Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00557 009535 7510769 na godz. na dobę w sumie
Wilcze noce - ebook/pdf
Wilcze noce - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 176
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2476-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> powieść
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Vlado Žabot debiutował w 1986 roku zbiorem opowiadań Bukovska mati. Jest autorem sześciu powieści. W tym roku ukazała się jego najnowsza książka Ljudstvo lunja („Plemię Jastrzębia Bagiennego”). Wilcze noce są jego trzecią powieścią (w 2000 roku opublikowaną w niemieckim przekładzie), za którą w 1997 roku otrzymał nagrodę literacką Kresnik, przyznawaną w Słowenii za najlepszą powieść roku. Po raz pierwszy ukazuje się w Polsce w przekładzie Marleny Grudy.

Wilcze noce to magiczny czas listopadowych i grudniowych nocy, czas Adwentu, kiedy według opowieści ludowych, słyszanych jeszcze na Prekmurju (Słowenia), Ziemia wraz z zamieszkałymi na niej istotami, pozostaje otwarta i bezbronna w stosunku do kosmosu. Okres ten stanowi czas próby człowieka, który jest wystawiony na działanie silniejszych od niego mocy. Naturalna fantastyka regionu dostarcza autorowi, jak Proustowska magdalenka, bodźca do snucia literackich studiów psychologiczno-filozoficznych, inspirowanych Freudem, Frommem i Bataille’em. Tak jak i Bataille’a węzeł śmierci i erotyki sprawia, że człowiek zatraca się w przestrzeniach realnych i wyimaginowanych, kochając i umierając. Zatraca się jako czytelnik w magii światów możliwych.
 

Tłumaczenie Marlena Gruda, opieka merytoryczna i współpr. red. Bożena Tokarz

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Wilcze noce BiBlioTHecA: AliA UniVeRSA ToM XiV VladO ŽaBOT Wilcze noce Tłumaczenie MARlenA gRUdA Opieka meryTOryczna i współpraca redakcyjna BOżena TOkarz wydawnicTwO uniwersyTeTu ŚląskiegO KAToWice 2010 Redaktor serii: Bibliotheca: Alia Universa Marek Pytasz Tytuł oryginału: Volčje noči murska sobota: pomurska založba, 1996 publikację dofinansowała ze swych środków Fundacja im. Trubara (Trubajev sklad, društvo slovenskih pisateljev, slovenija) jak — javna agencija za knjigo republike slovenije spółka krka—PolSKA, ul. równoległa 5, 02-235 warszawa wsTęp Vlado Žabot debiutował w 1986 roku zbiorem opowiadań Bukovska mati. jest autorem pięciu powieści: Stari pil — „stary znak” (1989), Pa- storala (1994, przetłumaczona na język macedoński), Volčje noči — Wil- cze noce (1996, 2004) — w 2000 roku powieść wyszła w przekładzie  niemieckim, Nimfa (1999), Sukub (2003, przetłumaczona na język an- gielski  i  w  2009  roku  na  język  polski),  Ljudstvo lunja  —  „plemię  ja- strzębia  Bagiennego”,  oraz  prozy  dla  dzieci:  Pihec in Puhec iščeta Mih- ca — „pikec i puhec szukają mihca” (1990) i Skrivnost močvirja Vilindol — „Tajemnica  wilindolskiego bagna”  (1994).  w  1996  roku  otrzymał  nagrodę  Fundacji  prešerna  za  książkę  Pastorala (najwyższa  nagroda  w dziedzinie kultury i sztuki w słowenii), a w 1997 roku — nagrodę  literacką kresnik za najlepszą powieść roku, Volčje noči. Studia z zakre- su słowe nistyki i komparatystyki ukończył na wydziale Filozoficznym  uniwersytetu  w  lublanie.  jest  publicystą  i  literatem,  organizatorem  i współorganizatorem wielu przedsięwzięć literackich w słowenii. urodził się w 1958 roku w Šafarskem koło razkrižja blisko ljuto- merja, niedaleko granicy z chorwacją. pochodzi z prekmurja, regionu,  na którego terenie kultura słoweńska określa się w ciągłej konfronta- cji z kulturą chorwacką, węgierską i germańską. jego proza, choć wy- rasta z mistycyzmu tego regionu i ożywia jego stare tradycje ludowe,  daleka jest od regionalizmu, ponieważ podejmuje tematy uniwersal- ne, dotyczące samoidentyfikacji na podstawowym i kulturowym po- ziomie egzystencji jednostkowej.   Vlado  Žabot  należy  do  tej  generacji  słoweńskich  prozaików,  któ- ra zadebiutowała na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesią- ~ 7 ~ tych XX wieku. słoweńska krytyka literacka nazwała ich pokoleniem  lat dziewięćdziesiątych (albo urodzonych w latach sześćdziesiątych),  a ich prozę określano jako prozę postmodernistyczną1. Twórczość ów- czesnych  debiutantów  charakteryzuje  między  innymi  nieufność  do  wszelkich  narzuconych  „prawd  absolutnych”,  do  unifikacji  w  imię  wyższych  wartości  i  różnorodność  poetyk  indywidualnych.  ich  po- stawy pisarskie były odpowiedzią na konkretną sytuację kulturową.  lata dziewięćdziesiąte oznaczają bowiem nowy okres w kulturze sło- weńskiej  z  dwóch  przyczyn:  1)  lokalno-politycznej  —  w  1991  roku  proklamowano niepodległe państwo słoweńskie, republikę słowenii,  po ponadtysiącletniej zależności od obcych mocarstw oraz z przyczy- ny 2) cywilizacyjnej, związanej z procesami globalizacyjnymi, niosą- cymi zagrożenie unifikacją. wydarzenia te w różny sposób wpłynęły  na  procesy  tożsamościowe  ze  względu  na  nowe  okoliczności,  odpo- wiedzialne za jednostkowe i zbiorowe mechanizmy mentalne. literatura  i  sztuka  narodu  nieposiadającego  własnej  państwowo- ści  przyjmuje  zwykle  na  siebie  zadania  związane  z  utrzymaniem  i  kształtowaniem  świadomości  narodowej  w  celu  przetrwania  i  roz- woju wspólnoty, której jest wytworem2. i taką funkcję, obok funkcji  artystycznej,  pełniła  literatura  słoweńska,  ze  szczególną  siłą  od  po- czątków wieku XiX do 1991 roku. wyrażając samoświadomość naro- dową, zaznaczała swą obecność w europejskich kierunkach i nurtach  literackich.  To  ona  pomagała  w  samoidentyfikacji  kulturowej  spo- łeczności zamieszkałej między austrią, włochami, węgrami i chor- wacją, gdzie kultury słowiańska, germańska, romańska i częściowo  węgierska  wchodziły  w  interakcje,  kształtując  specyficzną  kulturę  słoweńską.  literatura  była  strażniczką  tej  dynamicznej  tożsamości  zbiorowej. gdy zbiorowość ta uzyskała niepodległość w 1991 roku, funkcję le- gitymizującą  istnienie  narodu  wraz  z  jego  kulturą  i  historią  przeję- 1  por. między innymi T.  Vi rk:  Postmoderna in „mlada slovenska proza”. Maribor: Obzorja, 1991. 2 por. między innymi j.  kos:  Pregled slovenskega slovstva. ljubljana: dzs, 1976;  idem: Duhovna zgodovina Slovencev. ljubljana: slovenska matica, 1996: z.  da rasz:  Problemy autoidentyfikacji kulturowej i narodowej w literaturze słoweńskiej.  katowice:  wydawnictwo uniwersytetu Śląskiego, 1995. ~  8  ~ ło państwo. pisarze poczuli się, w znacznej mierze, zwolnieni z peł- nienia obowiązku narodowego, ponieważ tożsamość narodu stała się  w nowej sytuacji oczywistością. procesy polityczne zbiegły się z pro- cesami kulturowo-cywilizacyjnymi: z globalizacją, ze stosunkiem do  całości, z fragmentaryzacją i ze specjalizacją, z nieufnością do spek- takli  życia  publicznego,  z  grą  pozorów  w  miejsce  faktów,  z  terrory- zmem, z mechanizmami manipulacji, reklamą, masową informacją,  technicyzacją  życia  itp.  w  ich  świetle  to  nie  zbiorowość  była  zagro- żona,  zwłaszcza  jeśli  miała  osłonę  w  postaci  państwa,  lecz  jednost- ka. warunkiem jej bycia-w-świecie3 stała się umiejętność wchodzenia  w interakcje z innym po to, by zachować własną i cudzą integralność.  Określa ją bowiem ciągłe stawanie się będące warunkiem odrębności  jednostkowej oraz podobieństwa w niepodobieństwie do innych. proza Vlada Žabota nasycona jest magią, która wciąga czytelnika  w stworzony świat fikcyjny. jednocześnie jest ona na poziomie języ- ka,  świata  przedstawionego  i  obrazu  postaci  tak  narracyjnie  skon- struowana,  że  wzbudza  wątpliwości  co  do  swego  prawdopodobień- stwa. w równym więc stopniu czytelnik pogrąża się w ułudzie magii,  jak i zachowuje wobec niej podejrzliwość. proza ta oddziałuje na do- znania zmysłowe i intuicję przede wszystkim dzięki mistrzowskiemu  operowaniu językiem: jego dźwiękiem i znaczeniami oddającymi do- znania (wzrokowe, słuchowe, dotykowe, węchowe, smakowe), uczu- cia  i  nastroje,  oraz  poziomami  stylistycznymi.  a  wszystko  to  w  ra- mach  narracji  zbliżonej  do  techniki  strumienia  świadomości,  która  sąsiaduje z opisem prawie realistycznym.  Odbiorca  zostaje  złapany  w  sieć  przeżywania:  sytuacji  egzysten- cjalnych,  mistycznych,  prymitywnej  erotyki,  graniczącej  ze  zwie- rzęcym  biologizmem  i  filmami  porno,  z  mroczną  baśnią  i  sean- sem psychoanalitycznym. narrator zawłaszcza go, osadza w naturze,  w wiejskim krajobrazie przypominającym krajobrazy prekmurja albo  w  środowisku  zurbanizowanym  (jak  w  powieści Sukub),  gdzie  czai  się strach i jakieś niezdefiniowane zło. człowiekowi zagraża środowi- sko naturalne i cywilizacyjne, ale także on sam, bo projektuje siebie  na otoczenie. na wsi wchłania go natura (lasy, wody, bagna, korze- 3  Termin zaczerpnięty z filozofii Heideggera. ~  9  ~ nie i dźwięki), a w mieście władają nim wytwory cywilizacji, kultu- ry obrazkowej i masowych spektakli życia. w obu tych środowiskach  doznania  zmysłowe  poddane  są  filtracyjnym  mechanizmom  kultu- ry:  mitologizacji  natury  i  mistyfikacji  cywilizacyjnej.  mechanizmy  te wynikają z magazynującej funkcji pamięci zachowanej w języku,  jego leksyce, gramatyce i sposobach użycia, w szeroko rozumianych  wytworach  kultury  oraz  w  pamięci  ciała.  pamięć  pozwala  więc  na  samoidentyfikację i jednocześnie wyznacza granice jednostkowe4. Bohaterowie,  np.  Sukuba czy Wilczych nocy,  podobnie  jak  inne  po- stacie  tej  prozy,  są  zdominowani  przez  pragnienie  miłości.  kronika  kobiet  Valenta  kosminy,  przedstawionych  w  postaci  migawkowych  obrazów, stanowi pasmo niespełnień. różne jego wcielenia, których  przyczyną jest kobieta — jak diaboliczny sukkub, demon żeński drę- czący Valenta swą piękną powierzchownością — powodują jego zatra- cenie się w wielości. chcąc sprostać wymaganiom czasu i własnemu  pragnieniu, nie tylko nie wie, kim jest, lecz również gubi cel swych  poszukiwań. kobiety przesuwają się jak zdjęcia z reklam, kolorowych  tygodników, filmów, a czasem jak chaotyczne migawki obrazów zna- nych  z  literatury.  wyróżniają  je  kobiece  atrybuty  cielesności  lub  ka- tegoria estetyczna piękna. pomimo to, że przyciągają, mężczyzna nie  konfrontuje  się  z  nimi,  a  chęć  ich  posiadania  ujawnia  jego  słabość.  Balansuje on na pograniczu realnego i nierealnego, podobnie jak po- stacie innych powieści osadzone w świecie natury. rafael  meden  z  Wilczych nocy  nie  wciela  się  w  kogoś  innego,  lecz  pragnienie  miłości  jako  antidotum  na  przeciwności  losu,  doznane  krzywdy  i  niepowodzenia  znajduje  odbicie  w  archetypalnym  obra- zie kobiety ukazującej się w różnych postaciach: jemimy, żony gref- lina, laluni czy agi. w różnorodności wcieleń zatraca się jednoznacz- ność  wyobrażenia  kobiety,  od  której  bohater  oczekuje  dobra,  ciepła,  bezpieczeństwa.  jej  opalizująca  natura  przysparza  mu  także  cier- 4 Por. Cognition and Categorization. eds. e.  rosc h,  B.B.  l loyd.  Hillsdale: law- rance  erlbaum,  1978  —  stanowisko  psychologii  kognitywnej  na  temat  pamięci  i mechanizmów mentalnych człowieka; a także c. Hágege: L’homme de paroles. Paris: Fayard, 1986 — na temat językowej kategoryzacji świata; m.  Bac hti n:  Problemy poetyki Dostojewskiego. Tłum. n.  mod zelewska.  warszawa: piw, 1970 — o możli- wościach literackich, jakie daje pamięć języka, wpisana w różne jego użycia. ` ~ 10 ~ pień,  potwierdzając  stereotyp  kobiety  jako  narzędzia  lub  wcielenia  diabła.  dlatego  pragnienia  rafaela,  organisty  wiejskiego,  zdegrado- wanego i odartego z ambicji artystycznych muzyka, zostały osadzone  w przestrzeni magii ludowej, gdzie zło jest diabłem, a dobro — anio- łem, gdzie granice są określone, a opozycje — wyraźne. ułuda pozna- nia, wiedzy i prawdy ulega zwielokrotnieniu w mnożących się parach  przeciwieństw  (kultura  —  natura,  magia  —  wiedza,  realne  —  wy- obrażone),  wzmacniając  odwiecznie  zadawane  pytanie  o  kondycję  człowieka.  powraca  ono  w  perspektywie  niezbywalnej  potrzeby  mi- łości erotycznej.  Tym samym autor podkreśla, że miłość cechuje się także kulturową  pamięcią form, w jakich bywa przeżywana i opisywana. zatrzymanie  się na jej obrazie zewnętrznym, kulturowym, prowadzi do utraty sensu  egzystencjalnego,  metafizycznego,  epistemologicznego  i  kreatywnego  miłości. wydaje się, że Žabot próbuje dotrzeć do przesłanek wskazują- cych na sens miłości. szuka ich w splotach podświadomości, w animi- zmie i w mitologiach, odnajdując tam zło i to, co niechciane.  Fikcyjne prawdopodobieństwo, pomimo że ciągle ujmowane w na- wias, pozwala w prozie Žabota na twórcze wykorzystanie gry w uda- wanie5. postacie są aktorami, odgrywającymi różne role, historie naj- częściej nieprawdopodobne fizycznie. są wytworami wykreowanych  przez autora fabuł. jako takie, stanowią obiekty umożliwiające iden- tyfikację psychologiczną. dlatego udawanie, pogrążające bohatera Su- kuba w paranoję, może także służyć samopoznaniu. jeżeli jednostka  konfrontuje się z różnymi rolami, pomnaża swoje życie, tak jak dziec- ko czyni to w zabawie, dzięki czemu się wzbogaca6. niezwykłe opo- wieści  stanowią  konstrukcje  stworzone  bez  potrzeby  mimetycznego  przedstawienia  rzeczywistości.  są  fabułami  identyfikacyjnymi,  lecz  pozbawionymi  prostoty  emblematu.  wymagają  interpretacyjnego  wysiłku czytelnika, który ma do nich różny stosunek. jego odczucia  kształtują się i zamykają się w granicach między zniewoleniem przez  5 Por. K. Wa lton: Uznanie fikcji: zawieszenie niewiary czy udawanie wiary. Tłum.  p.  m róz.  w: Estetyka w świecie. wybór tekstów i red. m.  g o łaszewska.  kraków:  wydawnictwo literackie, 1984 — termin pochodzi od wymienionego autora. 6  por. j.  l otma n:  Lalki w systemie kultury. Tłum. p.  ustrz ykowsk i.  „Teksty”  1978, z. 6. ~ 11 ~ fikcyjny świat a odrzuceniem jego obrazów w wyniku samookreśle- nia. Žabot prowokuje. snuje swą opowieść, dbając o to, by czytelnik  znalazł się wewnątrz stworzonego przezeń świata; raz za razem prze- rywa opowiadanie, ponieważ tak naprawdę nie ma w nim wydarzeń  przedstawionych  w  porządku  przyczynowo-skutkowym,  a  cała  opo- wieść jest zamazana.  zawsze jednak narrator wychodzi od fizycznej przestrzeni i na niej  się koncentruje. Opis początkowo realistyczny lub opowiadanie zwy- kłych zdarzeń przekształca się w łańcuch niemożliwych do prostego  wyjaśnienia  splotów  sytuacji  i  wyglądów.  nie  jest  to  bowiem  prze- strzeń  wskazująca  swój  bezpośredni  desygnat.  stanowi  ona  projek- cję  psychiki  zdominowanej  przez  libido.  szczegół  ma  w  niej  charak- ter gargantuiczny, lecz pozbawiony jest karnawałowego optymizmu7 na rzecz dominującej mroczności pierwotnego elementu8. Žabota in- teresuje bowiem wewnętrzna, nieuświadomiona tożsamość jednostki,  przeżywającej  i  poznającej  siebie  i  świat  w  magicznej  perspektywie.  dlatego zmysły i animistyczne doznania dominują nad intelektem, za  którego pomocą nie można dotrzeć do sensu tajemnicy, ponieważ ro- zum odpowiedzialny jest za obraz tzw. rzeczywistości obiektywnej; ta  zaś okazuje się grą punktów widzenia. sens pozostaje poza nią. złożoność prozy Vlada Žabota, jej wielopłaszczyznowość niełatwo  poddają się interpretacji, nie można jej bowiem zamknąć w narzuco- nych przez interpretatora porządkach, podobnie jak ukryty w niej sens  ciągle  się  wzbogaca  i  jednocześnie  odsuwa.  jej  istota  tkwi  w  umie- jętności wydobycia z natury języka kreatywnej siły magicznej, która  pozwala  zaistnieć  światom  niemożliwym,  o  różnym  stopniu  praw- dopodobieństwa. To dzięki anomaliom, zjawiskom przekraczającym  obowiązujące  normy  wiedzy  i  przeżywania,  dokonuje  się  ciągłe  po- znanie,  odkrywanie  w  obszarze  tego,  co  było,  i  tego,  co  jest.  litera- 7 Por. M. Bac hti n: Twórczość Franciszka Rabelais. Tłum. a. i a.  g oren iow ie.  Oprac.,  wstęp  i  weryfikacja  przekładu  s.  Ba lbus.  kraków:  wydawnictwo  lite- rackie, 1975. 8  por. c.g.  ju ng:  Archetypy i symbole. wstęp i tłum. j.  p rokopiu k.  warszawa:  czytelnik, 1981 — koncepcję jednostkowo i kulturowo motywowanej podświado- mości, wywodzącą się z psychoanalizy Freuda, z kategorii Id. również z psycho- analizy Freuda pochodzi przekonanie Žabota o organizującej sile libido. ~ 12 ~ tura  zdołała  posiąść  właściwość  tworzenia  rzeczywistości  mitycznej  — i o tym wiedzieli wybitni pisarze — co nie ma nic wspólnego z mi- styfikacją, czyli zakrywaniem czegokolwiek. Twórca poznaje i diagno- zuje świat i miejsce w nim człowieka, wykorzystując inne, niż zakła- da to obowiązująca wiedza, środki dostępu do sensu. podstawowym  środkiem jest język i konceptualizowana w nim wyobraźnia, intuicja,  intelekt, uczucia i doznania. wynika stąd między innymi stosunek  Žabota do fikcji. choć fikcja literacka opatrzona jest wielokrotnie zna- kiem zapytania, to nie podważa on jej istnienia. dzięki niej czytelnik  godzi się na przywłaszczenie siebie, na bycie porwanym — jak pisze  kendall walton — pozostając w ambiwalentnej wobec niej zależności:  poddania się i dystansu.  proza ta, kreując rzeczywistość magiczną, odwołuje się do zdolności  empatycznych odbiorcy, które służą poznaniu. magia stanowi środek  pozwalający zbliżyć się do tajemnicy człowieka, związanej z tellurycz- nymi siłami ziemi i z kosmosem. doświadczeniem jednostki jest w tej  prozie zarówno to, co jak się wydaje, już było i o czym chciałoby się za- pomnieć, jak i to, co tkwi głęboko w podświadomości; jest mroczne  i choć pociąga, to budzi nadzieję, że nigdy się nie stanie. w tym tkwi  źródło przenikania się postaci i światów w powieściach Stari pil, Pasto- rala i Volčje noči, podobnie zresztą jak w debiutanckim zbiorze opowia- dań Bukovska mati, stanowiącym zapowiedź tej twórczości. w powieściach tych dominuje semantyka nocy, zmierzchu, mgły,  wiatru,  korzeni,  trzasków,  szumów,  błota,  lepkości,  śluzu,  czerni,  wody, próchna, gnicia — a wszystko to podkreśla płynność i niesta- łość kreowanych światów, przechodzących wielokrotne metamorfozy.  nie chodzi bowiem o zamkniętą przestrzeń iluzji, lecz o unaocznie- nie wpływu okolicy i ludzkich doświadczeń, pochodzących z różnych  wymiarów czasowych, a stanowiących elementy, które składają się na  doświadczenie mentalne człowieka. Ono określa tożsamość jednost- kową.  autor  jest  bowiem  przekonany,  że  w  każdym  jednostkowym  losie  skupia  się  doświadczenie  kilku,  co  najmniej,  generacji,  zacho- wane w pamięci językowej i pamięci ciała. Będąc spadkobiercą wielu  pokoleń, człowiek Žabota określa się przez pryzmat interakcji, w ja- kie  wchodzi  z  drugim  człowiekiem  i  otoczeniem;  interakcji,  w  któ- rych trakcie aktywizuje się to, co ukryte w podświadomości. Świat  ~  13  ~ kształtuje jednostkę i jest zarazem wynikiem jej projekcji, co oznacza,  że człowiek odpowiada również za otaczające zło9. centralne miejsce w tej prozie odgrywa erotyka, która łączy się ze  śmiercią  i  z  transcendencją  w  celu  odnalezienia  tajemnicy  człowie- czeństwa,  zawartej  między  zwierzęcością  a  magią  przekraczania  gra- nic cielesności. erotyzm aktywizowany jest w konfrontacji ze śmiercią  uświadamianą  jako  horyzont  jednostkowego  istnienia.  charaktery- styczna dla niej obsceniczność wyraża także chęć scalenia z ciągłością  świata, z kosmosem, ale nie na mocy nakazu, lecz przekraczania zaka- zów w celu wyzwolenia. w erotyzmie zwłaszcza zakaz, tabu i władza  szczególnie silnie ograniczają ludzką suwerenność. naturalna fantasty- ka regionu lub życie w chaosie cywilizacji miejskiej dostarczają autoro- wi, jak proustowska magdalenka, bodźca do snucia literackich studiów  psychologiczno-filozoficznych,  inspirowanych  Freudem,  Frommem  i Bataille’em. Bo też tak jak u Bataille’a, węzeł śmierci i erotyki sprawia,  że człowiek zatraca się we wspólnocie, kochając i umierając. zatraca się  jako czytelnik w magii światów możliwych. Budując  duchowy,  mentalny  świat,  skupia  się  Žabot  na  cielesno- ści, zwierzęcych namiętnościach, na erotyce. Libido wyzwala przeszłe  i  teraźniejsze  doświadczenie  ciała,  tzn.  pamięć  ciała10.  stanowi  źró- dło działań w marzeniach sennych i na jawie, przekształcając chaos  doznań, pragnień i myśli w wyobrażony konkret. pierwotną pamięć  ciała  ożywiają  doznania  słuchowe,  wzrokowe,  dotykowe  i  węcho- we. w świecie tajemnych sił i życiowej potencjalności włada — tak- że w świecie przedstawionym Wilczych nocy, Nimfy i Sukuba — strach  i  napięcie.  podmiot,  jeżeli  chce  ocaleć,  musi  podjąć  konfrontację  ze  złudzeniem i złem, które go otaczają, a także z mistyką i mityczno- ścią życia. To nieuświadomione przez jednostkę siły, które nią kierują,  stanowią przyczynę paranoi. manie prześladowcze, przede wszystkim  o  podłożu  erotycznym,  najczęściej  skrywane,  powodują  pogrążanie  9 Por. K. M ic ha lsk i: Heidegger i filozofia współczesna. warszawa: piw, 1978 —  o byciu człowieka w świecie według Heideggera, oraz e. From m: Anatomia ludzkiej destrukcyjności.  Tłum.  j.  k a rłowsk i.  wstęp  m.  cha ł ubi ńsk i.  poznań:  reBis,  1999 — o ciemnych pokładach istoty ludzkiej.  10  por.  a.  l owen:  Duchowość ciała.  Tłum.  s.  si kora.  warszawa:  1990  —  na  temat ciała jako znaku tożsamości psychofizyczno-aksjologicznej osoby.  ~  14  ~ się bohaterów powieści Wilcze noce — rafaela medena, czy Sukuba — walenta kosminy, w otchłani. Świat rafaela to pasmo uników, pię- trzenia wyimaginowanych przeciwieństw i popadania w coraz więk- szą samotność wewnętrzną. w świecie tym strach nigdy nie przemija,  a  jednostka  musi  się  wobec  niego  określić.  dawne  wierzenia,  ma- gia  i  mity,  powracające  w  Wilczych nocach,  w  umyśle  bohatera  popa- dającego ustawicznie w malignę, dowodzą wiecznego lęku człowieka  w  konfrontacji  z  kosmosem,  najbliższym  otoczeniem  i  własną  ciele- snością. może to być lęk pogrążający i może to być lęk wyzwalający.  zawsze jednak to on określa egzystencję ludzką. przenikanie  się  rzeczywistości  realnej  i  wyobrażonej,  w  której  żyje  rafael,  zaciera  granice  między  nimi  także  w  doznaniu  czytel- nika. narrator poddaje odbiorcę ciągłym nawrotom obrazów, dźwię- ków i barw, konstrukcji składniowych zdań wielokrotnie złożonych  z  nachalną  dominacją  zdania  podrzędnie  złożonego  przydawkowe- go, różnie ekwiwalentyzowanego w przekładzie polskim, najczęściej  za  pomocą  konstrukcji  z  imiesłowem  przymiotnikowym  czynnym.  wrażenie mantry, zmysłowość działają zawłaszczająco, lecz nie przy- zwalająco. wciągają i męczą jak koszmar senny, choć bez ujawnienia  sprawcy. wszystko dzieje się jakby samo, podkreślając tajemniczość,  nieokreśloność i nieuchronność. ivan cankar, pisarz słoweński prze- łomu XiX i XX wieku, budował obrazy niosące niepokój, żal i smu- tek,  również  korzystając  z  trzecioosobowego  neutrum  narracyjnego.  Taki zabieg narracyjny znany jest także polskiej prozie. w powieści  Žabota mowa narratora odbija, jak się wydaje, wieloaspektowość tego,  co  kulturowe,  literackie,  wyuczone  i  wysublimowane,  oraz  tego,  co  pierwotne, zmysłowe, egzystencjalnie i psychologicznie uniwersalne.  z  jednej  strony  przypomina  niekiedy,  znane  z  opowieści  ludowych,  powtórzenia i zająknięcia, a z drugiej — te same zawieszenia lub ury- wanie mowy (zaznaczane wielokropkiem) stanowią odbicie bogatego  i nieprzewidywalnego życia psychicznego człowieka.  jeden  ze  słoweńskich  krytyków  literackich  napisał,  że  Vlado  Ža- bot jest autorem wielkich historii w małych krajobrazach11. Wydaje 11  j. Hudolin, przedstawiając książkę autora w: V. Žabot: Sukub. ljubljana: Štu- dentska založba (Beletrina), 2003.  ~  15  ~ się, że stwierdzenie to trafnie ujmuje uniwersalność i jednocześnie lo- kalność tej prozy. zasługuje ona na uwagę czytelnika oraz tłumacza  zarówno  ze  względu  na  swą  wartość  artystyczną,  koncepcję  antro- pologiczną, jak i na wpisaną w strukturę fabuł refleksję metaliterac- ką. paradoksalnie, w perspektywie refleksji ukrytej w rwanym toku  snucia opowieści odradza się obraz maga, którego oczami oglądamy  świat  przedstawiony.  za  pomocą  słowa  bierze  on  w  posiadanie  fik- cyjny świat, umieszczając w nim czytelnika wraz z jego grymasami,  złoś cią, dystansem, bezwolnością i ciekawością tego, co będzie dalej. Bożena Tokarz spis TreŚci wstęp rozdział i rozdział ii rozdział iii rozdział iV rozdział V rozdział Vi rozdział Vii rozdział Viii rozdział iX rozdział X rozdział Xi rozdział Xii rozdział Xiii rozdział XiV rozdział XV 7 17 28 37 50 58 66 74 81 94 104 117 124 133 144 158 Redaktor Małgorzata Pogłódek Redaktor techniczny Barbara Arenhővel Korektor Aleksandra Gaździcka Projektant okładki i szaty graficznej Marek Francik Copyright © 2010 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ISSN 0208 -6336 ISBN 978 -83 -226 -1957-5 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-476-9 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 -007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e -mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 11,00. Ark. wyd. 10,00 Pa- pier Munken Pure 100 g              Cena 15 zł (+ VAT) Łamanie: Pracownia Składu Komputerowego Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego Druk i oprawa: PPHU TOTEM s.c. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: