Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00117 009833 7515937 na godz. na dobę w sumie
Wolność zrzeszania się w Polsce - ebook/pdf
Wolność zrzeszania się w Polsce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 251
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-2550-175-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podana w przystępny i przejrzysty sposób wiedza zawarta w podręcznikach z serii 'Akademia Prawa' pozwala na korzystanie z tych książek nie tylko studentom prawa, ale i studentom innych wydziałów.

W pozycji 'Wolność zrzeszania się w Polsce' kompleksowo omówiono status prawny obecnie występujących form zrzeszania się (na tle umów międzynarodowych, Konstytucji RP oraz odpowiednich ustaw), takich jak: partie polityczne, stowarzyszenia (także stowarzyszenia o statusie specjalnym), kościoły i związki wyznaniowe, związki zawodowe, organizacje pracodawców, fundacje oraz samorządy zawodowe i gospodarcze.

Publikacja ta będzie przydatna osobom wykonującym prawnicze - sędziom, adwokatom, radcom prawnym, jak również przedstawicielom doktryny prawa konstytucyjnego oraz dziennikarzom.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Akademia Prawa Akademia Prawa Akademia Prawa Podana w przystępny i przejrzysty sposób wiedza zawarta w podręcznikach z serii „Akademia Prawa” pozwala na korzystanie z tych książek nie tylko studentom prawa, ale i studentom innych wydziałów. W pozycji „Wolność zrzeszania się w Polsce” kompleksowo omówiono status prawny obecnie występujących form zrzeszania się (na tle umów międzynarodowych, Konstytucji RP oraz odpowiednich ustaw), takich jak: partie polityczne, stowarzyszenia (także stowarzyszenia o statusie specjalnym), kościoły i związki wyznaniowe, związki zawodowe, organizacje pracodawców, fundacje oraz samorządy zawodowe i gospodarcze. Publikacja ta będzie przydatna osobom wykonującym zawody prawnicze – sędziom, adwokatom, radcom prawnym, jak również przedstawicielom doktryny prawa konstytucyjnego oraz dziennikarzom. Autorzy – dr Stanisław Bułajewski, prof. dr hab. Marek Chmaj, Paweł Groński, dr Joanna Juchniewicz, Marcin Kazimierczuk, Dobrochna Ossowska, Bogna Przybyszewska-Szter. ę i s a i n a z s e z r z ć ś o n l o W e c s l o P w pod red. Marka Chmaja Wolność zrzeszania się w Polsce ) . d e r ( j a m h C www.sklep.beck.pl, e-mail: dz.handlowy@beck.pl http://www.beck.pl, tel.: 022 31 12 222, fax: 022 33 77 601 ISBN 978-83-255-0175-4 Cena 39,00 zł Wydawnictwo C. H. Beck Akademia Prawa Wolnoœæ zrzeszania siê w Polsce W sprzeda¿y: Robert Kêdziora OGÓLNE POSTÊPOWANIE ADMINISTRACYJNE Akademia Prawa Tomasz Szewc PUBLICZNOPRAWNA OCHRONA INFORMACJI Akademia Prawa Jacek Barcik, Tomasz Srogosz PRAWO MIÊDZYNARODOWE PUBLICZNE Akademia Prawa Tadeusz Wid³a, Dorota Zienkiewicz LOGIKA, wyd. 2 Akademia Prawa Matthias Herdegen PRAWO EUROPEJSKIE, wyd. 2 Akademia Prawa Adam Doliwa PRAWO SPADKOWE Akademia Prawa Piotr Pogonowski POSTÊPOWANIE ZABEZPIECZAJ¥CE I EGZEKUCYJNE Akademia Prawa www.sklep.beck.pl Wolnoœæ zrzeszania siê w Polsce pod red. Marka Chmaja Autorzy: Stanis³aw Bu³ajewski Marek Chmaj Pawe³ Groñski Joanna Juchniewicz Marcin Kazimierczuk Dobrochna Ossowska Bogna Przybyszewska-Szter Wydawnictwo C. H. Beck Warszawa 2008 Autorami poszczególnych rozdzia³ów s¹: Stanis³aw Bu³ajewski – 9 Marek Chmaj – 1, 2, 3 Pawe³ Groñski – 7 Joanna Juchniewicz – 4 Marcin Kazimierczuk – 6 Dobrochna Ossowska – 8 Bogna Przybyszewska-Szter – 5 Redakcja: Joanna Cybulska © Wydawnictwo C. H. Beck 2008 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Gen. Zaj¹czka 9, 01–518 Warszawa Sk³ad i ³amanie: DTP Service Drukarnia: Wers Design Sp. z o.o., Chmielniki 6 ISBN 978-83-255-0175-4 Spis treści s. Nb Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI Rozdział 1. Prawnomiędzynarodowe i konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Wolność zrzeszania się w umowach międzynarodowych . . . . . . . . . . . . . . § 2. Konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Aspekt porównawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Unormowania poprzednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Wolność zrzeszania się w Konstytucji z 2.4.1997 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2. Partie polityczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Konstytucyjna wolność tworzenia partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Pojęcie partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Systemy tworzenia partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Tworzenie partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 5. Członkostwo w partiach politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Formy i przesłanki członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Apartyjność, apolityczność, zawieszenie członkostwa lub działalności w partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 6. Struktura i zasady działania partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Struktura wewnętrzna partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Zasady działania partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 7. Finansowanie partii politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1. Jawność finansowania partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.2. Źródła finansowania partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.3. Subwencje i dotacje z budżetu państwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.4. Fundusz Ekspercki oraz Fundusz Wyborczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5. Sprawozdania finansowe partii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1 6 6 9 10 15 15 18 19 21 28 28 1 8 8 10 11 19 25 27 32 51 51 56 31 65 37 65 37 69 39 88 47 88 47 50 94 55 104 57 108 61 118 V Spis treści s. Nb 63 123 7.6. Opodatkowanie partii politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 124 § 8. Delegalizacja i likwidacja partii politycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 124 8.1. Delegalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 138 8.2. Likwidacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 75 147 § 1. Podstawy ustawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 150 § 2. Tworzenie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 162 § 3. Stowarzyszenia zwykłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 164 § 4. Nadzór nad stowarzyszeniami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 169 § 5. Finanse i majątek stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 171 § 6. Likwidacja stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. Stowarzyszenia o statusie specjalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 89 174 § 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 176 § 2. Polski Czerwony Krzyż . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Polski Związek Działkowców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 191 § 4. Polski Związek Łowiecki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 198 Rozdział 5. Kościoły i związki wyznaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 § 1. Zagadnienia wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 206 § 2. Podstawy konstytucyjne wolności sumienia i wyznania . . . . . . . . . . . . . . . . 107 211 § 3. Istota wolności sumienia i wyznania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 220 § 4. Tworzenie i funkcjonowanie kościołów i związków wyznaniowych . . . . . . 115 227 § 5. Zakończenie działalności związku wyznaniowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 240 § 6. Stan organizacyjny kościołów i związków wyznaniowych . . . . . . . . . . . . . . 124 244 Rozdział 6. Wolność zrzeszania się w związkach zawodowych . . . . . . . . . . . . . 127 § 1. Funkcje związków zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 246 § 2. Wolność związkowa a prawo związkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 250 § 3. Zobowiązania międzynarodowe III RP w zakresie wolności zrzeszania się w związkach zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3.1. Wolność koalicji w świetle prawa międzynarodowego uniwersalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 252 3.2. Dokumenty przyjęte przez Międzynarodową Organizację Pracy. . . . . . 132 255 3.3. Wolność koalicji w świetle prawa europejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 258 § 4. Przegląd unormowań wolności zrzeszania się w związkach zawodowych 251 w polskich konstytucjach do 1997 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 261 § 5. Podstawy wolności zrzeszania się w związkach zawodowych w Konstytucji RP z 2.4.1997 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 266 § 6. Konstytucyjny zakres ograniczenia wolności zrzeszania się w związkach zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 271 § 7. Gwarancje wolności koalicji w ustawie z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 278 7.1. Zakres podmiotowy wolności koalicji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 278 7.2. Zakładanie związków zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 286 7.3. Rejestracja związków zawodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 292 § 8. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 295 Rozdział 7. Organizacje pracodawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 § 1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 296 § 2. Podstawy prawne funkcjonowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 297 VI Spis treści s. Nb § 3. Zasady tworzenia organizacji pracodawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 309 § 4. Zadania i uprawnienia organizacji pracodawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 313 § 5. Organizacje pracodawców w Polsce na przykładzie wybranych podmiotów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 323 5.1. Konfederacja Pracodawców Polskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 323 5.2. Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych „Lewiatan”. . . . . . . . 174 325 5.3. Związek Rzemiosła Polskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 327 5.4. Business Centre Club – Związek Pracodawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 329 Rozdział 8. Fundacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 § 1. Istota i pojęcie fundacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 331 § 2. Cele fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 334 § 3. Fundacja prowadząca działalność pożytku publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . 182 336 § 4. Podmioty uprawnione do powołania fundacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 338 § 5. Przedstawicielstwa fundacji zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 342 § 6. Statut i nazwa fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 343 § 7. Majątek fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 344 § 8. Zasady, formy i zakres działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 346 § 9. Połączenie fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 351 § 10. Nadzór nad działalnością fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 352 § 11. Zmiany celu lub statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 354 § 12. Działalność gospodarcza fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 355 § 13. Likwidacja fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 358 Rozdział 9. Samorządy zawodowe i gospodarcze jako samorządy specjalne . . 201 § 1. Istota samorządów specjalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 359 § 2. Samorządy zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 366 2.1. Samorządy zawodów prawniczych i pokrewnych . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 368 2.1.1 Samorząd adwokacki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 368 2.1.2 Samorząd radcowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 370 2.1.3. Samorząd notarialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 374 2.1.4. Samorząd komorniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 377 2.1.5. Samorząd kuratorów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 378 2.1.6. Quasi samorząd zawodowy sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 379 2.2. Samorządy zawodów medycznych i pokrewnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 380 2.2.1. Samorząd lekarzy i lekarzy dentystów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 380 2.2.2. Samorząd lekarzy weterynarii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 384 2.2.3. Samorząd aptekarski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 388 2.2.4. Samorząd pielęgniarek i położnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 389 2.2.5. Samorząd diagnostów laboratoryjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 390 2.2.6. Samorząd psychologów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 391 2.3. Samorząd zawodów technicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 392 2.3.1. Samorząd architektów, inżynierów budownictwa i urbanistów . 221 392 2.3.2. Samorząd rzeczników patentowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 393 2.3.3. Samorząd biegłych rewidentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 394 2.3.4. Samorząd doradców podatkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 395 § 3. Samorządy gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 396 3.1. Izby gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 398 3.2. Samorząd gospodarczy rzemiosła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 400 3.3. Samorząd rolniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 402 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 VII Wstęp Swoboda zrzeszania się stanowi niezwykle ważny element pośród praw i wol- ności politycznych. Jest ucieleśnieniem ludzkich dążeń do wspólnego realizowania określonych celów, działania na rzecz określonej sprawy, idei. Jej geneza wiąże się ze schyłkiem XVIII w. i przemianami jakie przyniosła Wielka Rewolucja Francuska. Wtedy to ustawodawca zaczął „dostrzegać” tworzenie i funkcjonowanie różnych form zrzeszania się, stopniowo zaczynając ich formalizację. W drugiej połowie XIX w. swoboda zrzeszania się trafiła do systemów prawnych zdecydowanej więk- szości państw europejskich¹. Przynależność do różnych dobrowolnych organizacji i działalność w nich sta- nowi przejaw indywidualności człowieka, przyczynia się do jego samorealizacji, podkreśla wolność i niezależność od państwa. Funkcjonowanie wszelkiego typu zrzeszeń, opierających się na dobrowolnej, nakierowanej nie na osiągnięcia docho- du, pracy ich członków, służących nie tylko zaspokojeniu prywatnych celów, ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia statusu prawnego jednostki. Ujmowane być może również jako element tzw. społeczeństwa obywatelskiego, a więc sfery życia społecznego o pewnej autonomii wobec władz publicznych². Na polskim rynku wydawniczym nie ma obecnie pozycji, która przedstawia- łaby niemal wszystkie obecnie występujące formy zrzeszania się. Ostatnią taką kompleksową publikacją była wydana w 1992 r. przez E. Smoktunowicza książka pt. „Prawo zrzeszania się w Polsce”. Od tamtego okresu zmienił się jednak status prawny wielu form zrzeszania się, przybyły też nowe. Praca składa się ze wstępu i dziewięciu rozdziałów. W rozdz. 1, zatytułowanym „Prawnomiędzynarodowe i konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się” ukazano wolność zrzeszania się w umowach międzynarodowych, konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się na tle porównawczym oraz wolność zrzeszania się w Konstytucji RP z 2.4.1997 r. ¹ Zob. szerzej P. Sarnecki, Wolność zrzeszania się, Warszawa 1998, s. 25. ² P. Czarny, B. Naleziński, Wolność zrzeszania się, [w:] B. Banaszak, A. Preisner, Prawa i wolno- ści obywatelskie w Konstytucji RP, Warszawa 2002, s. 591. IX Wstęp W pozostałych rozdziałach przedstawiono status prawny: partii politycznych (rozdz. 2), stowarzyszeń (rozdz. 3), stowarzyszeń o statusie specjalnym (rozdz. 4), kościołów i związków wyznaniowych (rozdz. 5), związków zawodowych (rozdz. 6), organizacji pracodawców (rozdz. 7), fundacji (rozdz. 8) oraz samorządów zawo- dowych i gospodarczych. Adresatem publikacji są studenci na kierunkach: politologia, prawo i admi- nistracja, praktycy, dziennikarze, osoby wykonujące zawody prawnicze, w tym radcowie prawni, adwokaci i sędziowie oraz przedstawiciele doktryny prawa konstytucyjnego. Marek Chmaj X Wykaz skrótów 1. Źródła prawa AptU . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 19.4.1991 r. o izbach aptekarskich (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 9, poz. 108 ze zm.) ArchitU . . . . . . . . . . . ustawa z 15.12.2003 r. o samorządzie zawodowych archi- tektów inżynierów budownictwa oraz urbanistów (Dz.U. Nr 5, poz. 42) DorPodU . . . . . . . . . . ustawa z 5.7.1996 r. o doradztwie podatkowym (t.j. Dz.U. DziałRodzU . . . . . . . . ustawa z 8.7.2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych EKPC . . . . . . . . . . . . . Europejska Konwencja Praw Człowieka i Obywatela (Dz.U. FundU . . . . . . . . . . . . ustawa z 6.4.1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 46, IzbGospU. . . . . . . . . . ustawa z 30.5.1989 r. o izbach gospodarczych (Dz.U. Nr 35, z 2002 r. Nr 9, poz. 86 ze zm.) (Dz.U. Nr 169, poz. 1419) z 1997 r. Nr 38, poz. 167) poz. 203 ze zm.) poz. 195 ze zm.) Nr 101, poz. 927 ze zm.) ze zm.) IzbRolU . . . . . . . . . . . ustawa z 14.12.1995 r. o izbach rolniczych (t.j. Dz.U. z 2002 r. KC . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 KSiEU . . . . . . . . . . . . . ustawa z 29.8.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) KPA . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyj- nego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) KP . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. KK . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 Nr 21, poz. 94 ze zm.) ze zm.) XI Wykaz skrótów Konstytucja RP . . . . . ustawa z 2.4.1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej KPC . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 17.11.1064 r. – Kodeks postępowania cywilnego KPK . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) Nr 89, poz. 555 ze zm.) RiTU . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 29.12.1992 r. o Radiofonii i Telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2531 ze zm.) KurSądU . . . . . . . . . . ustawa z 27.7.2001 r. o kuratorach sądowych (Dz.U. Nr 98, LabU . . . . . . . . . . . . . . ustawa 27.7.2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (t.j. Dz.U. LekIzbU . . . . . . . . . . . ustawa z 17.5.1989 r. o izbach lekarskich (Dz.U. Nr 30, z 2004 r. Nr 144, poz. 1529 ze zm.) poz. 1071 ze zm.) poz. 158 ze zm.) MOPGSiK . . . . . . . . . Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (Dz.U. z 1997 r. Nr 38, poz. 169) MPPOiP . . . . . . . . . . . Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych OrdPod . . . . . . . . . . . ustawa z 29.8.1997 r. – Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz.U. OrdWyb . . . . . . . . . . . ustawa z 12.4.2001 r. – Ordynacja Wyborcza (t.j. Dz.U. OrgPracU . . . . . . . . . . ustawa z 23.5.1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. PartieU . . . . . . . . . . . . ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. PPM . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 12.11.1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe PrAdw . . . . . . . . . . . . ustawa z 26.5.1982 r. – Prawo o Adwokaturze (t.j. Dz.U. PrŁow . . . . . . . . . . . . . ustawa z 13.10.1995 r. – Prawo Łowieckie (t.j. Dz.U. z 2005 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 38, poz. 167) z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) z 2007 r. Nr 190, poz. 1360) Nr 55, poz. 235 ze zm.) z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.) (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.) z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Nr 42, poz. 369 ze zm.) z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) nych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) Nr 121, poz. 694 ze zm.) PrNot . . . . . . . . . . . . . ustawa z 14.2.1991 r. – Prawo o Notariacie (t.j. Dz.U. z 2002 r. PrStow . . . . . . . . . . . . ustawa z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. PrUSP . . . . . . . . . . . . . ustawa z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech- RadU . . . . . . . . . . . . . ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. RewidU . . . . . . . . . . . ustawa z 13.10.1994 r. o biegłych rewidentach i ich samo- rządzie (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 31, poz. 359 ze zm.) RzeczPatU . . . . . . . . . ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz.U. RzemU . . . . . . . . . . . . ustawa z 22.3.1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, Nr 49, poz. 509 ze zm.) poz. 979 ze zm.) XII Wykaz skrótów WetU. . . . . . . . . . . . . . ustawa z 21.12.1990 r. o zawodzie lekarza weterynarii i iz- bach lekarsko-weterynaryjnych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 187, poz. 1567 ze zm.) WolU . . . . . . . . . . . . . ustawa z 24.4.2003 r. o działalności użytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.) WyznU . . . . . . . . . . . . ustawa z 17.5.1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wy- znania (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.) ZawPsychU . . . . . . . . ustawa z 8.6.2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz.U. Nr 73, poz. 763 ze zm.) ZwZawU . . . . . . . . . . ustawa z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) 2. Organy orzekające i organizacje BCC ZP . . . . . . . . . . . Business Centre Club – Związek Pracodawców ETPC . . . . . . . . . . . . . Europejski Trybunał Praw Człowieka KPP . . . . . . . . . . . . . . . Konfederacja Pracodawców Polskich KRN . . . . . . . . . . . . . . Krajowa Rada Notarialna KRRiT . . . . . . . . . . . . . Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji KRS . . . . . . . . . . . . . . . Krajowy Rejestr Sądowy MOP . . . . . . . . . . . . . . Międzynarodowa Organizacja Pracy NBP . . . . . . . . . . . . . . Narodowy Bank Polski PCK . . . . . . . . . . . . . . Polski Czerwony Krzyż PKPP „Lewiatan” . . . Polska Konfederacja Pracodawców Polskich „Lewiatan” PKW . . . . . . . . . . . . . . Państwowa Komisja Wyborcza PZD . . . . . . . . . . . . . . Polski Związek Działkowców PZŁ . . . . . . . . . . . . . . . Polski Związek Łowiecki SA . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Apelacyjny SO . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Okręgowy SN . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Najwyższy SN (7) . . . . . . . . . . . . . Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów TK . . . . . . . . . . . . . . . . Trybunał Konstytucyjny TPC . . . . . . . . . . . . . . . Trybunał Praw Człowieka UE . . . . . . . . . . . . . . . . Unia Europejska WHO . . . . . . . . . . . . . Światowa Organizacja Zdrowia ZRP . . . . . . . . . . . . . . . Związek Rzemiosła Polskiego 3. Czasopisma BSN . . . . . . . . . . . . . . . Biuletyn Sądu Najwyższego Dz.U. . . . . . . . . . . . . . Dziennik Ustaw M.P. . . . . . . . . . . . . . . Monitor Polski MSiG . . . . . . . . . . . . . Monitor Sądowy i Gospodarczy NSA . . . . . . . . . . . . . . Naczelny Sąd Administracyjny OSN . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądu Najwyższego OSP . . . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo Sądów Polskich Pal. . . . . . . . . . . . . . . . Palestra XIII Wykaz skrótów PiZS . . . . . . . . . . . . . . Praca i Zabezpieczenie Społeczne Prok. i Pr. . . . . . . . . . . Prokuratura i Prawo Przegl. Sejm. . . . . . . . Przegląd Sejmowy PS . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Sądowy Sam. Ter. . . . . . . . . . . Samorząd Terytorialny 4. Inne skróty art. . . . . . . . . . . . . . . . . artykuł dz. cyt. . . . . . . . . . . . . dzieło cytowane m.in. . . . . . . . . . . . . . . między innymi MS . . . . . . . . . . . . . . . . Minister Sprawiedliwości nast. . . . . . . . . . . . . . . następny niepubl. . . . . . . . . . . . niepublikowane np. . . . . . . . . . . . . . . . . na przykład Nr . . . . . . . . . . . . . . . . numer PKD . . . . . . . . . . . . . . Polska Klasyfikacja Działalności pkt . . . . . . . . . . . . . . . . punkt pod red. . . . . . . . . . . . pod redakcją por. . . . . . . . . . . . . . . . porównaj post. . . . . . . . . . . . . . . postanowienie poz. . . . . . . . . . . . . . . . pozycja r. . . . . . . . . . . . . . . . . . rok RM . . . . . . . . . . . . . . . Rada Ministrów Rozdz. . . . . . . . . . . . . rozdział rozp. . . . . . . . . . . . . . . rozporządzenie RP . . . . . . . . . . . . . . . . Rzeczpospolita Polska s. . . . . . . . . . . . . . . . . . strona t.j. . . . . . . . . . . . . . . . . tekst jednolity tzn. . . . . . . . . . . . . . . . to znaczy tzw. . . . . . . . . . . . . . . . tak zwany (-a, -e) uchw. . . . . . . . . . . . . . uchwała ust. . . . . . . . . . . . . . . . ustęp w zw. . . . . . . . . . . . . . w związku wyr. . . . . . . . . . . . . . . . wyrok zob. . . . . . . . . . . . . . . zobacz XIV Rozdział 1 Prawnomiędzynarodowe i konstytucyjne podstawy wolności zrzeszania się § 1. Wolność zrzeszania się w umowach międzynarodowych 11 Według przyjętego w doktrynie prawa poglądu wolność zrzeszania się po- lega na wolności tworzenia zrzeszeń, wolności przystępowania do już istnie- jących zrzeszeń oraz na wolności występowania ze zrzeszeń. Swoboda zrzeszania się jest regulowana zarówno przez umowy międzyna- rodowe, jak i ustawodawstwa wewnętrzne poszczególnych państw. Odnośnie tych pierwszych należy zauważyć, że rzadko używają one określenia „wol- ność”, zdecydowanie częściej zaś stosują określenia „prawo” zrzeszania się. Już Powszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona przez Zgromadze- nie Ogólne ONZ w 1948 r. określiła w art. 20, że: „Każdy człowiek ma prawo do wolności pokojowego zgromadzania się i zrzeszania. Nikogo nie można zmuszać, aby należał do jakiegoś zrzeszenia”. Deklaracja określiła zrzeszanie się jako „wolność”. Co więcej, jest ona pierwszym aktem międzynarodowym, który kompleksowo odnosi się do praw człowieka. Chociaż jako rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nie ma charakteru wiążącego, stała się stan- dardem dla późniejszych umów w tej kwestii, zarówno na forum ONZ, jak i w poszczególnych regionach świata. Przyjęte na forum ONZ w 1966 r. Pakty Praw Człowieka „zrzeszania” się nie traktują już jako „wolność”, ale jako „prawo”. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. stanowi w art. 22 ust. 1 (dalej MPPOiP), że: „Każdy ma prawo do swobodnego stowarzyszania się z innymi, włącznie 1 22 33 Rozdział 1. Prawnomiędzynarodowe i konstytucyjne podstawy wolności… z prawem do tworzenia i przystępowania do związków zawodowych w celu ochrony swych interesów”. Z kolei Międzynarodowy Pakt Praw Gospodar- czych, Społecznych i Kulturalnych (dalej MPPGSiK) zawarł gwarancje dla prawa zrzeszania się w związkach zawodowych „w celu popierania i ochrony swych interesów gospodarczych i społecznych”¹. Na naszym kontynencie w 1950 r. na forum Rady Europy została zawarta Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej EKPC)². Zgodnie z powszechnymi standardami określa ona, iż: „każdy ma prawo do swobodnego, pokojowego zgromadzania się oraz do swobodne- go stowarzyszania się, łącznie z prawem tworzenia związków zawodowych i przystępowania do nich dla ochrony swoich interesów”. Ta ostatnia gwa- rancja ma duże znaczenie, w tym również dla obywateli polskich. Mogą oni występować ze skargą na łamanie Konwencji przeciwko własnemu państwu do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej TPC)³. W sprawie „Gorzelnik i Inni przeciwko Polsce”⁴ TPC uznał, że najbardziej istotnym aspektem prawa do wolności zrzeszania się jest to, że obywatele po- winni móc tworzyć ciała prawne, aby działać zbiorowo na polu wzajemnych interesów. Bez tego prawo to nie miałoby praktycznego znaczenia. Sposób, w jaki ustawodawstwo krajowe chroni wolność zrzeszania się oraz sposób, w jaki władze państwowe stosują właściwe przepisy, w praktyce pokazuje stan rozwoju demokracji w danym kraju. Państwa są uprawnione do bada- nia, czy cele i działalność stowarzyszenia są zgodne z krajowym porządkiem prawnym, ale muszą czynić to w sposób zgodny z ich zobowiązaniami na gruncie EKPC i podlegający kontroli TPC⁵. Konwencja wymaga, aby każda ingerencja w wykonywanie prawa do wolności zrzeszania się była oceniona miarą tego, co „niezbędne w demokratycznym społeczeństwie”. Jedynym rodzajem konieczności, który może uzasadniać taką ingerencję jest zatem ten, ¹ Polska ratyfi kowała obydwa Pakty w dniu 3.3.1977 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167, za- łączniki). ² Polska ratyfi kowała Konwencję dnia 26.11.1991 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). ³ Zob. szerzej W. Stadnicki, Wolność zgromadzeń i stowarzyszania się, [w:] Prawa i wolności I i II generacji, pod red. A. Florczaka, B. Bolechów, Toruń 2006, s. 197–2001, P. Hofmański, Prawo do sądu w ujęciu konstytucji i ustaw oraz standardów prawa międzynarodowego, [w:] Wolności i prawa jednostki oraz ich gwarancje w praktyce, pod red. L. Wiśniewskiego, Warszawa 2006, s. 279–281, M. Sykulska, Sądowe mechanizmy ochrony praw jednostki, [w:] Ochrona praw jednostki, War- szawa 2004, s. 427–464, www.umk.pl/~homini/referaty/ref16.doc oraz www.unic.un.org.pl/pra- wa_czlowieka/pcz_instrumenty_prawne.php. ⁴ Skarga Nr 44158/98; wyr. z 20.12.2001 r. Skarga była wniesiona przez trzech członków nigdy niezarejestrowanego stowarzyszenia „Związek Ludności Narodowości Śląskiej”. Polskie sądy odmówiły wpisania tego stowarzyszenia do rejestru, argumentując, że Ślązacy nie są grupą na- rodową, lecz jedynie grupą etniczną, zaś rzeczywistym celem utworzenia Związku było dążenie do skorzystania w wyborach do Sejmu z przysługującego mniejszościom narodowym zwolnienia z konieczności przekroczenia 5 progu poparcia. Trybunał uznał, że nie miało miejsca naruszenie art. 11 Konwencji. Zob. szerzej www.coe.org.pl/pre_orzecznictwoB/Gorzelik.doc. ⁵ Patrz: „Sidiropoulos i Inni przeciw Grecji”, wyr. z 10.7.1998 r., Reports of Judgments and Decisions 1998-IV, s. 1614–15, § 40. 2 § 1. Wolność zrzeszania się w umowach międzynarodowych który wywodzi się z demokratycznego społeczeństwa¹. Trybunał jednocześnie zastrzegł, że termin „niezbędny” w art. 11 EKPC nie posiada elastyczności wy- rażeń takich jak „potrzebny” lub „pożądany”. Dodatkowo pluralizm, tolerancja i otwartość światopoglądowa są cechami „demokratycznego społeczeństwa”. Ale interesy jednostki muszą czasami być podporządkowane interesom gru- py, choć demokracja nie oznacza, że zdanie większości musi zawsze prze- ważać; musi zostać zachowana równowaga, która zapewnia sprawiedliwe i właściwe traktowanie mniejszości i unika jakiegokolwiek nadużycia pozycji dominującej². W konsekwencji wyjątki ustalone w art. 11 EKPC muszą być ściśle ograniczone; tylko przekonujące i konieczne powody mogą uzasadnić ograniczenie wolności zrzeszania się. Dlatego rozstrzygając, czy istnieje ko- nieczność w rozumieniu art. 11 ust. 2 EKPC, państwa mają tylko ograniczony margines swobody uznania, który spotyka się z rygorystycznym nadzorem Trybunału. Ten nadzór obejmuje zarówno prawo, jak i decyzje wydane na jego podstawie, włączając te wydane przez niezawisłe sądy³. Zadaniem TPC nie jest zastępowanie własnym poglądem poglądu odpowiednich władz krajowych, lecz raczej poddanie ocenie na gruncie art. 11 EKPC decyzji wydanych podczas wykonywania tego uznania. Nie znaczy to, że TPC musi ograniczyć się do ustalenia, czy pozwane państwo wykonywało swoje uznanie rozsądnie, sta- rannie i w dobrej wierze. Musi także spojrzeć na zaskarżoną ingerencję biorąc pod uwagę sprawę jako całość oraz rozstrzygnąć, czy była ona proporcjonalna do uzasadnionego celu, do którego dążono oraz, czy powody powołane przez władze krajowe dla uzasadnienia jej były właściwe i wystarczające. Czyniąc to TPC musi także upewnić się, czy władze krajowe stosowały standardy zgodne z zasadami ujętymi w art. 11 EKPC, a ponadto, czy oparły swoje decyzje na możliwej do zaakceptowania ocenie stosownych faktów. W związku z tym TPC przypomniał, że wolność stowarzyszania się nie jest absolutna. W niektórych sprawach potrzeba ochrony praw konwencyjnych może prowadzić państwa do ograniczania innych praw czy wolności, również ustanowionych w EKPC⁴. Wyważanie sprzecznych interesów i praw jednostki jest trudnym zadaniem. Może obejmować rozważanie kwestii politycznych i socjologicznych, co do których opinie w demokratycznym społeczeństwie zwykle znacząco różnią się. W tej sferze Państwa – Strony muszą mieć szeroką swobodę uznania, ponieważ ze względu na swą wiedzę o kraju, są w zasadzie bardziej właściwe niż ETS do oceny, czy istnieje „nagląca potrzeba społeczna” mogąca uzasadnić ingerencję ¹ Patrz: Zjednoczona Partia Komunistyczna Turcji i Inni przeciw Turcji”, wyr. z 30.1.1998 r., „Reports of Judgments and Decisions” 1998-I, s. 21, § 45. ² Patrz: „Young, James i Webster przeciw Zjednoczonemu Królestwu”, wyr. z 1.8.1981 r., Series A Nr 44, s. 25, § 63; „Chassagnou i Inni przeciw Francji” [GC], Nr 25088/95, 28331/95 i 28443/95, ECHR 1999-III, s. 65, § 112. ³ Patrz: „Partia Socjalistyczna i Inni przeciw Turcji”, wyr. z 25.5.1998 r., Reports of Judgments and Decisions 1998-III, s. 1253, § 50. Nr 295-A, s. 18 i 19, § 47 i 50. ⁴ Patrz: mutatis mutandis, „O(cid:12) o-Praminger-Institut przeciw Austrii”, wyr. z 20.9.1994 r., Series A 3 44 Rozdział 1. Prawnomiędzynarodowe i konstytucyjne podstawy wolności… w jedno z praw zagwarantowanych w EKPC¹. Dalej, w związku z tym ETS stwierdził, że charakter i surowość zaskarżonych środków są czynnikami, które muszą być brane pod uwagę podczas oceniania proporcjonalności ingerencji². Trybunał ponadto zaakceptował stosowanie w niektórych sprawach radykal- nych, a nawet drastycznych środków, włączając w to natychmiastowe i trwałe rozwiązanie organizacji i konfiskatę jej majątku, gdy jest to uzasadnione na podstawie art. 11 EKPC³. Z kolei w sprawie „Socialist Party (Partia Socjalistyczna) i inni przeciwko Turcji”⁴ przy odpowiedzi na pytanie, czy partie polityczne korzystają z ochrony na podstawie art. 11 EKPC TPC przypomniał, iż partie są formą stowarzyszania się istotną dla właściwego funkcjonowania demokracji⁵. Ze względu na zna- czenie demokracji nie może być wątpliwości, że partie są objęte ochroną z tego artykułu. Stowarzyszenia, w tym również partie polityczne, nie są wyłączone spod ochrony tylko dlatego, że władze uważają, iż ich działalność osłabia struktury konstytucyjne państwa i wymaga restrykcji. Nie było powodu do wyrażenia w tej sprawie innego poglądu. Ingerencja władz w tej sprawie była przewidziana przez prawo w realizacji przynajmniej jednego z celów uznanych za uprawnione na podstawie art. 11 ust. 2 EKPC: ochrony bezpieczeństwa państwa. Trybunał zatem zauważył, że jedną z głównych cech demokracji jest możliwość rozwiązywania problemów kraju w drodze dialogu, bez sięgania po przemoc, nawet jeśli jest to trudne do zaakceptowania. Demokracja roz- kwita dzięki swobodzie wypowiedzi. Z tego punktu widzenia nie znajduje usprawiedliwienia stawianie przeszkód grupie politycznej dlatego, że domaga się ona publicznej debaty o sytuacji części ludności kraju i udziału w życiu politycznym w celu znalezienia, zgodnie z demokratycznymi zasadami, roz- wiązań zadowalających wszystkich zainteresowanych. Po dokonaniu analizy ¹ Patrz: mutatis mutandis, „Handyside przeciw Zjednoczonemu Królestwu”, wyr. z 7.12.1976 r. ² Patrz: mutatis mutandis, „Okçuoğlu przeciw Turcji [GC]” Nr 24246/94, ECHR 1999-IV, § 49 Series A Nr 24, s. 22, § 48. in fi ne. ³ Patrz: „Partia Socjalistyczna i Inni przeciw Turcji”, wyr. cytowany powyżej oraz „Refah Partisi i Inni przeciw Turcji”, Nr 41340/98, 41342/98, 41343/98, 41344/98, §§ 81 i nast., ECHR 2001. ⁴ Orz. z 25.5.1998 r., raport Europejskiej Komisji Praw Człowieka z 26.11.1996 r., skarga Nr 21237/93. Dane zaczerpnięte ze strony h(cid:12) p://www.coe.org.pl/orzecz_eu/socialis.htm. Zob. również M. A. Nowicki, Lepiej podyskutujmy, „Rzeczpospolita” z 6.1.2000 r. Partia Socjalistyczna powstała 1.2.1988 r., po czym złożono w Ministerstwie Sprawiedliwości deklarację założycielską. W dniu 10.7.1992 r. turecki TK wydał wyrok ogłoszony w Dz.Urz., o rozwiązaniu PS. Orzeczenie to z mocy prawa objęło również konfi skatę oraz przekazanie państwu mienia partyjnego. W skardze do EKPC, częściowo dopuszczonej do merytorycznego rozpatrzenia, Partia Socjalistyczna oraz dwaj jej działacze zarzucili naruszenie prawa do swobody stowarzyszania się (art. 11), wolności myśli i wypowiedzi (art. 9 i 10), zasady niedyskryminacji (art. 14 w połączeniu z art. 9, 10 i 11), art. 18, a także prawa do poszanowania mienia (art. 1 Protokołu Nr 1), prawa do wolnych wyborów (art. 3 Protokołu Nr 1) oraz prawa do publicznej rozprawy przed TK (art. 6 ust. 1). Komisja jednogłośnie uznała, że naruszono wyłącznie art. 11 oraz że nie było naruszenia art. 6 ust. 1. ⁵ Zob. szerzej M. Chmaj, Wolność tworzenia i działania partii politycznych. Studium porównaw- cze, Olsztyn 2006, s. 161–163 oraz M. Bartoszewicz, Nadzór nad partiami politycznymi w polskim porządku konstytucyjnym, Warszawa 2006, s. 81–86. 4 § 1. Wolność zrzeszania się w umowach międzynarodowych oświadczeń władz partii TPC nie znalazł w nich niczego, co można by uznać za nawoływanie do przemocy, powstania lub odrzucenia demokratycznych zasad w inny sposób. Trybunał zastrzegł, że ze względu na istotne znaczenie partii politycznych dla właściwego funkcjonowania demokracji, wyjątki zawarte w art. 11 EKPC muszą – w wypadku partii politycznych – być ściśle intere- pretowane. Ograniczenia dotyczące swobody stowarzyszania się takich partii mogą być usprawiedliwione jedynie w razie przekonujących i poważnych racji przemawiających za ich istnieniem. Przy ocenie konieczności w rozumieniu art. 11 ust. 2 EKPC, państwa mają jedynie ograniczony margines swobody połączony z europejską kontrolą obejmującą prawo i decyzje podjęte na jego podstawie, łącznie z wydanymi przez niezawisłe sądy. Umowy i inne porozumienia międzynarodowe nie uznają prawa zrzeszania się w sposób bezgraniczny. Często można się spotkać z różnego rodzaju ogra- niczeniami podmiotowymi, zabraniającymi osobom wykonującym określony zawód tworzenia i przystępowania do różnych zrzeszeń. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych przewiduje, że na wykonywanie prawa zrzeszania nie mogą być nałożone ograniczenia inne, niż „przewidzia- ne przez ustawę i konieczne w demokratycznym społeczeństwie w interesie bezpieczeństwa państwowego lub publicznego, porządku publicznego bądź dla ochrony zdrowia lub moralności publicznej albo praw i wolności innych osób” (art. 22 ust. 2 MPPOiP). Przyznana sygnatariuszom Paktu możliwość ograniczania prawa zrzeszania się została zakreślona bardzo ogólnie i nie- prezycyjnie. Pozwala to poszczególnym państwom na dużą dowolność usta- wodawczą w tej materii, nie zawsze zgodną z ideą zagwarantowania tego prawa. Pakt jedynie zastrzega, że wcześniej zacytowany artykuł „nie stanowi przeszkody w nałożeniu ograniczeń zgodnych z ustawą na wykonywanie tego prawa przez członków sił zbrojnych i policji”. W ten sposób dokonano jedynie przykładowego wymienienia służb, których prawo do zrzeszania się może być ograniczone. Z kolei MPPGSiK powtarzając ograniczenia zawarte w MPPOiP dodaje, że istnieje możliwość nałożenia ograniczeń ustawowych również na pracowników administracji państwowej (art. 8 ust. 2 Paktu). Zastrzegł ponadto, że żadne z ograniczeń wskazanych w Pakcie nie uprawnia państw-stron Konwencji Mię- dzynarodowej Organizacji Pracy z 1948 r. (Konwencja Nr 87 dalej: konwencje MOP) dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych do „po- dejmowania kroków ustawodawczych lub stosowania prawa w sposób, który naruszałby gwarancje przewidziane w tej Konwencji” (art. 8 ust. 3 Konwencje MOP). Przyjęcie takiej regulacji oznacza, że w praktyce są dopuszczalne szersze ograniczenia podmiotowego prawa zrzeszania się w związkach zawodowych w tych wszystkich państwach, które nie są stroną Konwencji MOP. Poza wskazanymi powyżej ograniczeniami podmiotowymi innych ograni- czeń Pakty Praw Człowieka nie przewidują. Oznacza to, że prawo zrzeszania się zostało jednak zakreślone szeroko. Odnosi się nie tylko do obywateli państw- stron, ale również do innych osób przebywających w danym państwie, choćby 55 66 77 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wolność zrzeszania się w Polsce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: