Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00094 006966 14665676 na godz. na dobę w sumie
Władysław Książę Opolski, Wieluński, Kujawski, Dobrzyński, Pan Rusi, Palatyn Węgier i Namiestnik Polski (1326/1330 - 8 lu 18 maja 1401) - ebook/pdf
Władysław Książę Opolski, Wieluński, Kujawski, Dobrzyński, Pan Rusi, Palatyn Węgier i Namiestnik Polski (1326/1330 - 8 lu 18 maja 1401) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 537
Wydawca: Avalon Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7730-956-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Władysław Opolczyk (1326/1330 - 1401), przedstawiciel górnośląskiej linii Piastów, odegrał ważną rolę w dziejach kilku krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Ten niewątpliwie jeden ze zdolniejszych monarchów II połowy XIV w. karierę zawdzięczał, prócz swych zdolności, protekcji dworu węgierskiego. We wszystkich ziemiach, któymi w róznym czasie dane było mu zarządzać, od Węgier poczynając, przez Ruś Czerwoną, ziemię wieluńską, dobrzyńską, Kujawy, a na swoim dziedzicznym księstwie opolskim kończąc, dał sie poznać, jako znakomity gospodarz i organizator. Jednak jego wybory polityczne, zwłaszcza w ostatnich latach zycia, kiedy ewidentnie działał na szkodę Królestwa Polskiego, ukształtowały jego negatywny obraz, zwłaszcza w polskiej historiografii. Niniejsza praca jest pierwszą, od ponad 120 lat, pełną monografią poświęconą Władysławowi Opolczykowi. Autor, opierając się na szerokiej bazie źródłowej i wykorzystując wyniki najnowszych badań, podejmuje próbę zmiany niekorzystnego wizerunku księcia opolskiego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

JERZY SPERKA WŁADYSŁAW KSIĄŻĘ OPOLSKI, WIELUŃSKI, KUJAWSKI, DOBRZYŃSKI, PAN RUSI, PALATYN WĘGIER I NAMIESTNIK POLSKI (1326/1330 – 8 lub 18 maja 1401) ava l o n Jerzy Sperka, profesor Uniwersytetu Śląskiego, doktor habilitowany, dyrektor Insty- tutu Historii UŚ, członek Stałego Komitetu Mediewistów Polskich i Pol skiego Towa- rzystwa Heraldycznego. Zaintereso wa nia badawcze: dzieje polityczne Polski i Śląska XIV–XV wieku, genealogia i prozopografia szlachecka oraz problemy związane z mi- gracją rycerstwa na Ruś Czerwoną w XIV –XV wieku. Autor kilkudziesięciu artykułów naukowych, trzech monografii: Szafrańcowie herbu Stary Koń (Katowice 2001); Wojny króla Władysława Jagiełły z księciem opolskim Władysławem (Cieszyn 2003, wyd I; Wo- dzisław Śląski 2011, wyd. II), Otoczenie Władysława Opolczyka 1370–1401 (Katowice 2006). Współ redaktor czasopisma „Średniowiecze Polskie i Pow szechne” (t. 2–7, Kato- wice 2002–2011), monografii Dzieje Będzina 1358-2008 (Będzin 2008), autor (i współ - autor) kilku książek popularnonaukowych m.in. Poczet królów polskich, Katowice 2007 (wyd. II 2009); Ilustrowane dzieje Polski 966–1795, Katowice 2009. KSIĄŻĘ OPOLSKI, WIELUŃSKI, KUJAWSKI, DOBRZYŃSKI, PAN RUSI, PALATYN WĘGIER WŁADYSŁAW I NAMIESTNIK POLSKI (1326/1330 – 8 lub 18 maja 1401) JERZY SPERKA WŁADYSŁAW KSIĄŻĘ OPOLSKI, WIELUŃSKI, KUJAWSKI, DOBRZYŃSKI, PAN RUSI, PALATYN WĘGIER I NAMIESTNIK POLSKI (1326/1330 – 8 lub 18 maja 1401) AVA L O N K r a k ó w 2 0 1 2 Mai i Pio tro wi Redakcja i korekty Teresa Kuleszir Opracowanie typograficzne Sławomir Onyszko Rysunek pieczęci Robert Plęskowski Projekt okładki i stron tytułowych Iwona Weiman Na okładce Pie częć kon na Wła dy sła wa Opol czy ka z 20 I 1386 Copyright by Jerzy Sperka, Kraków 2012; wyd. I ISBN 978-83-7730-956-8 Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. ul. Fiołkowa 4/13 • 31-457 Kraków tel. 48 606 750 749 zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl www.wydawnictwoAVALON.pl SPIS TRE ŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . R o z d z i a ł I Opol skie dzie dzic two do po ło wy XIV wie ku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . R o z d z i a ł I I Wła dy sław Opol czyk i je go ro dzi na . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Naj bliż si krew ni 2. Ksią żę Wła dy sław, je go mał żeń stwa i po tom stwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . R o z d z i a ł I I I Na służ bie dwo ru wę gier skie go . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Po cząt ki ka rie ry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Pierw sze mi sje dy plo ma tycz ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Pa la tyn wę gier ski (1367–1372) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W po li ty ce we wnętrz nej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W po li ty ce za gra nicz nej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bał ka ny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po sel stwo do Pol ski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . W kie run ku Luk sem bur gów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . R o z d z i a ł I V W me an drach po li ty ki środ ko wo -eu ro pej skiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Na Ru si Czer wo nej (1372–1378) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Na miest nik Kró le stwa Pol skie go (1377/1378) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Ko niec rzą dów ru skich (1378/79) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. W pół noc nych do me nach z pro ble ma mi An de ga we nów w tle (1379-1385) . . . 5. Mię dzy Pol ską, Wę gra mi, Cze cha mi i Za ko nem Krzy żac kim (1386-1390) . . . . R o z d z i a ł V Czas wo jen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Za staw Zło to rii Krzy ża kom i pierw sza woj na z Kró le stwem Pol skim (1391) . 2. Za staw zie mi do brzyń skiej i dru ga woj na z Kró le stwem Pol skim . . . . . . . . . . 3. Ostat nia woj na z Kró le stwem Pol skim w 1396 ro ku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Prze gra ny i osa mot nio ny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 21 43 43 50 63 63 68 77 77 87 87 90 94 103 103 118 127 132 156 187 187 209 226 245 7 R o z d z i a ł V I Wład ca, go spo darz, fun da tor, do bro dziej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Roz wój te ry to rial ny władz twa ksią żę ce go (ok. 1367–1401) . . . . . . . . . . . . . . . . Te ry to ria na Ślą sku, w Cze chach i na Wę grzech . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Księ stwo wie luń skie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ruś Czer wo na . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ku ja wy ino wro cław skie i zie mia do brzyń ska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Za kres i cha rak ter wła dzy, ty tu la tu ra księ cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Księ stwo opol skie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Księ stwo wie luń skie, Ku ja wy, zie mia do brzyń ska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ruś Czer wo na . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ty tu la tu ra i pie czę cie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Po li ty ka we wnętrz na Wła dy sła wa Opol czy ka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dwór, urzę dy dwor skie, ich struk tu ra i ob sa da . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Księ stwo opol skie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ad mi ni stra cja, urzę dy lo kal ne i ich ob sa da . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po li ty ka go spo dar cza (mia sta, wsie, przy wi le je, be ne fi cjen ci) . . . . . . . . . Wo bec Ko ścio ła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oto cze nie ksią żę ce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Księ stwo wie luń skie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ad mi ni stra cja, urzę dy i ich ob sa da . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po li ty ka go spo dar cza (lo ka cje miej skie i wiej skie, be ne fi cjen ci) . . . . . . . Wo bec Ko ścio ła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oto cze nie ksią żę ce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ruś Czer wo na . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ad mi ni stra cja, urzę dy i ich ob sa da . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po li ty ka go spo dar cza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mia sta i miesz cza nie w po li ty ce księ cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ko lo ni za cja, be ne fi cjen ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zie mia sa noc ka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zie mia prze my ska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zie mia lwow ska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zie mia ha lic ka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po li ty ka wy zna nio wa na Ru si . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oto cze nie ksią żę ce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zie mia do brzyń ska i Ku ja wy ino wro cław skie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ad mi ni stra cja, urzę dy i ich ob sa da . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Po li ty ka go spo dar cza (mia sta, wsie, przy wi le je, be ne fi cjen ci) . . . . . . . . . Wo bec Ko ścio ła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oto cze nie ksią żę ce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 253 253 265 266 273 275 275 277 279 286 292 292 296 296 301 305 310 311 311 313 320 336 338 338 342 342 347 349 350 352 355 356 371 376 376 379 382 383 8 Z a k o ń c z e n i e Pró ba por tre tu księ cia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 Iti ne ra rium Wła dy sła wa Opol czy ka w la tach 1372-1401 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tablice genealogiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wy kaz skró tów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . BI BLIO GRA FIA Źró dła rę ko pi śmien ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Źró dła dru ko wa ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Opra co wa nia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis ilu stra cji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis map . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks osobowy i geograficzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 412 417 425 436 433 471 474 475 10 Wstęp W ubie głym ro ku mi nę ło 610 lat od śmier ci księ cia Wła dy sła wa zwa - ne go po tocz nie Opol czy kiem, w tym na to miast upły nie 630 lat, od kie dy za je go spra wą pau li ni osie dli li się na Ja snej Gó rze pod Czę sto - cho wą, da jąc po czą tek klasz to ro wi, któ ry sła wą przy ćmił wkrót ce swe go fun da to ra. Ksią żę wśród po tom nych tej sła wy nie za znał, mi - mo zna ko mi tej ka rie ry na We grzech, spra wo wa nia na miest nic twa w Kró le stwie Pol skim i wiel kich suk ce sów w rzą dach na Ru si Czer wo - nej i w księ stwie wie luń skim. Tym cza sem, z po wo du in nych swo ich czy nów, a zwłasz cza kon flik tów z Kró le stwem Pol skim, zo stał uzna - ny za je go wro ga i zdraj cę. Tę nie po chleb ną le gen dę za po cząt ko wał Jan Dłu gosz w po ło wie XV wie ku, któ ry ob wi nił księ cia opol skie go o dzia ła nia na szko dę Pol ski, któ re w efek cie do pro wa dzi ły do kil ku - let nich wo jen. Od te go mo men tu czar na le gen da cią gnę ła się za księ - ciem przez stu le cia, a ugrun to wa na zo sta ła przez XIX -wiecz nych hi - sto ry ków, Ka ro la Szaj no chę i Jó ze fa Szuj skie go. Ten pierw szy okre - ślał księ cia zdzi cza łą płon ką wiel kie go drze wa Pia stów, któ re go pod - stęp na nie na wiść ku wszel kiej pol sz czyź nie, ku pol skiej szlach cie i oby- cza jo wi pol skie mu po bu dza ła go do cią głych pod szep tów i kno wań prze ciw ko na ro do wi1. Ten dru gi po dob nie nie po chleb nie o nim pi sał, ¹ K. Szaj no cha, Ja dwi ga i Ja gieł ło. 1374-1413. Opo wia da nie hi sto rycz ne, Lwów 1861, t. 4, s. 72; zob. sze rzej na ten te mat: J. Ko piec, Ka rol Szaj no cha o Wła dy sła wie Opol czy ku. 11 a cha rak te ry zo wał na stę pu ją co: Wła dy sław Opol czyk, prze bie gły i zręcz ny, na tu ra zresz tą słu żal cza i ła ko ma, wplótł się (…) na dłu gie la ta w dzie je Pol ski, w któ rych do bre go nie po zo sta wił imie nia2. W tym du chu na pi sa na zo sta ła też pierw sza, a za ra zem je dy na do tej po ry, mo no gra fia po świę co na Wła dy sła wo wi Opol czy ko wi. Jej au to rem był Er nest Bre iter, hi sto ryk lwow ski, któ ry opu bli ko wał ją w 1889 ro ku3. Obec nie pra ca jest oczy wi ście prze sta rza ła, ale trze ba stwier dzić, że w mo men cie wy da nia, mia ła szan sę stać się bar dzo do - brą mo no gra fią. Nie bez przy czy ny pi szę, że „mia ła ta ką szan sę”, po - nie waż jej nie wąt pli we wa lo ry, po psu ło przede wszyst kim nie chluj - stwo au to ra w po dej ściu do źró deł i je go non sza lan cja w wy cią ga niu wnio sków. Ten bo wiem po tra fił wy da ne i po praw nie wy da to wa ne do - ku men ty po da wać ze zły mi da ta mi, frag men ty jed nych do ku men tów przy pi sy wać in nym i na ta kiej błęd nej pod sta wie bu do wać hi po te zy, któ re nie ste ty w swym za ło że niu mu sia ły two rzyć fał szy wy ob raz opi - sy wa nej rze czy wi sto ści. Ten grzech skut ko wał nie ste ty w pra cach ko - lej nych hi sto ry ków, któ rzy – mi mo po stę pu me tod ba daw czych – wy - biór czo wy ko rzy stu jąc źró dła, czę sto ba zu jąc na do ko na niach E. Bre- ite ra, utrwa la li w wie lu kwe stiach te błęd ne hi po te zy. Wy star czy przy - wo łać jed no zda nie, ze sto sun ko wo no wej pra cy, wy da nej kil ka lat te - mu, gdzie mo wa jest o tym, że po za ję ciu Ru si przez woj ska pol skie na po cząt ku 1387 ro ku, Wła dy sław zde cy do wał się na ugo dę z Ja dwi - gą i Ja gieł łą. W le cie 1387 r. zja wił się na dwo rze kró lew skim w Nie po - ło mi cach i tam 10 lip ca zło żył Ja giel le obiet ni cę, że wy da swą cór kę Ja - dwi gę za bra ta kró la4. Wszyst ko po zor nie ukła da się w lo gicz ny ciąg Przy czy nek do dzie więt na sto wiecz nej hi sto rio gra fii opol skie go księ cia, w: Wła dy sław Opol czyk ja kie go nie zna my. Pró ba oce ny w sześć set le cie śmier ci, red. A. Po bóg -Le nar- to wicz, Opo le 2001, s. 23-29. ² J. Szuj ski, Lu dwik Wę gier ski i bez kró le wie po je go śmier ci. Opo wia da nie hi sto rycz ne, cz. 1, War sza wa (bdw), s. 18. ³ E.Bre iter, Wła dy sław ksią żę opol ski, pan na Wie lu niu, Do brzy niu i Ku ja wach, pa la tyn wę gier ski i wiel ko rząd ca Pol ski i Ru si. Za rys bio gra ficz ny, Lwów 1889. ⁴ A.Swie żaw ski, Re gen cja Wła dy sła wa Opol czy ka na Ru si Czer wo nej, w: Ksią żę Wła dy - 12 przy czy no wo -skut ko wy, tyl ko nie ste ty, nie ma nic wspól ne go z fak ta - mi. Al bo wiem uzgod nie nia do ty czą ce wy da nia cór ki Wła dy sła wa Opol czy ka za Wi gun ta, bra ta kró la Ja gieł ły, mia ły miej sce ow szem w lip cu, ale 1386 ro ku (!), prze ję cie wła dzy na zie miach ru skich przez księ cia opol skie go na stą pi ło dwa ty go dnie póź niej, a in ter wen cja pol - ska ko lej ne kil ka mie się cy póź niej. Ta kich przy kła dów ewi dent nych błę dów me ry to rycz nych, któ re po wsta ły za spra wą pierw szej mo no - gra fii, a po tem by ły po wie la ne w ko lej nych pra cach moż na by mno - żyć, a skut ko wa ło by to nie chyb nie po wsta niem osob nej książ ki. Tuż przed wy bu chem dru giej woj ny świa to wej ma te ria ły do no - wej mo no gra fii księ cia opol skie go zbie ra ła Kry sty na Pie radz ka, ale dzie ło nie zo sta ło ukoń czo ne. Kra kow skiej ba dacz ce uda ło się opra - co wać tyl ko część do ty czą cą po by tu Wła dy sła wa Opol czy ka na Wę - grze ch5. W okre sie póź niej szym, już tyl ko krót kie bio gra my syn te ty - zo wa ły ży cie księ cia Wła dy sła wa6. Mi mo, że w na stęp nych la tach nie po wsta ła no wa mo no gra fia Opol czy ka, to oczy wi ście róż ne aspek ty dzia łal no ści księ cia by ły po - dej mo wa ne przez wie lu hi sto ry ków: pol skich, wę gier skich, ukra iń - skich, cze skich i nie miec ki ch7. Czę sto jed nak ich oce ny, a nie rzad ko sław Opol czyk. Fun da tor klasz to ru Pau li nów na Ja snej Gó rze w Czę sto cho wie, red. M.An to nie wicz, J. Zbud nie wek, War sza wa 2007, s. 290. ⁵ K. Pie radz ka, Wła dy sław ksią żę opol ski 1330-1401. Mo no gra fia hi sto rycz na, Kra ków 1945 (ma szy no pis w Ar chi wum Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go, syg. WF II 121). ⁶ Zob. Z.Bo ras, Nie speł nio ne na dzie je na zbyt żąd ne go wła dzy księ cia – Wła dy sław Opol - czyk, w: Ksią żę ta pia stow scy Ślą ska, Ka to wi ce 1974, s. 242-270; S.A. Sro ka, Wła dy sław Opol czyk, w: Pia sto wie. Lek sy kon bio gra ficz ny, red. K. Ożóg, S. Szczur, Kra ków 1999, s. 748-751; T. Sa dow ski, Wła dy sław Opol czyk, w: te goż, Ksią żę ta opol scy i ich pań stwo, Wro cław 2001, s. 113-120; J. Hor wat, Księ stwo opol skie i je go po dzia ły do 1532 r. Ksią żę - ta, mia sta, Ko ściół, urzę dy, wła sność pry wat na, Rze szów 2002, s.162-186; J.La ber schek, Wła dy sław Opol czyk, w: Słow nik bio gra ficz ny hi sto rii Pol ski, t. 2, red. J.Cho de ra, F.Ki - ryk, Wro cław -Kra ków 2005, s. 1653; J. Sper ka, Wła dy sław Opol czyk, w: B. Czwoj drak, J. Mo ra wiec, J. Sper ka, Po czet kró lów pol skich, Ka to wi ce 2007, s. 74-78. ⁷ W przy pi sach we Wstę pie po da ję tyl ko naj waż niej sze pra ce, po zo sta łe ze sta wio ne są w Bi blio gra fii. 13 też in ter pre ta cje, wy ni ka ły z ak tu al nych po trzeb po li tycz nych, a to oczy wi ście nie po ma ga ło w obiek tyw nym spoj rze niu na oso bę księ - cia. Hi sto ry cy pol scy kon cen tro wa li się przede wszyst kim na kon flik - tach księ cia opol skie go z Kró le stwem Pol skim w związ ku z za sta wie - niem przez nie go Zło to rii, a na stęp nie zie mi do brzyń skiej Krzy ża - kom8. W re zul ta cie wi dzia no w nim przede wszyst kim wro ga i zdraj - cę i przez ten pry zmat pa trzo no (i nie ste ty wie lu pa trzy do dziś), na jego in ne do ko na nia, w tym na spra wy ko ściel ne i go spo dar cze. Po - zy tyw nie na tym tle wy róż nia ła się pra ca Alek se go Gi le wi cza, po wsta - ła w okre sie mię dzy wo jen nym, a po dej mu ją ca dzia łal ność go spo dar - czą księ cia na Ru si9. Do pie ro od nie daw na da je się od czuć in ne po - dej ście hi sto ry ków pol skich do oso by księ cia Wła dy sła wa, któ rzy sta - ra ją się spoj rzeć na nie go nie przez pry zmat do świad czeń XIX i XX wie ku, tyl ko przez rze czy wi stość póź ne go śre dnio wie cza. Pa trzeć na nie go tak, jak na in nych ksią żąt pia stow skich, któ rzy nie chcie li się pod po rząd ko wać od no wio ne mu Kró le stwu Pol skie mu, tyl ko wszel - ki mi spo so ba mi star li się za cho wać sa mo dziel ność, jak np. ksią żę ta ma zo wiec cy. Obec ne oce ny są więc bar dziej wy wa żo ne, a hi sto ry cy pod kre śla ją je go zdol no ści po li tycz ne i ad mi ni stra cyj no -go spo - darcze10. Je śli cho dzi o ob cych hi sto ry ków, to oce na księ cia opol skie go by - ła bar dziej obiek tyw na, cho ciaż w tym gro nie, też nie da ło się unik - ⁸ M. Goy ski, Spra wa za sta wu zie mi do brzyń skiej przez Wła dy sła wa Opol czy ka i pierw - sze la ta spo ru (1391-1399), „Prze gląd Hi sto rycz ny” 1906, t. 3, s. 15 i nast.; J. Dą brow ski, Kró lo wa Ja dwi ga, „Prze gląd Po wszech ny” 1933, t. 200; ten że, Ostat nie la ta Lu dwi ka Wiel kie go 1370-1382, Kra ków 1918, pass.; A. Strze lec ka, O kró lo wej Ja dwi dze. Stu dia i przy czyn ki, Lwów 1933; J. Pa kul ski, Jesz cze o za sta wie Zło to rii i zie mi do brzyń skiej Krzy ża kom przez Wła dy sła wa Opol czy ka w la tach 1391-1392, „Za pi ski Ku jaw sko -Do - brzyń skie” 1995, t. 9, s.11-30; S.K.Ku czyń ski, Król Ja gieł ło ok. 1351-1434, War sza wa 1987, s. 114. ⁹ A.Gi le wicz, Sta no wi sko i dzia łal ność go spo dar cza Wła dy sła wa Opol czy ka na Ru si w la - tach 1372-1378, w: Pra ce hi sto rycz ne wy da ne ku uczcze niu 50-le cia Aka de mic kie go Ko - ła Hi sto ry ków Uni wer sy te tu Ja na Ka zi mie rza we Lwo wie 1878-1928, Lwów 1929. ¹⁰ Zob. ni żej przyp. 15-21. 14 nąć pew nych nad in ter pre ta cji, jak np. w przy pad ku hi sto ry ków ukra - iń skich. Ci bo wiem, sku pia jąc się przede wszyst kim na okre sie je go rzą dów „ru skich”, chcie li w nim wi dzieć ostat nie go udziel ne go księ - cia Ru si Ha lic kiej, tym sa mym prze su wa jąc czas sa mo dziel no ści po - li tycz nej te go księ stwa 11. Z ta ki mi pro ble ma mi nie bo ry ka li się wę - gier scy hi sto ry cy opi su ją cy dzia łal ność księ cia w okre sie spra wo wa - nia przez nie go urzę du pa la ty na 12. Do ty czy to tak że hi sto ry ków cze - skich, któ rzy bar dzo po zy tyw nie oce nia li więk szość je go do ko na ń13. W ostat nich la tach za in te re so wa nie oso bą Wła dy sła wa Opol czy - ka skut ko wa ło spo rą ilo ścią prac po świę co nych je go oso bie, a tak że dwo ma kon fe ren cja mi na uko wy mi 14. Wy mie nia jąc au to rów naj waż - niej szych po zy cji, na le ży za cząć od Sta ni sła wa A. Sro ki, któ ry prócz kil ku ar ty ku łów do ty czą cych za gad nień ge ne alo gicz nych ro dzi ny Wła dy sła wa Opol czy ka, opra co wał – w opar ciu w ob szer ny ma te riał dy plo ma tycz ny znaj du ją cy się w Węgierskim Archiwum Krajowym ¹¹ Zob. np. A. Петрушевич, Портреть князя Владислава Опольського последнго удельного князя Галицкой Руси, Львов 1895 (nadbitka z „Временник” 1895), s. 4-7; M. Грушевський, Історія України-Руси, t. 4, Київ–Львів 1907, s. 105-108; M. Жук, Правління Володислава Ополского в Галичині з погляду українскої та польскої іс- торіoграфій, „Історичий Журнал” 2009 (Киів), вип. 2 (44), s. 44-56; taż, Cha rak ter wła dzy Wła dy sła wa Opol czy ka na Ru si Ha lic kiej w la tach 1372-1378 i 1386-1387. Aspekt nu mi zma tycz no -hi sto rio gra ficz ny, w: „Śre dnio wie cze Pol skie i Po wszech ne”, t. 4 (8) – w dru ku. ¹² A. Pór, Oplu li László her czeg, Ma gy arország nádo rispánja nem zedékrendéhez, „Tu rul” 1908, t. 26; ten że, Opu li László Her czeg Ma gy arország Nádo rispánja, „Száza dok” 1909, t. 43. ¹³ V. Štěpán, Die Bez ie hun gen zwi schen den mähri schen Mark gra fen Jobst und Pro kop und He rzog Wla di slaw von Op peln, w: Obe rschle sien im späten Mit te lal ter. Eine Re gion im Span nungs feld zwi schen Po len, Böhmen -Mähren und dem Re ich vom 13. bis zum Be ginn des 16. Jahr hun derts, red. T.Wünsch, Ber lin 1993, s.47-60; ten że, Mo ra vský mar - krabě Jošt (1354-1411), Brno 2002, pass. ¹⁴ Ma te ria ły z kon fe ren cji: Wła dy sław Opol czyk ja kie go nie zna my. Pró ba oce ny w sześć - set le cie śmier ci, red. A.Po bóg – Le nar to wicz, Opo le 2001; Ksią żę Wła dy sław Opol czyk. Fun da tor klasz to ru Pau li nów na Ja snej Gó rze w Czę sto cho wie, red. M. An to nie wicz, J. Zbud nie wek, War sza wa 2007. 15 w Bu da pesz cie – okres dzia łal no ści księ cia na Wę grze ch15. Nie miec - ki hi sto ryk Die ter Veld trup w ob szer nej pra cy przed sta wiał za wi ło ści ge ne alo gicz ne zwią za ne z żo na mi, cór ka mi i sio stra mi Wła dy sła wa Opol czy ka 16. Ja cek La ber schek i Mar ce li An to nie wi cz17 w kil ku pra- cach po ru szy li za gad nie nia ustro jo wo -go spo dar cze zwią za ne z dzia - łal no ścią Opol czy ka w księ stwie wie luń skim. Da riusz Kar czew ski w za ry sie pod jął ten pro blem w sto sun ku do ziem ru skich, a Jan Tę - gow ski i Jo an na Kar czew ska od no śnie do Ku jaw i zie mi do brzyń - skiej18. Dzia łal no ścią ko ściel ną zaj mo wa li się kil ka krot nie Le szek Wo- j cie chow ski i Ja nusz Zbud nie we k19. Mo im udzia łem by ło kom plek so - ¹⁵ S.A.Sro ka, Wła dy sław Opol czyk na Wę grzech. Stu dium z dzie jów sto sun ków pol sko -wę - gier skich w XIV wie ku, Kra ków 1996; ten że, Kil ka uwag o ro dzi nie księ cia Wła dy sła wa Opol czy ka, „He rald” 1992, nr 6; ten że, Kim by ła pierw sza żo na Wła dy sła wa Opol czy - ka?, w: Cra co via – Po lo nia – Eu ro pa. Stu dia z dzie jów śre dnio wie cza ofia ro wa ne Je rze - mu Wy ro zum skie mu w sześć dzie sią tą pią tą rocz ni cę uro dzin i czter dzie sto le cie pra cy na uko wej, Kra ków 1995; po zo sta łe pra ce zob. Bi blio gra fia. ¹⁶ D.Veld trup, Frau en um He rzog La di slaus († 1401). Op pel ner He rzo gin nen in der dy na - sti schen Po li tik zwi schen Ungarn, Po len und dem Re ich, Wa ren dorf 1999; zob. też: ten - że, Ehe frau en und Töchter des He rzogs La di slaus. Neue Er ken nt nis se zur Ge ne alo gie der Op pel ner Pia sten, w: Wła dy sław Opol czyk ja kie go nie zna my…, s. 91-102. ¹⁷ M. An to nie wicz, Pod sta wy i za kres wła dzy księ cia Wła dy sła wa II opol skie go w zie mi wie luń skiej oraz pół noc no -za chod niej Ma ło pol sce, w: Ksią żę Wła dy sław Opol czyk. Fun - da tor klasz to ru Pau li nów na Ja snej Gó rze w Czę sto cho wie, red.M.An to nie wicz, J.Zbud- nie wek, War sza wa 2007, s. 195-246; J. La ber schek, Za sięg i cha rak te ry sty ka rzą dów Wła dy sła wa Opol czy ka w pół noc no -za chod niej czę ści zie mi kra kow skiej 1370-1391, „Rocz nik Mu zeum Okrę go we go w Czę sto cho wie”, Hi sto ria, z. 1, 1985, s.7-27; ten że, Po - ten cjał obron ny zie mi wie luń skiej i frag men tów zie mi kra kow skiej i sie radz kiej pod rzą - da mi księ cia Wła dy sła wa Opol czy ka 1370-1391, w: Mię dzy Pół no cą a Po łu dniem. Sie - radz kie i Wie luń skie w póź nym śre dnio wie czu i cza sach no wo żyt nych, pod red. T.J.Hor- ba cza i L. Kaj ze ra, Sie radz 1993, s. 121-143. ¹⁸ D.Kar czew ski, „Me lio ra tor ter rae Rus siae”. Pa no wa nie Wła dy sła wa Opol czy ka na Ru - si (1317-1378), w: Pia sto wie ślą scy w kul tu rze i eu ro pej skich dzie jach, red. A. Bar ciak, Ka to wi ce 2007, s.261-280; J.Tę gow ski, Władz two księ cia Wła dy sła wa Opol czy ka w zie - mi do brzyń skiej i na Ku ja wach. Za rys pro ble ma ty ki, w: Ksią żę Wła dy sław Opol czyk…, s.291-308; J.Kar czew ska, Ku jaw sko do brzyń skie władz two Wła dy sła wa Opol czy ka, w: Wła dy sław Opol czyk ja kie go nie zna my…, s. 53-60. ¹⁹ L.Woj cie chow ski, Naj star sze klasz to ry pau li nów w Pol sce. Fun da cja – upo sa że nie – roz - 16 we opra co wa nie wo jen księ cia opol skie go z Kró le stwem Pol skim (pro blem ten po dej mo wał też J. La ber schek) 20, je go rzą dów na mie - st ni czych w Pol sce, oto cze nia księ cia, w tym ze sta wie nia je go urzęd- ni ków: opol skich, wie luń skich, ru skich i ku jaw sko -do brzyń skich oraz osad nic twa ry cer stwa ślą skie go na Ru si 21 Nie zo sta ła na to miast sfi na- li zo wa na pra ca przy go to wy wa na przez lwow ską ba dacz kę, Mar tę Żuk, na te mat rzą dów Wła dy sła wa Opol czy ka na Ru si 22. wój do oko ło 1430 ro ku, „Stu dia Cla ro mon ta na” 1991, t. 11, s. 42 i nast.; ten że, Fun da cje ko ściel ne Wła dy sła wa Opol czy ka, w: Ksią żę Wła dy sław Opol czyk…, s. 31-96; J. Zbud- nie wek, Fun da cje Opol czy ka dla pau li nów, w: Wła dy sław Opol czyk ja kie go nie zna - my…, s. 61-72. ²⁰ J. La ber schek, Woj na kró la Wła dy sła wa Ja gieł ły z księ ciem opol skim Wła dy sła wem. Ba ta lia o od zy ska nie Olsz ty na, Czę sto cho wy, Kło buc ka, Krze pic i Wie lu nia w 1391 r., w: Al ma nach Czę sto cho wy 1993, Czę sto cho wa 1993, s. 5-10; ten że, Wy pra wa zbroj na kró - la Wła dy sła wa Ja gieł ły na kra kow sko -wie luń skie po sia dło ści księ cia Wła dy sła wa Opol - czy ka w 1391 r., w: Spo łe czeń stwo Pol ski śre dnio wiecz nej, red. S.K.Ku czyń ski, t. 6, War - sza wa 1994, s. 149-160. ²¹ J. Sper ka, Z dzie jów wo jen Wła dy sła wa Ja gieł ły z księ ciem opol skim Wła dy sła wem. Dzia ła nia wo jen ne w la tach 1393-1394, w: Cra co via – Po lo nia – Eu ro pa. Stu dia z dzie - jów śre dnio wie cza ofia ro wa ne Je rze mu Wy ro zum skie mu w sześć dzie sią tą pią tą rocz ni - cę uro dzin i czter dzie sto le cie pra cy na uko wej. Kra ków 1995, s. 307-322; ten że, Woj ny Wła dy sła wa Ja gieł ły z księ ciem opol skim Wła dy sła wem (1391-1396), Cie szyn 2003; wyd.II, Wo dzi sław Ślą ski 2011; ten że, Urzęd ni cy Wła dy sła wa Opol czy ka na Ru si (1372- 1378), w: Spo łe czeń stwo Pol ski śre dnio wiecz nej, red. S. K. Ku czyń ski, t. 10, War sza wa 2004, s. 83-102; ten że, Urzęd ni cy Wła dy sła wa Opol czy ka w księ stwie wie luń skim 1370- 1391. Spi sy, w: Śre dnio wie cze pol skie i po wszech ne, red. I. Pa nic, J. Sper ka, t. 3, Ka to wi - ce 2004, s. 110-121; ten że, Oto cze nie Wła dy sła wa Opol czy ka w la tach 1370-1401. Stu - dium o eli cie wła dzy w re la cjach z mo nar chą, Ka to wi ce 2006; ten że, Po cząt ki osad nic - twa ry cer stwa ślą skie go na Ru si Czer wo nej, „Kняжа доба. Історія і культура”, вип. 3, Львів 2010, s. 278-302. ²² Zob.M.Żuk, Вoлoдислав Опольский в оцінці M. Грушевського, „Śre dnio wie cze Pol- skie i Po wszech ne”, t. 3 (7), Ka to wi ce 2011, s. 54-66. 17 Pod sta wa źró dło wa Przy go to wu jąc no wą syn te zę Wła dy sła wa Opol czy ka kwe ren dą ob - ją łem wszyst kie wy da ne dru kiem zbio ry i re ge sty do ku men tów, w któ rych moż na się by ło spo dzie wać in for ma cji do ty czą cych je go oso by, je go władztw i urzęd ni ków. Ten bar dzo roz pro szo ny ma te riał ze bra łem w licz nych wy daw nic twach pol skich, nie miec kich, cze skich, wę gier skich, au striac kich, sło wac kich, ukra iń skich i ro syj skich. Za - sób źró dło wy uda ło się tak że po sze rzyć o źró dła rę ko pi śmien ne. Na pierw szym miej scu na le ży wy mie nić do ku men ty – ory gi na ły oraz wpi sa ne do Me try ki Ko ron nej – prze cho wy wa ne w AGAD w War - sza wie. Nie mniej waż ne by ły do ku men ty, ory gi na ły i ko pie, wraz z za cho wa nym w więk szo ści ma te ria łem sfra gi stycz nym, znaj du ją ce się w za so bie Ar chi wum Pań stwo we go we Wrocławiu i w Opolu oraz klasztoru jasnogórskiego. Spo ro ma te ria łu źró dło we go do ty czą ce go księ cia opol skie go zna la złem tak że w zbio rach Bi blio te ki Czar to ry - skich (ory gi na ły do ku men tów oraz ko pie z „Tek Na ru sze wi cza”) i Ar - chi wum Pań stwo wym w Kra ko wie (ory gi na ły do ku men tów). Z Ar - chi wum Pań stwo we go w Po zna niu wy ko rzy sta łem od pi sy do ku men - tów spo rzą dzo ne przez K. Wój ci kie wi cza (tzw. Ko deks dy plo ma tycz - ny mia sta Wie lu nia). Z ar chi wów za gra nicz nych naj waż niej sze jest oczy wi ście Wę gier skie Ar chi wum Kra jo we w Bu da pesz cie, gdzie znaj - du je się naj więk szy zbiór do ku men tów Wła dy sła wa Opol czy ka z okre su, kie dy peł nił urząd pa la ty na (1367-1372); są to ory gi na ły lub zdję cia do ku men tów z in nych ar chi wów znaj du ją cych się na te re nie daw nych Wę gier. Ten ob szer ny ma te riał źró dło wy – w więk szo ści nie pu bli ko wa ny – ob ra zu je jed nak przede wszyst kim je go ak tyw ność i za an ga żo wa nie w wy peł nia nie obo wiąz ków urzęd ni czych. Są to sy - gno wa ne je go imie niem, do ku men ty do ty czą ce spraw cy wil nych i kar nych szlach ty wę gier skiej (w du żej czę ści prze ło że nia spraw na in - ny ter min), po dej mo wa ne na zjaz dach ko mi ta tów lub w ku rii pa la ty - na. Ca łość te go ma te ria łu ar chi wal ne go jest obec nie do stęp na za po - 18 śred nic twem In ter ne tu w po sta ci 668 ska nów do ku men tó w23. Zbiór ten do star cza też cie ka we go ma te ria łu sfra gi stycz ne go księ cia Wła - dy sła wa. Tak że do ku men ty znaj du ją ce się w Ar chi wum Hi sto rycz - nym we Lwo wie, mi mo, że od daw na wy da ne, za cho wa ły pięk ne ksią - żę ce pie czę cie 24. Wy ko rzy sta łem rów nież Co pia rius mo na ste ri ad S. Ven ce slaum. Di plo ma ta rius Si le sia ca rum, któ ry obec nie jest prze- cho wy wa ny w Bi blio te ce Na ro do wej w Pra dze 25. Re ge sty do ku men- tów z te go ko pia rza, co praw da zo sta ły wy da ne w szó stym to mie Kodek su dy plo ma tycz ne go Ślą ska, ale się gnię cie do ory gi na łu wpro - wa dzi ło ko rek ty w sto sun ku do wer sji dru ko wa nej. Układ pra cy Książ kę po dzie li łem na sześć roz dzia łów, uzu peł nia jąc iti ne ra rium księ cia, ta bli ca mi ge ne alo gicz ny mi i ma pa mi. W roz dzia le pierw szym przed sta wi łem skró co ne dzie je księ stwa opol skie go, kon cen tru jąc się na pierw szej po ło wie XIV wie ku. Wów czas do pie ro co ukształ to wa - ne władz two, po dzie li ło się na trzy mniej sze czę ści: nie mo dliń skie, strze lec kie i opol skie, a po ło wa te go ostat nie go przy pa dła Wła dy sła - wo wi Opol czy ko wi. W roz dzia le dru gim sta ra łem się zre fe ro wać za - wi łe pro ble my zwią za ne z ge ne alo gią księ cia Wła dy sła wa. Do ty czy ło zwłasz cza je go żeń skie go ro dzeń stwa, mał żeństw księ cia i je go po - tom stwa. Okres po by tu księ cia na Wę grzech, w tym je go mi sje dy - ploma tycz ne, a tak że dzia łal ność na urzę dzie pa la ty na zo sta ły omó - wio ne w roz dzia le trze cim. Ko lej ny, czwar ty roz dział, po świę ci łem dzia łal no ści po li tycz nej księ cia w la tach 1372-1390, rzą dzą ce go w tym cza sie z ra mie nia An de ga we nów na Ru si Czer wo nej, w Kró le stwie ²³ Wę gier skie Ar chi wum Kra jo we w Bu da pesz cie. Od dział fo to gra fii do ku men tów (Di - plo ma ti kai Fényképgyüjemény): www.mol.ar ca num.hu ²⁴ CPAH Lwów, Фонд 131, справа 8, 12, 15. ²⁵ Ko rzy sta łem za po śred nic twem mi kro fil mu znaj du ją ce go się w zbio rach Bi blio te ki Głów nej Uni wer sy te tu Ślą skie go. 19 Pol skim, w zie mi wie luń skiej, na Ku ja wach ino wro cław skich oraz w zie mi do brzyń skiej, a póź niej pró bu ją ce go od na leźć się w no wej sy - tu acji geo po li tycz nej, po ob ję ciu tro nu pol skie go przez Wła dy sła wa Ja gieł łę, a wę gier skie go przez Zyg mun ta Luk sem bur skie go. W roz - dzia le pią tym przed sta wi łem ostat nie la ta ży cia księ cia opol skie go, któ re w więk szo ści wy peł ni ły woj ny z Kró le stwem Pol skim (1391- 1396). W roz dzia le szó stym omówiłem na to miast pro ble ma ty kę zwią - za ną z roz wo jem te ry to rial nym władztw Wła dy sła wa Opol czy ka, ich struk tu ry ad mi ni stra cyj no -urzęd ni cze, oraz pod sta wy i za kre s wła - dzy ksią żę cej. Po nad to przedstawiłem sze ro ko ro zu mia ną dzia łal ność go spo dar czą, w tym pro wa dzo ną przez nie go ak cję ko lo ni za cyj ną, na - kre śli łem sto su nek do Ko ścio ła (w tym fun da cje), oraz scha rak te ry - zo wa łem je go oto cze nie i be ne fi cjen tów. • Za wszech stron ną i bez in te re sow ną po moc w do tar ciu do zbio rów ar chi wal nych oraz spe cja li stycz nej li te ra tu ry przed mio tu, zwłasz cza ob cej, skła dam ser decz ne po dzię ko wa nia, Pa ni Dok tor Bog da nie Pe - try szak z Cen tral ne go Pań stwo we go Ar chi wum Hi sto rycz ne go we Lwo wie, Pa ni mgr Mar cie Żuk z In sty tu tu Ukra ino znaw stwa NAN Ukra iny, Pa ni Dok tor Bo że nie Czwoj drak z In sty tu tu Hi sto rii Uni - wer sy te tu Ślą skie go oraz Pa nu Pro fe so ro wi dr hab. Sta ni sła wo wi A. Sro ce z In sty tu tu Hi sto rii Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go w Kra ko - wie. R o z d z i a ł I Opol skie dzie dzic two do po ło wy XIV wie ku Po cząt ki księ stwa opol skie go się ga ją II po ło wy XII wie ku i łą czą się z kon flik ta mi mię dzy ksią żę ta mi ślą ski mi, Bo le sła wem Wy so kim i je - go młod szym bra tem Miesz kiem Plą to no gim (La sko no gim), sy na mi Wła dy sła wa II Wy gnań ca, a wnu ka mi Bo le sła wa Krzy wo uste go1. Oko ło 1173 ro ku, Miesz ko wy wal czył so bie dziel ni cę ra ci bor ską, ale wkrót ce po sze rzył ją dzię ki ła sce pa nu ją ce go w Kra ko wie Ka zi mie rza Spra wie dli we go, któ ry nadał mu w 1179 ro ku za chod nią część zie mi kra kow skiej, a mia no wi cie kasz te la nię by tom ską i oświę cim ską. Po raz ko lej ny Miesz ko znacz nie po więk szył swo je księ stwo po śmier - ci swe go bra ta Bo le sła wa Wy so kie go (1201). Wte dy to, ata ku jąc je go na stęp cę a swe go bra tan ka, Hen ry ka Bro da te go, w woj nie w la tach 1201-1202, za brał mu Opolsz czy znę. To ostat nie te ry to rium – moż li - we, że już od po ło wy lat 70-tych XII wie ku do 1201 ro ku – po sia dał ksią żę Ja ro sław, star szy syn Bo le sła wa Wy so kie go, póź niej szy bi skup ¹ J. Raj man, Ksią żę Miesz ko Plą to no gi ja ko twór ca księ stwa opol skie go, w: Sa cra Si len tii Pro vin cia. 800 lat po wsta nia dzie dzicz ne go księ stwa opol skie go (1202-2002), red. A.Po - bóg -Le nar to wicz, Opo le 2003, s. 83-91. W li te ra tu rze hi sto rycz nej do nie daw na wład - ca ten wy stę po wał z przy dom kiem Plą to no gi. Ostat nio jed nak N. Mi ka (Miesz ko, syn Wła dy sław II Wy gnań ca, ksią żę ra ci bor ski i pan Kra ko wa – dziel ni co wy wład ca Pol ski, Ra ci bórz 2006, s.36-43) sta ra się słusz nie lan so wać przy do mek La sko no gi, tłu ma cząc zmia nę błę da mi w od czy cie i wy da niu śre dnio wiecz nych źró deł, któ re od no to wa ły Miesz ka. 21 wro cław ski. Ukształ to wa ne w ten spo sób księ stwo ra ci bor sko -opol - skie prze trwa ło, z pew ny mi ko rek ta mi gra ni cy za chod niej, przez na - stęp ne 80 lat. Po śmier ci Miesz ka (1211) wła dzę spra wo wał tam je go syn Ka zi mierz (1211-1230), a po nim, sy no wie te goż, Miesz ko Oty ły (1238-1246) i Wła dy sław (1246-1281)2. Dłu gie pa no wa nie Wła dy sła - wa umoż li wi ło nie tyl ko kon so li da cję księ stwa opol skie go -ra ci bor - skie go, ale tak że je go roz wój go spo dar czy. Pro wa dzo na in ten syw na ko lo ni za cja, w tym prze kształ ca nie ist nie ją cych osad z pra wa pol skie - go na pra wo nie miec kie, skut ko wa ła pra wie czter dzie sto ma uda ny - mi lo ka cja mi3. Ksią żę Wła dy sław opol sko -ra ci bor ski, umie ra jąc w 1281 ro ku, zo - sta wił z mał żeń stwa z Eu fe mią, cór ką księ cia wiel ko pol skie go Wła - dy sła wa Odo ni ca, czte rech sy nów: Miesz ka, Ka zi mie rza, Bo le sła wa i Prze my sła wa4. Księ stwo po cząt ko wo ule gło po dzia ło wi na trzy czę - ści, gdyż naj star szy Miesz ko, przej mu jąc zgod nie ze zwy cza jem opie - kę nad naj młod szym Prze mkiem i je go dzia łem, spra wo wał wła dzę nad Ra ci bo rzem, Cie szy nem i Oświę ci miem. Dru gi pod wzglę dem star szeń stwa Ka zi mierz prze jął By tom i Koź le, na to miast Bo le sław otrzy mał Opo le, w któ rym od kil ku lat spra wo wał już rzą dy. W koń - cu 1289 lub na po cząt ku 1290 ro ku Miesz ko i Prze my sław osta tecz nie roz dzie li li po sia dło ści. Pierw szy za trzy mał dla sie bie Cie szyn i Oświę - cim, dru gi prze jął Ra ci bórz. Tak więc w ostat niej de ka dzie XIII wie - ku ukształ to wa ły się czte ry sa mo dziel ne księ stwa, po wsta łe na te ry - ² R. Gro dec ki, Dzie je po li tycz ne Ślą ska do ro ku 1290, w: Hi sto ria Ślą ska od naj daw niej - szych cza sów do ro ku 1400, red. S.Ku trze ba, t. 1, Kra ków 1933, s.177-180; N.Mi ka, Miesz - ko, syn Wła dy sła wa II Wy gnań ca…., s.95-102 (tam ze sta wio ne źró dła i daw niej sza li t- e ra tu ra przed mio tu); K.Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich. Pia sto wie wro cław scy, le - gnic ko -brze scy, świd nic cy, zię bic cy, gło gow scy, ża gań scy, ole śnic cy, opol scy, cie szyń scy i oświę cim scy, Kra ków 2007 (wyd. II), s. 510-511; J. Raj man, Miesz ko II Oty ły, ksią żę opol sko -ra ci bor ski, „Kwar tal nik Hi sto rycz ny 1993, z. 3, s.19-37; B.Zien ta ra, Hen ryk Bro- da ty i je go cza sy, War sza wa 2006, s. 323, 333-334, 385. ³ Ostat nio na ten te mat: W.Do mi niak, Ostat ni wład ca Gór ne go Ślą ska. Wła dy sław I, pan na Opo lu i Ra ci bo rzu (1225-1281), Ra ci bórz 2009, s. 125-175. ⁴ K. Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich…, s. 510-511, 515-524. 22 to rium by łe go już księ stwa opol sko -ra ci bor skie go, cie szyń skie rzą - dzo ne przez Miesz ka, by tom sko -ko ziel skie w rę kach Ka zi mie rza, ra - ci bor skie Prze my sła wa i opol skie, w któ rym wła dzę spra wo wał Bo le - sła w5. Księ stwo opol skie by ło naj więk szym pod wzglę dem te ry to rial- nym w sto sun ku do po zo sta łych trzech wy od ręb nio nych wte dy dziel - nic i obej mo wa ło po wierzch nię oko ło 6600 km2. Skła da ły się nań: Opo le, Strzel ce, Lu bli niec, Ole sno, Nie mo dlin i Gło gó wek wraz z przy le gły mi okrę ga mi6. Bo le sław I, zwa ny tak że Bol kiem, fak tycz ny pro to pla sta młod szej li nii ksią żąt opol skich, sta rał się pro wa dzić po li ty kę sa mo dziel nie, nie oglą da jąc się na bra ci. Po cząt ko wo zwią zał się z Hen ry kiem IV Pra - wym, księ ciem wro cław skim i stał przy nim wier nie w cza sie kon flik - tu z bi sku pem wro cław skim To ma szem II oraz wte dy, kie dy ksią żę wro cław ski pod jął kro ki zmie rza ją ce do opa no wa nia dzie dzic twa po Lesz ku Czar nym, księ ciu kra kow skim (zm. 30 IX 1288)7. Współ - or ga ni zo wał na wet z Prze mkiem ści naw skim wy pra wę na Kra ków w po cząt ku 1289 ro ku. Jed nak w dro dze po wrot nej, 26 lu te go pod Siewie rzem, woj ska ślą skie zo sta ły za ata ko wa ne i roz bi te przez si ły Bo le sła wa płoc kie go, Wła dy sła wa Ło kiet ka ku jaw skie go oraz Ka zi - mie rza łę czyc kie go. Bo le sław opol ski do stał się do nie wo li, a Prze mek ⁵ R.Gro dec ki, Dzie je po li tycz ne Ślą ska…, s.287; M.L.Wój cik, Uwa gi w spra wie da ty po - dzia łu zie mi ra ci bor skiej po śmier ci Wła dy sła wa, księ cia opol skie go (zm. 1281), w świe - tle naj star szych do ku men tów je go sy nów, Miesz ka i Prze my sła wa, „Stu dia i Ma te ria ły z Dzie jów Ślą ska” 1999, t. 24, s. 14-21. ⁶ Dla po rów na nia: księ stwo by tom skie obej mo wa ło oko ło 2900 km², księ stwo ra ci bor - skie oko ło 2400 km², na to miast cie szyń skie za le d wie oko ło 2000 km² – I. Pa nic, Hi - sto ria osad nic twa w księ stwie opol skim we wcze snym śre dnio wie czu, Ka to wi ce 1992, s. 139-140. ⁷ S. Zaj chow ski, Ksią żę Bol ko I opol ski – pró ba ry su bio gra ficz ne go, w: Ze szy ty Na uko - we Wyż szej Szko ły Pe da go gicz nej w Opo lu. Hi sto ria Ślą ska, t. 1, Opo le 1966, s.25, 28-31; T. Ju rek, Hen ryk Pro bus i Hen ryk gło gow ski. Sto sun ki wza jem ne w la tach 1273-1290, „Kwar tal nik Hi sto rycz ny So bót ka” 1987, t. 42, s. 557, 567-568; T. Sil nic ki, Dzie je i ustrój Ko ścio ła ka to lic kie go na Ślą sku do koń ca w. XIV, War sza wa 1953, s.177-190; R.Gro dec - ki, Dzie je po li tycz ne Ślą ska…, s. 297 i nast. 23 po legł. Na stęp stwem tej klę ski by ło spu sto sze nie księ stwa opol skie - go do ko na ne przez Wła dy sła wa Ło kiet ka po sił ko wa ne go przez księcia ha lic kie go Lwa, przy oka zji ich wy pra wy na księ stwo wro - cławskie8. Po nie spo dzie wa nej śmier ci Hen ry ka IV Pra we go (24 VI 1290), ksią żę opol ski wkrót ce zna lazł so bie no we go po tęż ne go so jusz ni ka. Kie dy bo wiem Prze mysł II wiel ko pol ski, po kil ku ty go dnio wym pa no - wa niu w Kra ko wie, wy co fał się stam tąd la tem 1290 ro ku, a część moż - nych kra kow skich za pro si ła na tron Wa cła wa II, księ cia cze skie go, Bo le sław wsparł te go ostat nie go. Już 17 stycz nia 1291 ro ku, wraz z bra - tem Miesz kiem cie szyń skim, za warł z nim przy mie rze w Oło muń cu, zo bo wią zu jąc się do udzie le nia mu po mo cy zbroj nej prze ciw każ de - mu nie przy ja cie lo wi oraz wy ra ził zgo dę na wpusz cze nie do swo ich zam ków za łóg cze skich. Wa cław II, któ ry gwa ran to wał ze swej stro - ny, że je śli zdo bę dzie ja kieś te ry to rium z po mo cą Bo le sła wa i Miesz - ka, to od po wied nio ich wy na gro dzi, ukła dem tym bez wąt pie nia otwarł so bie bez piecz ną dro gę na Kra kó w9. Już wio sną te go ro ku Bo - le sław uczest ni czył, wraz z woj ska mi cze ski mi pro wa dzo ny mi przez bi sku pa Ar nol da z Bam ber gu, w wy pra wie na sto li cę zie mi kra kow - skiej. Rok póź niej (1292), jak po da je Kro ni ka zbra sław ska, a zgod nie przyj mu ją hi sto ry cy, kie dy Wa cław II przy był do Opo la w trak cie wy - pra wy prze ciw Wła dy sła wo wi Ło kiet ko wi, Bo le sław zło żył mu hołd len ny. Po dob nie uczy ni li prze by wa ją cy tam je go bra cia, Miesz ko cie - szyń ski i Prze my sław ra ci bor ski; Ka zi mierz by tom ski uczy nił to już w 1289 ro ku. Na stęp nie, od sierp nia do paź dzier ni ka 1292 ro ku, ksią - ⁸ S. Zaj chow ski, Ksią żę Bol ko I opol ski…, s. 30-31; A. Bar ciak, Ksią żę Prze mek ści naw ski i bi twa sie wier ska, w: Ni hil su per flu um es se, red. J. Strzel czyk, J. Do bosz, Po znań 2000, s. 275-282. ⁹ LBS, Bd. 2, s.300-302; J.Dą brow ski, Dzie je po li tycz ne Ślą ska w la tach 1290-1402, w: Hi - sto ria Ślą ska od naj daw niej szych cza sów do ro ku 1400, t. 1, red. S. Ku trze ba, Kra ków 1933, s. 336-338; K. Orze chow ski, Sto su nek praw ny ksią żąt ślą skich do kró la cze skie go w świe tle ak tów z lat 1289 i 1291, „Ze szy ty Na uko we WSP w Opo lu”, Hi sto ria Ślą ska, t. 1, Opo le 1966, s. 13-20. 24 żę opol ski, wraz z bra tem Ka zi mie rzem, wziął udział w wy pra wie i był świad kiem klę ski Ło kiet ka pod Sie ra dzem 28 IX te go ro ku 10. W la tach 90-tych XIII wie ku Bo le sław opol ski utrzy mał też bli - skie kon tak ty z Hen ry kiem gło gow skim i wspie rał go w wal ce z Wła - dy sła wem Ło kiet kiem o Wiel ko pol skę po śmier ci Prze my sła II (zm. 1296). We dług po sta no wień ugo dy krzy wiń skiej z 10 mar ca 1296 ro - ku, za war tej mię dzy wspo mnia ny mi ry wa la mi, par ty cy pu jąc w ukła - dzie, uzy skał po ło wę zie mi kło buc kiej. Jed no cze śnie co raz bar dziej wią zał się z po tęż nym Wa cła wem II, wspo ma ga jąc go na wet po życz - ka mi pie nięż ny mi 11. Wy peł nia jąc wier nie obo wiąz ki len ni ka, la tem 1300 ro ku Bo le sław wziął udział w opa no wa niu Wiel ko pol ski przez Wa cła wa II i naj pew niej był obec ny pod czas je go ko ro na cji na kró la pol skie go w Gnieź nie w li sto pa dzie te go ro ku. W tym cza sie cie szył się zresz tą już du żym za ufa niem Wa cła wa, sko ro ten po wie rzył mu urząd sta ro sty kra kow skie go, urzęd ni ka ma ją ce go kom pe ten cje na miest ni - ka kró lew skie go w da nej zie mi. Wbrew jed nak daw niej szej li te ra tu rze, któ ra da to wa ła ten fakt na 1292 rok, współ cze sna słusz nie prze su wa go na 1299 lub 1302 ro k12. Po śmier ci Wa cła wa II (21 VI 1305) Bo le sław wspie rał je go sy na Wa cła wa III, któ ry chcąc zwią zać ze so bą ksią żąt gór no ślą skich po jął na wet za żo nę cór kę Miesz ka cie szyń skie go, Vio lę (5 X 1305), a ksią - żę opol ski ode grał tu za pew ne ro lę swa ta. Jed nak nie spo dzie wa na tra - gicz na śmierć kró la cze skie go 4 sierp nia 1306 ro ku w Oło muń cu ¹⁰ Pe tra Žita vského kro ni ka zbra sla vská, wyd. J. Em ler, w: Fon tes re rum Bo he mi ca rum, t. 4, Pra ga 1884, s. 53; B. No wac ki, Cze skie rosz cze nia do ko ro ny w Pol sce w la tach 1290- 1335, Po znań 1987, s. 57-60. ¹¹ S. Zaj chow ski, Ksią żę Bol ko I opol ski…, s. 35-36; B.Wło dar ski, Pol ska a Cze chy w dru - giej po ło wie XIII i na po cząt ku XIV wie ku (1250-1306), Lwów 1931, s. 145 i nast.; T. Ju - rek, Dzie dzic Kró le stwa Pol skie go, ksią żę gło gow ski Hen ryk (1274-1309), Po znań 1993, s. 33, 36. ¹² KDM, t. 2, nr 520, s. 186-187 (tam ko men tarz wy daw cy); T. No wa kow ski, Ma ło pol ska eli ta wła dzy wo bec ry wa li za cji o tron kra kow ski w la tach 1288-1306, Byd goszcz 1992, s. 65-70. 25 zmie nia ła dia me tral nie sy tu ację na zie miach pol skich, skut ku jąc os- ta tecz nym upad kiem cze skich rzą dów. Wła dy sław Ło kie tek, po zdo - by ciu Kra ko wa umoc nił się w Ma ło pol sce i stop nio wo pod po rząd ko - wy wał ko lej ne zie mie: sie radz ką, łę czyc ką, Ku ja wy i Po mo rze Gdań - skie. Hen ryk gło gow ski za jął na to miast Wiel ko pol skę (wraz z zie mią ostrze szow ską i okrę giem bo le sła wiec kim)13. W tym za mę cie, naj - pew niej je sie nią 1306 ro ku, Bo le sła wo wi opol skie mu uda ło się za gar - nąć zie mię wie luń ską, zwa ną też w tym cza sie rudz ką 14. Źró dła nie prze ka zu ją nam na to miast żad nych in for ma cji do ty czą cych sta no wi - ska Bo le sła wa opol skie go wo bec ry wa li za cji o tron cze ski po wy mar - ciu Prze my śli dów. Nie zna my tak że sto sun ku księ cia opol skie go do Ja - na Luk sem bur skie go, któ ry w 1310 ro ku zo stał kró lem Czech i wkrót - ce – na prze ło mie 1310 i 1311 ro ku – wy stą pił z pre ten sja mi do tro nu pol skie go, ja ko spad ko bier ca po Wa cła wie III. Przez dłu gi czas w li te ra tu rze hi sto rycz nej po wszech nie przyj - mo wa no, że Bo le sław opol ski ści śle współ pra co wał z no wym kró lem cze skim, a do wo dem mia ła być je go wy pra wa na Kra ków wio sną 1312 ro ku. Kie dy bo wiem, kil ka mie się cy wcze śniej, je sie nią po przed nie go ro ku, wy buchł bunt wój ta kra kow skie go Al ber ta skie ro wa ny prze ciw rzą dom Wła dy sła wa Ło kiet ka, Jan Luk sem bur ski – któ ry z róż nych po wo dów, w tym pro ble mów na Mo ra wach, nie mógł przy być do Kra - ko wa – wy słał tam Bo le sła wa opol skie go. Uwa ża no, że ksią żę opol ski wy stą pił, ja ko sprzy mie rze niec kró la cze skie go (i pol skie go), al bo je - go sta ro sta lub za stęp ca 15. Jed nak szcze gó ło we ba da nia Sta ni sła wa Zaj chow skie go 16, wska zu ją, że Bo le sław or ga ni zu jąc wy pra wę, czy nił ¹³ J.Raj man, Wio la -Elż bie ta, w: Pia sto wie. Lek sy kon bio gra ficz ny, red. S.Szczur, K.Ożóg, ¹⁶ S. Zaj chow ski, Ksią żę Bol ko I opol ski…, s. 36-40. 26 Kra ków 1999, s. 784; T. Ju rek, Dzie dzic Kró le stwa Pol skie go…, s. 61-64. ¹⁴ R.Ro sin, Zie mia wie luń ska w XII -XVI w. Stu dia z dzie jów osad nic twa, Łódź 1961, s.80. ¹⁵ E. Dłu go pol ski, Bunt wój ta Al ber ta, „Rocz nik Kra kow ski” 1905, t. 7, s. 174-175; ten że, Wła dy sław Ło kie tek na tle swo ich cza sów, Kra ków 2009 (wyd. II), s. 172-179; J. Šusta, Kral ci zi nec, w: Česke ději ny, t.II, cz. 2, Pra ha 1939, s.158; J.Basz kie wicz, Pol ska cza sów Ło kiet ka, War sza wa 1968, s. 111-112. to we wła snym in te re sie. Miesz cza nie bo wiem nie do cze kaw szy się po mo cy od Luk sem bur czy ka, wła śnie księ ciu opol skie mu za pro po no - wa li od da nie wła dzy, gdyż pew nie pa mię ta li go ja ko do bre go go spo- da rza z cza sów spra wo wa nia przez nie go urzę du sta ro sty. Kie dy jed - nak Bo le sław, po za ję ciu mia sta w kwiet niu 1312 ro ku, nie zdo łał opa - no wać Wa we lu i zo rien to wał się, że wójt Al bert za je go ple ca mi dą ży do po ro zu mie nia z Ło kiet kiem (al bo da lej pró bu je kon tak to wać się z Luk sem bur czy kiem), po sta no wił pójść na ugo dę. Naj pew niej za okup wy dał Ło kiet ko wi Kra ków, a sam, uwię ziw szy wój ta Al ber ta, któ re go ob wi nił za swo je nie po wo dze nie, wy co fał się z nim do Opo - la. Na stą pi ło to przed 14 czerw ca 1312 ro ku, kie dy to Wła dy sław Ło - kie tek prze by wał już w Kra ko wie 17. W po li ty ce we wnętrz nej Bo le sław I kon ty nu ował dzie ło roz po - czę te przez oj ca, zwłasz cza, je śli idzie o ak cję osad ni czą. Prócz licz - nych wsi lo ko wał na pra wie nie miec kim: Nie mo dlin (1283), Strzel ce (oko ło 1290), Krap ko wi ce (1294), a na prze ło mie XIII i XIV wie ku praw do po dob nie: Ole sno, Lu bli niec i Bia łą. Za ini cjo wał bu do wę zam - ku w Gło gów ku, któ re to mia sto ob rał za swo ją dru gą sie dzi bę. Roz - bu do wał też za mek opol ski, wzno sząc oko ło 1300 ro ku cy lin drycz ną wie żę. Z je go pa no wa niem łą czy się też bu do wę mu rów miej skich w Opo lu. Bli skie kon tak ty z Ko ścio łem uwi docz ni ły się kil ko ma zna - czą cy mi fun da cja mi. Za pew ne w trak cie kon flik tu Hen ry ka IV Pra - we go z bi sku pem To ma szem II przy gar nął wy gna nych z Wro cła wia do mi ni ka nów z klasz to ru św. Woj cie cha i od dał im ko ściół NMP na Gór ce w Opo lu. Naj pew niej też roz po czął bu do wę klasz to ru cy - ster sów w Je miel ni cy ko ło Strze lec, fi lii klasz to ru w Ru dach, wspie ra - jąc wcze śniej szą ak cję moż no władz twa opol skie go jesz cze z przed 1289 ro ku. W 1307 ro ku do koń czył bu do wę ka pli cy na zam ku opol - skim i prze ka zał ją fran cisz ka nom. Na to miast przy ko ście le fran cisz - ka nów w 1309 ro ku roz po czął bu do wę ka pli cy Św. An ny, któ ra z cza - ¹⁷ Tam że; J.Wy ro zum ski, Dzie je Kra ko wa, t. 1. Kra ków do schył ku wie ków śred nich, Kra - ków 1992, s. 207-211. 27 sem sta ła się ne kro po lią Pia stów opol skich. Upo sa żył tak że wznie sio - ną ba zy li kę św. Krzy ża w Opo lu 18. Bo le sław I opol ski zmarł 14 ma ja 1313 ro ku i po cho wa ny zo stał w klasz to rze fran cisz ka nów, w ka pli cy św. An ny. Nie wąt pli wie je go żo ną by ła bli żej nam nie zna na Agniesz ka, po ślu bio na oko ło 1280 ro - ku, a zmar ła po 1301 ro ku. Miał z nią trzech sy nów: Bo le sła wa nie - mo dliń skie go (zm. 1362-1365), Bo le sła wa II opol skie go (zm. 1356) i Al- ber ta strze lec kie go (zm. 1370-1371) 19. Nie któ rzy z hi sto ry ków do pusz - cza li jed nak ewen tu al ność, że Bo le sław był dwu krot nie żo na ty, a wspo mnia na Agniesz ka by ła je go dru gą żo ną. Pierw szą na to miast mo gła być Grzy mi sła wa, wy mie nio na w ne kro lo gu opac twa św. Win - cen te go we Wro cła wiu pod da tą 13 wrze śnia, ja ko Gri mi sla va du cis sa Opu lien sis; za pi ska wpi sa na zo sta ła naj póź niej oko ło 1286 ro ku. Za ta - ką ewen tu al no ścią opo wia da li się daw niej Her mann Gro te fend, a ostat nio Ste fan Gło gow ski, ale wąt pił w to Ka zi mierz Ja siń ski 20. Jed - no cze śnie Je rzy Hor wat za pro po no wał in ne roz wią za nie ge ne alo gii Grzy mi sła wy. Ba dacz ten utoż sa mia ją z nie zna ną z imie nia cór ką Wła dy sła wa opol skie go, pierw szą żo ną Hen ry ka IV Pra we go. Po gląd ten też nie zy skał ak cep ta cji hi sto ry kó w21. Na to miast ostat nio Le on - ¹⁸ E.Fran kie wicz, Ka pli ca Pia stow ska w Opo lu, Wro cław 1963; S.Zaj chow ski, Ksią żę Bol - ko I opol ski…, s. 41-47; Ar chi tek tu ra go tyc ka w Pol sce, red. T. Mrocz ko, M. Ar szyń ski, War sza wa 1995, t. 2, s. 176-177; J. Raj man, Je miel ni ca. Wieś i klasz tor cy ster ski na Gór - nym Ślą sku, Ka to wi ce 1995, s. 29-43; A. Po bóg -Le nar to wicz, Dzia łal ność fun da cyj na ksią żąt opol skich w śre dnio wie czu, w: Mi le nium Ko ścio ła na Ślą sku. Sym po zja 38, red. J.Ko piec, Opo le 2000, s.100-102; B.Cze cho wicz, Ksią żę cy me ce nat ar ty stycz ny na Ślą - sku u schył ku śre dnio wie cza, War sza wa 2005, s.348 i nast.; w wy mie nio nych po zy cjach po zo sta ła li te ra tu ra przed mio tu. ¹⁹ K.Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich…, s.520; szcze gó ło wo na ten te mat zob. rozdz.II. ²⁰ Ne kro log opac twa św. Win cen te go we Wro cła wiu, wyd. K. Ma le czyń ski, w: MPH, s. n., t. 9, cz. 1, War sza wa 1971, s. 69; H. Gro te fend, Stam m ta feln der Schle si schen Fürsten bis zum Jah re 1740, Bre slau 1889, s. 8, 10; S. Gło gow ski, Bol ka, czy li mał żeń stwo ostat niej z Pia stów by tom skich oraz in ne uzu peł nie nia i po praw ki do „Ro do wo du Pia stów ślą - skich, „Rocz nik Mu zeum w Gli wi cach” 1991-1992, t. 7-8, s. 379; K. Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich…, s. 520-521. ²¹ J. Hor wat, Ksią żę ta gór no ślą scy z dy na stii Pia stów. Uwa gi i uzu peł nie nia ge ne alo gicz - 28 tij Woj to wycz wró cił do daw ne go przy pusz cze nia Bau ma gar te na, nie - po par te go nie ste ty żad ny mi źró dła mi, że Grzy mi sła wa by ła cór ką księ cia beł skie go Wsie wo ło da III, żo ną Bol ka I opol skie go, a tym sa - mym bab ką m.in. Wła dy sła wa Opol czy ka 22. W kil ka mie się cy po śmier ci Bo le sła wa I, na prze ło mie 1313 i 1314 ro ku, do szło do po dzia łu księ stwa opol skie go mię dzy je go sy nów. Bo - le sław star szy, zwa ny Pier wo rod nym otrzy mał Nie mo dlin, Gło gó wek oraz Wie luń, Bo le sław II (uży wa ją cy też zdrob nia łej for my imie nia Bol ko) prze jął Opo le i Ole sno, na to miast naj młod sze mu Al ber to wi przy pa dły Strzel ce i Lu bli niec. Nie wia do mo, czy bra cia do ko na li po - dzia łu w wy ni ku uzgod nień, czy w wy ni ku lo so wa nia, ale skut ko wa - ło to po wsta niem ko lej nych trzech nie wiel kich księstw: nie mo dliń - skie go, strze lec kie go i opol skie go 23. W na stęp nych la tach władz twa te nie znacz nie po sze rzy ły swo je gra ni ce. W 1337 ro ku po więk szy ło się księ stwo nie mo dliń skie o Prud nik z okrę giem. Te ry to rium to, przy - na leż ne do tej po ry do Kró le stwa Cze skie go, a do kład nie do zie mi opaw skiej, król Jan Luk sem bur ski, sprze dał za 2000 grzy wien gro szy pra skich Bo le sła wo wi Pier wo rod ne mu. W 1339 r. ure gu lo wa ny zo stał stan praw ny te go okrę gu, któ ry stał się len nem kró lew ski m24. Ten nie - wąt pli wy suk ces Bo le sła wa, przy ćmi ła jed nak wcze śniej sza po raż ka, a mia no wi cie utra ta zie mi wie luń skiej na rzecz kró la pol skie go Wła - dy sła wa Ło kiet ka. Brak źró deł utrud nia wska za nie do kład nej da ty te - go wy da rze nia, wie my jed nak, że sta ło się to po 4 I 1321 ro ku, kie dy Bo le sław ty tu ło wał się jesz cze pa nem Wie lu nia, a przed 1323 ro kiem, ne, Ru da Ślą ska 2005, s. 38-41. Kry tycz nie do tej hi po te zy, T. Ju rek, Pia sto wie ślą scy i ich ro do wód, w: K. Ja siń ski, Ro do wód Pia stów ślą skich…, s. 20, przyp. 54. ²² Войтович Л., Княжа доба на Русі: портрети еліти, Біла Церква 2006, s.39, 511; N.de Baum gar ten, Généalo gies et ma ria ges oc ci den taux des Ru ri ki des Rus ses du X siècle, „Or len ta lia Chri stia na” 1927, t. 9, z. 1, s. 58. ²³ W. Dzie wul ski, Te ry to rial ne po dzia ły Opolsz czy zny w XIII -XV w., „Ślą ski Kwar tal nik Hi sto rycz ny So bót ka” 1973, z. 3, s.324; M.L.Wój cik, Po dział te ry to rial ny Opolsz czy zny po śmier ci Bo le sła wa I opol skie go (zm. 1313) w świe tle naj star szej pie czę ci księ cia nie - 29 kie dy zie mia by ła już w rę kach kró la pol skie go 25. Jest praw do po dob - ne, że do szło do te go w 1322 ro ku, przy oka zji wy pra wy pol skiej (o czym ni żej) na do me ny ksią żąt gło gow skich oraz księ stwo wro - cław skie Hen ry ka VI, któ re go so jusz ni kiem po zo sta wał Bo le sław Pier wo rod ny. Je śli cho dzi o księ stwo opol skie, to po więk szy ło się ono naj pierw w li sto pa dzie 1321 ro ku, kie dy przy łą czo no do nie go nie wiel ki ob szar wiej ski mię dzy Od rą a Sto bra wą (z wy jąt kiem Ryb nej). Te ry to rium to Bo le sław II otrzy mał od księ cia brze sko -le gnic kie go Bo le sła wa III, w za mian za po moc prze ciw Kon ra do wi, księ ciu na my słow skie mu. Na to miast w 1351 ro ku ksią żę opol ski ku pił od księ cia by tom skie go Wła dy sła wa i je go sy na Bol ka Sła wię ci ce z przy na leż no ścia mi za 2800 grzy wien gro szy pra ski ch26. Sy nom Bo le sła wa I przy szło już dzia łać w cał ko wi cie no wych wa - run kach geo po li tycz nych. Pierw sze la ta XIV wie ku przy nio sły bo - wiem du że zmia ny w naj bliż szym są siedz twie ich do men. Wy mar cie dy na stii Ar pa dów, a na stęp nie Prze my śli dów spo wo do wa ło za sad ni - cze zmia ny w kra jach są sied nich. Tron wę gier ski uda ło się prze jąć przed sta wi cie lo wi ne apo li tań skich An de ga we nów, Ka ro lo wi Ro ber to - wi, na to miast tron cze ski – o czym wspo mi na łem – osta tecz nie Ja no - wi Luk sem bur skie mu. Je śli cho dzi o Pol skę, to ca łe za mie sza nie wy - ko rzy stał nie wąt pli we ksią żę ku jaw ski Wła dy sław Ło kie tek, któ ry po - wró ciw szy z wy gna nia, na fa li nie chę ci do rzą dów cze skich, pod jął za bie gi zmie rza ją ce do prze ję cia po nich sche dy. Z cza sem przy bra ło mo dliń skie go z 1314 ro ku, w: Mo na sty cyzm, Sło wiańsz czy zna i pań stwo pol skie. Warsz- tat ba daw czy hi sto ry ka, red. K.Bo bow ski, Wro cław 1994, s.144-151; J.Hor wat, Księ stwo opol skie, s. 60-61. ²⁴ LBS, Bd. 2, s. 305, nr 7, 8; CDS, Bd. 6, s. 178-179, nr 2, 3; W. Dzie wul ski, Te ry to rial ne po - dzia ły…, s. 324. ²⁵ CDS, Bd. 18, nr 4091; R. Ro sin, Zie mia wie luń ska…, s. 81. ²⁶ CDS, Bd 6, s. 186, nr 6; W. Dzie wul ski, Te ry to rial ne po dzia ły…, s. 324; J. Hor wat, Księ - stwo opol skie i je go po dzia ły do 1532 r. Ksią żę ta – mia sta – Ko ściół – urzę dy – wła sność pry wat na, Rze szów 2002, s. 69. 30 to for mę świa do mych dzia łań, któ re do pro wa dzi ły do od ro dze nia Kró le stwa Pol skie go i zjed no cze nia czę ści je go daw nych ziem. W tym cza sie sy tu acja w dziel ni cy ślą skiej by ła jed nak zu peł nie in na od tej, któ ra kształ to wa ła się w Ma ło pol sce, czy Wiel ko pol sce. Ten den cji zjed no cze nio wych tu taj nie by ło, a wręcz prze ciw nie, w wy ni ku ko lej - nych po dzia łów oj co wizn po wsta wa ły no we księ stwa, któ rych w dru - giej de ka dzie XIV wie ku by ło już sie dem na ście. Śmierć w 1309 ro ku naj sil niej sze go z ksią żąt ślą skich, Hen ry ka gło gow skie go, po zba wia - ła tę dziel ni cę je dy ne go li de ra, któ ry po sia da jąc tak że Wiel ko pol skę, mógł pod jąć ry wa li za cję o tron pol ski (kra kow ski) z Wła dy sła wem Ło kiet kiem. Po stę pu ją ce roz bi cie Ślą ska na co raz mniej sze władz twa, a co za tym idzie słab sze eko no micz nie i mi li tar nie, po wo do wa ło, iż moż li wo ści tam tej szych ksią żąt od gry wa nia zna czą cej ro li by ły nie - wiel kie wo bec sil niej szych są sia dów. W do dat ku, nie ustan ne kon flik - ty mię dzy ni mi tę sła bość po głę bia ły. A kon flik tów nie bra ko wa ło, po nie waż kształt i skład te ry to rial ny po szcze gól nych księstw był nie - jed no krot nie bar dzo skom pli ko wa ny. Władz twa po więk sza ne czę sto dro gą wo jen i wy mu szo nych za pi sów na są sia dach, skut ko wa ły tym, że ko lej ne po ko le nia naj czę ściej upo mi na ły się o utra co ne te ry to ria, wsz czy na jąc no we kon flik ty. Aby wzmoc nić swą po zy cję po szcze gól - ni wład cy szu ka li za tem zbli że nia
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Władysław Książę Opolski, Wieluński, Kujawski, Dobrzyński, Pan Rusi, Palatyn Węgier i Namiestnik Polski (1326/1330 - 8 lu 18 maja 1401)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: