Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00381 006344 19991066 na godz. na dobę w sumie
Wieśniak znad Garonny - ebook/epub
Wieśniak znad Garonny - ebook/epub
Autor: Liczba stron: 360
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379061914 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka Maritaina przedstawia sytuację Kościoła tuż po zakończeniu II Soboru Watykańskiego, diagnozując szkodliwe tendencje umysłowe i zjawiska wśród intelektualistów. Krytyce zostaje poddana nie tylko filozofia współczesna, ale naiwne przejmowanie mód myślowych wśród samych katolików. Autor, szeroko komentując ślepe uliczki zachodniego idealistycznego myślenia, pokazuje potencjał kryjący się w tradycji myślenia realistycznego (zarówno w wariancie „uczonym”, jak i zdroworozsądkowym, reprezentowanym przez figurę wieśniaka), za którego wzór stawia filozofię św. Tomasza z Akwinu oraz chrześcijańską kontemplację.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:



Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...Patronat medialny e BOOK JACQUES MARITAIN WIEŚNIAK ZNAD GARONNY JACQUES MARITAIN WIEŚNIAK ZNAD GARONNY (cid:54)(cid:87)(cid:68)(cid:85)(cid:92)(cid:3)(cid:284)(cid:90)(cid:76)(cid:72)(cid:70)(cid:78)(cid:76)(cid:3)(cid:70)(cid:75)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:284)(cid:70)(cid:76)(cid:77)(cid:68)(cid:81)(cid:76)(cid:81) (cid:86)(cid:81)(cid:88)(cid:77)(cid:72)(cid:3)(cid:85)(cid:72)(cid:73)(cid:79)(cid:72)(cid:78)(cid:86)(cid:77)(cid:72)(cid:3)à propos (cid:70)(cid:93)(cid:68)(cid:86)(cid:181)(cid:90)(cid:3)(cid:90)(cid:86)(cid:83)(cid:181)(cid:259)(cid:70)(cid:93)(cid:72)(cid:86)(cid:81)(cid:92)(cid:70)(cid:75) (cid:51)(cid:85)(cid:93)(cid:72)(cid:259)(cid:82)(cid:317)(cid:92)(cid:259)(cid:3) (cid:36)(cid:85)(cid:78)(cid:68)(cid:71)(cid:76)(cid:88)(cid:86)(cid:93)(cid:3)(cid:61)(cid:76)(cid:72)(cid:85)(cid:81)(cid:76)(cid:70)(cid:78)(cid:76) Tytuł oryginału Le Paysan de la Garonne: un vieux laïc s’interroge à propos du temps présent Książka Le Paysan de la Garonne: un vieux laïc s’interroge à propos du temps présent została po raz pierwszy wydana w 1966 roku przez Desclée de Brouwer (Paryż, Francja). W 2007 roku Ad Solem Éditions SA opubliko- wało nowe krytyczne wydanie, zatytułowane Le Feu nouveau. Le paysan de la Garonne. Wydanie polskie z 2017 roku, przygotowane przez Wydawni- ctwo W drodze, powstało w oparciu o oryginalne wydanie z 1966 roku, z uwzględnieniem drobnych poprawek redakcyjnych. © Cercle d’Études Jacques et Raïssa Maritain, 2017 © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo W drodze, 2017 Redaktor prowadzący Ewa Kubiak Redakcja Michał Koza Korekta Paulina Jeske-Choińska, Agnieszka Czapczyk Redakcja techniczna Justyna Nowaczyk Projekt okładki i stron tytułowych Piotr Łysakowski Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ISBN 978-83-7906-191-4 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. Wydanie I, 2017 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl Spis treści PRZEDMOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 ROZDZIAŁ 1. AD 1966 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Dziękczynienia Dziękczynienia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Trzy sprzeczne opisy Trzy sprzeczne opisy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 ROZDZIAŁ 2. NASZE DZIWNE CZASY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Świąd w uszach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Świąd w uszach Epistemologiczna chronolatria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Logofobia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Współczesne prądy, zwłaszcza prąd „lewicowy” i prąd Współczesne prądy, zwłaszcza prąd „lewicowy” i prąd „prawicowy” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 „prawicowy” W czasach Lettre sur l’indépendance . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Obecnie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 ROZDZIAŁ 3. ŚWIAT I JEGO KONTRASTUJĄCE ASPEKTY . . . . . . . . . . . . 45 Religijna lub „mistyczna” prawda o świecie (ujmowanym Religijna lub „mistyczna” prawda o świecie (ujmowanym w relacji do królestwa Bożego) w relacji do królestwa Bożego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Bóg tak umiłował świat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Świat Mnie nienawidzi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 Kilka wniosków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 „Ontozoficzna” prawda o świecie (ujmowanym w jego „Ontozoficzna” prawda o świecie (ujmowanym w jego naturalnych strukturach). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 naturalnych strukturach) Naturalny cel świata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Doczesna misja chrześcijanina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Długotrwałe nieporozumienie i jego gorzkie owoce Długotrwałe nieporozumienie i jego gorzkie owoce . . . . . . . . . . . 62 Terminologia spekulatywna i terminologia praktyczna . . . . . 62 „Pogarda dla świata” i jej niebezpieczne perypetie . . . . . . . . . . . . 65 „Pogarda dla świata” i jej niebezpieczne perypetie Schemat XIII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 5 | Spis treści Na kolanach przed światem Na kolanach przed światem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 Faktyczne postępowanie i mniej lub bardziej mętne myślenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Święci i świat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Głupia pomyłka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 ROZDZIAŁ 4. PRAWDZIWY NOWY OGIEŃ. CHRZEŚCIJANIE I NIECHRZEŚCIJANIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Zapowiedź nowej ery Zapowiedź nowej ery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Praktyczna współpraca w podzielonym świecie Praktyczna współpraca w podzielonym świecie . . . . . . . . . . . . . . . 87 Braterska przyjaźń między ludźmi, którzy wszyscy są członkami Braterska przyjaźń między ludźmi, którzy wszyscy są członkami Chrystusa, przynajmniej w możności Chrystusa, przynajmniej w możności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Dwie anegdotki Dwie anegdotki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Prawo Krzyża Świętego Prawo Krzyża Świętego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 ROZDZIAŁ 5. PRAWDZIWY NOWY OGIEŃ. WYZWOLENIE ROZUMU . . . . 107 Uwaga wstępna Uwaga wstępna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Prawda Prawda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Kilka słów o zdolnościach ludzkiego rozumu Kilka słów o zdolnościach ludzkiego rozumu . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Filozofia i ideozofia Filozofia i ideozofia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Wyzwolenie filozoficznego erosa Wyzwolenie filozoficznego erosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 Współczesna fenomenologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 Współczesna fenomenologia Potrzeba bajek lub fałszywej monety intelektualnej Potrzeba bajek lub fałszywej monety intelektualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Teilhard de Chardin i teilhardyzm Teilhard de Chardin i teilhardyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ 6. PRAWDZIWY NOWY OGIEŃ. WYZWANIA I ODNOWA PRAWDZIWEGO POZNANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Wielki mędrzec Wielki mędrzec . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Intuicja bytu i kontemplacja Bytu samoistnego Intuicja bytu i kontemplacja Bytu samoistnego. . . . . . . . . . . . . . . 160 Filozofia św. Tomasza Filozofia św. Tomasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 Filozofia a teologia Filozofia a teologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Prawda i wolność Prawda i wolność. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Vitai lampada tradunt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 Vitai lampada tradunt ROZDZIAŁ 7. PRAWDZIWY NOWY OGIEŃ. SPRAWY KRÓLESTWA BOŻEGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Jeden, święty Jeden, święty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Osobowość Kościoła Osobowość Kościoła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 Kościół – Ciało Mistyczne i Oblubienica Kościół – Ciało Mistyczne i Oblubienica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 6 Spis treści | Kościół – królestwo Boże zapoczątkowane tu, na ziemi. . . . . 218 Kościół – święty i pokutujący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Kościół – Lud Boży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 Kontemplacja w świecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 Kontemplacja w świecie Tytułem wprowadzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 Dygresja (o ziemskiej misji chrześcijanina) . . . . . . . . . . . . . . . 235 Inna dygresja (o kondycji świeckiego) i zakończenie wprowadzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 Dwie konieczne pomoce na drodze, która nie ma końca Dwie konieczne pomoce na drodze, która nie ma końca . . . . . . . 251 Liturgia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Kontemplacja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 Różnorodność darów Ducha Różnorodność darów Ducha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Kontemplacja na drogach Kontemplacja na drogach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 273 Uczniowie. Jakub i Jan Uczniowie. Jakub i Jan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 Prawdziwy obraz Boga, czyli miłość i prawo (tekst Raïssy) Prawdziwy obraz Boga, czyli miłość i prawo (tekst Raïssy) . . . . . 301 ANEKSY ANEKSY ANEKS 1. O PEWNYM TEKŚCIE ŚW. PAWŁA (por. rozdz. 5, s. 150) . . . . . 309 ANEKS 2. O DWÓCH STUDIACH NA TEMAT TEOLOGII OJCA TEILHARDA (zob. rozdz. 5, s. 146) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 ANEKS 3. MAŁA DYGRESJA EPISTEMOLOGICZNA (por. rozdz. 6, s. 170) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 ANEKS 4. O JEDNOŚCI I WIDZIALNOŚCI KOŚCIOŁA (por. rozdz. 7, s. 215) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 Nigdy nie bierz głupstwa zbyt serio. Przysłowie chińskie Przedmowa Nie ma potrzeby wyjaśniać podtytułu tej książki. Odnotuję jedy- nie, że w  wyrażeniu „stary świecki chrześcijanin” słowo „stary” ma podwójne znaczenie: oznacza, że autor jest osiemdziesięciolat- kiem, a ponadto, że jest zagorzałym świeckim. Tytuł zaś tłumaczy się tym, że we Francji nie ma Dunaju1, a Mali Bracia Jezusa2, u których mieszkam, mają siedzibę w Tuluzie. Gdy więc wpadłem na pomysł napisania tej książki, uznałem Garon- nę za wygodny odpowiednik Dunaju. Wieśniak znad Dunaju (czy też znad Garonny) to, jak wiadomo, człowiek, który mówi prosto z mostu lub też nazywa rzeczy po imieniu. Tego właśnie, bardzo skromnie i  nie bez obaw, że nie sprostam zadaniu (z pewnością trudniejszemu, niż można by sądzić), chciałbym się podjąć. 31 grudnia 1965 r. 1 Zob. J. de La Fontaine, Wieśniak znad Dunaju, w: Bajki, PIW, Warszawa 1971, s. 280 – przyp. tłum. 2 Szczególne podziękowanie jestem winien Bratu Morisowi (Maurice Maurin) ze zgromadzenia Małych Braci Jezusa za przejrzenie tłumaczenia i cenne uwagi – przyp. tłum. 11 Rozdział 1 AD 1966 Dziękczynienia Przede wszystkim zwracam swe myśli ku świętemu Kościołowi wi- dzialnemu (jest on także niewidzialny, wiem o  tym), Kościołowi rzymskokatolickiemu, który 8 grudnia 1965 roku zakończył swój Drugi Sobór Watykański. W  jakim punkcie swej widzialnie mani- festowanej powszechności znajduje się ten święty Kościół? W eku- menicznym zgromadzeniu, jakim jest Sobór, oraz w indywidualnej osobie, jaką jest papież, przy czym pierwszy zawdzięcza swe istnie- nie i swój pełny autorytet drugiemu, lecz jeden i drugi jest wspoma- gany przez Ducha Świętego, przyobleczony w biel prawdy i otoczo- ny aureolą charyzmatów, które przynoszą tej biednej ziemi promyk Niestworzonej Światłości. A patrząc na Kościół, zginam kolana (co czyni już niewielu, a szkoda) w aktach głębokiego dziękczynienia. Składam dzięki za wszystko, co Sobór uchwalił i urzeczywistnił. Bez wątpienia chętnie składałbym dzięki także za inne rzeczy, gdyby ich Sobór dokonał. Widocznie jednak nie był do nich powołany: od początku i z woli Jana XXIII był on raczej soborem pastoralnym niż doktrynalnym (jakkolwiek dwie swoje konstytucje poświęcił ważnym punktom doktrynalnym). A jasne jest, że było to zgodne z planem Opatrzności – gdyż historyczne zadanie: olbrzymia odnowa, jakiej miał dokonać, wiązało się raczej z postępem ewangelicznej świado- mości i postawą serca niż z defi niowaniem dogmatów. 13 | AD 1966 Mój Boże, czyż te dogmaty nie zostały zdefi niowane i to na zawsze (gdyż nowe defi nicje dogmatyczne, które pojawiają się z czasem, wy- jaśniają i uzupełniają dawne, a niczego w nich nie zmieniają)? Czyż nauka Kościoła nie została ustalona przez wszystkie poprzednie so- bory i  wielowiekową pracę pewnie i  na podstawach wystarczająco trwałych, by umożliwić dalszy postęp bez końca? Któż, otrzymawszy wiarę teologalną, mógłby być tak głupi, by sądził, że wieczne pewniki miałyby się zachwiać, popękać od wątpliwości i znaków zapytania, rozpłynąć się w strumieniu czasu? A jednak nie trzeba szukać daleko, by zdumieć się nad zasoba- mi ludzkiej głupoty i stwierdzić, że z całą pewnością może ona żyć w zgodnym sąsiedztwie z wiarą teologalną w jednej i tej samej móz- gownicy i że obie mogą tam prowadzić ze sobą dialog, jak to dziś czy- nią wszyscy ze wszystkimi, mimo że tej drugiej raczej nie wychodzi na dobre kontakt z pierwszą. Powrócimy jeszcze do tej sprawy, gdyż trzeba będzie, choć wcale mnie to nie cieszy, powiedzieć kilka słów na temat kwitnącego dziś neomodernizmu. Tymczasem chciałbym spokojnie kontynuować moje dziękczynienia. * Ogromna radość ogarnia na myśl, że słuszna idea wolności – tej wolności, której człowiek pragnie z  największej głębi swej istoty i która jest jednym z przywilejów ducha – jest już uznawana i ho- norowana wśród wielkich idei kierowniczych mądrości chrześcijań- skiej i tak samo dzieje się ze słuszną ideą osoby ludzkiej, jej god- ności i praw. Ogromna radość ogarnia na myśl, że proklamowana została reli- gijna wolność – to, co określa się tym mianem, nie jest jakąś wolnoś- cią wierzenia lub niewierzenia, zależnie od chwilowych usposobień, i tworzenia sobie idola wedle swego kaprysu, jak gdyby człowiek nie miał pierwszorzędnego obowiązku wobec Prawdy. Jest to dana każ- dej osobie ludzkiej wolność dbania, w obliczu państwa i jakiejkol- wiek władzy doczesnej, o swój wieczny los poprzez szukanie prawdy całą swoją duszą i dostosowywanie się do niej, na ile tylko zdoła się ją poznać, i posłuszeństwo w swoim sumieniu temu, co się uzna za 14 Dziękczynienia | prawdziwe, w tym, co dotyczy spraw religijnych (moje sumienie nie jest nieomylne, jednakże nigdy nie wolno mi działać wbrew niemu). A proklamując wolność religijną, Sobór jednocześnie ukazał w no- wym świetle, którego nasze czasy szczególnie potrzebują, święte skarby katolickiej nauki na temat Kościoła i objawienia. Ogromna radość ogarnia na myśl, że Kościół z większą siłą i na- ciskiem nakazuje, byśmy naprawdę traktowali jak braci – a gorliwa troska o  ich zbawienie nie wymaga palenia ich na stosie, jeśli są heretykami, lecz tego, byśmy w każdym z nich uszanowali rodzaj ludzki i dojrzeli spojrzenie Jezusa na nich i na nas, i pragnęli ich przyjaźni – wszystkich tych, o  których wiemy, że są bardziej lub mniej oddaleni od prawdy, bez względu na to, czy są chrześcijanami nieprzyjmującymi katolickiego Credo, czy też wyznawcami jakiejś religii niechrześcijańskiej, czy też ateistami. Takie braterskie uczu- cia, co Sobór szczególnie podkreślił, jesteśmy winni narodowi ży- dowskiemu: antysemityzm jest antychrześcijańską aberracją. Ogromna radość ogarnia na myśl, że Kościół uznaje i wyraźniej niż kiedykolwiek podkreśla wartość, piękno i godność tego świata – choć jednocześnie wie, iż świat „leży w mocy Złego”1 w tej mierze, w  jakiej nie chce zostać odkupionym – i  wartość wszystkich tych dóbr naturalnych, które noszą znak hojności Stwórcy, a  których wiele tego czy owego dnia zabiera nam Krzyż Święty ze względu na inne dobra, niewidzialnie ściągające na ziemię niebo. Ogromna radość ogarnia na myśl, że Kościół, który jako taki zajmuje się tylko dziedziną duchową, czyli sprawami, quae sunt Dei, afi rmuje i błogosławi doczesną misję chrześcijanina. Ogromna radość ogarnia na myśl, że Kościół zdecydowanie wy- jaśnił status swoich świeckich członków, o  których bez wątpienia zawsze wiedziano, że należą do mistycznego Ciała Chrystusa, lecz 1 1 J 5,19. (Cytaty z Pisma Świętego podaję za: Pismo Święte Starego i Nowe- go Testamentu. Biblia Tysiąclecia, wyd. piąte na nowo opracowane i poprawione, Pallotinum, Poznań 2003; w przypadku gdy fragment przytaczany przez Ma- ritaina znacząco odbiega od tłumaczenia Biblii Tysiąclecia, tłumaczę tekst bez- pośrednio z francuskiego, a w przypisie dodatkowo podaję brzmienie danego fragmentu w wersji Biblii Tysiąclecia – przyp. tłum.). 15 | AD 1966 których przez długi czas traktowano jako skazanych na szaleństwa tego świata i na kondycję uznawaną normalnie za s t a n, jeśli tak rzec mogę, n i e d o s k o n a ł o ś c i chrześcijańskiej. Obecnie jest jas- ne dla wszystkich, że jako członki mistycznego Ciała również oni są wezwani do doskonałej miłości i do mądrości Ducha Świętego, i do trudów, przez które rozrasta się królestwo Boże – oraz że z drugiej strony do nich zasadniczo, jako członków ziemskiej społeczności, pracujących bezpośrednio, na własną odpowiedzialność i z własnej inicjatywy nad dobrem i postępem ładu doczesnego, należy nasy- canie tej pracy tak bardzo, jak tylko można, duchem Ewangelii oraz rozumem i mądrością, które wspólnie karmią rozum i wiara. Ogromna radość ogarnia na myśl, że papież „nie chce i nie powi- nien już sprawować innej władzy, jak tylko przysługującą mu władzę kluczy duchowych”2, i że na szczycie wież Kościoła czuwa on, w łączno- ści z pracą biskupów na całym świecie, nad zachowaniem w nienaru- szonym stanie olbrzymiego skarbu prawdy, który Kościół Chrystusa otrzymał w depozyt, zarazem integralnie wprowadzając w życie wy- zwolone przez Sobór prądy odnowy o niezmierzonym zasięgu. * W rzeczywistości wszystkie pozostałości Świętego Cesarstwa są dziś zlikwidowane: ostatecznie wyszliśmy z epok sakralnej i baro- kowej; po szesnastu wiekach3, które byłoby hańbą obrzucać kalum- niami lub chcieć się ich wyrzec, ale które zdecydowanie zakończyły już swą agonię i których ciężkie błędy są niewątpliwe, zaczyna się nowa epoka, w której Kościół zaprasza nas do głębszego zrozumie- nia d o b ro c i i   l u d z k o ś c i4 Boga, naszego Ojca, i zarazem wzywa do uznania wszystkich wymiarów tego hominem integrum, o  któ- rym papież mówił w swoim przemówieniu z 7 grudnia 1965 roku w czasie ostatniej sesji Soboru. 2 Paweł VI, Przemówienie do szlachty rzymskiej, 14 stycznia 1964 r. 3 Mój rozrachunek zaczynam od wieku Konstantyna (i edyktu mediolań- skiego w 313 r.). Uważam, że takie uproszczenie jest uzasadnione. 4 Benignitas et humanitas (φιλανθρωπία) Salvatoris nostri Dei. Por. Tt 3,4. 16 Trzy sprzeczne opisy | Oto dokonał się wielki przewrót, w wyniku którego sprawy ludz- kie już nie obarczają się zadaniem obrony spraw boskich, natomiast sprawy boskie ofi arowują się bronić spraw ludzkich (jeśli tylko ta pomoc nie zostanie odrzucona). Kościół zerwał więzy, które rzekomo go podtrzymywały, i zrzucił z siebie ciężary, które, jak sądzono, miały go lepiej wyposażyć do pełnienia dzieła zbawienia. Wolny już od tych balastów i więzów, czytelniej pozwala rozpoznać w sobie prawdziwe oblicze Boga, który jest Miłością, a dla siebie samego domaga się już tylko wolności5. Rozpościera swoje świetliste skrzydła. Czy robi to, by chronić w  ich cieniu nasze miasta i  wioski, jeśli świat naprawdę postanowi pozostawić mu wolność? Czy może po to, by uciec na pustynię, jeśli świat zwróci się przeciw niemu, by go znie- wolić i skrępować? Te rzeczy nie są z góry zdeterminowane w ludzkiej historii, lecz zależą od naszych nieprzewidzianych wyborów. Trzy sprzeczne opisy Jednym z podstawowych aksjomatów zdrowej filozofii dziejów, o czym często pisałem, jest to, że historia świata postępuje jednocześnie po linii zła i po linii dobra. W pewnych epokach – na przykład w naszej – widzimy, jak skutki tego podwójnego równoczesnego postępu wy- buchają jak wulkan. To bynajmniej nie ułatwia prób opisu takich mo- mentów ludzkich dziejów. Trzeba bowiem wówczas przedstawić kilka sprzecznych opisów, z których mimo to każdy jest prawdziwy. Rów- nież te trzy opisy, które chciałbym tutaj zaproponować, dotykają tylko niektórych aspektów naszych czasów (ich aspektów duchowych). Zwróćmy się teraz już nie ku świętemu Kościołowi w jego widzialnie manifestowanej powszechności, lecz ku światu zachodniemu (mówię o nim, ponieważ znam go trochę lepiej niż inne) i pomyślmy o pracy, która odbywa się w jego głębiach. Na pozór wydaje się, że żyjemy we wspaniałej epoce. Racjonalistyczna i  pozytywistyczna wizja świata 5 Orędzie Pawła VI do rządzących z 8 grudnia 1965 r. 17 | AD 1966 raczej defi nitywnie odeszły w przeszłość, zbrzydły już wszystkim (za- pomnijmy na chwilę, że przyszły gorsze). Zrodził się ogromny ferment duchowy, ogromne pragnienia religijne. Dusze są chciwe autentycz- ności, szczerości, oddania wspólnej sprawie, ze swoistym upojeniem odkrywają tajemnicę ludzkiego bytu, możliwości i  wyzwania miłości braterskiej. Jest w tym jakby jakaś nostalgia za Ewangelią i Jezusem. Tam zaś, gdzie słyszy się bliższy i pilniejszy apel – czy to w kręgach węższych, jakkolwiek liczebniejszych niż się sądzi, czy też niekiedy w  zupełnie maleńkich grupkach, których inicjatywy mimo to liczą się nade wszystko (zaczynamy, biedni współcześni bomby atomowej, poznawać potęgę mikrodziałań6) – tam żarliwa i oczyszczona wiara, pasja absolutu, płomienne przeczucie wolności, szerokości i różno- rodności dróg Bożych, ogromne pragnienie doskonałej miłości szu- kają i znajdują nowe sposoby poświęcenia życia dawaniu świadectwa o miłości Jezusa do wszystkich ludzi i o hojności Ducha Bożego. * To opis pierwszy. Drugi mówi coś zupełnie przeciwnego. Mając na uwadze (musiałem to poruszyć, uprzedzałem wyżej) gorączkę neomodernistyczną7, bardzo zaraźliwą, przynajmniej w  tak zwa- nych kręgach intelektualnych, wobec której modernizm z  czasów Piusa X był tylko skromnym katarem siennym i która dochodzi do głosu zwłaszcza u najbardziej postępowych spośród naszych braci protestantów8, ale jest tak samo aktywna u  równie postępowych 6 Święci zawsze ją znali – bo czytali Ewangelię. 7 Słowo „modernizm” się zestarzało, jednakże nie znam lepszego. To zaś, że się zestarzało, sprawia nawet, że jest szczególnie dobre: gdyż nic nie starzeje się tak szybko jak moda i teorie, które prawdę i jej konceptualne sformułowania przedstawiają jako funkcję czasu. „Perspektywizm” zapew- nia, że nie jest modernistyczny, gdyż według niego ta sama niezmienna prawda wyraża się w  niewspółmiernych ze sobą formułach konceptual- nych, które kolejno wyłaniają się z biegiem czasu. Zostawmy mu jego iluzje. 8 Rozbieżności i konfl ikty ideowe są równie rozległe u protestantów, jak u katolików – i na przykład Taizé pewnie może dać tym ostatnim parę uży- tecznych lekcji. 18 Trzy sprzeczne opisy | myślicieli katolickich, ten drugi opis daje nam obraz9 swego rodza- ju „immanentnej” (to znaczy zdecydowanej za wszelką cenę pozo- stać chrześcijańską) apostazji, dojrzewającej już od wielu lat, któ- rej ujawnienie się przyspieszyły pewne mroczne nadzieje niższych części duszy, wzniecone tu i  ówdzie przy okazji Soboru, kłamliwie imputowanej niekiedy „duchowi Soboru” lub „duchowi Jana XXIII”. Dobrze wiemy, kogo należy uważać za ojca tych kłamstw (tym lepiej, jeśli odciążymy trochę człowieka). Problem w tym, że już nie wierzy się w diabła i złych aniołów – ani też oczywiście w dobrych. Są oni jedynie eterycznymi reliktami świata babilońskich wyobrażeń. Okazuje się, że obiektywna treść, z którą łączyła się wiara na- szych przodków, wszystko to są mity, jak na przykład grzech pier- worodny (czyż nie jest dziś naszym wielkim zadaniem odrzucić kompleks winy?), Ewangelia dzieciństwa, ciała zmartwychwstanie i stworzenie. I jak Chrystus historii, rzecz jasna. Metoda fenomeno- logiczna i szkoła historii form wszystko zmieniły. Rozróżnienie na naturę i łaskę jest scholastycznym wymysłem, tak samo jak trans- substancjacja. Piekło? Po cóż zadawać sobie trud jego negowania, prościej będzie o nim zapomnieć i prawdopodobnie to samo lepiej będzie zrobić również z wcieleniem i Trójcą Świętą. Bądźmy szcze- rzy, czy nasze chrześcijańskie masy kiedykolwiek my ś l ą o  tych sprawach albo o  duszy nieśmiertelnej i  przyszłym życiu? Krzyż i odkupienie, najwyższa sublimacja dawnych mitów i rytów ofi arni- czych – powinniśmy widzieć w nich wielkie, wzruszające, na zawsze wyryte w naszej wyobraźni symbole wysiłku i zbiorowych ofi ar ko- niecznych, by wynieść naturę i ludzkość na poziom unifi kacji i spiry- tualizacji – i władzy nad materią – gdzie znajdą one wreszcie wyzwo- lenie od wszystkich starych zależności i dostąpią pewnego rodzaju chwały. Czy wówczas zwyciężona zostanie śmierć? Być może nauka znajdzie jakiś sposób (czemu by nie? – tak śnił już Descartes), by 9 Tym, co zebrałem w tym obrazie, nie są wizje godnych szacunku ba- daczy, lecz ekstremistów, których nazwiska dobrze znają eksperci w  tej dziedzinie, jak również opinie pokutujące w środowiskach znajdujących się pod ich wpływem, a także wśród tych księży, którzy chwalą się, że już nie zginają kolana przed tabernakulum. 19 | AD 1966 uczynić nas nieśmiertelnymi. Ale nie to jest ważne – ważna jest wiecz- ność kosmosu i nieśmiertelność ludzkości otoczonej chwałą w nim i z nim. Nasza wiara, gdy się już w ten sposób odpowiednio usunie wszel- ki jej specyfi czny przedmiot, wreszcie może się stać tym, czym była naprawdę: zwykłym uszlachetniającym pragnieniem. Możemy w peł- nej euforii dać się unieść potężnemu porywowi, z  oświeconym za- pałem odmawiać Symbol Apostolski (s y m b ol, jakaż to prede- stynowana nazwa!) i  kochać Jezusa, służyć Mu i  wielbić Go całym sercem, Jezusa wiary i chrześcijaństwa we w nę t r z ne go, prawdziwie głębokiego. Gdyż ze wszystkim tym jest się chrześcijaninem bardziej niż kiedykolwiek. Cały ten świat zwyczajnie przestał wierzyć w Praw- dę, a wierzy tylko w prawdopodobieństwa zaczepione na roz m a i - t y c h p raw d a c h (to znaczy na konstatacjach lub weryfi kacjach obserwowalnego detalu), które zresztą szybko się starzeją. Prawda przez duże „P” – cóż to takiego? Quid est Veritas – musimy przy- znać, że tamten prokurator właściwie oceniał sytuację, a nawet tra- fi ł w sedno. Wszystko trzeba pisać małymi literami. „Wszystko jest względne, oto jedyna bezwzględna zasada”, pisał już ojciec nasz, August Comte. Choć bowiem skończono wreszcie z klasycznym po- zytywizmem, to faktem jest, że żyjemy w świecie Augusta Comte’a: w świecie nauki (po stronie rozumu) dopełnianej mitem (po stronie uczucia). Był on pierwszorzędnym prorokiem. Dodam, że był on uczciwszy od was, pilni cenzorzy prawd obja- wionych. Mity swojej „subiektywnej syntezy” fabrykował otwar- cie i szczerze ze wszystkich elementów, a nie jak wy, którzy całko- wicie reinterpretujecie jeden jedyny spadek religijny i sądzicie przy tym, że pozostajecie mu wierniejsi niż ktokolwiek, próbując oszukać pragnienia i serca tych, których wiarę, we własnym mniemaniu, po- dzielacie. * Ten drugi opis daje już pełniejszą ideę naszej epoki. Lecz mimo to wciąż jeszcze jesteśmy daleko od wyczerpania tematu. Musimy stworzyć trzeci, który ukaże nam jeszcze inne jej aspekty. Dobrze 20 Trzy sprzeczne opisy | wiemy bowiem, że nie można poprzestać na tym, co ludzie głoszą w  świecie logiki, na tym, czym s ą i  co ro bi ą zgodnie ze świade- ctwem wypowiedzi pojęciowych, których używają. Trzeba wziąć pod uwagę to, co zaprząta głębię ich psychiki, czyli to, czym s ą i co ro- b i ą w  całkowicie wyjątkowej dziedzinie tego, co nieredukowalnie subiektywne i irracjonalne, a co niekiedy umyka nawet ich własnej świadomości. Patrząc z  tego punktu widzenia, można przede wszystkim za- uważyć, że wśród wszystkich tych, którzy mówią jak Piłat, z pew- nością jest wielu takich, którzy mimo to nie odrzucili świadomie pragnienia Prawdy, bez którego nie jest się człowiekiem. Wśród wszystkich ludzi nauki (lub pseudonauki), którzy zdają się trosz- czyć jedynie o wymyślanie coraz to nowych ujęć i nowych hipotez, z pewnością jest wielu takich, którzy w rzeczywistości i bez względu na to, co mówią, nie przedkładają szukania nad znajdywanie – bo czy wkładaliby tyle trudu i fatygi w szukanie chwilowych prawd lub wery- fi kacji, gdyby w nieświadomych lub nadświadomych rejonach swego umysłu nie szukali i nie kochali Prawdy, sami nie wiedząc o tym? Z drugiej strony, należy przede wszystkim zauważyć, że dzi- siejszy frenetyczny modernizm jest nieuleczalnie ambiwalentny. Dąży on z  natury, mimo że się przed tym broni, do zniszczenia wiary chrześcijańskiej – tak, robi wszystko, co może, by opróżnić ją z wszelkiej treści. A jednocześnie u wielu tych, którzy się z nim łączą, można dostrzec jak gdyby wysiłek, by dać tej wierze coś w rodzaju zdesperowanego świadectwa. Gdyż koryfeusze naszego neomoder- nizmu szczerze, jak najbardziej, a niekiedy z gorączką i niepokojem na wskroś religijnej duszy, deklarują się chrześcijanami. Nie zapo- minajmy, że są oni ofi arami pewnej z góry przyjętej fi lozofi i, wiel- kiej sofi styki (b y t p oz n a j e s i ę p o d w a r u n k i e m, ż e w e ź m i e s i ę g o w   n aw i a s l u b a b s t ra h u j e o d n i e go) – będę musiał rzec o niej słówko w innym rozdziale10 – która pozwala inteligen- tnie i grając na strunach naszego serca mówić o wielu sprawach, na które pozytywizm nałożył interdykt, a której o wiele lepiej niż pozy- tywizmowi udaje się udaremnić nam uchwycenie w tych sprawach 10 Zob. niżej, rozdz. 5. 21 | AD 1966 choćby najmniejszej drobiny rzeczywistości pozaumysłowej, naj- mniejszego okruchu te g o, co j e s t n i e z a l e ż n e o d n a s z e g o u my sł u. Intelektowi pozostaje już tylko rozprawianie o prawdo- podobieństwach kosztem tego, co dzieje się w ludzkiej subiektyw- ności. W związku z tym twierdzenie o istnieniu transcendentnego Boga staje się nonsensem. Boska transcendencja jest tylko mityczną projekcją pewnego zbiorowego lęku, jakiego człowiek doznaje w da- nym momencie swych dziejów. I w ogóle, według tej z góry przyjętej fi lozofi i, o której tu mówię, wszystko, co odnosi się do świata in- nego niż świat ludzki, może należeć tylko albo do dziedziny prze- żytku, gdy chodzi o „paleoświat” dawnego realizmu fi lozofi cznego, albo do mitu, gdy chodzi o świat nadprzyrodzony, o którym mówią religie. Oto inteligibilne niebo, owo Denkmittel, przyjmowane jako oczywiste samo przez się (czyli jako wymagane przez epokę), i roz- maite tabu, którym nasi najbardziej postępowi (czyli najbardziej konformistyczni) teologowie i  egzegeci poddali swoje myślenie. Biedni, chrześcijańscy sofiści, przydałby się im Sokrates. Trzeba być bardzo naiwnym, by zaangażować się w służbę takiej fi lozofi i, jeśli się ma wiarę chrześcijańską (która jest niczym bez Sło- wa – nieskończenie niezależnego od ludzkiej subiektywności – Boga objawiającego, nieskończenie niezależnego od naszego umysłu). Zwłaszcza jeśli wyznaje się religię katolicką, która ze wszystkich religii (łącznie z religią Izraela – Benedicite, omnia opera Domini, Do- mino) najbardziej zdecydowanie uznaje i afi rmuje rzeczywistość – nieredukowalnie, wspaniale i hojnie istniejącą w   s o b i e – bytów, które stworzył Stwórca, a także transcendencję tego Innego, który jest osobową Prawdą i Bytem istniejącym przez się, w którym ży- jemy, poruszamy się i  jesteśmy11, Bogiem żywym, dzięki którego mocy żyjemy12, który nas kocha i którego my kochamy (kochać zaś znaczy dawać to, czym się jest, swój byt, w najbardziej absolutnym, najbardziej bezczelnie metafi zycznym, najmniej fenomenalizowal- nym sensie tego słowa. Lecz także to wszystko trzeba – niepraw- 11 Dz 17,28. 12 2 Kor 13,4. 22 Trzy sprzeczne opisy | daż? – chcąc być posłusznym nowej złotej regule – wziąć w nawias. A gdy już raz kogoś całkowicie owładnie i spowije fi lozofi a, której zaufał, czym może się stać, jeśli nie opowie się po stronie otwartej negacji Chrystusa? Duszą rozdartą między wątpliwościami i nostal- gicznym uporem – i pełną przerażenia litością dla współczesnego świata, wobec którego tylko jakieś całkowite przetopienie religii wydaje się jej być ostatnim bastionem przeciw ateizmowi – trzeba będzie zacząć szukać heroicznych lekarstw, żeby wiara w Chrystusa przetrwała w  porządku umysłowym z  istoty swej z  nią niewspół- miernym. Jak tu się dziwić, że tylu modernistów sądzi, iż ma misję ocalenia dla współczesnego świata dogorywającego chrześcijaństwa – i c h dogorywającego chrześcijaństwa? W  tym właśnie celu po- święcają się jako dobrzy żołnierze Chrystusa tak wyczerpującemu wysiłkowi hermeneutycznej ewakuacji. A ich fi deizm, nawet najbar- dziej sprzeczny z wiarą chrześcijańską, jest bądź co bądź szczerym i rozdzierającym świadectwem dawanym tej wierze. Przyobleczeni w zbroję Boga, obuci w zapał, uzbrojeni w pancerz sprawiedliwości, hełm zbawienia, tarczę wiary i miecz ducha? Ten ekwipunek św. Pawła13 z pewnością nie jest dla nich, stanowi tyl- ko muzealny eksponat. Widzę ich raczej, jak jedną ręką uwieszeni na drabinie Jakubowej, z nogami machającymi w powietrzu, drugą ręką posyłają sobie wzajemnie dalekopisy z najświeższymi hipote- zami. Wygląda to bardzo brawurowo, ale grozi skurczem. Autor książki Honest to God14 jest anglikańskim biskupem, nie- pocieszonym z powodu religijnego zobojętnienia swoich współczes- nych, toteż próbuje im pomóc, przyrządzając rzeczy boskie tak, by stały się dla nich strawne i pobudziły wreszcie ich apetyt. On też jest bojownikiem za wiarę. Jeśli podsuwa nam takie bezwartościowe 13 Ef 6,13–17. 14 Jak wiadomo, dzieło to zostało opublikowane po francusku dzięki staraniom pewnego magazynu, nieco makiawelicznego w swej ortodoksji, z zamiarem odciągnięcia ludzi od modernizmu poprzez pokazanie im osta- tecznej aberracji, ku której ich prowadzono, od przepaści do przepaści. Ku zaskoczeniu i zasmuceniu wydawców książka okazała się wielkim bestsel- lerem, wszyscy przyjęli ją z zachwytem. 23 | AD 1966 chrześcijaństwo (jego słynne „chrześcijaństwo bez religii”), to dlate- go, że jest dobrym samarytaninem, niespokojnym i bezsilnym, i tak bardzo chcącym ratować narkomanów, że otwiera sklepik, w  któ- rym za darmo daje wszystkim narkotyki w ampułkach i saszetkach z etykietą „Baranek Boży”. A człowiek jest zwierzęciem tak dziw- nym, że możliwe, iż w końcu któregoś z tych narkomanów w godzi- nie śmierci ogarnie słodycz na myśl, że ktoś go kocha, i przypomni sobie imię Jezus. Z zupełnie innego punktu widzenia można wreszcie zauważyć, że jeśli doczesna działalność i konieczne przemiany, jakich wyma- ga obecny świat, zdają się fascynować wielu młodych chrześcijan, duchownych i świeckich, do tego stopnia, że t y l k o to się dla nich liczy i  że z  pasją zabierają się do całkowitej sekularyzacji swego chrześcijaństwa – odtąd już wszystko dla ziemi! – to jednak najgłęb- szym motywem, któremu ślepo przyznają absolutną wyższość, jest w rzeczywistości płomienne pragnienie, by wprowadzić do historii świadectwo Ewangelii. Jeszcze jedno dziwactwo ludzkiej natury: z niespokojną i tak źle oświeconą, jak to tylko możliwe – ale szcze- rą – wiarą w Chrystusa zdradzają Ewangelię przez to, że tak bardzo chcą jej służyć (po swojemu). * Trzy opisy, jakie przedstawiłem, są ze sobą sprzeczne. Niemniej, są tak samo prawdziwe, gdyż wielu współczesnych w pewnym sen- sie przyjmuje wszystkie trzy, każdy w swoim zakresie, jakkolwiek nie opisują tych samych „pól magnetycznych” w ludzkich duszach. Szczerze mówiąc, mam już dość tej charakterystyki, gdyż wcale nie zamierzam przedstawiać socjologicznego czy klinicznego obrazu moich czasów. Nie prowadzę dociekań o nich, tylko à propos nich. To nie one mnie martwią, lecz idee, które spotyka się w  nich na każdym kroku, a z których część pilnie wymaga oczyszczenia. Lecz zanim przystąpię do dyskusji nad poszczególnymi ideami i proble- mami, chciałbym jeszcze uczynić dwie uwagi dotyczące zbiorowych zachowań, jakie ujawniają się za naszych dni. 13 stycznia 1966 r.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wieśniak znad Garonny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: