Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00362 007095 14486289 na godz. na dobę w sumie
Wpis w księdze wieczystej na podstawie aktu notarialnego - ebook/pdf
Wpis w księdze wieczystej na podstawie aktu notarialnego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 618
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0365-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Orzecznictwo wieczystoksięgowe stanowi istotny element kształtowania bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami oraz praw i obowiązków związanych z wpisami w księgach wieczystych.


Wnioski o wpis w księdze wieczystej rozpatrują przeważnie referendarze sądowi, których decyzje w formie orzeczeń w najszerszym zakresie jako pierwsze oddziałują na zachowania adresatów, a nawet opinii publicznej oraz na ocenę funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.


Niniejsza publikacja stanowi pierwszą na rynku próbę oceny tego orzecznictwa w kontekście sporządzanych przez notariuszy wniosków wieczystoksięgowych zamieszczanych w aktach notarialnych, które zostały oddalone z powodu stwierdzenia przeszkody do wpisu. Jej celem jest dokonanie analizy obu stanowisk – notariusza oraz referendarza sądowego, i tą drogą minimalizowania ryzyka rozstrzygnięć sądu, w odniesieniu do których strony czynności prawnych oczekiwały bezspornego załatwienia swojej sprawy powierzanej kompetencji obu zawodów zaufania publicznego.


Adresatami publikacji są notariusze, od których – jako profesjonalistów – wymagana jest szczególna staranność i znajomość prawa, aplikanci i asesorzy notarialni, adwokaci, radcowie prawni, referendarze.


Prof. dr hab. Aleksander Oleszko – autorytet z zakresu prawa notarialnego, profesor Uni-wersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, autor pierwszego komentarza do Prawa o notariacie, wprowadzeń do dwóch wydań tekstów tej ustawy oraz wielu opracowań publi-kowanych w „Rejencie”, prowadzi liczne wykłady m.in. dla notariuszy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Re daktor prowadzący: Anna Popławska Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-278-0365-8 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 ROZDZIAŁ I. Akt notarialny w obrocie prawnym . . . . . . . . . . . . . 1. Wyłączność kompetencyjna sporządzenia aktu notarialnego 2. Gwarancje bezpieczeństwa obrotu prawnego, którego przedmiotem jest akt notarialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 3. Prawny wymóg aktu notarialnego jako przedmiot obrotu . . . . . . 39 4. Oryginał aktu notarialnego oraz wypis aktu notarialnego a bezpieczeństwo obrotu prawnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 25 . . . . 25 ROZDZIAŁ II. Merytoryczna oraz funkcjonalna integralność aktu notarialnego jako podstawa wpisu w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1. Jednolitość struktury aktu notarialnego a jego części składowe (elementy) w zakresie oceny podstawy wpisu . . . . . . . . . . . . . 49 2. Byt prawny umowy stwierdzonej w akcie notarialnym a zakres wykładni w postępowaniu o wpis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 3. Skutek materialnoprawny czynności prawnej stwierdzonej w akcie notarialnym a dokonany na jego podstawie wpis w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 4. Stwierdzona w akcie notarialnym czynność prawna a redakcja wnios ku wieczystoksięgowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4.1. Charakter wnios ku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 4.2. Kompetencja notariusza zamieszczenia w akcie wnios ku . . . . 73 4.3. Wymogi formalne wnios ku a podstawa jego sporządzenia . . . 76 4.4. Sporządzenie wnios ku z przekroczeniem obowiązku, o którym mowa w art. 92 § 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 . . . . 90 4.5. Obowiązek przesłania sądowi wypisu aktu notarialnego 5 ROZDZIAŁ III. Akt notarialny jako dowód w postępowaniu sądowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 1. Akt notarialny jako dowód w postępowaniu wieczystoksięgowym . . 91 2. Akt notarialny jako dowód w pozostałych postępowaniach cywilnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 3. Akt notarialny jako dowód w postępowaniu karnym . . . . . . . . . 103 ROZDZIAŁ IV. Część ogólna prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . 105 1. Skuteczność oświadczenia o uchyleniu się od zawartej umowy w postępowaniu o wpis prawa w księdze wieczystej . . . . . . . . . 105 2. Żądanie zmiany wpisu w dziale I-Sp na skutek uchylenia się zbywcy od wady oświadczenia woli zamieszczonego w umowie jako podstawie wpisu w dziale II księgi wieczystej lokalowej w odniesieniu do nienależnie nabytego pomieszczenia przynależnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 3. Uchylenie się od oświadczenia o przystąpieniu do spółki z o.o. i objęcia udziałów z powodu błędu co do prawa uprzywilejowanego głosu na rzecz jednego udziałowca spółki . . . . . . . . . . . . . . . 117 4. Ocena skuteczności materialnoprawnej umowy sprzedaży zawartej przez pełnomocnika na podstawie umocowania cudzoziemca . . . . 122 ROZDZIAŁ V. Prawo rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 1. Zapewnienie o tytule prawnym dla rozporządzanej nieruchomości niemającej założonej księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2. Żądanie wpisu kolejnych następców prawnych po wpisanym w księdze wieczystej właś cicielu nieruchomości . . . . . . . . . . . 129 3. Skutki uwłaszczenia stwierdzonego postanowieniem sądu a rozporządzenie nieruchomością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4. Rozporządzenie nieruchomością w świet le treści wpisu w dziale II księgi wieczystej a zmiana włas ności nieruchomości wynikająca z uwłaszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 5. Sposób oraz tryb sprostowania aktu włas ności ziemi jako podstawy sporządzenia aktu notarialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 6. Sposób i tryb wyeliminowania aktu włas ności ziemi jako podstawy sporządzenia aktu notarialnego 7. Kognicja sądu przy odłączeniu nieruchomości obciążonej . . . . . 8. Sporządzenie wnios ku aktowego współwłaś cicieli o założenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 161 wyodrębnionej geodezyjnie działki przez jej odłączenie, a następnie zawarcie umowy przenoszącej włas ność tej nieruchomości . . . . 168 9. Rozporządzenie działką z zastrzeżeniem ustanowienia służebności dla działki wyodrębnionej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 10. Rozporządzenie działką nieobciążoną służebnością wchodzącą w skład nieruchomości obciążonej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 6 Spis treściwww.lexisnexis.pl 11. Sprzedaż części udziału w nieruchomości gruntowej . . . . . . . . 12. Żądanie sądu oznaczenia wielkości udziału w nieruchomości 176 w postaci ułamka zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym . . . . 179 13. Rozporządzenie udziałem w użytkowaniu wieczystym wraz z prawem z nim związanym, nieujawnionym w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 14. Rozporządzenie nieruchomością w czasie trwania postępowania o zasiedzenie przez osobę trzecią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 15. Żądanie odłączenia nabytej działki bez obciążenia z księgi wieczystej założonej dla obciążonej nieruchomości . . . . . . . . . 189 16. Ustanowienie służebności gruntowej na rzecz współwłaś ciciela nieruchomości władnącej co do wyodrębnionej quoad usum działki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 17. Żądanie wpisu obciążenia na części nieruchomości obejmującej wyodrębnioną geodezyjnie działkę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18. Ustanowienie służebności gruntowej a sposób oznaczenia 197 nieruchomości obciążonej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 208 19. Żądanie wpisu w dziale I-Sp dla nieruchomości władnącej . . . . . 20. Zrzeczenie się części wykonywanej służebności w odniesieniu do wyodrębnionej geodezyjnie działki wchodzącej w skład obciążonej nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 21. Tryb i forma zwolnienia od służebności gruntowej . . . . . . . . . 217 22. Wpis nabywcy nieruchomości oraz zamknięcie księgi wieczystej założonej dla tej samej nieruchomości zbywcy . . . . . . . . . . . . 226 23. Dokument z notarialnie poświadczonymi podpisami jako podstawa wykreś lenia hipoteki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 24. Pozaksięgowa zmiana włas ności nieruchomości a domniemanie wpisu prawa w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 ROZDZIAŁ VI. Prawo zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 1. Wykonanie prawa pierwokupu przez prezydenta miasta u innego notariusza niż sporządzona warunkowa umowa sprzedaży nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Umowa sprzedaży udziału w użytkowaniu wieczystym związanego z nabyciem lokalu przez właś ciciela gruntu . . . . . . . . . . . . . . 241 245 3. Sprzedaż wyodrębnionej działki ewidencyjnej wchodzącej w skład współwłas ności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 4. Rozporządzenie częścią nieruchomości obciążonej dożywociem . . 252 5. Niezbadanie przez notariusza podstawy wpisu właś ciciela nieruchomości obciążonej dożywociem a uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym . . . . . . . . . 257 7 Spis treści 6. Kognicja sądu w zakresie oceny przesłanki skuteczności materialnoprawnej umowy sprzedaży nieruchomości (użytkowania wieczystego) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 7. Wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu sądowym, gdy pozwany nie był już właś cicielem nieruchomości, i jego skutki dla rozporządzanej nieruchomości . . . . . . . . . . . 264 8. Dokonana przez notariusza ocena oczywiście wadliwego wpisu ostrzeżenia a sporządzenie umowy sprzedaży . . . . . . . . . . . . 266 9. Umowa zamiany części nieruchomości geodezyjnie wyodrębnionej bez uprzedniego wpisu dokonanego podziału w dziale I-O  księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 10. „Związanie” notariusza zezwoleniem sądu na zawarcie umowy darowizny obciążliwej a podstawa dokonania wpisu . . . . . . . . 274 281 11. Wpis roszczenia na podstawie darowizny obciążonej poleceniem 12. Wniosek o dokonanie wpisu prawa na podstawie bezwzględnie nieważnej umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 13. Żądanie dołączenia do umowy sprzedaży zawartej przez spółkę z o.o. umowy spółki pod rygorem zwrotu wnios ku o wpis nabywcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 ROZDZIAŁ VII. Prawo spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Oświadczenie testatora o niegodności dziedziczenia a sporządzenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia jako podstawy wpisu spadkobierców w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . 290 290 2. Umowa sprzedaży nieruchomości na podstawie nieujawnionego w księdze wieczystej postanowienia o dział spadku . . . . . . . . 297 3. Umowa darowizny części udziału w nieruchomości po ustaniu wspólności majątkowej na skutek śmierci współmałżonka . . . . . 301 4. Umowne zniesienie współwłas ności nieruchomości wchodzącej w skład spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Skuteczność ograniczeń rozporządzenia spółdzielczym prawem do lokalu na podstawie przydziału wydanego pod rządem uchylonego art. 215 § 2 pr. spółdz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Pozaksięgowe rozporządzenie udziałem we współwłas ności 309 312 nieruchomości na podstawie aktu włas ności ziemi . . . . . . . . . 315 7. Sposób „przeliczenia” udziałów spadkobierców na podstawie tytułu powołania do spadku jako następców prawnych po wpisanych w księdze wieczystej właś cicielach – spadkodawcy i jego współmałżonka na zasadzie wspólności ustawowej . . . . . 318 8. Umowa działu spadku „dotyczącego udziału w nieruchomości” jako podstawa wpisu nabywcy w dziale II księgi wieczystej . . . . 320 8 Spis treściwww.lexisnexis.pl 9. Umowa działu spadku z pominięciem jednoczes nego zniesienia współwłas ności jako podstawa odmowy wpisu w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 10. Umowny dział spadku obejmujący udział w nieruchomości, co do której nastąpiło zniesienie współwłas ności przy uczestnictwie obecnego współspadkobiercy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 11. Umowa o dział spadku obejmującego nieruchomość obciążoną a żądanie odłączenia nabytej nieruchomości z księgi wieczystej bez obciążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Umowny dział spadku na podstawie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacji wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu o uchylenie aktu . . . . . . . . . . . . 340 343 13. Dział spadku z osobą trzecią na podstawie pełnomocnictwa współspadkobiercy upoważniającego do zawarcia umowy „na rzecz osoby trzeciej na warunkach i według uznania pełnomocnika” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 14. Skutki uchylenia zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, na podstawie którego nastąpił umowny dział spadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 15. Oczywisty błąd wnios ku o wpis na podstawie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia przyczyną jego oddalenia . . . 352 ROZDZIAŁ VIII. Umowy majątkowe małżeńskie . . . . . . . . . . . . . 357 . . . . 357 1. Wpis prawa na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej 2. Dwa tytuły włas ności nieruchomości (akt włas ności ziemi oraz umowa podziału majątku dorobkowego) jako podstawy wpisu prawa w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 3. Umowne rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej w odniesieniu do prawa (przedmiotu), które z mocy ustawy należało do współwłas ności łącznej małżonków . . . . . . . . . . . 366 4. Brak oświadczenia współmałżonka pozostającego we wspólności ustawowej o nabytej nieruchomości do okreś lonego majątku . . . 373 5. Nabycie nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży za pieniądze pochodzące z majątku wspólnego na rzecz współmałżonka do jego majątku osobistego . . . . . . . . . . . . . 376 6. Nabycie nieruchomości gruntowej przez małżonków do wspólności ustawowej, z których jedno jest cudzoziemcem . . 379 7. Osoby obecne przy sporządzeniu umowy majątkowej małżeńskiej jako przyczyna zarzutu nieskuteczności aktu notarialnego . . . . . 386 8. Osoba obecna przy sporządzeniu aktu notarialnego jako wnios kodawca o założenie księgi wieczystej . . . . . . . . . . 389 9 Spis treści 9. Dwa tytuły włas ności do tej samej nieruchomości jako przedmiotu rozporządzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 10. Zgoda współmałżonka na odpłatne nabycie gospodarstwa rolnego (przedsiębiorstwa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 11. Ocena skuteczności umowy majątkowej ograniczającej wspólność ustawową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 ROZDZIAŁ IX. Prawo mieszkaniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 1. Odmowa wpisu roszczenia nabywcy o wyodrębnienie lokalu mieszkalnego i przeniesienia prawa włas ności tego lokalu na podstawie umowy deweloperskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 2. Umowa sprzedaży włas nościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w trybie wieczystoksięgowym oraz pozaksięgowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 3. Rozporządzenie włas nościowym spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego nabytym na podstawie uchylonego art. 215 § 2 i 3 pr. spółdz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 412 4. Umowny podział majątku wspólnego obejmujący wierzytelność z tytułu zawartej warunkowej umowy sprzedaży włas nościowego spółdzielczego prawa do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Przeszkoda do wpisu nabywcy nieruchomości (spółdzielczego włas nościowego prawa do lokalu) na podstawie umowy o podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Umowa o budowę lokalu, na podstawie której strony zawarły umowę ustanowienia i sprzedaży odrębnej włas ności lokalu . . . . 7. Powstanie hipoteki umownej na włas nościowym spółdzielczym 426 429 431 prawie do lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 ROZDZIAŁ X. Prawo ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 1. Kompetencja złożenia wnios ku wieczystoksięgowego zamieszczonego w akcie notarialnym . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 2. Redakcja wnios ków wieczystoksięgowych a kognicja sądu badania treści wnios ku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 3. Wnioski blankietowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 457 4. Wymogi formalne aktu notarialnego jako podstawa wpisu . . . . . 459 5. Wymogi formalne wnios ku zamieszczonego w akcie notarialnym a wpisy dokonywane w księgach wieczystych w systemie informatycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 . . . . . . . . . . . . 468 6. Badanie podstawy wpisu (treści dokumentu) 7. Podstawa zmiany wpisu w dziale I-O księgi wieczystej dotyczącej mylnego geodezyjnego oznaczenia nieruchomości w umowie skutkującej przeniesieniem włas ności nieruchomości . . . . . . . . 473 10 Spis treściwww.lexisnexis.pl 8. Kolejność rozpoznania wnios ków o wpis prawa na podstawie aktu notarialnego oraz orzeczenia sądu . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Migracja księgi wieczystej tzw. papierowej na elektroniczną 475 a przeniesienie obciążenia do nowej numeracji działek obejmujących nieruchomość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 481 10. Ustalenie stanu prawnego nieruchomości w świet le wpisu w księdze wieczystej dokonanego na podstawie wadliwego aktu włas ności ziemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 482 ROZDZIAŁ XI. Prawo notarialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 490 1. „Związanie” notariusza podstawą dokonanego wpisu w księdze wieczystej a rozporządzenie nieruchomością . . . . . . . . . . . . . 2. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu, na podstawie 490 którego wpis zostaje dokonany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 3. Zasada unitas actus a wymóg nieprzerwanej obecności osoby „obecnej przy sporządzeniu aktu notarialnego” . . . . . . . . . . . 507 514 4. Skutki niezamieszczenia wnios ku w akcie notarialnym . . . . . . . 5. Wymogi formalne wypisu aktu notarialnego zawierającego wniosek wieczystoksięgowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 517 6. Wadliwie sporządzony wypis aktu notarialnego jako projekt wypisu wraz z projektem wnios ku wieczystoksięgowego . . . . . 521 7. Dołączenie do wypisu aktu notarialnie uwierzytelnionych dokumentów urzędowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 525 8. Stwierdzenie tożsamości zbywcy nieruchomości na podstawie wyroku o ustalenie ojcostwa i zapewnienia co do posługiwania się nazwiskiem ojca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 526 9. Niezamieszczenie we wnios ku wieczystoksięgowym aktualizacji wpisu prawa włas ności po spadkodawcy . . . . . . . . . . . . . . . 530 10. Wymogi formalne stwierdzenia tożsamości małżonków posiadających różne nazwiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 533 11. Pominięcie w akcie notarialnym miejsca zamieszkania strony umowy bądź pełnomocnika strony jako brak formalny uniemożliwiający doręczenie zawiadomienia o dokonanym wpisie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 534 12. Znaczenie prawne zawartych w akcie notarialnym zapewnień oraz opisu nieruchomości w świet le treści wpisów w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 536 13. Rozbieżne oznaczenie nieruchomości według ewidencji gruntów oraz wpisu w dziale I-O księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . 539 14. Oznaczenie miejsca położenia budynku a adres wyodrębnionego lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 11 Spis treści 15. Wykładnia treści umowy stwierdzonej w akcie notarialnym a protokół sprostowawczy jako uzupełniający element podstawy wpisu w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 16. Sprostowanie oczywistej omyłki jako działanie notariusza z urzędu w celu ochrony interesu uczestnika czynności notarialnej czy także na wniosek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 550 17. Zamieszczenie w protokole sprostowawczym wnios ku o zmianę wpisu w dziale I-O oraz I-Sp księgi wieczystej założonej dla nieruchomości lokalowej oraz w dziale II księgi macierzystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 18. Zamieszczenie w akcie notarialnym oświadczeń stron o sprostowaniu wielkości działu w nieruchomości wspólnej wskutek błędu rachunkowego przy sprzedaży odrębnej włas ności lokalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559 19. Sprostowanie oczywistej omyłki aktu zawierającego wniesienie aportu w postaci przedsiębiorstwa zamiast zorganizowanej jego części i żądanie na tej podstawie dokonania zmiany wpisu w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 20. Dopuszczenie do obrotu dwóch różnych wypisów aktów notarialnych w wyniku dokonanego sprostowania aktu pierwotnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 571 21. Zmiana wpisu wielkości udziału w dziale I-Sp księgi wieczystej lokalowej oraz w dziale II księgi wieczystej nieruchomości wspólnej na podstawie protokołu uzgodnień z notarialnymi poświadczeniami podpisów stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 576 22. Obowiązek przesłania dokumentów dołączonych do wypisu aktu notarialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 582 ROZDZIAŁ XII. Varia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 587 1. Sporządzenie aktu notarialnego stwierdzającego zawarcie umowy z zastrzeżeniem przyjęcia do depozytu notarialnego . . . . . . . . 587 1.1. Uwagi wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 587 1.2. Status prawny notariusza przyjmującego depozyt, ze szczególnym uwzględnieniem depozytu dokumentowego oraz pieniężnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 588 592 1.3. Sposoby lokowania depozytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Charakter depozytu pieniężnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 593 1.5. Powstanie depozytu a dowód złożenia do depozytu . . . . . . 597 2. Umowa przedwstępna sprzedaży nieruchomości i przyjęcie do depozytu dokumentów w zamkniętej kopercie a żądanie sądu wydania depozytu przez notariusza jako świadka w postępowaniu sądowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599 12 Spis treściwww.lexisnexis.pl 3. Umowa przedwstępna oraz przyrzeczona sprzedaży nieruchomości i przyjęcie do depozytu pieniędzy złożonych przez kupującego w związku z trwającym postępowaniem o podział majątku wspólnego małżonków – sprzedawców i postanowieniem sądu zabezpieczającym wydanie depozytu . . . . . . . . . . . . . . 602 3.1. Charakter i treść umowy poprzedzającej przyjęcie do depozytu (umowa przedwstępna sprzedaży nieruchomości oraz umowa sprzedaży) a protokół z przyjęcia depozytu . . . . . . . . . . . 603 3.2. Skuteczność depozytu wobec postanowienia sądu wydanego w trybie postępowania zabezpieczającego . . . . . . . . . . . . 607 3.3. Wydanie depozytu na podstawie orzeczenia sądu a dyspozycja zamieszczona w protokole z przyjęcia depozytu . . . . . . . . 608 4. Zajęcie przez komornika sądowego wierzytelności pieniężnej 609 obejmującej depozyt notarialny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 610 4.1. Tajemnica zawodowa a zajęcie kwoty depozytowej . . . . . . . 4.2. Status prawny beneficjenta depozytu jako dłużnika . . . . . . 611 4.3. Relacje prawne zachodzące między notariuszem – deponentem; notariuszem – beneficjentem depozytu; notariuszem – sądem; notariuszem – komornikiem sądowym . . . . . . . . . . . . . . 612 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 614 4.4. Obrót środkami depozytowymi 4.5. Status prawny notariusza zobowiązanego do wydania depozytu wskutek zajęcia wierzytelności (prawa majątkowego) dłużnika przez komornika . . . . . . . . . . . . 615 4.6. Ochrona prawna notariusza w odniesieniu do zajętego przez komornika depozytu pieniężnego . . . . . . . . . . . . . 617 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 621 Spis treści Wykaz skrótów 1. Źródła prawa k.c. – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r. – Kodeks cywilny, Dz.U.  Nr  16, poz. 93 ze zm. Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwiet nia 1997  r., k.p.c. k.r.o. k.s.h. p.a.s.c. pr. bank. Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost. – ustawa z  17  lis topada 1964  r. – Kodeks postępowania cywil- nego, Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm. – ustawa z  25  lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm. – ustawa z  15  wrześ nia 2000  r. – Kodeks spó łek hand lowych, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1030 – ustawa z  29  wrześ nia 1986  r. – Prawo o  aktach stanu cywil- nego, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm. – ustawa z  29  sierp nia 1997  r. – Prawo bankowe, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1376 ze zm. pr. o ks. wiecz. – dekret z  11  października 1946  r. – Prawo o  księgach wieczy- stych, Dz.U. Nr 57, poz. 320 ze zm.; uchylony pr. o not. z 1951 r. – ustawa z  25  maja 1951  r. – Prawo o  notariacie, tekst jedn. Dz.U. z 1963 r. Nr 19, poz. 106 ze zm.; uchylona pr. o not. z 1989 r. – ustawa z  24  maja 1989  r. – Prawo o  notariacie, Dz.U.  Nr  33, poz. 176 ze zm.; uchylona pr. o not. z 1991 r. – ustawa z  14  lutego 1991  r. – Prawo o  notariacie, tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. pr. rzecz. z 1946 r. – dekret z 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe, Dz.U. Nr 57, pr. spółdz. – ustawa z 16 wrześ nia 1982 r. – Prawo spółdzielcze, tekst jedn. poz. 319 ze zm.; uchylony rozp. z 1933 r. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 październi - ka 1933 r. – Prawo o notariacie, Dz.U. Nr 84, poz. 609 ze zm.; uchylone rozp. wyk. z 1991 r. – rozporządzenie Ministra Sprawied liwości z  12  kwietnia 1991 r. w sprawie prowadzenia ksiąg notarialnych oraz prze- kazywania na przechowanie dokumentów sądom rejonowym, Dz.U. Nr 33, poz. 147 ze zm. 15 Wykaz skrótów rozp. wyk. z 2001 r. – rozporządzenie Ministra Sprawied liwości z  17  wrześ nia 2001  r. w  sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i  zbiorów dokumentów, Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm. rozp. wyk. z 2003 r. – rozporządzenie Ministra Sprawied liwości z 20 sierp nia 2003 r. w sprawie sposobu przenoszenia treści dotychczasowej księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w  sys- temie informatycznym, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 224 TFUE u.c. u.g.n. u.g.n.r.SP u.k.u.r. u.k.w.h. u.n.n.c. u.p.k.w. u.s.m. – Traktat o  funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz.U.  z  2004  r. Nr  90, poz.  864 ze  zm.; wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE 2012 C 326/1. – ustawa z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573 ze zm. – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomoś- ciami, tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – ustawa z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nierucho- mościami rolnymi Skarbu Państwa, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1187 ze zm. – ustawa z 11 kwiet nia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 803 – ustawa z  6  lipca 1982  r. o  księgach wieczystych i  hipotece, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm. – ustawa z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, tekst jedn. Dz.U.  z  2004  r. Nr  167, poz.  1758 ze zm. – ustawa z 14 lutego 2003 r. o przenoszeniu treści księgi wieczys- tej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie in- formatycznym, Dz.U. Nr 42, poz. 363 – ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1222 ustawa emerytalna – ustawa z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i  ich rodzin, Dz.U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140 ze zm.; uchylona ustawa emerytalna – ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków indywidualnych i  członków ich rodzin, tekst jedn. Dz.U. z 1982 r. z 1989 r. Nr 24, poz. 133; uchylona ustawa uwłaszcze- niowa z 1971 r. ustawa uwłaszcze- niowa z 1982 r. ustawa deweloperska u.w.l. – ustawa z  26  października 1971  r. o  uregulowaniu włas ności gospodarstw rolnych, Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.; uchylona – ustawa z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o  uchyleniu ustawy o  uregulowaniu włas ności gospo- darstw rolnych, Dz.U. Nr 11, poz. 81 ze zm. – ustawa z 16 wrześ nia 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, Dz.U.  Nr  232, poz. 1377 – ustawa z  24  czerw ca 1994  r. o  włas ności lokali, tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. 16 www.lexisnexis.pl Wykaz skrótów 2. Czasopisma Biul. SN KPP Mon. Praw. NP NPN ONSA OSN OSNC OSNC-ZD OSNCP OSNKW OSNPG OSNwSK OSP OSPiKA OTK OTK-A PiP PN PS – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Nowy Przegląd Notarialny” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Administra- cyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Wydawnictwo Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy – Seria A – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Notarialny” – „Przegląd Sądowy” 3. Piśmiennictwo I Kongres… II Kongres… III Kongres… M. Allerhand, Komentarz… T. Czech, Hipoteka S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do k.c. Księga pierwsza D. Dończyk, Notarialne poświadczenie E. Gniewek, SPP Hipoteka po nowelizacji, red. J. Pisuliński – Księga pamiątkowa I  Kongresu Notariuszy  RP, Poznań 1993 – II Kongres Notariuszy  RP.  Referaty i  opracowa­ nia, Poznań–Kluczbork 1999 – III Kongres Notariuszy RP. Referaty i opracowa­ nia, Warszawa–Kluczbork 2006 – M. Allerhand, Prawo o notariacie, Lwów 1934 – T. Czech, Hipoteka. Komentarz, Warszawa 2013 – S.  Dmowski, S.  Rudnicki, Komentarz do ko­ deksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2011 – D.  Dończyk, Notarialne poświadczenie dziedzi­ czenia. Komentarz, Warszawa 2011 – System Prawa Prywatnego. Prawo rzeczowe, t. 4, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2007 – J.  Pisuliński, Hipoteka po nowelizacji. Komen­ tarz, M. Kućka, J. Pisuliński, Ł. Przyborowski, B. Swaczyna, red. J. Pisuliński, Warszawa 2011 17 Wykaz skrótów Komentarz u.g.n. Komentarz KRO – G.  Bieniek, S.  Kalus, Z.  Marmaj, E.  Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komen­ tarz, Warszawa 2011 – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, red. K. Piasecki, Warszawa 2011 E. Janeczko, Wzory – E.  Janeczko, Wzory aktów notarialnych, War- Komentarz do k.c. Księga trzecia, t. 2 W. Natanson, Prawo o notariacie Nieruchomości. Problematyka prawna A. Oleszko, Akty notarialne szawa 2011 – Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trze­ cia. Zobowiązania, t.  2, G.  Bieniek, H.  Ciepła, S.  Dmowski, J.  Gudowski, K.  Kołakowski, M.  Sychowicz, T.  Wiśniewski, Cz. Żuławska, Warszawa 2011 – W.  Natanson, Prawo o  notariacie, Warszawa 1954. – G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Proble­ matyka prawna, Warszawa 2011. – A.  Oleszko, Akty notarialne. Komentarz, War- szawa 2012 A. Oleszko, Komentarz, cz. I  – A.  Oleszko, Prawo o  notariacie. Komentarz, Część I, Warszawa 2011 A. Oleszko, Komentarz, cz. II, t. 1 – A.  Oleszko, Prawo o  notariacie. Komentarz, Część II, t. 1, Warszawa 2012 A. Oleszko, Komentarz, cz. II, t. 2 – A.  Oleszko, Prawo o  notariacie. Komentarz, Rozprawy S. Rudnicki, Komentarz k.w. S. Rudnicki, G. Rudnicki, Komentarz do k.c. Księga druga P. Siciński, Komentarz do wpisów w k.w. E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do k.c. ks. czwarta Część II, t. 2, Warszawa 2012 – Rozprawy z  prawa prywatnego, prawa o  nota­ riacie i  prawa europejskiego ofiarowane Panu Rejentowi R. Sztykowi, red. E. Drozd, A. Olesz- ko, M. Pazdan, Kluczbork 2007 – S.  Rudnicki, Komentarz do ustawy o  księgach wieczystych i hipotece oraz do przepisów o postę­ powaniu w sprawach wieczystoksięgowych, War- szawa 2010 – S.  Rudnicki, G.  Rudnicki, Komentarz do ko­ deksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2011 – P.  Siciński, Komentarz do wpisów w  księgach wieczystych, red. J.  Ignaczewski, Warszawa 2013 – E.  Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2011 S. Szer, Prawo o notariacie – S. Szer, Prawo o notariacie. Komentarz do czyn­ ności notarialnych, Warszawa 1934 18 www.lexisnexis.pl System P.C. System P.R.O. System P.P., t. 1 System P.P., t. 2 System P.P., t. 10 System P.P., t. 11 Wykaz skrótów – System Prawa Cywilnego, t.  IV. Prawo spad­ kowe, red. tomu J.St. Piątowski, Ossolineum 1986 – System Prawa Rodzinnego i  Opiekuńczego, red. J.St. Piątowski, Ossolineum 1985 – System Prawa Prywatnego, t.  1. Prawo cywilne – część ogólna, red. M. Safjan, Warszawa 2007 – System Prawa Prywatnego, t.  2. Prawo cywilne – część ogólna, red. Z.  Radwański, Warszawa 2008 – System Prawa Prywatnego, t.  10. Prawo spad­ kowe, red. B. Kordasiewicz, Warszawa 2009 – System Prawa Prywatnego, t. 11. Prawo rodzi n ne i  opiekuńcze, red. T.  Smyczyński, Warszawa 2009 4. Pozostałe skróty ANR ETS – Agencja Nieruchomości Rolnych – Europejski Trybunał Sprawied liwości (obecnie Trybunał Spra- KRN Legalis Lex LexisNexis p.b.n. RIN SN TK TS wied liwości Unii Europejskiej) – Krajowa Rada Notarialna – System informacji prawnej Wydawnictwa C.H. Beck – System informacji prawnej Wolters Kluwer – Lexis.pl – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska – państwowe biuro notarialne – Rada Izby Notarialnej – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – Trybunał Stanu Uwaga: Artykuły bez podania bliższego okreś lenia oznaczają ustawę z  14  lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. Wprowadzenie Systematycznie udostępniany elektroniczny Portal Orzecznictwa Sądów Powszechnych pozwala zapoznać się z  całokształtem orzecz- nictwa sądowego, począwszy od sądów rejonowych po sądy apelacyj- ne, które łącznie z orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego stanowią istotny wkład oddziaływania „trzeciej” władzy porządku konstytucyjnego na system społeczno-gospodarczy Polski. Z oczywistych względów najmniej znane i komentowane jest orzecz- nictwo sądów rejonowych, które w  najszerszym zakresie oddziałuje bezpośrednio na sferę prawa prywatnego, a tzw. pierwsze orzeczenie potrafi wpływać na zachowania adresatów, a nawet opinii publicznej oraz kształtować ocenę o wymiarze sprawied liwości. Przedkładany komentarz po raz pierwszy przełamuje „zmowę” milcze- nia w  odniesieniu do orzecznictwa wieczystoksięgowego, kształtowa- nego w  pierwszej kolejności przez referendarzy sądowych, którzy z  mocy art.  5091 §  1 k.p.c. „mogą wykonywać czynności w  sprawach o wpis w księdze wieczystej”. Spośród wykonywanych czynności o wpis w księdze wieczystej stosunkowo najliczniejszą grupę spraw stanowią akty notarialne jako podstawy dokonanego wpisu bądź stają się przy- czyną oddalenia wnios ku jako uznana przeszkoda do wpisu. W komen- tarzach do wybranych orzeczeń referendarzy sądowych oddalających wnios ki zamieszczone w aktach notarialnych można zapoznać się nie tylko z uzasadnieniami i motywami podjętych rozstrzyg nięć. Specyfi- ka tego orzecznictwa przejawia się m.in. w tym, że w pierwszej kolej- ności zainteresowani dokonują zamierzonej czynności prawnej u nota- riusza jako osoby urzędowej o profesjonalnym zawodzie prawniczym, 21 Wprowadzenie będącej w  świet le najnowszego orzecznictwa Trybunału Konstytucyj- nego „szczególnego rodzaju funkcjonariuszem publicznym powiąza- nym organizacyjnie z  wymiarem sprawied liwości” (z  uzasadnienia wyroku TK z 7 lipca 2011 r., U 8/08, OTK-A 2011, nr 6, poz. 52). Rozbieżność ocen między orzeczeniami referendarzy sądowych a sta- nowiskiem notariuszy redagujących stosowne akty notarialne jako podstawy wpisów w księgach wieczystych niejednokrotnie wywołują konsternacje u  osób spodziewających się „bezspornego” załatwienia swojej sprawy, która została powierzona kompetencji profesjonalistów obu zawodów zaufania publicznego. Niestety zaufanie to narażone jest na ryzyko „błędu” przez obie instytucje, które tworzą szeroko rozu- miany wymiar sprawied liwości. Dlatego celem komentarza jest do konanie analizy „obu stanowisk”, tj. notariusza sporządzającego akt notarialny oraz referendarza sądowego, którego orzeczenie oddaliło wniosek o wpis w księdze wieczystej. Chodzi mianowicie o minimali- zowanie ryzyka nieoczekiwanych oddaleń wnios ków wieczystoksięgo- wych, które w najszerszym zakresie dotyka bezpośrednio stron czyn- ności prawnych działających w zaufaniu do obu wyspecjalizowanych instytucji prawa publicznego. Bezdyskusyjną pewność obrotu cywil- noprawnego Państwo powierzyło tym właśnie instytucjom wymiaru sprawied liwości, w  których wyrażać się powinno zaufanie do podej- mowanych czynności urzędowych przez notariuszy oraz referendarzy sądowych. Inicjatywa bliższego zajęcia się tym tematem podjęta została przez Panią Prezes Rady Izby Notarialnej, Renatę Gresztę, i Radę w Lublinie, która była wydawcą lokalnego opracowania: Akty notarialne jako pod­ stawa wpisu w księdze wieczystej w świet le orzecznictwa wieczystoksię­ gowego, Lublin 2013. Obecny komentarz w niewielkim stopniu nawią- zuje do tego opracowania i był możliwy dzięki wspomnianemu portalowi oraz inicjatywie notariuszy udostępniających „materiał dowodowy” i oczekujących na dokładniejszą analizę orzeczeń referen- darzy sądowych oddalających wnios ki o  wpis w  księdze wieczystej. Wnioski te zredagowane były przez notariuszy dokumentujących czynności prawne, które w zamiarze wystawców aktów notarialnych, a  dokładniej wypisów aktów, stanowić miały podstawę dokonania 22 www.lexisnexis.pl Wprowadzenie wpisu, a spotkano się z oddaleniem wnios ków. Dążenie do rzeczywi- stego poznania przyczyn stwierdzonych rozbieżności ocen prawnych powinno przyczynić się do większej polaryzacji praktyki notarialnej oraz wieczystoksięgowej. Lublin, listopad 2013 roku Rozdział I Akt notarialny w obrocie prawnym Art. 91. Notariusz sporządza akt notarialny, jeżeli wymaga tego przepis prawa lub taka jest wola stron. 1. Wyłączność kompetencyjna sporządzenia aktu notarialnego Akt notarialny jako jeden z  rodzajów czynności notarialnych (art.  79 pkt  1) jest najbardziej sformalizowanym dokumentem notarialnym (art. 92 § 1 pkt 1–9 oraz art. 94 § 1). Nie tylko jednak z tych powodów ustawodawca zastrzegł sporządzanie wskazanych dokumentów wyłącz- nie przez notariusza. Innym, równie decydującym powodem tego wybo- ru jest oczywisty fakt, że jest to najczęściej sporządzana czynność nota- rialna o najbardziej doniosłym znaczeniu dowodowym dla stwierdzonej w  danym akcie notarialnym czynności prawnej, dla ważności której ustawodawca przewiduje formę aktu notarialnego (zob. rozdz. III). Akt notarialny zarówno legitymizuje dokonaną czynność prawną w postaci sporządzonego dokumentu, jak i jednocześ nie jest wyrazem realizacji przez ustawodawcę celów i  funkcji związanych z  obowiąz- kiem zachowania dla tej czynności prawnej formy aktu notarialnego1. Ilekroć ustawodawca przy obrocie nieruchomościami odstępował od obowiązku zachowania formy aktu notarialnego, motywując to „uprosz- czeniem” tego obrotu, bądź zastępował tę formę inną formą szczególną 1 Co do celów i funkcji aktu notarialnego, zob. A. Oleszko, Komentarz, cz. II, t. 1, s. 482 i n. 25 Rozdział I. Akt notarialny w obrocie prawnym pod rygorem nieważności umowy (jak to miało miejsce przy przekaza- niu gospodarstwa rolnego następcy w  trybie ustawy emerytalnej z 1977 r.), tylekroć skutki takiego „wyboru” z punktu widzenia samych stron umowy, a  także w  zakresie bezpieczeństwa obrotu zawsze były zdecydowanie ujemne, a  nawet szkodliwe, i  zawsze kończyło się to powrotem do aktu notarialnego, czego wymownym przykładem była kolejna ustawa emerytalna z  1982  r.2. Istotne w  tej mierze znaczenie miała uchwała składu 7  sędziów  SN – zasada prawna – z  6  grudnia 1991 r., III CZP 108/913: „osoba, która weszła w posiadanie nierucho- mości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie włas ności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego nie jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze”. Był to zasadniczy zwrot dotychczasowe- go orzecznictwa, które przyjmowało liberalne pojęcie dobrej wiary w odniesieniu do nieformalnego obrotu nieruchomościami4. Najbardziej widocznymi skutkami nieformalnego obrotu nieruchomo- ściami jest nie tylko formalnie uchylona ustawa uwłaszczeniowa z 1971 r., ale ciąg dalszy tego uwłaszczenia dokonywany jest na grun- cie ustawy z  1982  r., na podstawie której sądy obligowane są nadal orzekać o  nabyciu nieruchomości rolnych (które najczęściej dzisiaj utraciły już ten charakter) w trybie uwłaszczenia według stanu praw- nego z 4 lis topada 1971 r. W zasadzie martwy i zapomniany jest prze- pis art. 7 ustawy z 1982 r., którego adresatem są organy wykonawcze gminy mające obowiązek wezwania stron zawierających nieformalne umowy przeniesienia włas ności nieruchomości do zachowania dla umowy formy aktu notarialnego lub do przywrócenia poprzedniego stanu posiadania pod rygorem wymierzenia grzywny w celu przymu- szenia stosownie do przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w admi- nistracji (art. 7 § 2). Jeżeli w toku postępowania sądowego dotyczące- go włas ności nieruchomości ujawni się, że strony zawarły umowę mającą na celu przeniesienie włas ności nieruchomości bez zachowa- 2 Zob. np. A. Szpunar, Z problematyki nieformalnych umów o przeniesienie włas ności nie­ ruchomości, „Palestra” 1964, nr 6, s. 25 i n.; A. Oleszko, Komentarz, cz. II, t. 1, s. 570 i n. 3 OSP 1992, nr 7–8, poz. 162. 4 Zob. Z. Bidziński, Glosa do uchwały składu 7 sędziów SN z 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91, OSP 1995, nr 1, poz. 1. 26 www.lexisnexis.pl 1. Wyłączność kompetencyjna sporządzenia aktu notarialnego nia wymaganej formy aktu notarialnego, sąd zawiadomi o tym właś- ciwy organ wykonawczy gminy w celu wymierzenia grzywny przewi- dzianej w  art.  7 §  2 tej ustawy, chyba że wcześ niej nastąpiło zachowanie formy w sposób zgodny ze stanem prawnym nieruchomo- ści (art.  7 §  3). Ustawodawca w  omawianej ustawie nie zapomniał wskazać, że „umowa mająca na celu przeniesienie włas ności, lecz zawarta bez zachowania formy prawem przewidzianej, nie stanowi podstawy do ujawnienia nowego stanu władania w ewidencji gruntów i budynków” (art. 7 § 4). Niezależnie od różnych przeobrażeń ustrojowych oraz społeczno- -gospodarczych i związanych z tym doświadczeń ustawodawstwa pol- skiego, nadal aktualny jest ukształtowany jeszcze w  okresie między- wojennym kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego, według którego „ratio legis takiego unormowania [chodzi o  obowiązek zachowania formy aktu notarialnego – dopisek A.O.] są szczególnie ważne zarów- no z punktu widzenia dobra kontrahentów, jak i interesu społecznego, dlatego też wymagane jest zawieranie umów rozważnie i przy zacho- waniu wszelkich innych gwarancji, jakie daje oczywiście forma aktu notarialnego”5. Z obowiązkiem zachowania formy aktu notarialnego wiąże się insty- tucja przymusu notarialnego. Niezależnie od kwalifikacji charakteru tego przymusu6 i znaczenia dla prawa notarialnego, kierunek pierw- szy łączy tę instytucję z publicznoprawnym obowiązkiem notariusza dokonania czynności notarialnej (nie tylko sporządzenia aktu nota- rialnego) z  wyłączeniem wskazanym w  art.  81; drugi – adresatem przymusu czyni osoby, które mają obowiązek składania oświadczeń woli ze skutkiem prawnym w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności tej czynności prawnej. Wprawdzie ustawodawca nie posługuje się wprost okreś leniem „przymus notarialny”, ale skoro przepis w art. 1 § 1 stanowi wprost, iż notariusz „powołany jest” do dokonywania czynności notarialnych i w tym celu ustawodawca kre- 5 Orzeczenie SN z 12 stycznia 1936 r., OSP 1936, nr 7, poz. 98; zob. także motywy uza- sad. uchwały SN z 21 października 1992 r., III CZP 108/92, OSP 1993, nr 4, poz. 89. 6 Bliżej zob. np. E. Drozd, Z problematyki zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, „Rejent” 1996, nr 4–5, s. 18 i n. 27 Rozdział I. Akt notarialny w obrocie prawnym ował instytucję notariatu, to w odniesieniu do obowiązku ustawowe- go sporządzania aktów notarialnych (art. 1 § 1 w zw. z art. 91) chodzi nie tylko o urzędowe potwierdzenie, że dana czynność prawna zosta- ła dokonana w  formie aktu notarialnego, ale także o  zachowanie okreś lonych ustawą procedur dokonania tej czynności notarialnej wyrażonej w  obrocie w  postaci tego właśnie dokumentu o  nazwie „akt notarialny”. Nie wystarczy bowiem zachowanie przez notariusza wszystkich wymogów prawa materialnego właś ciwych dla sporzą- dzanej czynności prawnej pod względem formy i  treści, ale ustawo- dawca nakłada na notariusza dalsze wymogi proceduralne i formalne związane ze sporządzeniem samego aktu notarialnego. Dopiero iunc­ tim tych obu wymogów nadaje aktowi notarialnemu moc dokumentu urzędowego (art. 2 § 2). Wyłączność kompetencyjna nakładająca na notariusza obowiązek spo- rządzania aktów notarialnych pozostaje w związku z przypisywaniem notariuszowi okreś lonego statusu prawnego i  z  usytuowaniem tego urzędu (stanowiska) w strukturze wewnętrznej danego państwa. Nie- zależnie od różnic ustrojowych notariatu funkcjonującego w poszcze- gólnych państwach, akceptowanych przez Unię Europejską, w ramach której działa Konferencja Notariatów Unii Europejskiej, w  każdym z nich obowiązuje bez wyjątku zasada terytorializmu notariatów kra- jowych. Zasada ta oznacza wyłączność kompetencyjną funkcjonowa- nia notariusza wyłącznie w  kraju, w  którym został powołany na to stanowisko (urząd)7. Nie ma natomiast porozumienia (zgody) co do jednoznacznego okreś lenia funkcji, jaką pełni notariusz w sprawowa- niu swoich kompetencji, zwłaszcza w  odniesieniu do sporządzania aktów notarialnych dokumentujących czynności prawne. W szczegól- ności chodzi o to, czy akt notarialny mający na podstawie ustawy moc dokumentu urzędowego, wydawany jest przez notariusza jako osobę wykonującą usługi notarialne w ramach prowadzonej swobody przed- siębiorczości czy szczególnego rodzaju osobę wykonującą funkcje publiczne państwa w ramach odrębnie kreowanego w tym celu orga- nu ochrony prawnej. 7 Co do zasady terytorializmu, zob. A. Oleszko, Komentarz, cz. I, s. 39. 28 www.lexisnexis.pl 1. Wyłączność kompetencyjna sporządzenia aktu notarialnego Kierunek pierwszy prezentuje orzecznictwo Trybunału Sprawied- liwości w  połączonych sprawach przeciwko Belgii, Luksemburgowi, Austrii, Niemcom, Grecji, Francji, Holandii, który dążąc do europeiza- cji zawodu notariusza, stwierdził, że we wspomnianych krajach nota- riusz dokonujący czynności notarialnych w  świet le art.  49 TFUE nie podejmuje „działalności związanej z wykonywaniem władzy publicz- nej”8. Uznano w ten sposób notariusza jako osobę świadczącą usługi notarialne w ramach funkcjonującej kancelarii notarialnej i swobody przedsiębiorczości, pomijając w zupełności odniesienie się do wykony- wania przez notariat funkcji publicznych państwa i pozbawiając tym samym notariat atrybutu urzędu funkcjonującego w  ramach realizo- wanych przez państwo funkcji publicznych w zapewnieniu pewności obrotu prawnego. Kierunek ten znalazł akceptację w  uchwale składu 7 sędziów  SN z  23  wrześ nia 2009  r., I  KZP 7/099, w  której Sąd opowiedział się za charakterem aktu notarialnego jako czynności notarialnej w  pełni usługowej o charakterze umownego zobowiązania prawa cywilnego. Innymi słowy również po stronie notariusza istnieje cywilnoprawne zobowiązanie sporządzenia żądanego aktu notarialnego, dla którego źródłem powstania jest umowa o dokonanie czynności notarialnej10. Stanowisko przeciwne wyraża najnowsze orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które okreś liło kryteria statusu prawnego podmio- tu jako wystawcy dokumentu urzędowego. Nie ulega wątp liwości, że wystawcą takiego dokumentu jest także notariusz (art.  1 §  1 w  zw. z art. 2 § 2). Trybunał rozstrzyg nął (odnosząc się również do art. 244 § 1 k.p.c.), że „jednoznacznym zamiarem ustawodawcy jest powiąza- nie na gruncie postępowania cywilnego mocy prawnej dokumentu 8 Wyroki TS z  24  maja 2011  r. w  sprawach C-47/08, C-50/08, C-51/08, C-53/08, C-54/08, C-61/08; zob. także M.  Muszalska, M.  Strzelbicki, Pojęcie władzy publicznej w  świet le orzecznictwa Trybunału Sprawied liwości a  wykonywanie zawodu zaufania publicznego przez notariusza; M.K.  Kolasiński, Prowadzenie działalności gospodarczej przez notariusza w orzecznictwie unijnego Trybunału Sprawied liwości i polskiego Trybu­ nału Konstytucyjnego; A.  Oleszko, Odpowiedzialność notariusza (wybrane problemy) – wszystkie te publikacje, w: „Rejent”, wyd. specjalne, listopad 2011 r. 9 OSNKW 2009, nr 10, poz. 83. 10 Por. uzasad. uchwały składu 7 sędziów SN z 23 wrześ nia 2009 r., I KZP 7/09. 29 Rozdział I. Akt notarialny w obrocie prawnym urzędowego ze sferą władztwa państwowego i  realizacji zadań publicznych”11. Czy potrzeba jeszcze większej akceptacji stanowiska, iż notariusz sporządzający dokument urzędowy realizuje zadania publiczne państwa, a więc jest osobą urzędową (ale nie urzędnikiem), a  nie żadnym prywatnym przedsiębiorcą świadczącym usługi w  ramach swobody działalności gospodarczej. Zbyt często nie rozu- mie się konieczności odróżnienia funkcjonowania notariatu publicz- nego w  ramach odpowiedzialności politycznej państwa za bezpie- czeństwo obrotu prawnego od funkcjonowania kancelarii notarialnej na ryzyko i odpowiedzialność notariusza pozostającego poza oddzia- ływaniem na tę sferę państwa. Potwierdzeniem takiego właśnie sta- tusu prawnego notariusza jest kolejny wyrok Trybunału Konstytucyj- nego, zgodnie z którym czynność notarialna ma charakter urzędowy, a  „notariusz nie jest świadczącym usługi prawne wolnym zawodem prawniczym, a raczej szczególnego rodzaju funkcjonariuszem publicz- nym powiązanym organizacyjnie z wymiarem sprawied liwości”12. Od chwili wejścia w życie ustawy z 13 czerw ca 2013 r. i wprowadze- nia zmiany w  art.  1 §  2 w  zw. z  art.  76, wyłączność kompetencyjna notariusza w  odniesieniu do sporządzanych aktów notarialnych (art. 91) uległa istotnej zmianie podmiotowej polegającej na rozszerze- niu tej właś ciwości o  zastępców notarialnych. Na podstawie art.  76a §  2 notariusz prowadzący kancelarię notarialną może upoważnić zastępcę notarialnego zatrudnionego w swojej kancelarii do wykony- wania czynności notarialnych, w  tym także do dokonywania aktów notarialnych. Wprawdzie sporządzanie czynności notarialnych na podstawie upoważnienia dokonywane jest na ryzyko i odpowiedzial- ność odszkodowawczą notariusza zatrudniającego zastępcę notarial- nego (art. 49), ale nie zmienia to faktu, że dopuszczenie do wskazanej kompetencji zastępcy notarialnego po  złożonym egzaminie notarial- nym bez praktycznego przygotowania do sprawowania tego zawodu może w  pewnym stopniu osłabić bezpieczeństwo obrotu prawnego i związaną z nim podstawową funkcję notariatu publicznego, jaką jest bez wątpienia prewencja jurysdykcyjna. Widać z tego, że ustawodaw- 11 Wyrok TK z 15 marca 2011 r., P 7/09, OTK-A 2011, nr 2, poz. 10. 12 Wyrok TK z 7 lipca 2011 r., U 8/08, OTK-A 2011, nr 6, poz. 52. 30 www.lexisnexis.pl 1. Wyłączność kompetencyjna sporządzenia aktu notarialnego ca większe znaczenie przywiązuje do samego faktu sporządzenia aktów notarialnych, traktując tę czynność w  aspekcie usługowym, a w mniejszym stopniu jako jedną z gwarancji bezpieczeństwa obrotu prawnego dokonywanego na zasadzie wyłączności kompetencyjnej notariusza jako osoby zaufania publicznego. Wyłączność kompetencyjna sporządzania aktów notarialnych jako najbardziej doniosłych dokumentów urzędowych legitymizujących tytuł prawny do nieruchomości czy innego prawa nie zastąpi jednak wymaganego poziomu legislacji mimo nowego, bo od 3  sierp nia 2013 r., wymagania od notariusza „przestrzegania wartości demokra- tycznego państwa prawnego” (art. 10 § 3 zd. 1 in fine). Niezależnie od tego, co ten niedookreś lony zwrot będzie znaczył dla praktyki nota- rialnej, niejednokrotnie to państwo z  woli ustawodawcy „stwarza” brak stabilności prawnej w postaci uchwalonych ustaw podlegających krótkotrwałym nawet zmianom (np. ustawa o  gospodarce nierucho- mościami) bądź utrwalających stany prawne powstałe kilkadziesiąt lat temu w sytuacji, gdy pierwotnym zamiarem ustawodawcy było jed- norazowe działanie danej ustawy. Takim właśnie przykładem istot- nym dla praktyki notarialnej oraz sądowej jest formalnie uchylona ustawa uwłaszczeniowa z  1971  r., podczas gdy jej prawne skutki wpływające na kształtowanie prawa włas ności nieruchomości rolnych wymagają oceny sądu według stanu prawnego z  4  lis topada 1971  r. (ustawa uwłaszczeniowa z 1982 r.). Sporządzonemu według wszelkich zasad aktowi notarialnemu stwier- dzającemu przeniesienie włas ności nieruchomości nie jest w  stanie zapobiec jego „wzruszenie”, jeżeli sam ustawodawca dopuszcza do takich możliwości. Żeby pozostać przy wskazanym przykładzie uwłaszczenia w trybie obu ustaw z 1971 r. oraz z 1982 r., sąd obowią- zany jest stwierdzić nabycie włas ności nieruchomości według stanu prawnego uwłaszczonego rolnika z  4  lis topada 1971  r. nawet wtedy, gdy w  sprawie zostało ustalone, że co do tej samej nieruchomości uwłaszczony został uprzednio inny rolnik, który rozporządził już tą nieruchomością na podstawie aktu włas ności ziemi uchylonego po sporządzeniu aktu notarialnego. Uchylenie decyzji uwłaszczeniowej przed 1  stycznia 1992  r. spowodowało wszczę cie postępowania 31 Rozdział I. Akt notarialny w obrocie prawnym uwłaszczeniowego sądowego w  trybie ustawy z  1982  r. Zgodnie z  aktualnym nadal orzecznictwem rozporządzenie nieruchomością uwłaszczoną na rzecz osoby trzeciej, zanim nastąpiło uchylenie aktu włas ności ziemi wydanego w trybie ustawy z 1971 r., nie ma wpływu na ocenę zasadności uwłaszczenia w toku postępowania sądowego ze względu na kognicję sądu ograniczoną do badania przesłanek uwłasz- czenia według stanu faktycznego i prawnego zaistniałego 4 lis topada 1971 r.13. Wadliwie przyjęta konstrukcja praw nabytych w odniesieniu do uwłasz- czenia przewidzianego w ustawie z 1971 r., obligująca sąd do orzekania o  uwłaszczeniu nieżyjących już w  większości rolników, stwarza tylko ich następcom zbyt wiele okazji do wszczy nania pozornych postępo- wań, którym sąd w zasadzie nie może zapobiec. 2. Gwarancje bezpieczeństwa obrotu prawnego, którego przedmiotem jest akt notarialny Niezależnie od różnic ustrojowych poszczególnych państw urząd notarialny jest instytucją publiczną (z nielicznymi wyjątkami), a nota- riusz w  zakresie wykonywanych kompetencji usytuowany jest poza hierarchią urzędniczą i  innymi organami władzy publicznej14. Pań- stwo, powierzając notariatowi wykonywanie wyznaczonych przez ustawę kompetencji w  postaci dokonywania czynności notarialnych (art. 1 § 1), uznaje je za doniosłe z punktu widzenia państwa oraz inte- resów obywateli. Państwo oraz obywatel oczekują od notariusza takie- go ukształtowania stosunków prawnych, które zapewnią gwarancję bezpieczeństwa obrotu prawnego. Bezpieczeństwo to jest tym silniejsze i  powszechniejsze, im notariat realizuje rzeczywiste funkcje prewencyjnego zapobiegania sporom o prawo, które w drodze dokonanych czynności notarialnych przybie- 13 Z uzasad. uchwały SN z 20 lutego 1986 r., III CZP 82/85, OSNCP 1987, nr 1, poz. 9. 14 Art. 1 i 2 Podstaw i zasad działania notariatu łacińskiego (uchwała Zarządu Komisji ds. Międzynarodowej Współpracy Notarialnej z 18 stycznia 1986 r. i Stałej Rady Mię- dzynarodowej Unii Notariatu Łacińskiego z 13–15 marca 1986 r.). 32 www.lexisnexis.pl 2. Gwarancje bezpieczeństwa obrotu prawnego, którego przedmiotem jest akt notarialny rają postać dokumentów urzędowych i  przez to spełniają funkcje jurysdykcji prewencyjnej. Tam gdzie sporu prawnego nie ma, możliwa i zalecana jest rezygnacja z drogi sądowej na rzecz poszerzania kom- petencji notariatu w  celu wykonywania zadań z  zakresu ochrony prawnej przekazanych do właś ciwości notariusza jako osoby zaufania publicznego15. Wyznacznikiem bezpieczeństwa obrotu prawnego jest przede wszyst- kim forma oraz sposób (tryb), w jaki dochodzi do obrotu nieruchomo- ściami w  drodze czynności prawnych między żyjącymi (tzw. obrót sensu stricto) lub na wypadek śmierci (tzw. obrót sensu largo), a według innego powszechnego kryterium – również zapewnienie kredytu hipotecznego, które spełniają księgi wieczyste16. Właściwy rygoryzm w traktowaniu zasad bezpieczeństwa obrotu nie- ruchomościami zapewnia forma aktu notarialnego, której substratem jest akt notarialny17, jako dokument urzędowy (art. 2 § 2) legitymizu- jący nabycie włas ności nieruchomości (czy innego prawa), ale także stanowiący podstawę wpisu prawa w  księdze wieczystej18 (art.  6268 § 2 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 3 rozp. wyk. z 2001 r.); zob. rozdz. III pkt 1 i 2. Wzgląd na zasadę bezpiecznego obrotu nieruchomościami nie może ograniczać okreś lona w art. 3531 k.c. zasada swobody stron w ułoże- niu stosunku prawnego według włas nego uznania w stopniu, który nie 15 Por. G. Bieniek, W sprawie nowych uprawnień notariusza, w: III Kongres…, s. 15 i n. 16 M.  Deneka, Księgi wieczyste. Zasady materialnoprawne
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wpis w księdze wieczystej na podstawie aktu notarialnego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: