Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00470 007420 10472963 na godz. na dobę w sumie
Wiem, co jem? Psychologia nadmiernego jedzenia i odchudzania się - ebook/pdf
Wiem, co jem? Psychologia nadmiernego jedzenia i odchudzania się - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 321
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-348-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dlaczego nie potrafimy oprzeć się pokusie jedzenia, mimo że nie odczuwamy głodu? Jak rozpoznać, kiedy jedzenie staje się szkodliwe i w jaki sposób skutecznie je ograniczyć? Jak osiągnąć sukces w odchudzaniu?

Rozwój cywilizacji, a przede wszystkim przemysłu spożywczego i przetwórczego sprawił, że mamy do czynienia z nadprodukcją żywności. Głodowanie jest zjawiskiem rzadkim. Żywność jest ogólnie dostępna, ale ma to także swoje zgubne skutki. Przyczynia się do trudności w kontrolowaniu ilości spożywanego pokarmu. co najczęściej powoduje, że człowiek je więcej niż potrzebuje jego organizm, a to prowadzi do nadwagi i otyłości. Choć wzrasta świadomość ludzi na temat zdrowego odżywiania się, nie zawsze przekłada się ona na podejmowane zachowania jedzeniowe.

Autorka wyjaśnia, jakie czynniki warunkują odżywianie, z czego wynikają preferencje żywieniowe i dlaczego czasem trudno nam utrzymać odpowiednią wagę. Wskazuje błędy w procesie odchudzania oraz ich skutki uboczne - objadanie się, pogorszenie kondycji fizycznej, złe samopoczucie. Wiedza na ten temat umożliwia długofalowe efektywne odchudzanie oraz trwałe wyeliminowanie niekorzystnych nawyków żywieniowych.

 

Książka zawiera dwa psychologiczne programy odchudzania, porady dietetyczne i scenariusze działań przydatne w codziennej praktyce dietetyków, lekarzy rodzinnych i każdego, kto mierzy się z problemem nadwagi. To lektura przeznaczona dla szerokiego grona osób zainteresowanych problematyką nadmiernego jedzenia i odchudzania się, w tym profesjonalistów (psychologów, terapeutów, lekarzy, dietetyków) udzielających pomocy psychologicznej, dla studentów kierunków psychologii, pedagogiki, socjologii i medycyny, a przede wszystkim dla osób które chcą nie tylko żyć zdrowo, lecz także zadbać o siebie i swoich bliskich.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Łódź 2016 Nina Ogińska-Bulik – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Zakład Psychologii Zdrowia, 91-433 Łódź, ul. Smugowa 10/12 noginska@uni.lodz.pl RECENZENT Agnieszka Kulik REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos OPRACOWANE REDAKCYJNE Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Konstanttin © Copyright by Nina Ogińska-Bulik, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07443.16.0.M Ark. wyd. 11,4; ark. druk. 20,0 ISBN 978-83-8088-347-5 e-ISBN 978-83-8088-348-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp 1. Nadmierne jedzenie – norma czy patologia? 1.1. Funkcje jedzenia 1.2. Przejawiane zachowania jedzeniowe, czyli co i jak jemy 1.3. Wybory żywieniowe 1.4. Zaburzenia odżywiania się 1.5. Uzależnienie od jedzenia 2. Nadwaga i otyłość jako konsekwencje nadmier- nego jedzenia 2.1. Nadwaga i otyłość w aspekcie historycznym 2.2. Rodzaje i kryteria oceny nadwagi i otyłości 2.3. Epidemiologia zjawiska 3. Konsekwencje nadwagi i otyłości 3.1. Skutki zdrowotne 3.2. Skutki społeczne, psychologiczne i socjoekonomiczne 4. Czynniki sprzyjające nadmiernemu jedzeniu 4.1. Przyczyny biologiczne 4.2. Przyczyny społeczno-kulturowe 9 13 13 18 22 27 35 43 43 46 61 67 67 74 83 84 97 5 4.3. Przyczyny psychologiczne 4.3.1. Psychologiczne teorie powstawania nad- wagi i otyłości 4.3.2. Zaburzenia mechanizmu samoregulacji 4.3.3. Przekonania, oczekiwania i predyspo- zycje osobowościowe 4.3.4. Emocje 4.3.5. Stres i nieumiejętność radzenia sobie 5. Odchudzanie się jako przyczyna nadmiernego jedzenia 5.1. Rozpowszechnienie stosowania diet odchudza- ją-cych i przyczyny odchudzania się 5.2. Negatywne skutki stosowania diet odchudzają- cych 5.3. Mechanizmy wyjaśniające dlaczego odchudza- nie się sprzyja nadmiernemu jedzeniu 6. Sposoby redukcji nadwagi 6.1. Tradycyjne sposoby redukcji nadwagi i otyłości 6.1.1. Dieta 6.1.2. Aktywność fizyczna 6.1.3. Leczenie nadwagi i otyłości za pomocą środków farmakologicznych 6.1.4. Redukcja nadwagi u dzieci i młodzieży 6.2. Modyfikacja zachowań – psychologiczne spo- soby redukowania nadwagi i otyłości 6.2.1. Model społecznego uczenia się 6.2.2. Model poznawczo-behawioralny 6.2.3. Inne modele zmiany zachowań jedzenio- wych 107 107 111 115 119 434 133 133 135 139 145 145 145 149 154 157 159 160 162 166 6 Spis treści 6.3. Stosowane formy pomocy 6.4. Co należy uwzględnić w interwencjach psychologicznych? 7. Programy psychologicznego wspomagania redukcji nadwagi 7.1. Założenia 7.2. Program oddziaływań psychologicznych wspomagających redukcję nadwagi u dorosłych 190 190 192 Wprowadzenie Sesja 1. Co powinnaś wiedzieć o otyłości Sesja 2. Monitorowanie zachowań związanych z jedzeniem, czyli: kiedy, gdzie i dlaczego jem Sesja 3. Jak schudnąć Sesja 4. Jak zmieniać zachowania sprzyjające nadmiernemu jedzeniu Sesja 5. Jak wytrwać i nie zrezygnować Sesja 6. Uwierz w siebie i bądź skuteczna Sesja 7. Myśl pozytywnie Sesja 8. Jak być bardziej stanowczą Sesja 9. Pokonaj stres Sesja 10. Jak radzić sobie z negatywnymi emocjami Zakończenie 7.3. Zdrowy styl życia: Jak zapobiegać nadwadze 169 175 185 185 200 208 220 226 232 237 242 247 253 258 258 260 267 7 i otyłości – program dla młodzieży Wprowadzenie Warsztat 1. Nadwaga i otyłość - co wiem na ten temat Warsztat 2. Jak prawidłowo się odżywiać i kształ- tować właściwe nawyki żywieniowe Spis treści Warsztat 3. Jak być stanowczą w zachowaniach związanych z jedzeniem Warsztat 4. Jak uzyskać pewność siebie i wzmoc- nić poczucie własnej wartości Warsztat 5. Jak radzić sobie ze stresem Podsumowanie Bibliografia Załącznik 1. Skala Zaabsorbowania Jedzeniem – SZJ Załącznik 2. Kwestionariusz Zachowań Związa- nych z Jedzeniem – KZZJ Załącznik 3. Skala Poczucia Osobistego Wpływu na Redukcję Wagi Ciała – SPOW-RN Załącznik 4. Skala Poczucia Własnej Skuteczności w Redukcji Nadwagi – SPWS-RN Spis tabel 276 280 287 296 297 309 313 317 319 321 Wstęp Jedzenie jest złożoną czynnością, mającą na celu nie tylko utrzymanie organizmu przy życiu i dostarczenie mu ener- gii, ale także służącą zaspokajaniu potrzeb psychicznych jednostki, takich jak pragnienie miłości, bezpieczeństwa, aprobaty. Pomaga w radzeniu sobie ze stresem, smutkiem, żalem, złością. Dla wielu osób staje się „lekarstwem” na problemy życia codziennego. Jedzenie może być również formą wyrażania sympatii, szacunku, miłości. Może być pomocne także w nawiązywaniu, podtrzymywaniu kon- taktów towarzyskich czy komunikowaniu przynależności do określonej grupy społecznej. Jedzenie symbolizuje siłę, dostatek, zdrowie. Jest także zachowaniem dostarczają- cym człowiekowi przyjemności. Jednakże coraz częściej obserwowane jest zjawisko nadmiernego jedzenia. Większość ludzi je więcej niż tego potrzebuje. Współczesny człowiek, pochłonięty pracą, nie mając czasu na zakupy i gotowanie, sięga po wysoko prze- tworzone produkty, głównie fast foody, objada się ciastka- mi, pije słodkie, wysokokaloryczne napoje. Człowiek XXI wieku, oprócz hedonistycznej przyjem- ności jedzenia, charakteryzuje się także niechęcią do wysiłku fizycznego, czemu sprzyja m.in. rozwój cywili- zacji. Natomiast nadmiar jedzenia, zwłaszcza gdy towa- rzyszy mu mały wydatek energetyczny, kumulowany jest w organizmie w postaci tkanki tłuszczowej. Nie powinien więc nikogo dziwić wzrastający w ciągu ostatnich dwu- Wstęp 9 dziestu lat odsetek osób otyłych. Ocenia się, że już ponad 40 ogólnej populacji wykazuje nadmierną masę ciała. Specjaliści zajmujący się problematyką nadwagi używa- ją określenia „epidemia”. Niepokój budzi fakt, że od lat, pomimo coraz większej dostępności do zdrowej żywno- ści, różnego rodzaju diet, programów dla odchudzają- cych i zwiększającej się świadomości liczba ludzi otyłych nie maleje. Nadmiar kilogramów pociąga za sobą próby ograniczania jedzenia, najczęściej poprzez odchudzanie się, często o charakterze restrykcyjnym. Dla wielu osób, szczególnie kobiet, odchudzanie się staje się jednym z istotnych elementów życia. Podejmowane próby reduk- cji nadmiernej masy ciała rzadko kiedy bywają skuteczne. Dlaczego nie potrafimy oprzeć się pokusie objadania się? Jakie są przyczyny nadmiernego jedzenia? Czy jesteśmy bezradni wobec plagi otyłości? Odpowiedzi na te pytania próbujemy znaleźć w książce Wiem, co jem – psychologia nadmiernego jedzenia i odchudzania się. Zagadnieniem nadmiaru kilogramów zajmują się prze- de wszystkim lekarze i dietetycy. Warto na problemy nad- miernego jedzenia, nadwagi, otyłości, odchudzania się spojrzeć z perspektywy psychologicznej. Monografia składa się z siedmiu rozdziałów. W pierw- szym przedstawiono problem nadwagi i otyłości w kontek- ście normy i patologii, omówiono funkcje jedzenia, zabu- rzenia odżywiania się i uzależnienie od jedzenia. Rozdział drugi poświęcony jest problemom nadwagi i otyłości, jako konsekwencjom nadmiernego jedzenia, opisano w nim także rodzaje i kryteria nadwagi i otyłości oraz epidemio- logię zjawiska. Kolejny rozdział poświęcono zdrowotnym, społecznym, psychologicznym i socjoekonomicznym skut- kom nadwagi i otyłości. W rozdziale czwartym omówiono biologiczne, społeczne, kulturowe i psychologiczne czyn- niki sprzyjające nadmiernemu jedzeniu. Najwięcej uwagi 10 Wstęp poświęcono czynnikom psychologicznym, w tym roli prze- konań i oczekiwań, emocji i stresu. W kolejnych dwóch rozdziałach przedstawiono od- chudzanie jako przyczynę nadmiernego jedzenia, roz- powszechnienie diet odchudzających, negatywne skutki i mechanizmy wyjaśniające, dlaczego odchudzanie się sprzyja nadmiernemu jedzeniu (rozdz. 5) oraz sposoby redukcji nadwagi, zarówno te tradycyjne, w postaci die- ty, aktywności fizycznej i leczenia, jak i psychologiczne sposoby redukcji nadwagi i otyłości, poprzez modyfikację zachowań (rozdz. 6). Ostatni rozdział zawiera dwa psychologiczne programy wspomagania redukcji nadwagi. Pierwszy, przeznaczony dla osób dorosłych, składa się z dziesięciu sesji. W każ- dej zawarto serię ćwiczeń, które mogą być wykorzysta- ne w ramach pomocy psychologicznej udzielanej osobom pragnącym schudnąć, ale mogą być również stosowane samodzielnie. Drugi program, przeznaczony dla młodzie- ży, składa się z pięciu warsztatów, na które składają się różne ćwiczenia. Program może być stosowany samo- dzielnie bądź w większych grupach. Na końcu załączono autorskie narzędzia pomiaru, któ- re mogą być wykorzystywane zarówno w ocenie nadwagi i otyłości, jak i ryzyka uzależnienia od jedzenia. Książka jest przeznaczona dla szerokiego grona osób zainteresowanych problematyką nadmiernego jedzenia i odchudzania się, w tym profesjonalistów (psychologów, terapeutów, lekarzy, dietetyków, psychodietetyków) udzie- lających pomocy psychologicznej pragnącym schudnąć, dla osób, które borykają się z nadmiarem kilogramów, a także dla studentów kierunków psychologii, pedagogiki, socjologii i medycyny. Wstęp 11 1 Nadmierne jedzenie – norma czy patologia? Jedzenie stanowi podstawę funkcjonowania ustroju. Ogólnie przyjmuje się, że ludzie jedzą, aby żyć. Są też jednak tacy, którzy żyją, aby jeść. Dlaczego jemy to, co jemy? Jedzenie jest nie tylko czynnością fizjologiczną, związaną z zaspo- kajaniem głodu. Służy ono również realizowaniu potrzeb psychicznych i społecznych człowieka. Jedzenie może więc pełnić wiele funkcji. Przekłada się to na podejmowane przez ludzi wybory żywieniowe. Z kolei niewłaściwy sposób odży- wiania się, powiązany m.in. z nadmierną koncentracją na je- dzeniu stanowi główną (choć nie jedyną) przyczynę zaburzeń odżywiania się, w tym nadwagi i otyłości. 1.1. Funkcje jedzenia Jedzenie może być traktowane, jako substancja/produkt, lub też jako czynność czy forma zachowania się. Jedze- nie ma wiele znaczeń i może służyć zaspokajaniu różnych potrzeb człowieka. Na złożoność funkcji jedzenia zwraca uwagę Ogden (2003, 2011), wskazując, że jedzenie to: • tradycja, zwyczaj i poczucie bezpieczeństwa; • środek komunikowania się i budowania relacji inter- personalnych; Funkcje jedzenia 13 • wyraz gościnności, dobrych stosunków międzyludz- • symbol siły, zdrowia, sprawności fizycznej, powodze- kich; nia; • wyraz indywidualności i sposób wyrażania siebie. Niewiadomska i wsp. (2005) wskazują, że jedzenie pełni trzy podstawowe funkcje, a mianowicie: biologiczną (fizjo- logiczną), psychospołeczną i kulturową. Pierwsza z nich wydaje się oczywista. Wiąże się ona z dostarczaniem ener- gii niezbędnej do podtrzymania funkcji życiowych i podej- mowanej przez człowieka aktywności. Podstawą prawidło- wego rozwoju człowieka jest zachowanie równowagi między ilością energii przyjmowanej i wydatkowanej. Jej nadmiar jest gromadzony w postaci tkanki tłuszczowej. Pobieranie pokarmu jest regulowane przez złożony mechanizm fizjolo- giczny regulujący odczucia głodu i sytości (więcej informa- cji na ten temat przedstawiono w rozdz. 4). Należy odróżnić głód od apetytu. Apetyt wyraża chęć zjedzenia konkretnego produktu. Zaspokojenie apetytu służy więc raczej odczuciu przyjemności. Na apetyt mają także wpływ właściwości pokarmu, takie jak jego smak, zapach czy konsystencja. Warto pamiętać, że we współ- czesnym świecie, a zwłaszcza w krajach wysoko rozwinię- tych, człowiek rzadko odczuwa głód. To apetyt, a nie głód, stanowi istotny motyw sięgania po jedzenie. Jest on powo- dowany przede wszystkim potrzebą zaspokajania potrzeb psychicznych i społecznych jednostki. Niewiadomska i wsp. (2005), odwołując się do psycho- społecznej funkcji jedzenia wskazuje, że może być ono traktowane jako: • forma okazywania i doznawania uczuć; • „pocieszacz” w sytuacjach smutku, przygnębienia, sa- motności; • reduktor napięcia; 14 Nadmierne jedzenie – norma czy patologia? • wyraz lęku przed odpowiedzialnością; • nagroda lub kara; • sposób zdobycia kontroli; • element sztuki uwodzenia; • substytut więzi; • sposób zatrzymania partnera przy sobie; • substytut kontaktów seksualnych. Jedzenie pełni też funkcje kulturowe. Troska o po- karm, jego zdobywanie i wspólne spożywanie są elemen- tami łączącymi ludzi w grupy. Przyrządzanie określonych posiłków ma podkreślać doniosłość różnych wydarzeń, do których należą m.in. święta Bożego Narodzenia czy Wielkiej Nocy. W niektórych kulturach pewnym potrawom przypisuje się wartość magiczną lub nadaje status „świę- tości”, wykluczając je z jadłospisu (np. „święte” krowy w Indiach). Charakterystycznym elementem współczes- nej kultury jest „kosmopolityzm żywieniowy” oznaczają- cy dostępność pokarmów pochodzących z różnych kultur niemalże w każdym zakątku świata. Na podobne funkcje jedzenia zwraca uwagę Ziółkow- ska (2014), dodając jeszcze, że może być ono również spo- sobem wyrażania poglądów, drogą do samorealizacji czy sposobem zaspokojenia potrzeb estetycznych. Ogden (2011) wskazuje na trzy główne znaczenia po- żywienia: (1) jako manifestacja własnego ja, (2) jako for- ma interakcji społecznych oraz (3) jako tożsamość kul- turowa. Jedzenie jako manifestacja własnego ja Pożywienie stanowi źródło informacji na temat tożsamo- ści jednostki i pełni funkcję komunikatu wewnętrznych potrzeb jednostki, konfliktów i obrazu ja. Jest ono ściśle powiązane z tożsamością płciową i pojęciem kobiecości, to właśnie kobietom przypisuje się bowiem odpowiedzial- Funkcje jedzenia 15 ność za gospodarstwo domowe i żywienie rodziny. Poży- wienie wiąże się także z seksualnością, nadaje formę kon- kretnym komunikatom dotyczącym tej sfery i symbolizuje jednostkę, jako istotę płciową. Pożywienie może być również środkiem do wyrażania wewnętrznych konfliktów, czego przykładem może być konflikt między jedzeniem a odmową jedzenia. Przejawia się on tym, że z jednej strony od kobiet wymaga się kon- centracji na jedzeniu (temu m.in. służą kierowane głównie do kobiet reklamy produktów żywnościowych), a z dru- giej, oczekuje się od nich, że utrzymają szczupłą sylwetkę. Innymi słowy, kobiety karmią innych, ale same muszą wykazać powściągliwość i odmawiać sobie jedzenia. Innym przykładem może być konflikt między przyjem- nością a poczuciem winy. Najczęściej dotyczy to sytua- cji zjedzenia czegoś, co jednostka uważa za zabronione (często jest to czekolada czy lody). Zjedzenie przysmaku, zwłaszcza po kryjomu, powoduje, że jednostka czuje się winna. Pożywienie może również symbolizować zdolność do samokontroli lub jej brak. Ograniczanie, czy wręcz od- mawianie sobie jedzenia jest często odbierane z uczuciem zazdrości czy podziwu i świadczy o dużej samokontro- li jednostki. Nadmierna samokontrola może być jednak związana z patologią (stwierdza się ją m.in. w anoreksji psychicznej). Z kolei brak samodyscypliny i uleganie za- chciankom jest przejawem braku kontroli nad własnymi zachowaniami. Jedzenie jako forma interakcji społecznych Pożywienie jest narzędziem komunikowania się z innymi, przede wszystkim z własną rodziną. Kuchnia lub jadal- nia są często jedynym miejscem, w którym spotykają się jej członkowie, a wspólny posiłek jest okazją do dzielenia się codziennymi doświadczeniami. Jedzenie staje się ele- 16 Nadmierne jedzenie – norma czy patologia? mentem przynależności do rodziny i poczucia tożsamości grupowej. Może wyrażać miłość, przywiązanie, troskę czy szacunek dla bliskich. Należy jednak zwrócić uwagę, że pożywienie traktowane jako forma interakcji społecznych może być również źródłem konfliktu, najczęściej między dostarczaniem przyjemności a zdrowiem. Matki, poda- jąc dzieciom słodycze, z jednej strony przyczyniają się do poczucia zadowolenia dziecka, ale z drugiej strony, jako osoby odpowiedzialne za ich zdrowie, mają świadomość, że tego rodzaju produkty nie służą ich zdrowiu. Z kolei dostarczenie zdrowego jedzenia często nie spotyka się z aprobatą dziecka. Taka sytuacja jest dla matki źródłem konfliktu. Pożywienie może również odzwierciedlać panujące w rodzinie stosunki i być przejawem władzy. Dotyczy to głównie mężczyzn, którym z reguły przydziela się większe racje pokarmowe, a także czasami specyficzny rodzaj po- karmu, którym jest najczęściej mięso. Tym samym poży- wienie symbolizuje dom i panujące relacje w rodzinie. Towarzyską funkcję jedzenia potwierdzają prowadzone w tym zakresie badania. 80 Polaków zadeklarowało, że przynajmniej raz w roku spotyka się ze znajomymi lub przyjaciółmi na wspólny posiłek, zarówno w domu, jak i poza nim (CBOS, 2014). Jedzenie jako tożsamość kulturowa Spożywane pokarmów może stanowić formę komunikatu odnoszącego się do tożsamości jednostki, w tym jej tożsa- mości religijnej. Posiłki mogą być odzwierciedleniem tra- dycji, symboli, rytuałów, prawa czy świętości. Wskazuje się tu wyraźnie na różnice międzykulturowe. Pożywienie jest symbolem statusu społecznego. Zamożniejsi ogólnie „lepiej jedzą”. Ponadto jedzenie może być przejawem wła- dzy społecznej, a z kolei odmowa jedzenia jest często sku- tecznym narzędziem odzyskiwania kontroli czy wywiera- Funkcje jedzenia 17 nia wpływu na innych (np. głodówki podejmowane w celu skłonienia władzy do uzyskania określonych celów). Należy podkreślić, że czynniki kulturowe i społeczne, w tym tradycje czy wierzenia religijne, są powiązane fizjo- logicznymi sygnałami głodu lub sytości. Może to się przeja- wiać niejedzeniem, pomimo odczuwania nawet silnego gło- du, np. w czasie postu, lub też zjedzenia jakieś produktu, który jest pożądany, pomimo braku odczuwania głodu. 1.2. Przejawiane zachowania jedzeniowe, czyli co i jak jemy Rozwój cywilizacji, a przede wszystkim przemysłu spo- żywczego i przetwórczego sprawił, że mamy do czynienia z nadprodukcją żywności. Głodowanie jest zjawiskiem rzadkim, a żywność jest ogólnie dostępna. Dostępność jedzenia ma jednak swoje zgubne skutki. Przyczynia się do trudności w kontrolowaniu ilości spożywanego pokar- mu, co najczęściej powoduje, że ludzie jedzą więcej niż potrzebuje ich organizm, a to, jak wiadomo, prowadzi do nadwagi i otyłości. Jeszcze innym problemem jest racjo- nalne odżywianie się, czyli jedzenie tego, co organizmowi jest najbardziej potrzebne. Pomimo iż wzrasta świadomość ludzi na temat zdro- wego odżywiania się, to nie zawsze przekłada się ona na podejmowane zachowania jedzeniowe. U wielu ludzi, nie- zależnie od wieku, niekorzystne nawyki żywieniowe doty- czą spożywania zbyt dużych porcji, jedzenia zbyt tłusto lub zbyt słodko, zbyt małego spożycia warzyw i owoców, picia słodkich napojów, podjadania między posiłkami i nieregularnych posiłków. Z danych przytaczanych przez Mazura i Dudka (2010) wynika, że w społeczeństwie ame- rykańskim spożycie napojów słodzonych wzrosło w ostat- 18 Nadmierne jedzenie – norma czy patologia? nich 20 latach o 300 , a rozmiar pojemników, w których są one serwowane zwiększył się trzykrotnie. Niewątpliwie sprzyja to powstawaniu nadwagi i otyłości. Z badań przeprowadzonych w 2014 roku na repre- zentatywnej grupie losowej dorosłych mieszkańców Pol- ski (CBOS, 2014) wynika, że w zasadzie nie zmienia się zarówno skala, jak i regularność spożywania podstawo- wych posiłków. 82 jada minimum trzy posiłki dziennie, 90 je codziennie obiad, nieco mniej – 79 codziennie spożywa śniadanie. W codziennej diecie większości Po- laków znajduje się pieczywo i produkty mączne. Ponad dwie trzecie (69 ) spożywa je raz dziennie, a co piąty (21 ) kilka razy dziennie. Stosunkowo liczna grupa (34 ) jada mięso i jego przetwory codziennie, a 57 kilka razy w tygodniu. Ogromna większość dorosłych mieszkańców Polski (92 ) sięga po słodycze, w tym jedna piąta (20 ) codziennie, a jedna trzecia (36 ) kilka razy w tygodniu. Nieco rzadziej spożywane są słodzone napoje. Co dziewią- ty badany (11 ) sięga po nie codziennie, co szósty (16 ) kilka razy w tygodniu, a 30 jeszcze rzadziej. Jedynie nieco ponad połowa mieszkańców Polski (55 ) deklaruje, że przynajmniej raz dziennie spożywa warzy- wa i owoce. Pozostali jedzą je rzadziej, na ogół kilka razy w tygodniu. Dość rzadko w jadłospisie Polaków pojawiają się kasze i ryż. Codzienne ich spożywanie deklaruje je- dynie 8 badanych. Kilka razy w tygodniu jada je 45 respondentów, a kilka razy w miesiącu 38 . Nieliczni, tj. zaledwie 1 , deklarują codzienne jadanie ryb. Ponad jedna czwarta (29 ) spożywa je kilka razy w tygodniu, a blisko połowa (48 ) kilka razy w miesiącu. Jednocześnie, jak wynika z przeprowadzonych ba- dań, Polacy mają świadomość, że nie zawsze odżywiają się w sposób racjonalny. Najczęściej wskazują, że jedzą za mało ryb (60 ), kasz i ryżu (29 ) oraz owoców (23 ) i warzyw (18 ). Z kolei do produktów spożywanych przez Przejawiane zachowania jedzeniowe, czyli co i jak jemy 19 siebie w nadmiarze zaliczają słodycze (33 ), kawę (27 ), słodzone napoje (17 ), a także pieczywo i inne produkty mączne (16 ). Niewątpliwie sposób odżywania się wpływa na posia- daną masę ciała. Szczególnie ryzykowne jest nadmierne jedzenie słodyczy, po które ludzie sięgają najczęściej. I to nie wtedy, kiedy są głodni, ale wtedy, kiedy chcą poczuć się lepiej, poprawić sobie samopoczucie czy dostarczyć chwilowej przyjemności. Dla niektórych sięganie po sło- dycze staje się nawykiem, zwiększając w ten sposób ryzy- ko wystąpienia nadwagi czy otyłości. Zachowania jedzeniowe osób z nadmierną masą cia- ła są ogólnie gorsze niż osób z wagą w normie. Dotyczy to wszystkich grup wiekowych i obydwu płci. Z badań prowadzonych przez Ogińską-Bulik (2004) wynika, że zarówno mężczyźni, jak i kobiety charakteryzujący się nadmiarem kilogramów, ujawniają większą skłonność do nawykowego i emocjonalnego przejadania się, a także nieco większe tendencje do stosowania restrykcji diete- tycznych. Problem niewłaściwych zwyczajów żywieniowych jest szczególnie istotny w przypadku dzieci. Przejawia- nie niekorzystnych nawyków w dzieciństwie pociąga za sobą podobny sposób odżywiania się w okresie dorosłym. Niestety, wielu rodziców nie zwraca uwagi na jakość spo- żywanych przez dzieci produktów. Posiłki przeznaczone dla dzieci są często źle zbilansowane. Dominują w nich pokarmy z wysoką zawartością węglowodanów i tłusz- czów. Brakuje natomiast warzyw i owoców, często zastę- powanych przez różnego rodzaju przekąski (Szczepańska i in., 2010). Z dostępnych danych wynika, że w przypadku amerykańskich dzieci wysokokaloryczne przekąski sta- nowią 25 przyjmowanych kalorii w ciągu dnia (Mazur, Dudek, 2010). 20 dziennej dawki energii dostarczają tym dzieciom potrawy typu fast-food, a na przestrzeni 20 Nadmierne jedzenie – norma czy patologia? ostatnich 40 lat ich spożycie wzrosło o 300 (Łoś-Rychar- ska, Niecławska, 2010). W Polsce spożycie tego rodzaju potraw jest wyraź- nie mniejsze. Szacuje się, że dostarczają one od 2 do 7 dziennej dawki energii, choć wraz z rosnącą popularnoś- cią lokali serwujących jedzenie określane jako śmiecio- we, można się spodziewać, że skala zjawiska będzie wzra- stać. Już 60 dzieci w wieku przedszkolnym odwiedza tego typu lokale, a w wieku szkolnym jest to zjawisko po- wszechne (Łoś-Rycharska, Niecławska, 2010). Z dostępnych danych wynika, że 60 polskich dzieci przynajmniej raz dzienne spożywa słodycze, a blisko 40 codziennie sięga po wysoko słodzone napoje (Szczepań- ska i in., 2010). Ponadto wykazano, że 12,5 dzieci w wie- ku szkolnym, charakteryzujących się nadmierną masą ciała spożywa słodycze kilka razy dziennie, a ponad 15 dzieci z tej grupy przyznaje, że kilka razy dziennie pije słodkie napoje. W zakresie preferowanych nawyków żywieniowych występują różnice w zależności od płci. I tak, dziewczę- ta częściej unikają śniadań, natomiast chłopcy rzadziej spożywają owoce i warzywa i częściej sięgają po napoje wysokosłodzone. Niekorzystne nawyki żywieniowe, w tym również skłonności do podjadania, czy wręcz objadania się, ale także powstrzymywania się od jedzenia sprzyjają powstawaniu nadmiernej masy ciała. Dostępne badania (Ogińska-Bulik, 2004) potwierdza- ją, że zarówno dzieci, jak i młodzież z nadmierną masą ciała, w porównaniu z rówieśnikami z wagą w normie, prezentują gorsze zachowania jedzeniowe, przejawiające się w nawykowym, emocjonalnym przejadaniu się, a tak- że stosowaniu restrykcji dietetycznych. Przejawiane zachowania jedzeniowe, czyli co i jak jemy 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wiem, co jem? Psychologia nadmiernego jedzenia i odchudzania się
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: