Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01498 025708 16259938 na godz. na dobę w sumie
Wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną - ebook/pdf
Wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 445
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5486-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W monografii przedstawiono bardzo aktualny problem rozstrzygania konfliktu zasad wolności prasy i prawa do prywatności. Omówiono również kryteria, jakimi powinny kierować się sądy w jego rozstrzyganiu, w tym m.in. kryterium interesu publicznego.

Zagadnienia te nie były dotąd przedmiotem całościowego opracowania w polskiej literaturze przedmiotu. Publikacja została oparta na przepisach prawa polskiego i niemieckiego oraz na analizie poglądów piśmiennictwa i dorobku judykatury.

Adresaci:
Z uwagi na prezentowane i komentowane w książce bogate orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, sądów niemieckich (Bundesverfassungsgericht i Bundesgerichtshof) oraz sądów polskich (Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, w szczególności Sądu Apelacyjnego w Warszawie) będzie ona przydatnym źródłem wiedzy zarówno dla teoretyków prawa, jak i praktyków: sędziów, adwokatów czy radców prawnych. Polecana jest także studentom kierunków prawa i dziennikarstwa.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

POLECAMY W SERII: AUDIOWIZUALNE USŁUGI MEDIALNE. REGLAMENTACJA W WARUNKACH KONWERSJI CYFROWEJ KATARZYNA CHAŁUBIŃSKA-JENTKIEWICZ OCHRONA PATENTOWA PRODUKTÓW LECZNICZYCH ŻANETA PACUD NARUSZENIE PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ W PRAWIE PRYWATNYM MIĘDZYNARODOWYM MAREK ŚWIERCZYŃSKI WOLNOŚĆ PRASOWEJ WYPOWIEDZI SATYRYCZNEJ. STUDIUM CYWILISTYCZNE NA TLE PORÓWNAWCZYM PIOTR WASILEWSKI STOSUNEK PRAWA OCHRONY KONKURENCJI DO PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ DAWID MIĄSIK UMOWY W ZAKRESIE WSPÓŁCZESNYCH SZTUK WIZUALNYCH PIOTR ŚLĘZAK NAJEM I UŻYCZENIE EGZEMPLARZY UTWORU JAKO ODRĘBNE POLA EKSPLOATACJI JERZY SZCZOTKA WOLNOŚĆ PRASY A OCHRONA PRYWATNOŚCI OSÓB WYKONUJĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ PUBLICZNĄ PROBLEM ROZSTRZYGANIA KONFLIKTU ZASAD Zofi a Zawadzka Warszawa 2013 Stan prawny na 1 marca 2013 r. Recenzent Prof. dr hab. Ewa Nowińska Redakcja serii Janusz Barta Ryszard Markiewicz Alicja Pollesch Wydawca Monika Pawłowska Redaktor prowadzący Ewa Wysocka Opracowanie redakcyjne Julia Genusa Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSI(cid:141)(cid:257)KI © Copyright by Wolters Kluwer Polska SA, 2013 ISBN 978-83-264-4154-7 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska SA Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 11 Wprowadzenie / 15 Rozdział I Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa / 25 Uwagi ogólne / 25 Pojęcie, charakter prawny i znaczenie zasad prawa w świetle polskiej doktryny / 28 Teoretycznoprawne koncepcje zasad prawa w poglądach H.L.A. Harta, R. Dworkina i R. Alexy ego / 34 3.1. Koncepcja reguł pierwotnych i wtórnych H.L.A. Harta / 35 Koncepcja zasad prawa w filozofii R. Dworkina / 40 Zasady prawa jako normy optymalizacyjne w koncepcji R. Alexy ego / 47 3.2. 3.3. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa / 51 Prawo do prywatności i wolność prasy jako prawa i wolności konstytucyjne / 53 1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. Rozdział II Wolność prasy i prawo do prywatności w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz w porządku prawnym Niemiec i Polski / 60 Uwagi ogólne / 60 Wolność wypowiedzi prasowej w świetle art. 10 EKPC / 62 2.1. 2.2. Wolność prasy w orzecznictwie ETPC / 66 Funkcje wolności prasy w świetle orzecznictwa ETPC / 68 3. Wolność prasy w prawie niemieckim / 71 5 Spis treści 4. Gwarancje wolności prasy w prawie niemieckim / 72 Funkcje wolności prasy w prawie niemieckim / 74 3.1. 3.2. Wolność prasy w prawie polskim / 77 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. Wolność prasy w Konstytucji RP / 79 Funkcje wolności prasy w prawie polskim / 85 Wolność prasy w świetle ustawy – Prawo prasowe / 87 Pojęcie prasy w ustawie – Prawo prasowe / 89 Rozdział III Prawo do prywatności w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz w porządku prawnym Niemiec i Polski / 96 1. 2. 3. 4. 5. Uwagi ogólne / 96 Pojęcie i przedmiot ochrony prawa do prywatności na gruncie EKPC i w orzecznictwie ETPC / 97 2.1. Prawo do poszanowania życia prywatnego na gruncie art. 8 EKPC / 99 Pojęcie i zakres ochrony życia prywatnego w świetle orzecznictwa ETPC / 102 2.2. Niemieckie koncepcje doktrynalne dotyczące rozumienia prawa do prywatności / 104 Pojęcie prawa do prywatności na gruncie Konstytucji RP i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego / 112 Pojęcie i przedmiot ochrony prawa do prywatności w polskim prawie cywilnym / 120 5.1. Charakter prawa do prywatności w świetle art. 23 k.c. / 123 Koncepcja sfer i ochrona sfery intymności w polskiej doktrynie i orzecznictwie / 129 Przedmiot ochrony prawa do prywatności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych / 138 5.2. 5.3. Rozdział IV Prawo do prywatności osób wykonujących działalność publiczną / 142 1. 2. Uwagi ogólne / 142 Ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną w orzecznictwie ETPC / 145 6 Spis treści 3. 4. Prawo do prywatności osób historii współczesnej w niemieckiej doktrynie i judykaturze / 151 3.1. Absolutne osoby historii współczesnej i zakres ochrony ich prywatności / 155 Względne osoby historii współczesnej / 160 Krytyka podziału na absolutne i względne osoby historii współczesnej / 164 3.2. 3.3. Ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną w prawie polskim / 171 4.1. Osoba wykonująca działalność publiczną a osoba publiczna / 178 Osoba wykonująca działalność publiczną a osoba pełniąca funkcje publiczne / 183 Osoba wykonująca działalność publiczną a osoba powszechnie znana / 189 Zakres prawa do prywatności osób wykonujących działalność publiczną / 194 4.2. 4.3. 4.4. Rozdział V Sposoby rozstrzygania konfliktu zasad: wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną / 205 Uwagi ogólne / 205 Zasada proporcjonalności w procesie rozstrzygania konfliktu zasad / 207 2.1. Zastosowanie zasady proporcjonalności w relacjach horyzontalnych / 208 Przesłanki zasady proporcjonalności / 209 Wymóg konieczności dokonywania 2.2.1. ograniczeń / 210 Zakaz naruszania istoty praw i wolności / 212 2.2.2. Zasada proporcjonalności w ograniczaniu prawa do prywatności osób pełniących funkcje publiczne w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego / 214 2.2. 2.3. 1. 2. 3. Teoretycznoprawne koncepcje rozstrzygania konfliktu zasad / 220 3.1. Metoda rozstrzygania konfliktu zasad według R. Dworkina / 221 Metoda ważenia konkurujących zasad według R. Alexy ego / 227 3.2. 7 Spis treści 4. 5. 6. Sposób rozstrzygania konfliktu między wolnością prasy a prawem do prywatności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka / 234 Sposoby rozstrzygania konfliktu zasad w poglądach niemieckiej doktryny i judykatury / 244 Metoda rozstrzygania konfliktu zasad w polskiej doktrynie i orzecznictwie / 254 Rozdział VI Kryteria rozstrzygania konfliktu między wolnością prasy a prawem do prywatności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i sądów krajowych na przykładzie Niemiec i Polski / 263 1. 2. Uwagi ogólne / 263 Wkład informacji w debatę publiczną jako okoliczność decydująca dla rozstrzygania konfliktu zasad w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka / 265 2.1. Rodzaj ujawnionych informacji z prywatnej sfery życia / 270 Inne okoliczności istotne przy ocenie wkładu informacji w debatę publiczną / 273 2.2. Rozstrzyganie konfliktu między wolnością prasy a prawem do prywatności w niemieckiej doktrynie i orzecznictwie / 277 3.1. Stanowisko sądów niemieckich przed orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Von Hannover v. Niemcy / 278 Zmiana stanowiska sądów niemieckich po orzeczeniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Von Hannover v. Niemcy / 282 Zmodyfikowana koncepcja ochrony w orzecznictwie Bundesgerichtshof i Bundesverfassungsgericht / 287 Ocena zmodyfikowanej koncepcji ochrony w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach Von Hannover v. Niemcy (II) i Axel Springer AG v. Niemcy / 296 3.2. 3.3. 3.4. Rozstrzyganie konfliktu między wolnością prasy a prawem do prywatności w poglądach polskiej doktryny i orzecznictwa / 298 4.1. Kryterium bezpośredniego związku publikowanej informacji z działalnością publiczną / 299 3. 4. 8 Spis treści 4.2. Inne okoliczności wpływające na ocenę dopuszczalności naruszenia prywatnej sfery życia osoby wykonującej działalność publiczną / 306 Rozdział VII Interes publiczny jako decydujące kryterium rozstrzygania konfliktu: wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną / 316 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Uwagi ogólne / 316 Pojęcie interesu w naukach prawnych / 318 Interes publiczny a interes społeczny / 320 Interes publiczny a interes prywatny / 323 Pojęcie interesu publicznego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego / 325 Pojęcie interesu publicznego w ustawodawstwie polskim dotyczącym ochrony dóbr osobistych / 331 6.1. Pojęcie interesu społecznego w świetle prawa karnego materialnego i procesowego / 332 Ważny interes publiczny jako negatywna przesłanka zabezpieczenia roszczeń w sprawach przeciwko środkom społecznego przekazu na gruncie kodeksu postępowania cywilnego / 341 6.2. Działanie w obronie interesu publicznego jako okoliczność wyłączająca bezprawność naruszenia prywatności przez prasę / 343 7.1. Zakres przedmiotowy informacji publikowanych w interesie publicznym na gruncie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka / 349 Ujęcie interesu publicznego w orzecznictwie sądów niemieckich / 353 Działanie w uzasadnionym interesie publicznym jako decydujące kryterium rozstrzygania konfliktu między wolnością prasy a prawem do prywatności osób wykonujących działalność publiczną w orzecznictwie sądów polskich / 358 7.2. 7.3. Zakończenie / 367 9 Spis treści Bibliografia / 401 Akty normatywne / 425 Orzecznictwo / 427 BGB EKPC GG k.c. k.k. Konstytucja RP k.p.c. k.p.k. Wykaz skrótów Źródła prawa Bürgerliches Gesetzbuch z dnia 18 sierpnia 1896 r. (BGBl. I S. 42, ber. S. 2909 und BGBl. I 2003 S. 738) Konwencja z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland z dnia 23 maja 1949 r. (BGBl. S. 1), ostatnio zmieniona ustawą z dnia 21 lipca 2010 r. (BGBl. I S. 944) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) 11 Wykaz skrótów KUG pr. aut. pr. pras. UrhG Gesetz betreffend das Urheberrecht an We- rken der bildenden Künste und der Photogra- phie z dnia 9 stycznia 1907 r. (Kunsturhener- rechtsgesetz) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autor- skim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte z dnia 9 września 1965 r. (Urheberrechtsgesetz) Czasopisma, publikatory, zbiory orzeczeń AfP Apel.-W-wa AUWr PPiA AUWr Prawo BGBl. CzPKiNP D.R. Dz. U. EPS GRUR GRUR Int HRLJ Zeitschrift für Medien- und Kommunikation- srecht Apelacja. Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie Acta Universitatis Wratislaviensis – Przegląd Prawa i Administracji Acta Universitatis Wratislaviensis – Prawo Bundesgesetzblatt Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penal- nych Decisions Reports Dziennik Ustaw Europejski Przegląd Sądowy Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht Gewerblicher Rechtsschutz und Urheberrecht – Internationaler Teil Human Rights Law Journal 12 ICLQ JZ KPP M. Praw. NJW NJW-RR NP ONSA OSA OSNC OSNKW OSNP OSP OTK OTK-A Pal. PiP POSAG PPH PPP Prok. i Pr. Prz. Sejm. PS Wykaz skrótów International and Comparative Law Quarter- ly Juristenzeitung Kwartalnik Prawa Prywatnego Monitor Prawniczy Neue Juristische Wochenschrift Neue Juristische Wochenschrift – Recht- sprechungsreport Nowe Prawo Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administra- cyjnego Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywil- na Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicz- nych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy. Seria A Palestra Państwo i Prawo Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa Publicznego Prokuratura i Prawo Przegląd Sejmowy Przegląd Sądowy 13 Wykaz skrótów PUG RGZ RJD RPEiS St. Praw. St. Pr.-Ek. TPP ZNUJ ZRP ZUM Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Entscheidungen des Reichsgerichts in Zivil- sachen Reports of Judgments and Decisions Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologicz- ny Studia Prawnicze Studia Prawno-Ekonomiczne Transformacje Prawa Prywatnego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskie- go Zeitschrift für Rechtspolitik Zeitschrift für Urheber- und Medienrecht Organy orzekające BGH BVerfG ETPC KG NSA OLG SA SN SO TK WSA Bundesgerichtshof Bundesverfassungsgericht Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu Kammergericht Naczelny Sąd Administracyjny Oberlandesgericht sąd apelacyjny Sąd Najwyższy sąd okręgowy Trybunał Konstytucyjny wojewódzki sąd administracyjny 14 Wprowadzenie Zagadnienie rozstrzygania konfliktu między wolnością prasy a ochroną prywatności osób wykonujących działalność publiczną sta- nowi aktualną i doniosłą, a zarazem trudną problematykę badawczą. Doniosłość wynika z faktu, że naruszanie przez prasę sfery życia pry- watnego osób wykonujących działalność publiczną staje się zjawiskiem nie tylko coraz częstszym na łamach tzw. prasy bulwarowej, ale również występującym nierzadko w tzw. prasie poważnej. Problem ten dotyczy w szczególności polityków, członków rządu i innych osób pełniących funkcje publiczne, jak również osób powszechnie znanych z życia spo- łecznego, kulturalnego, artystycznego, zwłaszcza aktorów, piosenkarzy, prezenterów telewizyjnych czy sportowców. Tematem pracy jest problematyka rozstrzygania konfliktu zasad: wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną. Zagadnienie to nie było dotąd przedmiotem pogłębionych rozważań w polskiej literaturze przedmiotu. W doktrynie polskiej można znaleźć wiele pozycji poświęconych odrębnie wolności prasy i prawu do prywatności, natomiast brak jest monografii odnoszącej się do tematu zakreślonego w niniejszej pracy. Nieliczne odniesienia do problematyki prywatności w konflikcie z wolnością prasy nie są w stanie sprostać potrzebom praktyki. Zwraca uwagę jedynie monografia autor- stwa Jacka Sadomskiego Konflikt zasad – ochrona dóbr osobistych a wolność prasy, jednakże Autor ogniskuje swoje rozważania wokół analizy zasad i wzorców cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych w ogólności, nie odnosząc się do konfliktu wyrażonego w temacie pracy. Tematykę konfliktu między wolnością prasy a ochroną prywatności podejmowała także Joanna Sieńczyłło-Chlabicz w monografii Narusze- nie prywatności osób publicznych przez prasę. Analiza cywilnoprawna, koncentrowała się jednak przede wszystkim na kwestii naruszeń pry- 15 Wprowadzenie watności oraz granic dozwolonej ingerencji prasy w prywatność tzw. osób publicznych. Wybór sposobu sformułowania tytułu niniejszej pracy: Wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną – problem rozstrzygania konfliktu zasad, uzasadniony jest przyjętymi przez autorkę założeniami. Jako zasady pozostające w konflikcie wskazano z jednej strony wolność prasy, a z drugiej ochronę prywatno- ści. O ile ujęcie drugiej z tych zasad nie budzi w doktrynie wątpliwości, o tyle pewne kontrowersje wzbudza kwestia, czy poprawne jest sformu- łowanie „wolność prasy” czy też sformułowanie „wolność wypowiedzi prasowej”. W doktrynie reprezentowany jest pogląd, zgodnie z którym prasa nie jest nośnikiem własnych wolności, lecz depozytariuszem wolności jej odbiorców – czytelników, słuchaczy i widzów. W związku z powyższym prasa sama nie korzysta z wolności, lecz czyni to jedynie w interesie i dla dobra społeczeństwa, będąc instrumentem społecznym gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji i opinii między ludźmi1. Powyższy pogląd przyjął również Sąd Najwyższy, wskazując, że wolna prasa ma za zadanie służyć człowiekowi i obywatelowi, pełniąc funkcje informacyjną i kontrolną. Jednocześnie dziennikarze muszą być świadomi, że chociaż są w pierwszej kolejności beneficjentami wolności prasy, to prasa ma służyć całemu społeczeństwu, realizując prawo obywatela do rzetelnej, czyli prawdziwej, uczciwej, jasnej, nie- wprowadzającej w błąd i odpowiedzialnej informacji2. W świetle powyż- szego poglądu bardziej prawidłowe jest posługiwanie się zwrotem „wolność wypowiedzi prasowej”. Nie kwestionując zasadności zapre- zentowanego stanowiska, należy jednak zauważyć, że powszechnie przyjmuje się, iż wolność prasy jest pochodną konstytucyjnie zagwaran- towanej wolności wypowiedzi3 i funkcjonuje jako odrębna wolność, aczkolwiek ściśle powiązana z wolnością wypowiedzi. Ponadto termin „wolność prasy” jest powszechnie przyjęty na gruncie poglądów piśmien- nictwa oraz orzecznictwa zarówno polskiego, jak i zagranicznego czy międzynarodowego (freedom of press, liberté de la presse, Pressefreiheit). Pojęcie wolności prasy jest więc szeroko wykorzystywane, nawet w sy- tuacji, gdy akty normatywne nie gwarantują tej wolności wprost, lecz 1 Zob. m.in. G. Kuczyński (w:) Prawo prasowe. Komentarz, red. B. Kosmus, poz. 24. 16 G. Kuczyński, Warszawa 2011, s. 31. 2 Postanowienie SN z dnia 12 listopada 2003 r., V KK 52/03, OSNKW 2004, nr 3, 3 J. Sobczak, Prawo prasowe. Komentarz, Warszawa 2008, s. 63. Wprowadzenie jedynie przez odniesienie do wolności wypowiedzi. Z uwagi więc na powszechne stosowanie określenia „wolność prasy”, a zarazem nie ne- gując, że prasa korzysta z wolności wypowiedzi w interesie społeczeń- stwa, zarówno w tytule, jak i w dalszych rozważaniach przyjęto używanie terminu „wolność prasy”. Kolejnym zagadnieniem, które wywołuje wątpliwości i kontrower- sje, jest pojęcie osób wykonujących działalność publiczną. Zostało ono wyinterpretowane z treści art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe4, zgodnie z którym nie wolno bez zgody osoby zain- teresowanej publikować informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia, chyba że wiąże się to bezpośrednio z działalnością publiczną danej osoby. Wątpliwości budzi zastosowana terminologia. Osoby, o których mowa w art. 14 ust. 6 pr. pras., określane są mianem prowa- dzących działalność publiczną, wykonujących działalność publiczną lub podejmujących działalność publiczną. Doktryna ani orzecznictwo nie wypowiadają się na temat rozróżnienia tych określeń, celowe jest więc odniesienie się do ich literalnego znaczenia. „Wykonywać” oznacza robić coś, wprowadzać w życie5. Z kolei „podejmowanie określonej działalności” to rozpoczęcie jakiegoś działania, przedsięwzięcie czegoś6. Natomiast „prowadzenie” działalności publicznej należy rozumieć jako bycie odpowiedzialnym za funkcjonowanie i przebieg czegoś, kierowanie czy przewodzenie działaniom7. Zastosowana terminologia wydaje się pozostawać bez wpływu na zakres podmiotowy tego pojęcia. Z uwagi na znaczenie słownikowe zasadne wydaje się użycie terminu „wykony- wanie” działalności publicznej. Stosowanie dwóch pozostałych sformu- łowań w zbędny i niecelowy sposób ogranicza zakres podmiotowy ka- tegorii osób określonej w art. 14 ust. 6 pr. pras. Dlatego też niniejsza praca operuje pojęciem osoby wykonującej działalność publiczną. Na przestrzeni ostatnich lat odnotowuje się wyraźny wzrost liczby spraw sądowych z tytułu naruszenia przez prasę prywatności osób wy- konujących działalność publiczną. Znajduje to odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów apelacyjnych, mających siedziby zwłaszcza w Warszawie i Krakowie, jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższe- go. Dorobek judykatury może więc stanowić materiał badawczy do 4 Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.); dalej jako prawo prasowe lub pr. pras. 5 Słownik języka polskiego PWN, red. M. Szymczak, t. 3, Warszawa 1985, s. 807–808. 6 Słownik języka polskiego PWN, red. M. Szymczak, t. 2, Warszawa 1984, s. 732. 7 Ibidem, s. 945. 17 Wprowadzenie rozważań nad problematyką rozstrzygania konfliktu zasad: wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną. Znamienne jest jednak, że modele rozstrzygania konfliktu zasad nie były przedmiotem szerszych i pogłębionych rozważań sądów. Z uwagi na powyższe konieczne było skorzystanie z bogatego dorobku orzecz- niczego Bundesgerichtshof i Bundesverfassungsgericht, zwłaszcza w zakresie przeprowadzenia pogłębionej analizy modeli rozstrzygania konfliktu zasad, stanowiska sądów co do procesu ważenia i zasady proporcjonalności. Celem pracy jest ustalenie, w jaki sposób powinien być rozstrzygany konflikt zasad: wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonują- cych działalność publiczną, i jakie kryteria decydują o pierwszeństwie jednej z nich. Autorka podjęła próbę wskazania najbardziej odpowied- niego modelu dla rozstrzygnięcia wskazanego konfliktu. Jest to zagad- nienie trudne i kontrowersyjne, ponieważ obie wartości znajdują oparcie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej8 i stanowią wartości równocenne, które Konstytucja ma obowiązek chronić, a rozstrzygnięcie konfliktu prowadzi zawsze do ograniczenia jednej z tych wartości. Rozważania w tym przedmiocie zostały przeprowadzone na podstawie analizy poglądów doktryny i orzecznictwa na gruncie europejskiej konwencji praw człowieka9 oraz w prawie prywatnym na przykładzie Niemiec i Polski. Analiza zagadnienia rozstrzygania konfliktu zasad w płaszczyźnie prawnoporównawczej umożliwia w sposób pełniejszy przedstawienie omawianego zagadnienia. Wybór europejskiej konwencji praw człowie- ka jako płaszczyzny porównawczej podyktowany jest faktem, że Polska jako strona konwencji obowiązana jest do jej przestrzegania, a orzecz- nictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oddziałuje na wykład- nię i interpretację przepisów prawa krajowego. Istotnym argumentem przemawiającym za wykorzystaniem dorobku niemieckiej doktryny i judykatury jest bogata literatura przedmiotu, co umożliwiło przepro- wadzenie znacznie szerszych rozważań w zakresie metodologii rozstrzy- gania konfliktu zasad oraz kryteriów decydujących o przyznaniu pierwszeństwa wolności prasy lub prawu do prywatności w okoliczno- 8 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.); dalej jako: Konstytucja RP lub Konstytucja. 9 Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona dnia 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.); dalej jako: europejska konwencja praw człowieka, europejska konwencja lub EKPC. 18 Wprowadzenie ściach konkretnej sprawy. Dokonana analiza dostarczyła impulsów do formułowania wniosków na gruncie polskiego porządku prawnego. Należy również podkreślić, że orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie Von Hannover v. Niemcy było szeroko komentowane w doktrynie niemieckiej i wpłynęło na zmianę orzecznictwa sądów niemieckich w kwestii sposobu rozstrzy- gania konfliktu między wolnością prasy a ochroną prywatności. Sfor- mułowana przez Bundesgerichtshof i zaakceptowana przez Bundesver- fassungsgericht zmodyfikowana koncepcja rozstrzygania wskazanego konfliktu stanowi ważne tło przemyśleń i umożliwia szersze spojrzenie na zagadnienia stanowiące przedmiot dysertacji. Nie bez znaczenia jest okoliczność, że poglądy na temat rozstrzygania konfliktu między wol- nością prasy a prawem do prywatności w Niemczech są wyważone i nie stanowią rozwiązań skrajnych, przyznających z zasady przewagę wol- ności prasy, jak m.in. w państwach systemu common law – w Stanach Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii, ani maksimum ochrony prywat- ności, co jest charakterystyczne dla Francji. Istotny jest również fakt, że niemieckie ustawodawstwo i poglądy przedstawicieli doktryny tra- dycyjnie stanowią punkt odniesienia na gruncie polskiej literatury przedmiotu. Analiza problematyki rozstrzygania konfliktu zasad wymagała odwołania się do poglądów teorii i filozofii prawa, zwłaszcza do kon- cepcji teoretycznych R. Dworkina i R. Alexy ego. Obaj filozofowie w swoich pracach wiele miejsca poświęcili zagadnieniom zasad prawa, ich istoty i charakteru oraz sposobów rozwiązywania konfliktu zasad. Przeprowadzone rozważania umożliwiły przedstawienie w sposób pełniejszy problematyki będącej tematem pracy. Pozwoliły na wskazanie modelu rozstrzygania konfliktu zasad w drodze ważenia przy wykorzy- staniu zasady proporcjonalności. Analiza poglądów teoretycznopraw- nych miała więc istotne znaczenie praktyczne. Zadania, jakie postawiono pracy, sprowadzają się do: – rozważenia, czy wolność prasy i prawo do prywatności stanowią zasady, i relacji pomiędzy nimi, – przedstawienia wolności prasy jako elementu wolności wypowiedzi – wskazania zadań i funkcji prasy w społeczeństwie demokratycznym, – przedstawienia koncepcji dotyczących pojęcia i istoty prawa do prywatności oraz modeli ochrony tego prawa, 19 Wprowadzenie – ustalenia zakresu prawa do prywatności przysługującego osobom wykonującym działalność publiczną, – ustalenia, czy status osoby ma bezpośredni wpływ na zakres przy- sługującego jej prawa do prywatności, – określenia relacji terminów: „osoba wykonująca działalność pub- liczną”, „osoba pełniąca funkcję publiczną”, „osoba publiczna” i „osoba powszechnie znana”, – wskazania kryterium decydującego o pierwszeństwie wolności prasy nad ochroną prywatności osób wykonujących działalność publiczną, – sformułowania otwartego katalogu informacji, których publikacja jest uzasadniona interesem publicznym. Zakreślone zadania nie pozostają bez wpływu na strukturę pracy. Obejmuje ona łącznie siedem rozdziałów. Rozdział pierwszy został poświęcony problematyce wolności prasy i prawa do prywatności jako zasadom prawa. W tym celu zaprezentowane zostały poglądy przedsta- wicieli doktryny odnoszące się do zagadnień pojęcia, cech charaktery- stycznych i znaczenia zasad prawa. Analiza terminu „zasady prawa” dokonana została także w ujęciu teoretycznoprawnym – w poglądach R. Dworkina i R. Alexy ego. W rozdziale drugim pracy wyprowadzono zasadę wolności prasy z szerszego pojęcia wolności wypowiedzi oraz przedstawiono gwarancje wolności prasy. Autorka jest świadoma toczącej się dyskusji nad pro- blemem, czy wolność wypowiedzi zagwarantowana została konstytu- cyjnie jedynie człowiekowi czy także prasie, i w sporze stoi na stanowi- sku, że prasa jest również beneficjentem wolności wypowiedzi. Temat pracy odwołuje się jednak do wolności prasy, a nie wolności wypowiedzi prasowej, ponieważ wynika to z terminologii trwale zakorzenionej w prawie i poglądach doktryny polskiej, jak i zagranicznej oraz między- narodowej. W rozdziale drugim skonstruowano ponadto katalog uprawnień stanowiących elementy wolności wypowiedzi i wolności prasy. Niezbędne do realizacji tematu było także wskazanie zadań i funkcji prasy, czego dokonano, badając orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, sądów niemieckich i polskich. Podjęto również próbę analizy terminu „wolność prasy” na gruncie definicji legalnej sformułowanej w przepisach ustawy – Prawo prasowe. Rozdział trzeci poświęcony został prawu do prywatności. W dok- trynie i orzecznictwie nie została sformułowana definicja prywatności 20 Wprowadzenie ani prywatnej sfery życia. Wskazuje się wręcz, że nie ma ani możliwości, ani potrzeby jej tworzenia. Pojęcie prywatności jest dynamiczne, zmienne, niemożliwe do ujęcia w ramy definicji normatywnej. Podjęto jednak próbę ustalenia katalogu informacji zaliczanych do sfery życia prywatnego jednostki. Podjęto również rozważania dotyczące modelu ochrony sfery intymności, który to problem wywołuje kontrowersje zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Przedmiotem rozważań w rozdziale czwartym było to, czy status osoby wpływa bezpośrednio na zakres przysługującej jej ochrony w ramach prawa do prywatności. W literaturze przedmiotu i w orzecznictwie obserwuje się chaos termi- nologiczny wynikający z zamiennego używania terminów: „osoba wy- konująca działalność publiczną”, „osoba pełniąca funkcję publiczną”, „osoba publiczna” i „osoba powszechnie znana”. Z uwagi na powyższe konieczne było ustalenie wzajemnego stosunku pomiędzy wyżej wymie- nionymi pojęciami. Rozdział piąty został poświęcony problematyce modeli rozstrzyga- nia konfliktu zasad. Scharakteryzowano zasadę proporcjonalności od- grywającą doniosłą rolę w procesie rozstrzygania konfliktu zasad. Na- stępnie omówiono zakres obowiązywania zasady proporcjonalności nie tylko w relacjach wertykalnych, ale także horyzontalnych. Rozwa- żono wpływ i znaczenie teorii zasad R. Dworkina i R. Alexy ego na praktykę sądów w zakresie rozstrzygania konfliktu zasad. W rozdziale szóstym, na podstawie szczegółowej analizy orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, sądów niemieckich i polskich, sformuło- wano decydujące kryterium stosowane przez sądy przy ustalaniu, której z zasad – wolności prasy czy prawu do prywatności – powinien być przyznany prymat w okolicznościach konkretnej sprawy. Skatalogowano również okoliczności, które wpływają na istnienie interesu usprawiedli- wiającego ingerencję w prywatność. Ostatni rozdział – siódmy – dotyczy problematyki interesu publicz- nego jako decydującego kryterium rozstrzygania konfliktu zasad: wol- ność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną. Dokonano analizy pojęcia interesu w naukach prawnych, rozważono, czy terminy „interes publiczny” i „interes społeczny” sta- nowią synonimy i mogą być stosowane zamiennie. Następnie zbadano, w jaki sposób rozumiane jest pojęcie interesu publicznego na gruncie Konstytucji i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w świetle polskiego ustawodawstwa dotyczącego ochrony dóbr osobi- stych. Na podstawie wniosków płynących z analizy orzecznictwa Euro- 21 Wprowadzenie pejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz sądów niemieckich i polskich został sformułowany katalog informacji, za których publikacją przema- wia interes publiczny usprawiedliwiający ingerencję w prywatność osób wykonujących działalność publiczną. Publikację zamyka obszerne zakończenie, które zawiera wnioski płynące z rozważań przeprowadzonych w poszczególnych rozdziałach. Przyjęte w pracy hipotezy badawcze przedstawiają się następująco: 1. Wolność prasy i prawo do prywatności stanowią zasady prawa. 2. Prasa pełni zwłaszcza funkcję informacyjną i kontrolną. 3. Prawo do prywatności jest pojęciem dynamicznym i zmiennym, niemożliwym do ujęcia w ramy definicji normatywnej. 4. Przedmiot informacji objętych sferą życia prywatnego jest szeroko zakreślony w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Czło- wieka oraz w orzecznictwie sądów polskich, znacznie węziej rozu- miany na gruncie judykatury niemieckiej. 5. Termin „osoba wykonująca działalność publiczną” w świetle art. 14 ust. 6 pr. pras. ma szeroki zakres podmiotowy, wykraczający poza krąg osób pełniących funkcje publiczne. 6. Osobom wykonującym działalność publiczną przysługuje węższy zakres ochrony prywatności, jednakże status osoby nie stanowi samodzielnej okoliczności warunkującej zakres przysługującego jej prawa do prywatności. 7. Rozstrzygnięcie konfliktu zasad następuje w drodze ważenia zasad, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności w ograniczaniu korzy- stania z konstytucyjnych wolności i praw. 8. O dopuszczalności publikacji informacji z prywatnej sfery życia osoby wykonującej działalność publiczną na gruncie art. 14 ust. 6 pr. pras. decyduje istnienie bezpośredniego związku publikowanych informacji z działalnością publiczną danej osoby. 9. Interes publiczny stanowi decydujące kryterium rozstrzygania konfliktu: wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną. Poza zakresem rozważań pozostawiono problematykę odpowie- dzialności cywilnej i karnej z tytułu naruszenia prawa do prywatności oraz roszczeń o charakterze majątkowym i niemajątkowym. Zagadnienia te nie były niezbędne do omówienia tematu. Ponadto z uwagi na ich złożoność i obszerność kwestie te powinny być przedmiotem odrębnego opracowania. Należy również podkreślić, że tak istotne rozszerzenie 22 Wprowadzenie problematyki badawczej spowodowałoby niemożność przeprowadzenia pogłębionej analizy zagadnienia rozstrzygania konfliktu zasad. Praca została oparta na źródłach prawa polskiego i niemieckiego oraz piśmiennictwie prawniczym wskazanych porządków prawnych. Autorka w szerokim zakresie skorzystała także z orzecznictwa Europej- skiego Trybunału Praw Człowieka i doktryny analizującej unormowania europejskiej konwencji praw człowieka. Analiza dorobku judykatury Trybunału w Strasburgu i sądów niemieckich była konieczna wobec stosunkowo skromnego w tym zakresie orzecznictwa sądów polskich. Niniejsza publikacja stanowi zmodyfikowaną wersję rozprawy doktorskiej pod tym samym tytułem obronionej w marcu 2011 roku na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Praca doktorska po- wstała pod kierunkiem prof. dr hab. Joanny Sieńczyłło-Chlabicz, a jej życzliwymi recenzentami byli prof. zw. dr hab. Jacek Sobczak oraz prof. dr hab. Stanisław Bożyk. Przygotowanie pracy było możliwe dzięki przeprowadzeniu kilku kwerend bibliotecznych: w Instytucie Własności Intelektualnej, Ochrony Konkurencji i Prawa Podatkowego Max-Planck w Monachium (Max-Planck-Institut für Geistiges Eigentum, Wettbewerbs- und Steuerrecht), w Instytucie Prawa Własności Intelek- tualnej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, w Bibliotece Uniwer- sytetu Warszawskiego oraz w Bibliotece Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Ich bogate zbiory umożliwiły zebranie materiałów źródłowych, w tym niemieckiej litera- tury i orzecznictwa sądowego, i znacząco poszerzyły wykorzystaną w pracy literaturę przedmiotu. 23 Rozdział I Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa 1. Uwagi ogólne Zbadanie problematyki rozstrzygania konfliktu między wolnością prasy a ochroną prywatności nie może być zrealizowane bez określenia charakteru prawnego obu wartości. Konieczne było więc ustalenie, czy wolność prasy i prawo do prywatności można uznać za zasady prawa. Wyczerpujące omówienie terminu „zasady prawa” nie jest jednak przedmiotem niniejszej pracy, gdyż ma on już własną literaturę i trwałą konotację znaczeniową10. W związku z powyższym przedsta- wiono pojęcie, istotę i cechy charakterystyczne norm prawnych, które są uznawane za zasady prawa. Określenie pojęcia jest zadaniem trud- nym, gdyż nie jest ono definiowane w przepisach konstytucyjnych ani ustawowych. Nie ma również w doktrynie jednolitości poglądów co do pojęcia zasady prawa. Najczęściej przedstawiciele doktryny formułują ich definicję przez odwołanie się do cech charakterystycznych, 10 Zob. szerzej S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, Zasady prawa. Zagad- nienia podstawowe, Warszawa 1974; J. Oniszczuk, Zasada prawa – teoria i praktyka konstytucyjna, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie – Prawo, Warszawa 2004, z. 9, s. 21–46; T. Zalasiński, W sprawie pojęcia konstytucyjnej zasady prawa, PiP 2004, z. 8, s. 18–29; K. Osajda, Znaczenie zasad prawa dla wykładni prawa (na przykładzie prawa cywilnego) (w:) Teoria i praktyka wykładni prawa, red. P. Winczorek, Warszawa 2005, s. 261–281; A. Pułło, Z problematyki zasad prawa: idee ogólne w prawie konstytucyjnym, Prz. Sejm. 1996, nr 1, s. 9–20; B.M. Ćwiertniak, O pozadyrektywalnych (opisowych) rozumieniach „zasad prawa”, St. Praw. 1976, nr 3, s. 35–62; W. Pogasz, O legitymowaniu zasad prawa, RPEiS 1987, z. 2, s. 123–135; M. Safjan, Pojęcie i funkcje zasad prawa prywatnego (w:) W kierunku europeizacji prawa prywatnego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Rajskiemu, red. A. Brzozowski, W. Kocot, K. Michałowska, Warszawa 2007, s. 3–18. 25 Rozdział I. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa a w związku z tym podjęto próbę ustalenia katalogu cech, których spełnienie skutkuje uznaniem danej normy za zasadę prawa. Podjęcie analizy wskazanych zagadnień wymagało odwołania się do poglądów przedstawicieli teorii i filozofii prawa zajmujących się tą problematyką. Ważne miejsce wśród współczesnych filozofów prawa, którzy w swoich pracach poświęcili wiele uwagi kwestii charakteru norm prawnych, zajmują R. Dworkin i R. Alexy. Z uwagi na zakreślony w temacie obszar badawczy rozważania poświęcone koncepcjom R. Dworkina i R. Alexy ego zostały ograniczone jedynie do problemu zasad prawa, różnic w stosunku do reguł prawnych, cech charaktery- stycznych zasad i wynikających z tego skutków prawnych. Poza zakre- sem analizy pozostawiono natomiast zagadnienia wkładu tych filozofów w spór o pozytywizm prawniczy, sposób ujmowania prawa, kwestie pojęcia i obowiązywania prawa, związek między prawem a moralnością, istotę prawa, jego wymiar faktyczny i uprawomocnienie (legitymizację) prawa11. W celu właściwego zrozumienia koncepcji zasad prawa R. Dworkina konieczne było także przedstawienie w niezbędnym zakre- sie najważniejszych tez teorii reguł pierwotnych i wtórnych H.L.A. Harta. Niezbędne było rozważenie, czy koncepcje R. Dworkina i R. Ale- xy ego znajdują zastosowanie do badania konfliktu zasad na gruncie prawa polskiego. R. Dworkin jest bowiem filozofem prawa, który two- rzył w systemie common law. Stąd jego teoria wykazuje wyraźne związki z tradycją prawa zwyczajowego i odpowiada charakterystycz- 11 Zob. szerzej R. Dworkin, Imperium prawa, tłum. J. Winczorek, Warszawa 2006; R. Alexy, W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa, tłum. L. Morawski, PiP 1993, z. 10, s. 34–49; R. Alexy, O pojęciu i naturze prawa, tłum. J. Sęk, Warszawa 2006, s. 7–28; M. Pichlak, Odniesienia do prawa w ramach praktyki społecznej. Koncepcja Herberta Harta a założenie świata życia (w:) Z zagadnień teorii i filozofii prawa. W poszukiwaniu podstaw prawa, red. A. Sulikowski, Wrocław 2006, s. 101–108, 110–114; Z. Pulka, Prawo jako fakt interpretacyjny w filozofii prawa R. Dworkina, AUWr Prawo 1997, t. 262, nr 2032, s. 9–23; Z. Pulka, Hart-Dworkin – dwa warianty „wewnętrznego” postrzegania prawa, AUWr PPiA,1999, t. 42, nr 2142, s. 21–42; L. Morawski, Pozytywizm „twardy”, pozytywizm „miękki” i pozytywizm martwy, Ius et Lex 2003, nr 1, s. 321–345; S. Sykuna, Roberta Alexy ego argument z bezprawia, Ius et Lex 2003, nr 1, s. 387–399; M. Zirk-Sadowski, Wprowadzenie do filozofii prawa, Kraków 2000, s. 197–213; T. Pietrzykowski, „Miękki” pozytywizm i spór o regułę uznania (w:) Studia z filozofii prawa, red. J. Stelmach, t. 1, Kraków 2001, s. 97–108, 116–121; J. Oniszczuk, Filozofia i teoria prawa, Warszawa 2008, s. 974–979; J. Cabaj, Herberta L.A. Harta uwagi o moralności i sprawiedliwości (część I), Ius Novum 2007, nr 4, s. 97–118; J. Cabaj, Herbert L.A. Hart – uwagi o moralności i prawie (część II), Ius Novum 2008, nr 1, s. 92–113. 26 1. Uwagi ogólne nemu w tym systemie postrzeganiu prawa. Filozof ten wielokrotnie odwołuje się do praktyki orzeczniczej sądów amerykańskich i prawa amerykańskiego. Jego koncepcja ma więc wyraźny kontekst ideologicz- ny12. Ta konstatacja wymagała ustalenia, czy poglądy R. Dworkina znajdują zastosowanie do systemu prawa kontynentalnego. Analogiczne rozważania należało przeprowadzić w odniesieniu do poglądów R. Alexy ego. Tytuł dzieła R. Alexy ego Theorie der Grundrechte, w którym niemiecki filozof prawa podejmuje rozważania dotyczące rozstrzygania konfliktu zasad, może sugerować, że ujęta tam tematyka odnosi się wyłącznie do niemieckich praw podstawowych wyrażonych w Grundgesetz13. W konsekwencji konieczne było zbadanie, czy teoria R. Alexy ego może mieć zastosowanie w praktyce stosowania prawa przez sądy polskie. Następstwem powyższych rozważań będzie sformu- łowanie odpowiedzi na pytanie, czy wolność prasy i prawo do prywat- ności mogą być zakwalifikowane do zasad prawa w rozumieniu poglą- dów teoretycznoprawnych. W celu określenia charakteru zasad konieczne było również zbada- nie i przyporządkowanie wolności prasy i prawa do prywatności do katalogu praw lub wolności konstytucyjnych. Właściwa kwalifikacja pozwoliła na wskazanie, jakie obowiązki – negatywne czy również po- zytywne – spoczywają na organach państwa w celu zapewnienia ochrony tych praw. Zadanie to jest tym trudniejsze, że w praktyce po- jęcia te są używane zamiennie, często niezgodnie z ich rzeczywistym charakterem. Starając się dokonać możliwie precyzyjnego ustalenia treści obu pojęć, należy omówić różnice między wolnościami a prawami konstytucyjnymi oraz obowiązki państwa w odniesieniu do obu tych kategorii. Na podstawie przeprowadzonych rozważań został określony charakter przepisów konstytucyjnych stanowiących gwarancję ochrony wolności prasy i prawa do prywatności. 12 Z. Pulka, Prawo jako fakt interpretacyjny..., s. 9–10, 21–22; M. Dybowski, Ronalda Dworkina koncepcja zasad prawa, RPEiS 2001, z. 3, s. 114. 13 Niemiecka ustawa zasadnicza – Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland z dnia 23 maja 1949 r., (BGBl. S.1), ostatnio zmieniona ustawą z dnia 21 lipca 2010 r. (BGBl. I S. 944), dalej jako: Grundgesetz lub GG. 27 Rozdział I. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa 2. Pojęcie, charakter prawny i znaczenie zasad prawa w świetle polskiej doktryny W polskim piśmiennictwie prawniczym termin „zasada prawa” nie doczekał się dotąd jednolitej definicji. Trafnie podkreśla A. Pułło, że jest „niebywałym paradoksem, że to, co jest uważane za fundament prawa, jest tak różne w opiniach uczonych, a zapewne także w wyobra- żeniach praktyków”14. Pewną próbę sformułowania całościowej definicji zasad prawa na podstawie poglądów przedstawicieli doktryny podjął K. Osajda, wskazując, że są one „normami (elementami systemu nor- matywnego pozytywnego), które przez swoją obecność w systemie prawa i szczególną rolę, jaką mają do odegrania (nośnik aksjologii), powinny wpływać na konstruowanie innych norm w trakcie ustalania ich treści na etapie wykładni systemowej”15. Powyższa definicja sygna- lizuje, że Autor odwołuje się w niej do roli i znaczenia zasad przy ich definiowaniu. Do podobnych wniosków prowadzi analiza poglądów przedstawicieli doktryny, którzy również podejmują starania o sformu- łowanie definicji tego terminu. Można wyprowadzić wniosek, że w formułowanych pojęciach główny nacisk jest położony na cechy charakterystyczne oraz znaczenie i szczególną rolę, jaką odgrywają za- sady w systemie prawa. Widoczne jest to między innymi w poglądach S. Wronkowskiej, M. Zielińskiego i Z. Ziembińskiego16, J. Oniszczuka17, K. Osajdy18 czy T. Zalasińskiego19. Z. Ziembiński w monografii Zasady prawa. Zagadnienia systemowe wyróżnił trzy konstytutywne cechy zasad prawa, którymi są: – wiążąca moc prawna, – nadrzędność w stosunku do innych norm systemu prawnego oraz – szczególna rola w systemie prawnym20. 14 A. Pułło, Z problematyki zasad..., s. 10–11. 15 K. Osajda, Znaczenie zasad prawa..., s. 267. 16 Z. Ziembiński, Moc wiążąca „zasad prawa” (w:) S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, Zasady prawa..., s. 69–72. 17 J. Oniszczuk, Zasada prawa..., s. 24. 18 K. Osajda, Znaczenie zasad prawa..., s. 267. 19 T. Zalasiński, W sprawie pojęcia..., s. 19–20. 20 Z. Ziembiński, Moc wiążąca..., s. 54, 64–72. 28 2. Pojęcie, charakter prawny i znaczenie... Podobne kryteria świadczące o „zasadniczym” charakterze norm prawnych wskazuje J. Wróblewski, wyróżniając jednak cztery, a nie trzy cechy. Są to: – miejsce normy w hierarchicznej strukturze systemu prawa, – stosunek normy do innych norm systemu prawa i nadrzędność – rola normy w konstrukcji prawnej oraz – ocena celu, zadań i funkcji normy, czyli szczególna doniosłość treściowa, społeczna21. Powyższe stanowiska przedstawicieli doktryny, mimo różnic w wyodrębnianiu trzech lub czterech cech, są spójne i dają się sprowa- dzić do trzech głównych cech określających charakter zasad. Wydaje się, że cechy te w sposób właściwy i pełny pozwalają na zrozumienie charakteru i znaczenia zasad prawa w systemie prawnym, przyczyniając się do wyjaśnienia ich pojęcia. Do cech wyróżniających zasady spośród innych norm prawnych należą: 1) wiążący charakter, 2) nadrzędność nad innymi normami w porządku prawnym oraz 3) szczególna rola, jaką odgrywają w systemie prawa. Ad 1) Wiążący charakter zasad prawa przejawia się najczęściej w tym, że dana zasada została expressis verbis wyrażona w tekście prawnym. Może również wynikać stąd, że określona zasada daje się odtworzyć z tekstu prawnego22 lub opiera się na niespornej doktrynie prawnej, która uznaje zasadę za obowiązującą, przy jednoczesnym braku przepisów wykluczających obowiązywanie danej zasady w określonym systemie prawnym23. Ad 2) Nadrzędność zasad prawa może się wyrażać w wyższej pozycji hierarchicznej w systemie prawa, w szczególności w przypadku zasad 21 J. Wróblewski, System prawa (w:) W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986, s. 399; T. Zalasiński, W sprawie pojęcia..., s. 19; zob. również J. Oniszczuk, Zasada prawa..., s. 25–26. 22 Z. Ziembiński, Moc wiążąca..., s. 54. 23 S. Wronkowska, System prawny a porządek prawny (w:) S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 2001, s. 187; S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005, s. 110; A. Pułło, Z problematyki zasad..., s. 12. Szerzej na temat uzasadnienia wiążącej mocy zasad prawa zob. W. Pogasz, O legi- tymowaniu zasad..., s. 123–135. 29 Rozdział I. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa prawnych sformułowanych w Konstytucji24. Uznaje się, że dla kwalifi- kowania danej normy jako zasady prawnej pomocna jest pozycja, jaką zajmuje w hierarchii źródeł prawa akt prawny, w którym dana norma jest zawarta, oraz pozycja w systematyce danego aktu prawnego – m.in. umieszczenie na początku aktu, w części ogólnej lub zasadach ogól- nych25. Zasada może mieć również pozycję hierarchicznie wyższą z uwagi na doniosłość nakazów społecznych w niej zawartych, legity- mowanie się silnym uzasadnieniem aksjologicznym, szerszy zakres za- stosowania i normowania przejawiający się w stopniu ogólności normy w odniesieniu do zakresów zwykłych norm prawnych26. Ad 3) Zasady są uznawane za normy postępowania cechujące się wyjątkową doniosłością pozwalającą uznać je za szczególnie ważne dla określonej osoby lub w określonym zakresie27. Przyjmuje się, że donio- słość zasad przejawia się w tym, że są one szczególnie istotne z jakiegoś punktu widzenia. W prawoznawstwie panuje zgodność, że w tym zna- czeniu chodzi przede wszystkim o społeczną doniosłość zasady28. Rola zasad jest sprowadzana do funkcji wytycznych i drogowskazów pomoc- nych w systemie regulacji prawnych. Podkreśla się również, że zasady reprezentują idee poszczególnych grup norm, stanowiąc ich uogólnienie, coś „wystawione przed nawias”29. Wybitnie doniosłe znaczenie zasad konstytucyjnych jest widoczne zarówno w stosunku do pozostałych norm konstytucyjnych, jak i całego systemu prawa”30. Szczególna rola zasad prawa w danym systemie prawnym realizuje się przez wyznaczanie kierunku działań prawodawczych oraz wyznaczanie kierunku stosowa- nia prawa i interpretacji jego przepisów. Zasady wskazują wartości, które należy osiągnąć w drodze uchwalanych aktów prawnych, jak też 24 S. Bożyk, Konstytucja jako podstawowe źródło prawa konstytucyjnego (w:) Prawo konstytucyjne, red. M. Grzybowski, Białystok 2008, s. 45. 25 S. Wronkowska, Sposoby formułowania „zasad prawa” w tekstach prawniczych i ich interpretacja jako norm postępowania (w:) S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziem- biński, Zasady prawa..., s. 96–97. 26 Z. Ziembiński, Moc wiążąca..., s. 64–69; Z. Pulka, Podstawy prawa, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2008, s. 48; M. Safjan, Pojęcie i funkcje zasad..., s. 10–11. 27 M. Korycka, Zasady prawa, Jurysta 2007, nr 8, s. 4. 28 M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 37. 29 J. Oniszczuk, Zasada prawa..., s. 24. 30 T. Zalasiński, W sprawie pojęcia..., s. 21–22. 30 2. Pojęcie, charakter prawny i znaczenie... wyznaczają sposób napełniania treścią klauzul generalnych31. Tym sa- mym harmonizują porządek prawny przez zapewnienie spójności ak- sjologicznej oraz jednolitości wykładni i stosowania prawa32. Odgrywają istotną rolę przy wykładni prawa i w tym przejawia się celowość i ko- nieczność ich funkcjonowania33. Celem zasad jest także uelastycznienie systemu prawa i usuwanie luk prawnych w nim występujących34. Po- nadto zasady konstytucyjne wyznaczają kierunek interpretacji i stoso- wania norm prawnych o bardziej szczegółowym charakterze w ten sposób, aby nadać im możliwie najbardziej pełny zakres realizacji35. Jednocześnie zasady prawa są wyrazem wartości będących fundamentem danych regulacji prawnych, stanowią więc normatywną postać wartości, określony nośnik aksjologii36. Wartości wprowadzane do systemu prawa przybierają normatywną postać zasad37. Przez zasady prawa wartości uzyskują więc wiążącą prawnie moc38. W doktrynie prezentowane jest również stanowisko, że zasady prawa nie są jeszcze jednym rodzajem norm, lecz stanowią postać zbioru elementów należących do kategorii wartości jako odmiennej kategorii ontologicznej39. Nie można odmówić słuszności temu stanowisku. Zasady stanowią wyraz i wskazanie określonych wartości, które powinny zostać urzeczywistnione. Aspekt ten jest dostrzegany również przez przedstawicieli doktryny. Między innymi K. Osajda podkreśla, że zasady są nośnikiem aksjologii40. 31 Z. Ziembiński, Moc wiążąca..., s. 69–72; S. Wronkowska, System prawny a porzą- dek prawny..., s. 188; S. Wronkowska, Charakter prawny klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) (w:) Zasada demokratycz- nego państwa prawnego w Konstytucji RP, red. S. Wronkowska, Warszawa 2006, s. 118–119. Zob. również Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2004, s. 16, który wskazuje na szczególną rolę zasad prawa cywilnego. 32 S. Wronkowska, System prawny a porządek prawny..., s. 188; Z. Pulka, Podstawy prawa..., s. 49. 33 M. Safjan, Pojęcie i funkcje zasad..., s. 3, 10. 34 J. Oniszczuk, Zasada prawa..., s. 26; M. Safjan, Pojęcie i funkcje zasad..., s. 10. 35 L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2004, s. 43. 36 M. Safjan, Pojęcie i funkcje zasad..., s. 10; M. Safjan, Zasady prawa prywatnego (w:) System Prawa Prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, War- szawa 2007, s. 270; L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne..., s. 42; M. Kordela, Zasady prawa jako normatywna postać wartości, RPEiS 2006, z. 1, s. 50. 37 M. Kordela, Zasady prawa..., s. 41–42, 51. 38 Ibidem, s. 48. 39 Ibidem, s. 41. 40 K. Osajda, Znaczenie zasad prawa..., s. 267. 31 Rozdział I. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa O charakterze danej normy jako zasady mogą świadczyć także inne przesłanki, takie jak np. zakres zastosowania zasady prawa oraz sposób jej sformułowania w tekście prawnym. Nie są to jednak cechy o charak- terze decydującym. Różnice między zasadami prawa a zwykłymi nor- mami wyrażają się między innymi w różnym zakresie zastosowania obu norm. W przypadku zwykłych norm prawnych zakres ten jest za- zwyczaj jasno i precyzyjnie określony, natomiast w odniesieniu do zasad nie jest on sformułowany wyraźnie41. Intencją prawodawcy w takim ujmowaniu zasad nie jest jednak objęcie dyspozycją normy jak najszer- szego zakresu sytuacji42. Budowa normy prawnej w postaci zasady wy- nika z roli zasad w systemie prawa, która nie polega na wyznaczaniu określonego zachowania się podmiotów w formie nakazów i zakazów, lecz na wprowadzeniu obowiązku realizacji określonych w nich warto- ści43. O charakterze danego przepisu jako zasady prawa może decydować także sposób wyrażenia tej zasady w tekście przepisu. Nie jest to czynnik decydujący, gdyż o charakterze danej normy prawnej jako zasady decy- duje jej treść, a nie formuła słowna, niemniej może się ona okazać po- mocna. Zasada prawa może być sformułowana jako wypowiedź o cha- rakterze oceny preferencyjnej, wyrażającej wysoką wartość jakiegoś dobra, które ma być chronione przez prawo44. W ten sposób prawodaw- ca wskazuje postulowane stany rzeczy, do których realizacji należy zmierzać lub którym trzeba dawać pierwszeństwo. Zasady prawne mogą być wyrażone również przez formułowanie dyrektyw nakazują- cych osiąganie określonych stanów w życiu społeczno-politycznym, ujętych skrótowo w zapisie redakcyjnym wyrażającym zasadę prawną45. Istotne znaczenie dla systemu prawa mają konstytucyjne zasady prawa. Zgodnie z dominującym w piśmiennictwie poglądem są to te normy prawne zawarte w Konstytucji, które odznaczają się szczególną wagą i doniosłością w stosunku do pozostałych norm konstytucyjnych i całego systemu prawa oraz wyznaczają kierunek interpretacji i wykład- ni pozostałych norm systemu prawa46. Szczególny nacisk położony jest na istotną rolę tych zasad – regulują one najważniejsze kwestie ustrojo- 41 Z. Pulka, Podstawy prawa..., s. 46; M. Safjan, Zasady prawa prywatnego..., s. 272. 42 M. Kordela, Zasady prawa..., s. 51. 43 Ibidem, s. 47. 44 S. Wronkowska, Sposoby formułowania..., s. 99–101. 45 Ibidem, s. 98–99. 46 T. Zalasiński, W sprawie pojęcia..., s. 20, 21–22; M. Korycka, Zasady..., s. 3, 5. 32 2. Pojęcie, charakter prawny i znaczenie... we oraz fundamentalne prawa i wolności człowieka, stanowią podstawę wykładni ustaw w zgodzie z konstytucją i wpływają na konstruowanie innych norm w drodze wykładni systemowej47. Przez wartości treściowe, które przekazują, stanowią również środek służący stabilizacji systemu prawa w dobie powszechnej inflacji prawa i niezwykle szczegółowej regulacji aktów normatywnych48. M. Safjan reprezentuje stanowisko, że wśród samych zasad konstytucyjnych można wyodrębnić różne ich typy. Wyróżnia on zasady wyznaczające wartości naczelne, nadrzędne w stosunku do całego systemu prawa, oraz zasady dotyczące poszcze- gólnych kategorii stosunków prawnych regulowanych przez konkretne gałęzie prawa. W pierwszej grupie znajdują się m.in. zasady demokra- tycznego państwa prawnego, ochrony godności każdej osoby, wolności i równości. Do drugiej grupy zasad należą zasady ochrony dóbr osobi- stych (w tym prywatności) oraz wolności wypowiedzi, które są przed- miotem niniejszej pracy. Zawarte w normach konstytucyjnych zasady pełnią funkcję dyrektyw ustawodawczych oraz stanowią podstawę do rekonstruowania dyrektyw interpretacyjnych istotnych na etapie stoso- wania i wykładni prawa, zwłaszcza przy wykładni funkcjonalnej49. Podobnie jak M. Safjan na szczególną rolę zasad ustrojowych zwraca uwagę Z. Witkowski50. Określa je jako kardynalne, najbardziej podstawowe, charakteryzujące się szczególną doniosłością rozstrzygnię- cia pochodzące od twórcy Konstytucji, pewne idee przewodnie ustawy zasadniczej. Przesądzają one o charakterze ustroju państwa i o systemie jego władzy, dotyczą wolności i praw jednostki, ochrony Konstytucji. Autor wskazuje jednocześnie na ich szczególną rolę. Mimo jednakowej – najwyższej – mocy prawnej wszystkich postanowień konstytucyjnych te stanowiące zasady ustrojowe charakteryzują się wyższym stopniem ważności. Zasady ustrojowe tworzą reguły interpretacyjne pomocne przy normowaniu i wykładni podstawowych wolności i praw obywate- 47 K. Osajda, Znaczenie zasad prawa..., s. 265, 267. 48 Ibidem, s. 280. Zob. również J. Oniszczuk, Zasada prawa..., s. 23; M. Korycka, Zasady..., s. 5. 49 M. Safjan, Pojęcie i funkcje zasad..., s. 9. 50 Z. Witkowski, Wybrane zasady ustroju Rzeczypospolitej (w:) Prawo konstytucyjne, red. Z. Witkowski, Toruń 2009, s. 61. Zob. również M. Granat, Konstytucyjne zasady ustroju. Pojęcie „zasad naczelnych” (w:) Polskie prawo konstytucyjne, red. W. Skrzydło, Lublin 2008, s. 104. 33 Rozdział I. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa la51. Szczególna doniosłość tych norm jest uwarunkowana tym, że są one podstawą innych norm konstytucyjnych, określają cechy danej instytucji oraz wyrażają podstawowe wartości konstytucyjne52. 3. Teoretycznoprawne koncepcje zasad prawa w poglądach H.L.A. Harta, R. Dworkina i R. Alexy ego Zasady prawa stanowią przedmiot rozważań nie tylko w poglądach piśmiennictwa, ale również w teorii i filozofii prawa. W tym zakresie najbardziej reprezentatywne są poglądy R. Dworkina wyrosłe na gruncie krytyki pozytywizmu prawniczego w wersji H.L.A. Harta oraz stanowisko R. Alexy ego. Przedstawienie poglądów wyżej wymienionych Autorów wymaga uczynienia zastrzeżenia, że z uwagi na niefilozoficzną tematykę pracy zaprezentowanie tych poglądów – co do zasady – będzie możliwe jedynie w sposób zawężony na potrzeby prowadzonych roz- ważań. Wśród wyżej wymienionych filozofów chronologicznie najwcze- śniejszą pracą, w której znalazły się rozważania na temat charakteru norm prawnych wchodzących w skład systemu prawa, było dzieło H.L.A. Harta Pojęcie prawa, wydane po raz pierwszy w 1961 r. Polemikę z jego poglądami podjął R. Dworkin w pracy Biorąc prawa poważnie. W drugim wydaniu dzieła H.L.A. Harta, które ukazało się w 1994 r.53, już po jego śmierci, przygotowujący je do druku autorzy – Penelope A. Bulloch i Joseph Raz – uwzględnili w Posłowiu rozważania H.L.A. Harta, który ustosunkował się tam do zarzutów R. Dworkina. Dla właściwego zrozumienia koncepcji R. Dworkina i wprowadzo- nego przez niego podziału na zasady i reguły prawa konieczne jest przedstawienie – w niezbędnym zakresie i wskutek tego w uproszczeniu – najważniejszych tez koncepcji H.L.A. Harta. Z rozmysłem odstąpiono od szerszej analizy poglądów H.L.A. Harta, jego definicji pojęcia prawa, 51 W. Zakrzewski, Podstawowe wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela (w:) Polskie prawo konstytucyjne..., red. W. Skrzydło, s. 163. 52 M. Granat, Konstytucyjne zasady..., s. 104. 53 H.L.A. Hart, The Concept of Law, 2nd ed. (with a Postscript edited by Penelope A. Bulloch and Joseph Raz); polskie wydanie: H.L.A. Hart, Pojęcie prawa, tłum. J. Woleń- ski, Warszawa 1998. 34 3. Teoretycznoprawne koncepcje zasad... poglądów na temat stosunku prawa i moralności54 oraz uznania go (bądź nie) za przedstawiciela tzw. miękkiego pozytywizmu prawnicze- go55. Podjęte rozważania będą natomiast skoncentrowane na jego koncepcji reguły jako centralnego pojęcia dla prawa. 3.1. Koncepcja reguł pierwotnych i wtórnych H.L.A. Harta H.L.A. Hart w swojej pracy Pojęcie prawa dokonał rozróżnienia reguł, dzieląc je na reguły pierwotne (primary rules) i wtórne (secondary rules)56, zwane również regułami pierwszego i drugiego stopnia57. Zgodnie z poglądem H.L.A. Harta przez reguły pierwotne, tzw. pierwot- ne reguły obowiązku58, ludzie niezależnie od swojej woli są zobowiązani do czynienia jednych rzeczy bądź do powstrzymywania się od innych59. Z kolei reguły wtórne są sposobem na stwierdzenie obowiązywania reguł pierwotnych, ich wprowadzenia, zmiany i eliminacji z systemu prawa oraz ustalenia ich naruszenia60. H.L.A. Hart wyróżniał reguły uznania (rules of recognition), zmiany (rules of change) i orzekania (rozsądzania – rules of adjudication)61. Reguły wtórne co do zasady są 54 Zob. szerzej J. Cabaj, Herberta L.A. Harta uwagi..., s. 97–118; J. Cabaj, Herbert L.A. Hart – uwagi..., s. 92–113. 55 L. Morawski, Pozytywizm „twardy”..., s. 319–345. L. Morawski wskazuje, że koncepcja pozytywizmu „miękkiego” oznacza de facto „wycofanie się pozytywistów z większości tych twierdzeń, które składają się na twardy rdzeń ich doktryny, a tym samym przyznanie, że twierdzenia te są fałszywe” (s. 324). L. Morawski podkreśla również, że ów problem tożsamości prowadzi do utraty istoty przez pozytywizm, a w praktyce do jego obalenia, stąd nazywa go pozytywizmem martwym. Zob. również T. Pietrzykowski, „Miękki” pozytywizm..., s. 97–99. 56 H.L.A. Hart, Pojęcie prawa, s. 47, gdzie Hart rozróżnia przepisy nakładające „powinności” i „obowiązki” oraz dostarczające sposobów realizacji dążeń przez przyznanie możności prawnych. Zob. ibidem, s. 58, 67, 75, wskazujące na rozróżnienie reguł podob- nych do nakazów oraz reguł przyznających możności. 57 Z. Pulka, Hart-Dworkin..., s. 28. 58 H.L.A. Hart, Pojęcie prawa, s. 133. 59 Ibidem, s. 116. 60 Ibidem, s. 116–117. 61 Ibidem, s. 134–137. Reguły uznania dostarczają kryteriów obowiązywania prawa, determinują, czy dana reguła jest częścią obowiązującego systemu prawnego, oraz wy- znaczają procedurę tworzenia prawa. Reguły zmiany wskazują sposoby i formy ustana- wiania, zmiany i uchylania reguł. Natomiast reguły orzekania określają krąg podmiotów i procedurę właściwą do rozstrzygania o naruszeniu reguł pierwotnych. Zob. szerzej 35 Rozdział I. Wolność prasy i prawo do prywatności jako zasady prawa „pasożytnicze” względem reguł pierwotnych, a ich zadanie polega na uzupełnieniu i operowaniu na regułach pierwotnych62. W zakresie prowadzonych dalszych rozważań pozostaje jedynie reguła orzekania, jako dostarczająca odpowiedzi na pytanie, czy jakaś reguła pierwotna została naruszona, oraz nadająca kompetencje sądownicze. W ten sposób zastosowanie reguły orzekania prowadzi do odpowiedzi na py- tanie, w jaki sposób można rozstrzygnąć konflikt między regułami pierwotnymi. Za takie bowiem należy według tej koncepcji uznać wol- ność prasy i prawo do prywatności. W praktyce orzekania niejednokrotnie pojawiają się sytuacje, gdy nie można jasno i bez wątpliwości stwierdzić, którą regułę pierwotną należy zastosować. Jest całkowicie wykluczone, aby w sposób wyczer- pujący można było przewidzieć wszystkie potencjalne przypadki. Zawsze mogą zaistnieć takie okoliczności, gdy orzekanie nie będzie się sprowa- dzać do jednoznacznego stwierdzenia, pod którą regułę podpada dane zachowanie. H.L.A.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: