karl Barth – „zawodnym sprzymierzeńcem” każdego bez wyjątku systemu politycznego. Wyłaniają się z tego poważne kwestie etyczne, na przykład: jak za- gwarantować publiczny szacunek i kulturę, które będą wyrazem takich pluralistycznych przekonań, a zarazem pozwolą na rozkwit różnorod- ności i zróżnicowania, nie prowadząc tym samym do powstawania gett. Niektóre z przedstawionych tu tekstów poruszają te właśnie kwestie; pojawiają się one, gdy stawiamy pytania o zasadność regulacji praw- nych dotyczących obrażania uczuć religijnych czy o różne znaczenia „wielokulturowości”. Jeśli interakcja między różnymi społecznościami w złożonym społeczeństwie ma być uczciwa, nie powinniśmy sądzić, że pluralistyczny ideał wymaga, by te wspólnoty nigdy nie stawały so- bie nawzajem na drodze lub by nie stawało im na drodze, w niektórych obszarach działania, państwo. Pluralizm to coś więcej niż okazywane nerwowo lub powściągliwie dobre maniery. Funkcjonowanie pań- stwa demokratycznego nie może się obyć bez s p o r u, w który po- winna angażować się także religia, nie żądając jedynie, wciąż i wciąż, by nie obrażano uczuć jej wyznawców. To jednak w równym stopniu wymaga istnienia mocnej wspólnej kultury zwykłej grzeczności i sza- cunku dla drugich o r a z wyraźnej świadomości tego, że krytykowa- nie pewnych wierzeń lub praktyk może być odbierane po prostu jako wyraz uprzedzeń wobec tych, którzy są silniejsi; słowa i obrazy, które 9 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 9 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 9 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WIARA NA AREOPAGU dobrze ugruntowanej w swoich poglądach społeczności wydają się nie- groźne (nawet jeśli budzą nasz sprzeciw), przez jakąś mniejszość mogą być odbierane jako złowrogie. Wymaga to również mocnych podstaw t e o l o g i c z n y c h; religie wierzą, że istnieją za sprawą czegoś inne- go niż zwykła ludzka moc i inicjatywa; to p o w i n n o oznaczać, że nie przejmują się tak bardzo sukcesem czy przetrwaniem, że są mniej skłonne uciekać się do przemocy lub przymusu, by chronić własną po- zycję. Wszyscy wiemy, że sprawy często mają się zupełnie inaczej. Nie- mniej poczucie zależności od całkiem innego niż siła oparta na przymu- sie w istocie rzeczy obecne jest we wszystkich najważniejszych religiach świata i wymaga ono bezustannego artykułowania, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę to, w jaki sposób religie zderzają się z pokusą (i jej ulegają) sprzymierzania się z przemocą i ambicjami imperialnymi. Poczucie naszych ludzkich ograniczeń i zależności nie jest dla osób wierzących źródłem upokorzenia ani nie podcina im skrzydeł. To po prostu świadomość, że tak właśnie jest; świadomość, która – jak przy- jęcie do wiadomości prawdy – działa wyzwalająco, ponieważ uwalnia nas od dążenia do mitycznego celu: posiadania absolutnej kontroli nad naszym przeznaczeniem. To oczywiście wiąże się w sposób oczy- wisty z problemem ochrony środowiska. Rzesze obrońców środowiska przynaglają ludzi wiary, by wyraźniej artykułowali religijne imperaty- wy ochrony przyrody; i niezależnie od tego, co dokładnie przewidują naukowcy w kwestii zmian klimatycznych, nie należy dyskutować nad słusznością trzeźwego i  realistycznego ograniczenia tak naszej kon- sumpcji, jak i zanieczyszczania powietrza, wody, gleby. Jak wykazuję w tej książce, podążając śladem wielu teologów, wy- trwałe i nieustanne przypominanie przez myśl chrześcijańską sakra- mentalnego wymiaru świata materialnego, na który wskazał Chrystus i który ujawnia się w rytuałach Jego Kościoła, wprowadza do tej sfery życia krystalicznie wyraźne imperatywy. Niedorzecznością jest oskar- żać Kościół, że podąża tutaj ślepo za bieżącą modą; bardzo wielu teo- logów i myślicieli chrześcijańskich (w tym wielu myślicieli prawosław- nych czy też, bardziej z naszego brytyjskiego podwórka, Th omas Stearns Eliot i Clive Staples Lewis) zwracało na to uwagę na długo przedtem, zanim modne stało się rozprawianie o ekologii. Ta sama troska powinna kształtować naszą odpowiedź na kryzys ekonomiczny, gdyż na tym polu 10 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 10 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 10 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WSTĘP również mamy do czynienia z mitologią kontroli i zagwarantowanego bezpieczeństwa (połączoną z urojeniem, że możliwy jest nieograniczony wzrost materialny społeczeństw), która zatruła i wciąż zatruwa życie po- lityczne i społeczne mieszkańcom coraz większej liczby krajów. Żaden teolog nie jest od razu ekonomistą, niemniej także ekonomia ma swoją perspektywę etyczną, wyraźnie zakorzenioną w teologii – perspektywę, która obliguje nas do kwestionowania różnych zachwalanych lekarstw na bolączki ostatnich dekad, a przede wszystkim do bezustannego za- dawania niewygodnego pytania, c z e m u m a s ł u ż y ć wzrost, które- go pragniemy, i jaki model dobrobytu przyjmujemy w naszych teoriach ekonomicznych. Jeśli nie znajdziemy odpowiedzi na to pytanie, wkro- czymy w atmosferę „wirtualnej rzeczywistości”, która zrodziła (i pod- trzymuje) katastrofę fi nansową ostatnich kilku lat. Odpowiedź ta pomo- że nam również zastanowić się nad tym, co rozumiemy przez „rozwój” krajów cechujących się niedojrzałą lub dysfunkcjonalną gospodarką. Pokazuję tu w zarysie, w jaki sposób wiążą się z sobą różne zagad- nienia poruszane w tej książce. Wszystko, co w niej zawarłem, spinają klamrą dwa rozdziały: jeden z nich otwiera, drugi zamyka zbiór przed- stawionych tu tekstów. Chciałbym na koniec powiedzieć o nich kilka słów, ponieważ owe dwa teksty wyrażają to, co w moim przekonaniu najbardziej fundamentalne. Po pierwsze, jeśli istnieje coś, co stanowi przeciwieństwo pewnej formy programowego sekularyzmu, takiej mia- nowicie, która dąży do ostatecznego i decydującego opisu roli świata w kategoriach zysku i funkcjonalności, to jest to taki stosunek do świata, który dopuszcza świadomość, iż w zjawiskach i ludziach będących czę- ścią mojego doświadczenia jest coś więcej, niż jestem w stanie kontro- lować lub zrozumieć. To, co widzę, jest już „widziane” przez pewną rze- czywistość i pozostaje w relacji do pewnej rzeczywistości, daleko różnej od mojego „ja”, które znam, a nawet od sumy „ja” podobnych do mnie. Uchwycić tę prawdę to dostrzec coś z możliwego znaczenia słowa „świę- te”. Po drugie, uchwycenie jej w pełni rodzi pewien skutek; jak powie- dział Wittgen stein, pojęcie nam się „narzuca”. Dojście do wiary w Boga to rzadko (o ile w ogóle) efekt jakiegoś ciągu argumentacji. Znacznie częściej bywa tak, że coś nas przynagla i przymusza, byśmy wyzbyli się złudzenia panowania nad wszystkim, przekonania, że „posiadamy” własne ciało, własny świat, własną przyszłość czy cokolwiek innego. 11 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 11 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 11 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WIARA NA AREOPAGU Przyjąwszy taką postawę wyzbycia się i rezygnacji, możemy wziąć na siebie odpowiedzialność za nacechowane sensem działanie, działanie obwieszczające obecność fundamentalnego d a w a n i a, na którym opiera się świat; a także odpowiedzialność za drugiego, za cierpienie, za tych, którzy doświadczają bezsensowności. Wyrażą to adekwatnie (o  ile to w  ogóle możliwe) jedynie takie konkretne ludzkie historie, w których ujawnia się owa postawa i wszystko, co z nią związane. Dla- tego moje ostatnie słowo w tej książce poświęcam jednej takiej historii, która z samej swej istoty podważa jakikolwiek upraszczający obraz tego, czym jest tożsamość człowieka. W niniejszym zbiorze tekstów znajduje się wiele treści, które mogą się wydawać abstrakcyjne. Niemniej cały mój wywód byłby pusty, gdybyśmy w ostatecznym rozrachunku nie byli w stanie przedstawić takich historii jak historia życia Etty Hillesum. Skoro istnieją osoby stwarzające w życiu przestrzeń dla Bożych znaczeń i czyniące to w warunkach tak krańcowych jak te, których doświadczyła ona w swoim życiu i w swojej śmierci, to jaki rodzaj społeczeństwa i jaki rodzaj dyskursu publicznego zapewnią nam przestrzeń przynajmniej na to, byśmy mogli poczuć choć w części, dlaczego Etty Hillesum stoi (i klęczy) właśnie tam, gdzie jest? Społeczeństwo, w którym wyobraźnia chrześcijańska uległaby atrofi i i była bliska zaniku, nie zagwarantowa- łoby nam takiego miejsca. Lepiej zawczasu uświadomić sobie wyraźnie, z jak gigantyczną stratą, z jakimi wykrętami i wybiegami mielibyśmy wówczas do czynienia; i jak ogromną obietnicę niesie z sobą historia takiego życia i działania. Każdy z rozdziałów tej książki był pierwotnie wykładem. Nie usu- nąłem z nich śladów żywego słowa, starałem się natomiast usunąć od- wołania do kwestii, które szerokiemu gronu czytelników mogłyby się wydać zbyt szczegółowe lub zbyt odległe1. Książka ta zawdzięcza swe istnienie, bezpośrednio lub pośrednio, wielu osobom. Madeleine Bun- ting, Partha Dasgupta, Conor Gearty, John Milbank, Oliver O’Dono- van, Bhikku Parekh, Raymond Plant, Saskia Sassen, Richard Sennett i Andrew Shanks nie bez przyczyny mogą dostrzec w niej myśli i idee, 1 Nota bibliografi czna zamieszczona na końcu książki pomoże czytelnikowi osadzić ewentualne takie odniesienia w czasie (przyp. red.). 12 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 12 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 12 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 WSTĘP którymi się ze mną podzielili lub do których mnie zainspirowali na przestrzeni lat; jak zawsze, ogromny wpływ miała na mnie – i nadal ma – myśl nieżyjącej już Gillian Rose. Spośród moich dawnych i obecnych koleżanek i kolegów w Lam- beth Palace niestrudzoną pomocą służyli mi Kay Brock, Rachel Carne- gie, Helen Dawes, Marie Papworth, Richard Chapman, Jeremy Harris, Toby Howarth, Jonathan Jennings, Christopher Jones, Tim Livesey, David Marshall i Guy Wilkinson. Wszyscy oni komentowali tekst i su- gerowali czasem poprawki. Nad zebraniem całości i sformatowaniem tekstu trudził się Jonathan Goodall, za co, jak i za wiele innych rzeczy, jestem mu ogromnie wdzięczny. Chcę także z całego serca podziękować Robinowi Baird-Smithowi z  wydawnictwa Bloomsbury/Continuum za jego niesłabnący entuzjazm i słowa otuchy. Rowan Williams czerwiec 2012 roku WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 13 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 13 11.12.2017 15:37:06 11.12.2017 15:37:06 SPIS TREŚCI WSTĘP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 15 I. SEKULARYZM JAKO ŹRÓDŁO CIERPIEŃ . . . . . . . . . . . . . . 17 1. Czy sekularyzm okazał się niepowodzeniem? . . . . . . . . . . . . 34 2. Sekularyzm, wiara, wolność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3. Przekonania, formy lojalności i państwo świeckie . . . . . . . . 70 4. Prawo, władza i pokój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 5. Europa, wiara i kultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Religia, różnorodność i tolerancja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 7. Duchowe a religijne: czy mamy do czynienia ze zmianą granic? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 II. BYĆ ŚWIADOMYM OGRANICZEŃ. LIBERALIZM, PLURALIZM I PRAWO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 8. Wielokulturowość – przyjaciel czy wróg? . . . . . . . . . . . . . . 137 9. Wiara a myśl oświecenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 10. Pluralizm publiczny i religijny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 11. Nienawiść religijna a obraza religijna . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 12. Czy istnieją prawa człowieka? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 13. Złączenie na powrót praw człowieka i wiary religijnej . . . . 220 453 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 453 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 453 11.12.2017 15:37:14 11.12.2017 15:37:14 WIARA NA AREOPAGU III. BYĆ ŚWIADOMYM OGRANICZEŃ. ŚRODOWISKO NATURALNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 14. Zmieńmy nasze mity . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 15. Odnawianie oblicza ziemi. Odpowiedzialność człowieka a środowisko naturalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 16. Chrześcijańska odpowiedź na kryzys klimatyczny . . . . . . 270 IV. JAK GOSPODAROWAĆ? WYZWANIA EKONOMICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 17. Etyka, ekonomia i sprawiedliwość w skali globu . . . . . . . . 289 18. Teologia i ekonomia – dwa różne światy? . . . . . . . . . . . . . 309 19. Trwałe społeczności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 20. Dary sędziwego wieku. Jak postrzegamy seniorów? . . . . . 331 21. Reforma prawa karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 22. Wielkie społeczeństwo – mały świat? . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 VI. RÓŻNORODNOŚĆ RELIGIJNA A ZGODA SPOŁECZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 23. Inne spojrzenie na ateizm. Niewiara i świat wiar . . . . . . . 383 24. Różnorodność religijna a jedność społeczna . . . . . . . . . . . 399 25. Wspólnoty wiary w społeczeństwie obywatelskim . . . . . . 413 VII. ODKRYĆ NA POWRÓT RELIGIĘ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 26. Życie religijne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 NOTA BIBLIOGRAFICZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 INDEKS OSOBOWY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 454 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 454 11.12.2017 15:37:14 11.12.2017 15:37:14 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 455 WiaraNaAreopagu_11_12_2017.indd 455 11.12.2017 15:37:14 11.12.2017 15:37:14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wiara na areopagu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: