Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00541 010385 10718942 na godz. na dobę w sumie
Wpływ ekspansji zagranicznej na efektywność przedsiębiorstw - ebook/pdf
Wpływ ekspansji zagranicznej na efektywność przedsiębiorstw - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 313
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9251-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja pokazuje efekt „iluzji internacjonalizacji”, prowadząc do wniosków sprzecznych z powszechnie obowiązującym poglądem, że wyjście firmy na rynki zagraniczne bezpośrednio prowadzi do lepszych wyników w stosunku do firm pozostających w kraju. Zawiera szereg praktycznych wskazówek dla menedżerów planujących lub prowadzących ekspansję zagraniczną w celu zwiększenia szansy na odniesienie sukcesu.

Celem pracy jest weryfikacja, czy istnieje, a jeżeli tak, to jaki ma kształt, zależność między stopniem internacjonalizacji a efektywnością finansową przedsiębiorstw. W odniesieniu do tego celu pojawił się też drugi, którym jest weryfikacja, czy na przebieg zidentyfikowanej relacji mają wpływ zmienne odzwierciedlające uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne ekspansji zagranicznej. W analizie szczególny nacisk położono na motywy oraz formy ekspansji zagranicznej, które do tej pory nie były szeroko omawiane w polskiej, a także, jak wskazuje dokonany przegląd badań empirycznych, w światowej literaturze poświęconej badaniom nad tego typu związkami.

Książka jest adresowana do pracowników naukowych i studentów zainteresowanych problematyką biznesu międzynarodowego oraz zarządzania strategicznego, a także do kadry kierowniczej polskich przedsiębiorstw, które prowadzą ekspansję zagraniczną lub rozważają jej podjęcie.

Praca dra Krystiana Barłożewskiego to bez wątpienia pozycja potrzebna na polskim rynku wydawniczym. Wyzwanie sprostania priorytetowi efektywności finansowej przez firmy jest z jednej strony powszechne w warunkach wolnej konkurencji na rynku, której natężenie wzmagają procesy internacjonalizacji, ale z drugiej strony jednocześnie kluczowe dla przedsiębiorstw. Rozpoznanie związków pomiędzy zachowaniami internacjonalizacyjnymi a wspomnianą efektywnością finansową, zidentyfikowanie czynników decydujących o kierunku i sile tej zależności, a także czynników „tłumaczących” ową zależność ma duże znaczenie praktyczne.

Dr hab. Barbara Jankowska, prof. nadzw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Katedra Konkurencyjności Międzynarodowej

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wpływ ekspansji zagranicznej na efektywność przedsiębiorstw Krystian Barłożewski Wydawnictwo C.H.Beck Wpływ ekspansji zagranicznej na efektywność przedsiębiorstw 2. Ryzyko operacyjne 3 Wpływ ekspansji zagranicznej na efektywność przedsiębiorstw Krystian Barłożewski Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017 4 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Agnieszka Niegowska Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce: Ireneusz Gawliński Seria: Zarządzanie Recenzent: dr hab. Barbara Jankowska, prof. UEP Publikacja dofinansowana przez Szkołę Główną Handlową w Warszawie © Wydawnictwo C.H.Beck 2017 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: KJS Katarzyna Słomka Druk i oprawa: www.bookfactory.pl ISBN 978-83-255-9250-9 e-book ISBN 978-83-255-9251-6 Iwona Staniec, Karol M. Klimczak Spis treści Wstęp ....................................................................................................................................... 9 Rozdział 1. Teoria internacjonalizacji ............................................................................. 15 1.1. Internacjonalizacja i globalizacja – kluczowe pojęcia biznesu międzynarodowego ............................................................................................... 1.1.1. Znaczenie terminu „internacjonalizacja” ................................................ 1.1.2. „Biznes międzynarodowy” i jego definicje ............................................. 1.1.3. Definicja terminu „globalizacja” i pojęć pokrewnych ........................... 1.2. Makroekonomiczne teorie wymiany międzynarodowej ................................. 1.3. Mikroekonomiczne teorie i modele internacjonalizacji ................................... 1.3.1. Klasyfikacja teorii internacjonalizacji przedsiębiorstw ........................ 1.3.2. Korzyści i ograniczenia dla przedsiębiorstw w świetle mikroekonomicznych teorii internacjonalizacji przedsiębiorstw ....... 1.4. Podsumowanie ........................................................................................................ 15 15 20 22 25 28 28 34 55 57 64 71 72 72 Rozdział 2. Internacjonalizacja przedsiębiorstw w świetle literatury przedmiotu ...................................................................................................................... 57 2.1. Motywy i bariery internacjonalizacji .................................................................. 57 2.1.1. Motywy internacjonalizacji – ujęcie, klasyfikacja i stosowane terminy .......................................................................................................... 2.1.2. Bariery internacjonalizacji .......................................................................... 2.1.3. Motywy dezinternacjonalizacji ................................................................. 2.2. Formy wejścia na rynki zagraniczne ................................................................... 2.2.1. Stosowane definicje i klasyfikacje ............................................................. 2.2.2. Czynniki determinujące wybór i zmianę formy ekspansji 77 zagranicznej .................................................................................................. 82 2.2.3. Ogólna charakterystyka form internacjonalizacji .................................. 93 2.3. Pomiar stopnia internacjonalizacji przedsiębiorstwa ....................................... 93 2.3.1. Wymiary internacjonalizacji i kluczowe aspekty ich pomiaru ............ 94 2.3.2. Sposób konstruowania mierników internacjonalizacji ......................... 2.3.3. Klasyfikacja i przykłady mierników stopnia internacjonalizacji ........ 95 2.3.4. Wady, zalety i ograniczenia mierników stopnia internacjonalizacji ..... 101 2.4. Podsumowanie ........................................................................................................ 105 Rozdział 3. Przegląd badań dotyczących relacji między internacjonalizacją a efektywnością przedsiębiorstw .......................................... 107 3.1. Badania zagraniczne .............................................................................................. 108 3.1.1. Nurty badań i teorie stosowane w badaniach zagranicznych nad relacją stopień internacjonalizacji–efektywność firm ........................... 109 3.1.2. Miary internacjonalizacji w zagranicznych badaniach empirycznych ............................................................................................... 111 3.1.3. Miary efektywności w zagranicznych badaniach empirycznych ....... 116 3.1.4. Kształt relacji stopień internacjonalizacji–efektywność ....................... 118 6 Spis treści 3.1.5. Przyczyny rozbieżności uzyskiwanych wyników ................................. 126 3.1.6. Kluczowe zmienne moderujące i kontrolne ............................................ 127 3.2. Badania krajowe ...................................................................................................... 133 3.2.1. Przesłanki do prowadzenia badań na temat związków między internacjonalizacją a efektywnością polskich firm ............................... 134 3.2.2. Nurty badań i wykorzystywane koncepcje teoretyczne ....................... 135 3.2.3. Czynniki determinujące efektywność internacjonalizacji przedsiębiorstw (polskie badania) ............................................................ 136 3.2.4. Przebieg relacji między internacjonalizacją a efektywnością przedsiębiorstw (polskie badania) ........................................................... 139 3.2.5. Badane firmy i operacjonalizacja zmiennych (polskie badania) ......... 140 3.2.6. Wyniki badań dotyczących wpływu internacjonalizacji na efektywność polskich przedsiębiorstw ................................................... 148 3.3. Podsumowanie ........................................................................................................ 151 Rozdział 4. Wpływ stopnia, form i motywów internacjonalizacji na efektywność przedsiębiorstw w świetle badań własnych .................................... 157 4.1. Koncepcja i metodyka badań własnych .............................................................. 157 4.1.1. Model teoretyczny – pytania badawcze i cele badania .......................... 157 4.1.2. Model i hipotezy badawcze ........................................................................ 159 4.1.3. Operacjonalizacja zmiennych .................................................................... 162 4.2. Sposób przeprowadzenia badania ....................................................................... 169 4.2.1. Sposób weryfikacji hipotez badawczych ................................................ 169 4.2.2. Grupa badanych przedsiębiorstw ............................................................ 172 4.2.3. Procedura gromadzenia danych i przeprowadzenia badania w terenie ........................................................................................................ 173 4.2.4. Opis kwestionariusza wywiadu ................................................................ 174 4.3. Wyniki i dyskusja ................................................................................................... 175 4.3.1. Charakterystyka próby badawczej ........................................................... 175 4.3.2. Efektywność finansowa badanych przedsiębiorstw .............................. 184 4.3.3. Zakres umiędzynarodowienia badanych przedsiębiorstw .................. 188 4.3.4. Formy prowadzenia działalności gospodarczej za granicą .................. 193 4.3.5. Motywy internacjonalizacji badanych przedsiębiorstw ....................... 196 4.3.6. Relacja między stopniem internacjonalizacji a efektywnością finansową badanych przedsiębiorstw ...................................................... 208 4.3.7. Relacja między motywami internacjonalizacji a efektywnością finansową badanych przedsiębiorstw ...................................................... 214 4.3.8. Relacja między formami internacjonalizacji a efektywnością finansową badanych przedsiębiorstw ...................................................... 219 4.4. Ograniczenia zastosowanej metody badawczej ................................................ 224 4.5. Podsumowanie ........................................................................................................ 226 Zakończenie ........................................................................................................................... 229 Bibliografia ............................................................................................................................ 235 Spis tabel ................................................................................................................................. 247 Spis rysunków ........................................................................................................................ 249 Spis treści 7 Aneks ....................................................................................................................................... 251 Załącznik A.1. Motywy internacjonalizacji ........................................................ 251 Załącznik A.2. Korzyści i koszty wymiany międzynarodowej dla przedsiębiorstw w świetle wybranych mikroekonomicznych teorii internacjonalizacji ....................................................................................... 256 Załącznik A.3. Wykaz zagranicznych badań dotyczących relacji pomiędzy internacjonalizacją a efektywnością przedsiębiorstw, opublikowanych w latach 2008–2014 ........................................................ 260 Załącznik A.4. Wykaz polskich badań empirycznych dotyczących relacji pomiędzy internacjonalizacją a efektywnością przedsiębiorstw, opublikowanych w okresie 2006–2014 ...................................................... 282 Załącznik A.5a. Tabela współczynników korelacji liniowej r Pearsona (tabela statystyczna) .................................................................................... 302 Załącznik A.5b. Wyniki analizy regresji dla zmiennej zależnej ROE (tabela statystyczna) .................................................................................... 303 Załącznik A.5c. Wyniki analizy regresji dla zmiennej zależnej ROA (tabela statystyczna) .................................................................................... 304 Załącznik A.5d. Wyniki analizy regresji dla zmiennej zależnej ROS (tabela statystyczna) .................................................................................... 305 Załącznik A.5e. Wyniki analizy regresji dla zmiennej zależnej stopa zmiany przychodów ze sprzedaży (tabela statystyczna) ...................... 306 Indeks ...................................................................................................................................... 307 Wstęp W ostatnich latach można zauważyć dynamicznie rosnące zaangażowanie polskich przedsiębiorstw w procesy internacjonalizacji, co wyraża się chociaż- by dynamiką wzrostu eksportu oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych. W latach 2004−2013 polski eksport w cenach stałych wzrósł o 186 [Rocznik Sta- tystyczny Handlu Zagranicznego 2014, 2014, s. 53], zaś aktywa polskich inwestorów za granicą w tym samym okresie wzrosły blisko dziewięciokrotnie [Polskie in- westycje bezpośrednie za granicą w roku 2005, 2006; Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w roku 2013, 2014]. Stanowi to przejaw dynamicznego wzrostu znaczenia internacjonalizacji, czyli inaczej umiędzynarodowienia, dla rozwoju polskich przedsiębiorstw. W przyszłości ekspansja zagraniczna przedsiębiorstw będzie zyskiwać coraz bardziej na znaczeniu ze względu na pogłębiającą się integra- cję gospodarki światowej, redukcję barier w wymianie handlowej oraz postęp techniczny. Dodatkowymi czynnikami stymulującymi internacjonalizację pol- skich przedsiębiorstw mogą być bariery dalszego rozwoju na rynku krajowym (w tym rosnąca konkurencja między firmami, nadmierna biurokracja czy wyso- kie pozapłacowe koszty pracy). Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, że ze względu na relatywnie nieduży stopień umiędzynarodowienia polskie przed- siębiorstwa wciąż mają małe doświadczenie w ekspansji zagranicznej. Pogłębie- nie wiedzy w tym zakresie może zatem przyczynić się do zwiększenia ich szans na sukces ekonomiczny. Zainteresowanie procesami umiędzynarodowienia polskich przedsię- biorstw zaczęły wykazywać również rodzime instytucje państwowe i pozarzą- dowe. Na uwagę zasługują m.in. programy wspierania polskich eksporterów za granicą realizowane w porozumieniu z innymi instytucjami przez Minister- stwo Gospodarki, w tym „Go Africa”, „Go China” oraz program „Aktywizacja eksportu na wybranych rynkach”. Spośród innych podejmowanych inicjatyw wskazać należy aktywną promocję internacjonalizacji wśród polskich przedsię- biorstw przez stosunkowo niedawno powstały Think Tank POLAND, GO GLO- BAL! Temat ekspansji zagranicznej był też ostatnio przedmiotem dyskusji m.in. podczas IX Kongresu Obywatelskiego (październik 2014 r.), IX Kongresu Zarzą- dów Spółek Giełdowych SEG (listopad 2014 r.), a także szczytu gospodarczego „Europe–Africa Business Summit” (marzec 2015 r.) zorganizowanego w Warsza- wie przez IESE Business School z Hiszpanii. Wspólną cechą tych wszystkich działań jest dążenie do szerzenia wiedzy na temat możliwości oraz sposobów efektywnego wejścia na rynki międzynaro- dowe. Dzięki temu programy te nie tylko sprzyjają zwiększeniu świadomości polskich przedsiębiorców, ale wydaje się również, że wpływają na wzrost za- interesowania podjęciem ekspansji zagranicznej skierowanej na rynki zarów- 10 Wstęp no krajów europejskich, jak i regionów bardziej odległych, posiadających dobre perspektywy wzrostu w przyszłości. Trudno podawać w wątpliwość, że z perspektywy przedsiębiorstw inter- nacjonalizacja ma służyć przede wszystkim dalszemu rozwojowi, a przez to również poprawie efektywności. Zarówno w praktyce gospodarczej, jak i w em- pirycznych badaniach naukowych efektywność jest najczęściej rozumiana przez pryzmat tradycyjnych miar finansowo-księgowych, czyli jako osiągnię- cie określonego poziomu rentowności oraz wzrostu przedsiębiorstwa. W natu- ralny sposób pojawia się tutaj pytanie, czy zaangażowanie firmy w działalność zagraniczną rzeczywiście przynosi zwiększenie przychodów, poprawę uzyski- wanych marż oraz redukcję kosztów działalności, na co przynajmniej w drodze pojedynczych obserwacji wskazują doświadczenia dużych międzynarodowych firm. Analiza relacji między stopniem internacjonalizacji a efektywnością przed- siębiorstw już od kilku dziesięcioleci jest jednym z głównych obszarów badaw- czych w dziedzinie biznesu międzynarodowego. Jest ona również przedmiotem badań innych dziedzin naukowych, jak zarządzanie strategiczne, ekonomia czy finanse. Potwierdza to duża liczba przeprowadzonych dotychczas badań empirycznych oraz różnorodność zastosowanych metod badawczych. Dotych- czasowe wysiłki badawcze nie doprowadziły jednakże do wniosków, które pozwoliłyby na ostateczne rozstrzygnięcie, w jaki sposób przebiega i jaka jest natura tej relacji. Wskazuje się na wiele przyczyn takiego stanu rzeczy, spośród których naj- bardziej popularny w ostatnich latach jest pogląd, że kształt relacji między stopniem internacjonalizacji a efektywnością przedsiębiorstw jest zależny od wewnętrznych i zewnętrznych uwarunkowań, w których firmy te działają. De- terminują one bowiem możliwe do uzyskania korzyści i niezbędne do ponie- sienia koszty w procesie internacjonalizacji. Jako główny kierunek dalszych badań proponuje się zatem szersze uwzględnienie zmiennych kontrolowanych (np. branży działalności, wielkości i wieku firmy czy kraju pochodzenia). Za- uważa się przy tym, że niektóre zmienne dotychczas w ogóle nie były albo były jedynie w bardzo małym stopniu wykorzystywane w badaniach, np. motywy i formy internacjonalizacji. Poza tym zwraca się uwagę na to, że ze względu na przekrojowy charakter większości dotychczasowych badań empirycznych ko- lejne powinny mieć charakter podłużny, co pozwoliłoby zweryfikować, w jaki sposób badana relacja kształtuje się w dłuższym okresie. Na rodzimym gruncie zagadnienie zależności między stopniem internacjo- nalizacji a efektywnością przedsiębiorstw jest przedmiotem badań właściwie od kilku lat, dlatego też liczba publikacji poświęconych mu sensu stricto jest sto- sunkowo niewielka. Obszar ten wpisuje się dobrze w szerszy nurt badań nad determinantami efektywności firm umiędzynarodowionych, w których sto- pień internacjonalizacji jest tylko jednym z wielu analizowanych czynników. Ze względu na jego znaczenie w literaturze zagranicznej oraz postępującą inter- nacjonalizację polskich firm zaczyna on odgrywać coraz większą rolę również w polskim piśmiennictwie. W przekonaniu autora przedstawione trzy kluczowe przesłanki, tzn. ob- serwowany kierunek rozwoju dorobku naukowego w dziedzinie biznesu Wstęp 11 międzynarodowego w literaturze polskiej i zagranicznej, znaczenie umiędzy- narodowienia dla praktyki gospodarczej oraz zakres działań podejmowanych przez administrację państwową i organizacje pozarządowe w celu zachęcenia przedsiębiorstw do ekspansji zagranicznej, w pełni uzasadniają podjęcie prac badawczych nad wpływem internacjonalizacji na efektywność polskich przed- siębiorstw. Głębsze zrozumienie tej relacji, o czym już zresztą wspomniano, ma bowiem istotny walor nie tylko poznawczy, ale również aplikacyjny. Celem niniejszej pracy jest weryfikacja, czy istnieje, a jeżeli tak, to jaki ma kształt, zależność pomiędzy stopniem internacjonalizacji a efektywnością fi- nansową przedsiębiorstw. W odniesieniu do tego celu pojawił się też drugi, któ- rym jest weryfikacja, czy zidentyfikowana relacja ma charakter kontekstowy, tzn. czy na jej przebieg mają wpływ inne zmienne odzwierciedlające uwarun- kowania wewnętrzne i zewnętrzne ekspansji zagranicznej. W analizie szczegól- ny nacisk położono na motywy oraz formy ekspansji zagranicznej, które do tej pory nie były szeroko stosowane w polskiej, a także, jak wskazuje dokonany w rozdziale drugim przegląd badań empirycznych, w światowej literaturze po- święconej badaniom nad tego typu związkami. W pracy sformułowano również cele szczegółowe o charakterze teoretycz- nym, metodycznym oraz empirycznym, które mają pozwolić nie tylko na re- alizację celów głównych, ale także na głębsze zrozumienie obserwowanych zależności. Cele szczegółowe o charakterze teoretycznym obejmowały: ƒƒ przeprowadzenie studiów literaturowych dotyczących teorii, motywów, form i sposobu pomiaru stopnia internacjonalizacji przedsiębiorstw, ƒƒ krytyczny przegląd krajowej oraz zagranicznej literatury dotyczącej me- tod oceny efektywności przedsiębiorstw, ƒƒ identyfikację i syntezę wyników polskich i zagranicznych badań empi- rycznych dotyczących wpływu umiędzynarodowienia przedsiębiorstw na ich efektywność. Tymczasem cele metodyczne obejmowały: ƒƒ zbudowanie autorskiego syntetycznego miernika motywów internacjo- nalizacji dla polskich przedsiębiorstw, ƒƒ zaprojektowanie i zbudowanie kwestionariusza badawczego pozwala- jącego na zebranie w trakcie wywiadów telefonicznych danych jakościowych dotyczących motywów i form ekspansji zagranicznej polskich przedsiębiorstw przy uwzględnieniu ich zmian w czasie, ƒƒ zaprojektowanie bazy danych pozwalającej na integrację danych wtór- nych ilościowych pochodzących ze sprawozdań finansowych polskich firm za okres 2006−2013 oraz danych pierwotnych zebranych w trakcie telefonicznych wywiadów kwestionariuszowych, ƒƒ dobór odpowiednich metod i narzędzi statystycznych do analizy zebra- nych danych oraz weryfikacji postawionych hipotez badawczych. Z kolei cele szczegółowe o charakterze empirycznym obejmowały przepro- wadzenie własnych badań empirycznych na grupie polskich firm. Miały one pozwolić na: ƒƒ identyfikację motywów, form oraz stopnia internacjonalizacji badanych przedsiębiorstw, 12 Wstęp ƒƒ dokonanie pomiaru efektywności polskich przedsiębiorstw w zależności od motywów, form i stopnia internacjonalizacji z wykorzystaniem statystycz- nych metod analizy danych, ƒƒ weryfikację istotności i wpływu zmiennych kontrolowanych na przebieg relacji między stopniem internacjonalizacji a efektywnością finansową polskich przedsiębiorstw. Do realizacji zdefiniowanych celów pracy posłużyły studia literaturowe, w tym przegląd polskich i zagranicznych badań empirycznych dotyczących re- lacji między internacjonalizacją a efektywnością przedsiębiorstw oraz własne ilościowe badania empiryczne przeprowadzone na grupie polskich firm prowa- dzących działalność zagraniczną. Badanie empiryczne zostało przeprowadzo- ne na spółkach publicznych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Z jednej strony pozwoliło to na zebranie dokładnych danych wtórnych dotyczących efektywności finansowej badanych podmiotów za okres ośmiu lat (2006−2013), z drugiej zaś na ich powiązanie z pozyskanymi w trakcie wywiadów telefonicznych danymi pierwotnymi, które dotyczyły głównie kie- runków, motywów i stosowanych form internacjonalizacji. Określone na początku cele narzuciły strukturę niniejszej pracy, która składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono definicje pojęcia internacjonalizacji występujące w literaturze przedmiotu oraz określono sposób jej rozumienia na potrzeby niniejszej pracy. Następnie przeprowadzono analizę korzyści i kosztów umiędzynarodowienia w świetle wybranych makro- i mikro- ekonomicznych teorii wymiany handlowej i teorii internacjonalizacji. W drugim rozdziale omówiono motywy i bariery podejmowania ekspansji zagranicznej przez przedsiębiorstwa, a także formy wejścia na rynki zagranicz- ne, w tym ich klasyfikację, charakterystykę głównych kategorii oraz czynniki, które determinują wybór lub zmianę określonej formy ekspansji. Zwieńczeniem rozdziału drugiego jest przedstawienie sposobów pomiaru internacjonalizacji przedsiębiorstw. Rozdział trzeci zawiera rezultaty przeglądu badań empirycznych na temat relacji między internacjonalizacją a efektywnością przedsiębiorstw. Ze wzglę- du na odmienną specyfikę polskich firm oraz ich ekspansji zagranicznej w sto- sunku do przedsiębiorstw z innych krajów badania dotyczące obu tych grup przedsiębiorstw omówione zostały osobno. Pozwoliło to dodatkowo rozszerzyć zakres analizy w przypadku badań polskich, która tutaj odnosi się do deter- minant efektywności przedsiębiorstw umiędzynarodowionych ze szczególnym naciskiem na stopień ich internacjonalizacji. Przegląd badań zagranicznych zo- stał ograniczony do analizy relacji stopień internacjonalizacji–efektywność przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem publikacji z ostatnich lat, tzn. z okresu 2008−2014. W przypadku piśmiennictwa zarówno krajowego, jak i zagranicznego skoncentrowano się głównie na zidentyfikowaniu stosowanych w dotychczasowych badaniach miar efektywności, miar stopnia internacjo- nalizacji, zmiennych kontrolnych, uzyskanych wyników dotyczących kształ- tu relacji między stopniem internacjonalizacji a efektywnością oraz możliwych przyczyn występujących rozbieżności. Ostatni rozdział został poświęcony własnemu badaniu empirycznemu. W pierwszej części szczegółowo omówiono koncepcję i sposób przeprowadze- Wstęp 13 nia badań. Następnie przedstawiono charakterystykę badanej grupy przez pry- zmat osiąganych przez nią wyników finansowych (mierzonych za pomocą ROE, ROA, rentowności netto sprzedaży oraz stopy wzrostu przychodów ze sprze- daży), stopnia internacjonalizacji (mierzonego za pomocą udziałów sprzedaży zagranicznej w całości przychodów ze sprzedaży oraz zagregowanego mierni- ka TNI). Osobno zaprezentowano formy i motywy internacjonalizacji badanych firm. Na podstawie autorskich syntetycznych mierników wskazano znaczenie poszczególnych motywów (rynkowych, konkurencyjnych, kosztowych i poli- tyczno-instytucjonalnych) dla badanych podmiotów w prowadzonej przez nie ekspansji zagranicznej. Druga część rozdziału empirycznego zawiera w całości wyniki testów statystycznych przeprowadzonych w celu weryfikacji postawio- nych hipotez badawczych, wnioski z dokonanych analiz, ograniczenia zastoso- wanej metody badawczej oraz możliwe kierunki dalszych badań. Niniejsza praca nie powstałaby bez wsparcia wielu osób, którym chciał- bym serdecznie podziękować. Szczególne wyrazy wdzięczności kieruję w stro- nę mojego Promotora, dr. hab. Mirosława Jarosińskiego prof. SGH, za jego pełne zaangażowanie, wnikliwość i ciągłe motywowanie do systematycznej pracy. Dziękuję również Pani dr Wioletcie Mierzejewskiej pełniącej funkcję mo- jego promotora pomocniczego za poświęcony czas i możliwość przedyskutowa- nia licznych zagadnień związanych z pracą. Nieocenione wsparcie zostało mi udzielone również przez zespół naukowy Zakładu Zarządzania w Gospodar- ce w Instytucie Zarządzania Kolegium Zarządzania i Finansów kierowanym przez prof. zw. dr hab. Marię Romanowską. Możliwość przedstawienia kon- spektu pracy i wyników przeprowadzonych badań w trakcie spotkań pracow- ników Zakładu pozwoliła mi spojrzeć na badane zagadnienia z zupełnie nowej perspektywy i wprowadzić wiele istotnych zmian. Na koniec chciałbym podziękować mojej Żonie za jej życzliwość, wyrozu- miałość i wsparcie. Bez Jej pomocy trudno byłoby mi wyobrazić sobie szybkie zakończenie prac, jeśli w ogóle byłoby to możliwe. Nie mogę też zapomnieć o moich Rodzicach, którzy ani na chwilę nie pozwolili mi zwątpić w podjęty wysiłek. Rozdział 1 Teoria internacjonalizacji 1.1. Internacjonalizacja i globalizacja – kluczowe pojęcia biznesu międzynarodowego W literaturze przedmiotu termin „internacjonalizacja” często występu- je w sąsiedztwie innych pokrewnych kategorii, takich jak biznes międzynaro- dowy, globalizacja czy glokalizacja. Dla większości z nich można znaleźć wiele różnych ujęć i sposobów rozumienia. W praktyce oznacza to, że nie ma jednej powszechnie akceptowanej definicji [Zorska, 2000, s. 7; Witek-Hajduk, 2010, s. 15; Jarosiński, 2013, s. 15−21], dlatego też poszczególni autorzy posługują się często znaczeniami określonymi przez siebie i na własne potrzeby albo w ogóle bez wskazania sposobu ich rozumienia1. Z tego też względu w tym rozdziale zo- stanie dokonany przegląd stosowanych definicji oraz próba ich pogrupowania, a następnie przedstawione zostaną znaczenia poszczególnych terminów, które – jeżeli nie będzie to inaczej wskazane – będą determinować sposób ich rozumie- nia w niniejszej pracy. 1.1.1. Znaczenie terminu „internacjonalizacja” Za pomocą terminu „internacjonalizacja” określa się takie działania, jak „umiędzynarodowienie, uznanie czegoś za międzynarodowe”, a także „uzna- nie na mocy umowy prawa państw do korzystania na jednakowych warunkach z określonego terytorium, rzek lub urządzeń” [Słownik języka polskiego, 1995, s. 751; Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, 2003, s. 1231; Brockhaus..., 1989, s. 581]. W niniejszej pracy pojęcie „internacjonalizacja” będzie rozumiane przez pry- zmat teorii rozwoju przedsiębiorstwa, przy czym podobnie jak u M. Jarosińskie- go będzie ono utożsamiane z terminem „umiędzynarodowienie” [Jarosiński, 2013, s. 15]. Jednakże niekiedy podkreśla się, że nie jest celowe ani możliwe stwo- rzenie jednej uniwersalnej definicji internacjonalizacji, ponieważ może być ona analizowana i rozpatrywana w różny sposób, tzn. na różnych płaszczyznach, poziomach, w różnych wymiarach i przy uwzględnieniu różnych perspektyw [Daszkiewicz, Wach, 2012, s. 7]. Znajduje to odzwierciedlenie w definicjach sto- 1 Próbę zidentyfikowania możliwych przyczyn takiego stanu rzeczy można znaleźć m.in. w pracy [Gorynia, 2007, s. 19]. 16 Rozdział 1. Teoria internacjonalizacji sowanych w literaturze przedmiotu. J. Rymarczyk wskazuje, że można wy- różnić trzy podejścia do ujmowania pojęcia internacjonalizacji, a mianowicie [Rymarczyk, 2004, s. 19−31]: ƒƒ procesowe, rozumiane jako proces rozwoju przedsiębiorstwa od krajowe- go poprzez międzynarodowe do globalnego, ƒƒ statyczne, w którym internacjonalizacja oznacza stan umiędzynarodo- wienia przedsiębiorstwa wyrażony określonymi wskaźnikami i miarami, ƒƒ behawioralne, w którym internacjonalizacja jest determinowana rodza- jem wybranej strategii działania przedsiębiorstwa międzynarodowego. W inny sposób definicje internacjonalizacji pogrupowała M.K. Witek-Haj- duk, która na podstawie przeglądu literatury ustaliła, że w zależności od ujęcia pojęcie to utożsamiane jest z: (1) geograficznym rozszerzaniem zakresu działa- nia na rynki zagraniczne, (2) zaangażowaniem zasobów przedsiębiorstwa za granicą, (3) umiędzynarodowieniem łańcucha tworzenia wartości, (4) określo- nymi formami umiędzynarodowienia, (5) rozwojem przedsiębiorstwa poprzez umiędzynarodowienie czy (6) wchodzeniem w relacje w ramach sieci bizneso- wych [Witek-Hajduk, 2010, s. 17]. Analiza przeprowadzona przez autora niniejszej pracy pozwoliła na rozsze- rzenie przedstawionego wachlarza znaczeń o dalsze kategorie, tj. otwarcie go- spodarki danego kraju na wymianę międzynarodową, proces podejmowania kolejnych decyzji dotyczących wyboru określonej strategii umiędzynarodowie- nia oraz ujmowanie internacjonalizacji jako narzędzia pozwalającego na zwięk- szenie sprzedaży poprzez zwiększenie konkurencyjności i pozyskanie dostępu do nowych zasobów. Zaprezentowane ujęcia można odnaleźć w dokonanym w tabeli 1.1 przeglądzie definicji stosowanych przez poszczególnych autorów. Tabela 1.1. Wybrane ujęcia i definicje pojęcia „internacjonalizacja” Autor i miejsce publikacji Ch.W.L. Hill (2013) G. Karasiewicz (2013) M. Jarosiński (2013) S. Cavusgil i in. (2012) Definicja Pojęcie internacjonalizacji jest interpretowane jako wybór określonej strategii umiędzynarodowienia obejmującej wybór rynków docelowych, formy wejścia na rynki zagraniczne, czas oraz skalę wej- ścia, zakres zaangażowanych zasobów, nawiąza- nych relacji sieciowych itd. Internacjonalizacja na poziomie mikro pojmowana jest jako wymiana międzynarodowa oraz aktyw- ność przedsiębiorstwa na rynkach zagranicznych Pod pojęciem internacjonalizacji pojmuje się eks- pansję międzynarodową przedsiębiorstwa, czyli proces nawiązywania relacji z innymi podmiota- mi, prowadzących do zawarcia transakcji kupna- -sprzedaży lub poprawy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstwa na rynkach zagranicznych Internacjonalizacja jest rozumiana jako proces zwięk- szania zaangażowania przedsiębiorstwa w biznes międzynarodowy 1.1. Internacjonalizacja i globalizacja – kluczowe pojęcia biznesu międzynarodowego 17 Autor i miejsce publikacji S. Hollensen (2011) Z. Pierścionek (2011) M. Peng i K. Meyer (2011) M.K. Witek-Hajduk (2010) J. Johanson i J.E. Vahlne (2009) K. Fonfara (2009) M.K. Nowakowski (2005) Definicja Termin internacjonalizacja oznacza prowadzenie działalności gospodarczej w wielu krajach świata, ale często ograniczonej do określonego regionu, np. Europy. Internacjonalizacja jest narzędziem, które pozwala na zwiększenie sprzedaży poprzez poprawę konkurencyjności oraz łatwiejszy dostęp do nowych zasobów, idei, rynków, technologii Internacjonalizacja, czyli umiędzynarodowienie przedsiębiorstwa, oznacza „każdą formę i zakres powiązań różnych działalności przedsiębiorstwa z rynkami zagranicznymi” Internacjonalizacja utożsamiana jest z procesem angażowania środków przedsiębiorstwa na ryn- kach zagranicznych w toku zdobywania wiedzy poprzez doświadczenie. Jest zatem procesem po- dejmowania kolejnych decyzji, które stopniowo przyczyniają się, jedna po drugiej, do redukowa- nia niepewności dotyczącej danego rynku zagra- nicznego Internacjonalizacja jest utożsamiana z umiędzynaro- dowieniem i oznacza proces formowania powią- zań pomiędzy różnymi elementami łańcucha war- tości przedsiębiorstwa a rynkami zagranicznymi w celu pozyskiwania (internacjonalizacja bierna) lub angażowania zasobów (internacjonalizacja czynna) Definicję internacjonalizacji z 1977 r. rozszerzono o aspekt sieciowości. Internacjonalizacja zaczyna być postrzegana z jednej strony jako wielostron- ny proces rozwoju sieci biznesowej, z drugiej zaś jako rezultat działania przedsiębiorstwa w celu wzmocnienia jego pozycji w sieci, dzięki czemu może obronić lub wzmocnić pozycję rynkową Internacjonalizacja rozumiana jest jako ekspansja przedsiębiorstwa na rynki zagraniczne powiąza- na z wychodzeniem z działalnością gospodarczą poza rynek lokalny. Obejmuje ona nie tylko bez- pośrednie relacje handlowe z klientami, ale rów- nież inne z ważnymi podmiotami na rynkach za- granicznych, jak np. z dostawcami i konkurentami Internacjonalizacja to proces, „poprzez który firmy zwiększają swoją świadomość co do wpływu dzia- łalności międzynarodowej na ich przyszły rozwój, a także ustalają związki i zawierają transakcje z firmami z innych krajów”. Związki te mogą mieć charakter czynny oraz bierny 18 Rozdział 1. Teoria internacjonalizacji Autor i miejsce publikacji G.S. Yip (2004) J. Rymarczyk (2004) Strategor (2001) J.L. Calof i P.W. Beamish (1995) J. Johanson i J.E. Vahlne (1977) Definicja Umiędzynarodowienie oznacza zagraniczną ekspansję działalności przedsiębiorstwa i jej dopasowanie do potrzeb międzynarodowych. Typowym wynikiem tego procesu jest przedsiębiorstwo, które w różnych krajach realizuje odmienne strategie biznesowe Przez pojęcie internacjonalizacji „rozumie się każdy rodzaj działalności gospodarczej podejmowanej przez przedsiębiorstwo za granicą”. Pomiędzy internacjonalizacją przedsiębiorstwa a jego umię- dzynarodowieniem stawiany jest znak równości Internacjonalizacja rozumiana jest jako proces rozwoju przedsiębiorstwa, który polega na ulokowaniu dzia- łalności gospodarczej w różnych formach za granicą Internacjonalizacja w szerokim znaczeniu rozumiana jest jako proces adaptowania działalności przedsię- biorstw (strategia, struktura, zasoby i inne) do śro- dowiska międzynarodowego. W tym ujęciu może ona oznaczać nie tylko zwiększanie zaangażowania na rynkach zagranicznych, ale również podejmo- wanie decyzji o zmniejszaniu tego zaangażowania poprzez wycofanie produktu, zamknięcie oddziału, fabryki lub filii, zmniejszenie zatrudnienia w tych obszarach, które zostały ulokowane za granicą Internacjonalizacja to proces, w którym firmy stop- niowo zwiększają swoje zaangażowanie mię- dzynarodowe poprzez podejmowane stopniowo decyzje będące wynikiem pozyskiwania, przyswa- jania i wykorzystania wiedzy o rynkach i działa- niach zagranicznych Źródło: opracowanie własne na podstawie: [Rymarczyk, 2004, s. 19; Pierścionek, 2011, s. 358; Fonfara, 2009, s. 11; Jarosiński, 2013, s. 19−20; Hollensen, 2011, s. 58; Cavusgil i in., 2012, s. 46−47; No- wakowski, 2005, s. 22; Strategor, 2001, s. 353; Johanson, Vahlne, 1977, s. 23; Johanson, Vahlne, 2009, s. 1415, 1425; Peng, Meyer, 2011, s. 343; Hill, 2013, s. 492−493; Witek-Hajduk, 2010, s. 24−25; Karasie- wicz, 2013, s. 109; Calof, Beamish, 1995, s. 116; Yip, 2004, s. 33, 35]. Bliższa analiza przedstawionych definicji pozwala na wyciągnięcie wniosku, że część z nich obejmuje zjawiska uznane przez M. Gorynię za internacjonaliza- cję czynną, inne zaś obejmują internacjonalizację zarówno czynną, jak i bierną. Internacjonalizację czynną rozumie się jako „ekspansję przedsiębiorstwa w róż- nych możliwych formach”, zaś internacjonalizację bierną – jako „wchodzenie w różne związki gospodarcze z partnerami zagranicznymi bez wychodzenia z działalnością gospodarczą poza granice kraju” [Gorynia, 2007, s. 35−36]. Inną kwestią podejmowaną w literaturze przedmiotu są kryteria uznania przedsiębiorstwa za umiędzynarodowione. Według części autorów konieczne jest podjęcie działalności na co najmniej dwóch rynkach zagranicznych. Z ko- lei według innych autorów (np. Z. Pierścionek) wystarczy, aby przedsiębiorstwo 1.1. Internacjonalizacja i globalizacja – kluczowe pojęcia biznesu międzynarodowego 19 importowało produkty z rynków zagranicznych, aby uznać je za umiędzyna- rodowione. Oznacza to, że przy obecnym poziomie powiązania ze sobą ryn- ków właściwie każde przedsiębiorstwo – w myśl tego podejścia – można uznać za międzynarodowe, a jedynym sposobem dokonania rozróżnienia pomiędzy przedsiębiorstwami będzie porównanie stopnia ich internacjonalizacji w za- leżności od zakresu (liczba obszarów funkcjonalnych powiązanych z rynkiem zagranicznym, np. marketing) oraz intensywności powiązań z rynkami zagra- nicznymi (liczba krajów). Obie te kategorie można uznać za wymiary interna- cjonalizacji [Gorynia, 2007, s. 360]. Odchodząc od analizy trafności i kompletności definicji internacjonalizacji zebranych w tabeli 1.1, można je pogrupować w zależności od tego, co stanowi ich zasadniczą treść. Termin „internacjonalizacja” jest bowiem określany przy wykorzystaniu kilku kategorii ujmowanych w odniesieniu do rynków i pod- miotów zagranicznych. Wymienić tutaj można następujące określenia: ƒƒ proces rozwoju przedsiębiorstwa (Strategor), ƒƒ ekspansja, zaangażowanie (K. Fonfara; M. Jarosiński; J. Johanson i J.E. Valhne (1977); M. Peng, K. Meyer; Cavusgil i in.), ƒƒ aktywność, działalność gospodarcza (J. Rymarczyk; M. Gorynia; S. Hol- lensen; G. Karasiewicz), ƒƒ tworzenie powiązań w ramach sieci biznesowej (Z. Pierścionek; M.K. No- wakowski; J. Johanson i J.E. Vahlne), ƒƒ narzędzie poprawy konkurencyjności (S. Hollensen), ƒƒ wynik podejmowanych działań (J. Johanson i J.E. Valhne), ƒƒ proces formułowania i wdrażania strategii działania (Ch.W.L. Hill). Zaprezentowany przegląd stanowi jedynie wycinek stosowanych w litera- turze definicji, jednak najczęściej internacjonalizacja utożsamiana jest z podej- mowaniem działalności gospodarczej i ekspansją na rynki zagraniczne oraz z budową sieci powiązań z podmiotami działającymi na rynkach zagranicz- nych. Przy uwzględnieniu dalszych rozważań dotyczących celów firmy (zob. podrozdział 2.1.1) można dojść do wniosku, że rezultatem tak pojmowanej in- ternacjonalizacji powinno być docelowe zwiększenie wartości przedsiębiorstwa lub przynajmniej utrzymanie jej na tym samym poziomie. Mając wszystko to na uwadze, znaczenie terminu „internacjonalizacja przed- siębiorstwa” na potrzeby niniejszej pracy zostanie określone jako zwiększenie zasięgu działania przedsiębiorstwa na rynki zagraniczne poprzez poszerze- nie rynków sprzedaży lub zmianę konfiguracji łańcucha wartości z zamia- rem zwiększenia lub utrzymania wartości tego przedsiębiorstwa. Można to zilustrować za pomocą zależności przedstawionej na rysunku 1.1. Zwiększenie zasięgu działania na rynki zagraniczne Sprzedaż na rynki zagraniczne Optymalizacja łańcucha wartości Długoterminowe zwiększenie wartości firmy Rysunek 1.1. Sposób rozumienia pojęcia „inter- nacjonalizacja” na potrzeby niniejszej pracy Źródło: opracowanie własne.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wpływ ekspansji zagranicznej na efektywność przedsiębiorstw
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: