Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00188 005658 12774633 na godz. na dobę w sumie
Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego na wzrost gospodarczy Polski - ebook/pdf
Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego na wzrost gospodarczy Polski - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-523-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> bankowość i finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W publikacji podjęto oryginalną i udaną próbę prezentacji oceny skutków regulacji Bazylei III na działalność sektora bankowego i wzrost polskiej gospodarki w oparciu o zaawansowane modele ekonometryczne. Ta cenna pozycja książkowa jest adresowana do czytelników, którzy interesują się jakością stanowionych regulacji, do studentów studiujących kierunek ekonomicznej analizy prawa na uczelniach ekonomicznych i na wydziałach prawa oraz do osób zajmujących się profesjonalnie opracowaniem projektów ustaw, szczególnie przygotowujących uzasadnienia.

 

Z recenzji prof. zw. dr. hab. Stanisława Kasiewicza, SGH w Warszawie

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Monika Marcinkowska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Finansów, Katedra Bankowości, 90-255 Łódź, ul. POW 3/5 Piotr Wdowiński – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Ekonometrii, Katedra Ekonometrii, 90-255 Łódź, ul. POW 3/5 RECENZENT Stanisław Kasiewicz REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06750.14.0.K Ark. wyd. 17,0; ark. druk. 20,5 ISBN 978-83-7969-464-8 e-ISBN 978-83-8088-523-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp (Monika Marcinkowska, Piotr Wdowiński) 1. SFORMUŁOWANIE PROBLEMU BADAWCZEGO (STANISŁAW FLEJTERSKI, MONIKA MARCINKOWSKA, PIOTR WDOWIŃSKI) 2. REGULACJE SEKTORA BANKOWEGO A WZROST GOSPODARCZY – PODSTA- WOWE WSPÓŁZALEŻNOŚCI TEORETYCZNE (SŁAWOMIR BUKOWSKI) 2.1. „Płytkie” i „głębokie” determinanty wzrostu gospodarczego 2.2. Rozwój finansowy a wzrost gospodarczy 2.3. Rozwój i funkcjonowanie sektora bankowego jako instytucjonalnej determi- nanty rozwoju finansowego i wzrostu gospodarczego 2.4. Regulacje sektora bankowego i instrumenty regulacyjne 2.5. Skutki regulacji sektora bankowego dla wzrostu gospodarczego – podstawowe współzależności 3. BAZYLEA III I PAKIET CRD IV/CRR – CHARAKTERYSTYKA WYMOGÓW KAPITA- 9 15 25 25 26 29 34 37 ŁOWYCH I PŁYNNOŚCIOWYCH 41 3.1. Rys historyczny bazylejskich standardów kapitałowych (Monika Marcinkowska) 43 3.2. Charakterystyka regulacji kapitałowych (Monika Marcinkowska) 47 47 66 73 3.3. Charakterystyka wymogów płynnościowych (Mariusz Zygierewicz) 76 3.2.1. Współczynnik wypłacalności 3.2.2. Bufory kapitałowe 3.2.3. Wskaźnik dźwigni 4. REGULACJE SEKTORA BANKOWEGO A WZROST GOSPODARCZY – WYNIKI BADAŃ EMPIRYCZNYCH 4.1. Wpływ regulacji kapitałowych i norm płynności na gospodarkę (Monika Marcinkowska) 93 93 6 Spis treści 4.1.1. Wpływ norm kapitałowych na gospodarkę 4.1.2. Wpływ norm płynności na gospodarkę 4.1.3. Podsumowanie 4.2. Bazylea III – przegląd wyników badań (Monika Marcinkowska) 4.3. Podsumowanie (Sławomir Bukowski, Monika Marcinkowska, Mariusz 4.2.1. Wpływ Bazylei III i CRD IV/CRR na banki 4.2.2. Wpływ Bazylei III i CRD IV/CRR na gospodarkę Zygierewicz) 5. BAZYLEA III A SEKTOR BANKOWY W POLSCE – POTENCJALNE SCENARIUSZE REAKCJI BANKÓW 5.1. Wymogi kapitałowe (Monika Marcinkowska) 5.1.1. Zwiększenie funduszy własnych 5.1.2. Zmniejszenie wymogów kapitałowych na pokrycie ryzyka (aktywów wa- żonych ryzykiem) 5.1.3. Empiryczne dowody realizacji scenariuszy dostosowywania się banków do nowych regulacji kapitałowych 5.2. Wymogi płynnościowe (Mariusz Zygierewicz) 5.2.1. Kanały transmisji szoków płynnościowych oraz potencjalne scenariusze reakcji banków 5.2.2. Wymóg zarządzania płynnością na poziomie jednostkowym 5.2.3. Wskaźnik LCR – definicja pozycji zaliczonych do środków płynnych 5.2.4. Wskaźnik LCR – niestabilny charakter depozytów od klientów niedetalicznych 5.2.5. Ograniczone przypływy środków na potrzeby wskaźnika LCR 5.2.6. Klasyfikowanie lokat banków spółdzielczych w bankach zrzeszających na potrzeby norm płynności 5.2.7. Wskaźnik NSFR 5.2.8. Terminy wejścia w życie nowych norm płynności 5.3. Potencjalne scenariusze reakcji polskich banków – podsumowanie ( Monika Marcinkowska) 5.3.1. Potencjalne działania dostosowawcze banków – synteza 5.3.2. Wybór najbardziej prawdopodobnego scenariusza dla Polski 6. MAKROEKONOMICZNE SKUTKI REGULACJI KAPITAŁOWYCH I PŁYNNOŚCIO- WYCH – WERYFIKACJA EMPIRYCZNA (PIOTR WDOWIŃSKI) 6.1. Wprowadzenie 6.2. Kanały transmisji regulacji na wzrost gospodarczy 6.3. Model panelowy 6.3.1. Dane statystyczne 6.3.2. Specyfikacja 6.3.3. Estymacja 93 100 103 104 104 111 117 123 124 125 133 140 150 150 153 156 158 161 162 165 166 168 168 174 187 187 189 192 192 197 212 Spis treści 7 6.4. Kwartalny model makroekonometryczny 6.5. Synteza analiz empirycznych 6.4.1. Dane statystyczne 6.4.2. Specyfikacja 6.4.3. Estymacja 6.4.4. Symulacja 7. POLITYKA OSTROŻNOŚCIOWA REGULACYJNO-NADZORCZA – OCENA KO- RZYŚCI I KOSZTÓW (MARIUSZ ZYGIEREWICZ) 7.1. Wprowadzenie 7.2. Polityka makroostrożnościowa 7.3. System uporządkowanej likwidacji banków 7.4. Unia bankowa 7.5. Dyrektywa w sprawie systemu gwarantowania depozytów 7.6. Raport Liikanena 7.7. Płynność śróddzienna 7.8. Zmiana ustawy – Prawo bankowe 7.9. Projekt ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających oraz ustawy – Prawo bankowe 7.10. Zmiany ustaw o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym 7.11. Tworzenie odpisów aktualizujących na oczekiwane straty 7.12. Rekomendacja T dotyczącą dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem detalicznych ekspozycji kredytowych 7.13. Zmiana rekomendacji S dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie 7.14. Podatek od transakcji finansowych 7.15. Podatek dochodowy od osób prawnych i fizycznych 7.16. Podatek od niektórych instytucji finansowych 215 220 221 232 245 252 255 255 256 260 264 268 269 271 272 273 274 277 276 279 282 285 286 8. REKOMENDACJE DLA POLITYKI OSTROŻNOŚCIOWEJ (STANISŁAW FLEJTER- SKI, MONIKA MARCINKOWSKA, PIOTR WDOWIŃSKI, MARIUSZ ZYGIEREWICZ) 289 ZAKOŃCZENIE (MONIKA MARCINKOWSKA, PIOTR WDOWIŃSKI, MARIUSZ ZYGIEREWICZ) BIBLIOGRAFIA SPIS TABEL SPIS RYSUNKÓW O AUTORACH 299 303 323 325 327 Wstęp Stanowienie norm prawnych kształtujących podstawy funkcjonowania sektora bankowego jest koniecznością. Trudno wszelako o znalezienie optimum regulacyjnego, które z jednej strony umożliwi osiągnięcie klu- czowych celów regulacji (zapewnienie bezpiecznego i stabilnego działa- nia banków), ale z drugiej – nie spowoduje nadmiernych kosztów i nie ograniczy konkurencyjności banków. Wraz ze zmianami na rynkach i przemianami zachodzącymi w bankach rośnie nasza wiedza odnośnie do tego jak zapewniać bezpieczeństwo sektora bankowego. Wprowadza się zatem nowe regulacje, które mają doskonalić już istniejące normy, ograniczając przy tym ich ewentualne negatywne konsekwencje. Trzeba przy tym zauważyć, że regulacje bankowe są efektem kom- promisu (Marcinkowska 2013b). O ile zasadniczy cel jest bezsporny, to jednak szczegółowe oczekiwania różnych interesariuszy mogą znacząco się różnić. Wdrażanie nowych przepisów nie jest przy tym pozbawio- ne kosztów. Regulatorzy muszą zatem dokonywać wyborów. Stoi przed nimi bowiem trudne zadanie wyważenia celu ustanawiania regulacji ostrożnościowych (zapewniających bezpieczne funkcjonowanie ban- ków) z celem dbałości o rozwój gospodarczy. Gospodarka potrzebuje finansowania kredytowego, które jednak może wiązać się z większym ryzykiem, nie zawsze przez banki odpowiednio adresowanym i zarzą- dzanym. Należy zatem wyważyć wymogi stawiane bankom i potencjal- ne ich konsekwencje makroekonomiczne. Jednymi z fundamentalnych norm ostrożnościowych stawianych bankom są wymogi odnoszące się do ich kapitału – ma on gwarantować wypłacalność tych instytucji, stanowiąc bufor dla potencjalnych strat spowodowanych podejmowanym ryzykiem. Bankowe normy kapitało- we od lat podlegają ewolucji, ale wciąż wskazuje się wiele ich niedostat- 10 ków, a przy tym, wraz ze zmianami na rynkach i w działalności samych banków, wymagają one ciągłego doskonalenia. Doświadczenia globalnego kryzysu finansowego z lat 2008–2010 za- owocowały m.in. nowymi pomysłami na to, jak mierzyć ryzyko, które instrumenty kapitałowe mają realną wartość i mogą stanowić gwarancję wypłacalności, ile kapitału winien mieć bank. Zwrócono też uwagę na fakt, iż zapewnienie płynności ma fundamentalne znaczenie dla stabil- nego i bezpiecznego funkcjonowania banku. W konsekwencji, powstały nowe standardy kapitałowe i płynnościowe, mające charakter między- narodowych wytycznych (Bazylea III), które stały się podstawą zmodyfi- kowanych norm obowiązujących banki w Unii Europejskiej (dyrektywa CRD IV i rozporządzenie CRR). Nowe regulacje postrzegane są jako fundament dla stworzenia nowe- go ładu ostrożnościowego w sektorze bankowym. Banki nierzadko po- strzegają je jednak jako zagrożenie, powodujące wyższe koszty i ograni- czenie działalności. Czy owe koszty istotnie są wysokie? Jak duże mogą być negatywne konsekwencje dla realnej gospodarki? Czy ich poniesie- nie jest uzasadnione korzyściami, w postaci bardziej bezpiecznych syste- mów bankowych? Te zasadnicze pytania legły u podstaw badań, których wynikiem jest niniejsza monografia. Jej celem jest analiza, ocena i próba kwantyfikacji wpływu polityki regulacyjnej i makroostrożnościowej w sektorze bankowym na wzrost gospodarczy w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem kanału kredy- towego, kanału stóp procentowych i rozwoju rynku długoterminowych instrumentów dłużnych oraz ich znaczenia dla pozycji bilansowej sekto- ra bankowego. Skutki makroekonomiczne obowiązywania wyższych wymogów ka- pitałowych można podzielić na krótko- i długookresowe. Efekty krótko- okresowe dotyczą głównie dodatkowych kosztów, jakie mogą powstać w sektorze bankowym na skutek wyższych standardów kapitałowych i płynnościowych. Do efektów długookresowych należy zaliczyć te związane z większą stabilnością sektora bankowego oraz ograniczeniem ryzyka systemowego. W ślad za tym można wskazać również rezultaty związane ze zmniejszeniem się ryzyka kryzysu finansowego ze względu na rolę kapitału w amortyzacji niekorzystnych zdarzeń rynkowych i jego rolę w absorpcji strat. W monografii w ujęciu empirycznym skupiono się na krótkookre- sowych efektach kosztowych. Przemawiają za tym dwie przesłanki. Po pierwsze, możliwości ekonometrycznej weryfikacji związków na styku finansów i sfery realnej gospodarki są ograniczone dostępnością da- nych statystycznych oraz wysoką częstotliwością pomiaru zmiennych. Poważnie ogranicza to zastosowanie analiz długookresowych, jeśli weź- mie się również pod uwagę niestałość w czasie związków finansowych. Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego… Wstęp 11 Po drugie, pozycja kapitałowa sektora bankowego w Polsce jest dobra. Oznacza to, że korzyści finansowe i realne z jej dalszej poprawy będą stosunkowo ograniczone, jeśli weźmie się pod uwagę krańcowe efekty ograniczenia częstości i surowości kryzysów finansowych. W ocenie wielu ekonomistów efekty długookresowe regulacji kapitałowych – rów- nież adresowane w niniejszej monografii – są niepodważalne, dyskusja toczy się szerzej w obszarze krótkookresowych kosztów oraz ich alokacji w sektorze bankowym. Przedmiotem przedstawionych badań są sektorowe i makroekono- miczne skutki regulacji dotyczących wymagań kapitałowych i płynnoś- ciowych – przewidzianych w umowie kapitałowej Bazylea III (i będącego jej konsekwencją pakietu legislacji unijnej: CRD IV/CRR) – wraz z anali- zą uwarunkowań wzrostu gospodarczego w Polsce. Postawiono hipotezę, że surowsze wymagania kapitałowe i płynnoś- ciowe wobec banków mają wpływ na ograniczenie skali finansowania kredytowego, gdyż: • banki dążą do przeniesienia dodatkowych kosztów regulacji na klientów, podnosząc marże kredytowe; • zwiększone zapotrzebowanie banków na fundusze własne oraz konieczność wydłużenia terminów wymagalności pasywów po- woduje zmniejszenie dostępności kapitałów na rynkach finanso- wych i podwyższenie ich kosztów, co jest dodatkowym czynnikiem zwiększającym koszt pozyskania środków refinansujących kredyty udzielane przez banki. Wobec powyższego może wzrastać koszt pozyskania kapitału przez kredytobiorców i ulegać ograniczeniu popyt na kredyt. To zaś będzie miało wpływ na ograniczenie wzrostu gospodarczego. Aby osiągnąć cel empiryczny, niezbędne było przeprowadzenie analiz teoretycznych. W rozdziale pierwszym sformułowano problem badaw- czy i wyjaśniono jego genezę. W drugim przedstawiono współzależności między wzrostem gospodarczym a poziomem regulacji sektora banko- wego. Wskazano tu determinanty wzrostu gospodarczego i omówiono związek między rozwojem finansowym i funkcjonowaniem sektora bankowego a wzrostem gospodarczym. Wymieniono także najważniej- sze instrumenty regulacyjne stosowane w odniesieniu do sektora banko- wego. W dalszej części skoncentrowano się na regulacjach dotyczących adekwatności kapitałowej banków (wzmiankowano także o podatku od transakcji finansowych banków) i wywiedziono podstawowe współza- leżności między tymi normami a wzrostem gospodarczym (opisując możliwe scenariusze oddziaływania wzrostu współczynnika wypła- calności na wzrost gospodarczy). W rozdziale trzecim zaprezentowano kluczowe aspekty umowy Bazylea III i odpowiednio unijnego pakietu CRD IV/CRR. Po krótkiej prezentacji historii regulacji kapitałowych 12 banków skoncentrowano się na omówieniu nowych norm (modyfika- cji w stosunku do Bazylei II/CRD III). Szczególną uwagę poświęcono kwestiom wymogów płynnościowych, wprowadzanych w normach mię- dzynarodowych po raz pierwszy. Czwarty rozdział zawiera przegląd wy- ników badań empirycznych dotyczących wpływu regulacji bankowych na wzrost gospodarczy (ze szczególnym uwzględnieniem regulacji ka- pitałowych i płynnościowych). Skoncentrowano się tu w szczególności na omówieniu potencjalnego wpływu nowych norm (Bazylei III/dyrek- tywy CRD IV) na banki, a w konsekwencji – na gospodarkę. W roz- dziale piątym przedstawiono potencjalne scenariusze reakcji banków na nowe regulacje kapitałowe i płynnościowe. Analiza możliwych kanałów dostosowania wynika z interpretacji wymogów prawnych i oceny stanu polskiego sektora bankowego. Wskazano na już obserwowane empirycz- ne dowody realizacji określonych działań dostosowawczych przez banki, jak również deklaracje składane przez same banki. Przeprowadzone rozważania teoretyczne zostały uzupełnione ana- lizami empirycznymi, których wyniki przedstawiono w rozdziale szó- stym. Posłużono się modelami ekonometrycznymi – jednorównanio- wym rocznym modelem panelowym oraz wielorównaniowym modelem kwartalnym zbudowanym na podstawie szeregów czasowych. W celu oceny podstawowych tendencji w kształtowaniu się stóp opro- centowania kredytu, efektywnego popytu na kredyt, jego wpływu na podstawowe wskaźniki makroekonomiczne oraz wpływu regulacji kapi- tałowych i płynnościowych na wzrost gospodarczy w Polsce zbudowano wielorównaniowy kwartalny model ekonometryczny. Jego podstawowe zastosowanie ma związek z możliwością przeprowadzenia dynamicznych analiz symulacyjnych w krótkim okresie. W modelu zostały objaśnione podstawowe kategorie ekonomiczne – PKB, konsumpcja indywidualna i zbiorowa, nakłady inwestycyjne, import, eksport, wynagrodzenia prze- ciętne, inflacja, kurs walutowy, wolumen depozytów i kredytów, stopy procentowe. Do zmiennych sterujących (egzogenicznych) zostały m.in. zaliczone: współczynnik wypłacalności i normy płynnościowe. Dynamiczne analizy symulacyjne (mnożnikowe) oparte na modelu wielorównaniowym zostały wsparte analizami na podstawie jednorów- naniowego modelu dla danych panelowych, obejmującymi sektor ban- kowy w Polsce z wykorzystaniem bazy danych Bankscope. Z otrzymanych wyników empirycznych można wysunąć wniosek, że zwiększenie surowości współczynników regulacyjnych (współczynnika wypłacalności oraz wskaźników płynności) może powodować nieznacz- ne ograniczenie wzrostu gospodarczego. Należy przyjąć, że rozłożenie w czasie obowiązku stosowania nowych norm złagodzi skutki ich wpro- wadzenia. Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego… Wstęp 13 Należy przy tym mieć na względzie, że nowe regulacje zwiększają bezpieczeństwo sytemu finansowego (a zatem ograniczają ryzyko upad- łości banków oraz kryzysu sektora bankowego). Korzyścią ekonomiczną surowszych norm ostrożnościowych jest w konsekwencji stabilizowanie wzrostu gospodarczego. W ostatecznej ocenie nowych regulacji ostroż- nościowych – poszukując „optymalnego” oddziaływania norm kapitało- wych i płynnościowych – należy uwzględnić koszty i korzyści zarówno prywatne (po stronie banków), jak i publiczne (społeczne). Badania empiryczne przede wszystkim dotyczyły potencjalnego wpływu nowych norm kapitałowych i płynnościowych na gospodarkę Polski. Należy wszelako mieć na uwadze, że równocześnie wprowadzane są inne zmiany regulacyjne, które mogą istotnie modyfikować zachowa- nia banków (i innych podmiotów rynkowych), a w konsekwencji skutki dla gospodarki mogą być odmienne. Kluczowe elementy nowych regula- cji scharakteryzowano w rozdziale siódmym. W podsumowującym rozdziale ósmym sformułowano pytania i dyle- maty polityki ostrożnościowej w sektorze bankowym oraz podano reko- mendacje dla polityki regulacyjno-nadzorczej. Niniejsza monografia powstała w wyniku analiz przeprowadzonych przez autorów w ramach projektu badawczego sfinansowanego przez Narodowy Bank Polski w konkursie Komitetu Badań Ekonomicznych na projekty badawcze. Raport z tych badań został opublikowany w serii „Materiały i Studia” (Marcinkowska, Wdowiński, Flejterski, Bukowski, Zygierewicz 2014). Niniejsza monografia stanowi jego rozszerzoną wer- sję, prezentującą wyniki pogłębionych analiz i badań. Autorzy pragną podziękować NBP za wsparcie finansowe umożliwia- jące przeprowadzenie badań, uczestnikom seminarium, które odbyło się 30 września 2013 r. w NBP, oraz anonimowemu Recenzentowi za cenne uwagi i sugestie, które umożliwiły udoskonalenie publikacji. Pragniemy również podziękować prof. dr. hab. Stanisławowi Kasiewiczowi za cenne uwagi, które pozwoliły nadać monografii ostateczny kształt. Monika Marcinkowska, Piotr Wdowiński 1 Sformułowanie problemu badawczego Stanisław Flejterski, Monika Marcinkowska, Piotr Wdowiński Współczesna bankowość na świecie – w czasach niepewności, ryzyka i ekonomii wiedzy niedoskonałej – nieprzypadkowo określana bywa jako „nieustający plac budowy”. Stwierdzenie to stało się jeszcze bardziej aktualne w następstwie bezprecedensowych zdarzeń kryzysowych, któ- re odnotowano w światowej bankowości i finansach w latach 2007–2013. Bankowość (system bankowy) spełnia ważną rolę w gospodarkach po- szczególnych krajów. Dotyczy to – zachowując odpowiednie proporcje – również pojedynczych banków z osobna. Sektor finansowy, z banko- wym na czele, może być bez wątpienia potencjalnie potraktowany jako jedna z „lokomotyw” wzrostu gospodarczego (the engine of economic growth). W literaturze można spotkać liczne opinie dotyczące specyficz- nej, nadzwyczajnej pozycji banków, bankowości i całej banking commu- nity (financial community) w gospodarkach, społeczeństwach i społecz- nościach lokalnych poszczególnych krajów. I chociaż w ostatnich latach można było spotkać opinie głoszące, że „bankowość będzie zawsze, banki niekoniecznie”, a także tezy o schyłku bankowości i określenie tej branży mianem „postbankowości”, to przecież nadal – w drugiej deka- dzie XXI w. – trudno przecenić wyjątkową pozycję tych podmiotów we współczesnych gospodarkach (należy odnotować, że często banki są ele- mentem tzw. konglomeratów finansowych). Banki działające w sposób efektywny poprawiają dobrobyt material- ny (pozycję społeczeństwa), zwiększają dobrobyt konsumentów (pozwa- lając na korzystniejszy rozkład konsumpcji w czasie) i przyczyniają się do wzrostu produkcji i wydajności w całej gospodarce (Mishkin 2010). Jeśli jednak system bankowy funkcjonuje wadliwie, może powodować zahamowanie wzrostu gospodarczego, a nawet załamanie gospodarcze i prowadzić do niestabilności ekonomicznej (Polański, Woźniak 2008). Kryzys zmienił i nadal zmienia oblicze systemu bankowego. Dylemat polega na tym, jak nie dopuścić w przyszłości do prywatyzacji zysków i nacjonalizacji strat, czy też nacjonalizacji zysków i internacjonalizacji 16 strat. Bankowość powinna wrócić do źródeł, być może do konserwatyw- nej polityki kredytowej, gdyż wiele wskazuje, że tradycyjna bankowość znowu będzie zyskiwać na znaczeniu. Wydarzenia na rynku bankowo-finansowym USA (z bankructwem Lehman Brothers na czele), a także na rynkach europejskich, które miały miejsce głównie w drugiej połowie roku 2007 i w 2008 r., również w la- tach późniejszych, bez wątpienia wpłynęły na erozję zaufania do szeroko rozumianego świata finansów, z instytucjami bankowymi i niektórymi instrumentami finansowymi na czele. Sektor bankowy nieprzypadkowo uznany został przez wielu analityków za jednego z głównych, jeśli nie głównego, winowajców kryzysu (choć sam jest też ofiarą kryzysu). Za- równo kredytodawców, jak i kredytobiorców niejednokrotnie oskarżano w ostatnich latach o chciwość, ignorancję, arogancję, krótkowzroczność i lekkomyślność w podejściu do ryzyka. Współczesny kryzys pokazał, że największym błędem było to, że po- zwolono systemowi finansowemu na zbyt przyspieszony rozwój. System finansowy ma służyć społeczeństwu, tak jak instytucje sektora publicz- nego, i nie może być niezrozumiały dla obywateli, również dla tych, któ- rzy mają go regulować w imieniu społeczeństwa. Wszystko powinno być prostsze, a banki powinny być bankami w bardziej tradycyjnym rozu- mieniu i ograniczać działalność spekulacyjną, obciążoną nadmiernym ryzykiem. Może to oznaczać w przyszłości mniejszą liczbę udzielonych kredytów, a także prawdopodobnie ich niższą stopę zwrotu, ale za to większość uczestników rynku będzie się czuła bezpieczniej. Wiele wska- zuje na to, że wchodzimy w epokę kryzysu konserwatyzmu, respektowa- nia reguł ostrożnościowych, początek ery powrotu do regulacji i inter- wencji państwa. Finanse zostaną poddane silniejszej kontroli: konieczna jest regulacja systemu bankowego, większa przejrzystość jego funkcjo- nowania, podział wielkich banków na sieci mniejszych (ring-fencing). Rządy powinny wpłynąć na uproszczenie zasad instrumentów finanso- wych; chodzi o powstrzymanie banków przed obracaniem niektórymi rodzajami aktywów. W ostatnich latach wiele z nich przekształciło się w banki spekulacyjne: ich głównym celem stało się wypracowywanie krótkoterminowych zysków dla udziałowców, na dalszy plan zszedł in- teres deponentów. Często twierdzi się, że kryzysy bywają szansą. Kluczem do rozwią- zania problemu współczesnego sektora bankowo-finansowego w USA i innych krajach może być próba stworzenia tzw. nowego ładu finanso- wego, co w gruncie rzeczy sprowadza się głównie do nowego kształtu nadzoru i regulacji. Po czasach niedostatecznej regulacji (deregulacji) nadeszło stadium re-regulacji, „przykręcania śruby” bankom. W real- nym świecie zawsze należy poszukiwać właściwych proporcji między jednym a drugim rozwiązaniem, przy czym niełatwo znaleźć te pro- Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego… 1. Sformułowanie problemu badawczego 17 porcje. Punkt równowagi jest zmienny w czasie i zależy od wielu czyn- ników. Dotyczy to m.in. wyboru między pełną regulacją a pełną dere- gulacją sektora bankowo-finansowego (w innym ujęciu wyboru między Scyllą „niedoregulowania” a Charybdą „przeregulowania” – szerzej: Flejterski 2011), a zatem – poszukiwaniem optimum regulacyjnego – szerzej: Marcinkowska 2013c. Ze znanymi, negatywnymi konsekwen- cjami związany byłby wariant pełnej regulacji, ale i niemal całkowita deregulacja, jak wskazuje doświadczenie ostatnich lat, nie jest wolna od istotnych słabości (w literaturze niejednokrotnie podkreślano, że zbyt liberalna polityka nadzoru i tzw. pobłażliwość regulacyjna odznaczają się znacznym stopniem kryzysogenności, np. Browne, Llewellyn, Moly- neux eds 2011, s. 29 i n.). Kluczową kwestią w projektowaniu regulacji jest zapewnienie od- powiedniej równowagi między prywatnymi (i publicznymi) kosztami a publicznymi (i prywatnymi) korzyściami. Jednym z najważniejszych celów regulowania instytucji finansowych jest zapewnienie ich bezpie- czeństwa i uniknięcie kryzysu finansowego. Kryzysy finansowe powo- dują znaczne koszty (określane czasem jako zbędna strata społeczna – deadweight loss). Zwraca się wszelako uwagę także na koszty znie- kształcania przez regulacje zachęt ekonomicznych i koszty administra- cyjne (Klapper, Zaidi 2005). Nadto zauważyć należy, że konkurencja między bankami może po- wodować, że skutki regulacji będą odmienne niż w przypadku reakcji na poziomie pojedynczych instytucji (zatem oczekiwany cel może nie być osiągnięty na poziomie zagregowanym, nawet jeśli przepisy sprzy- jają oczekiwanym działaniom na szczeblu pojedynczych podmiotów). Ustalając zatem optymalny kształt norm prawnych, regulatorzy muszą uwzględnić całościową równowagę i przepływ środków finansowych, który będzie ich skutkiem (Freixas, Santomero 2004). Zasadniczym problemem w ustaleniu optymalnego kształtu i zakre- su regulacji bankowych jest konieczność dokonywania wyboru między tzw. niedoregulowaniem (pobłażliwością regulacyjną) a kosztownym i potencjalnie groźnym przeregulowaniem. W innym ujęciu chodzi o wybór między bezpieczeństwem i efektywnością banków, zapobiega- niem upadłości a promocją konkurencji, ale także między stabilnością i rentownością banków a konkurencyjnością systemu bankowego i go- spodarki narodowej (Szpringer 2001). Rolą nadzorców jest poszukiwanie efektywnych rozwiązań legisla- cyjnych, które zmotywują banki do zachowania wymaganego poziomu bezpieczeństwa, nie krępując wszakże nadmiernie ich możliwości kon- kurencyjnych i nie generując zbyt wysokich kosztów, a jednocześnie stworzą warunki dla sprawowania prywatnego monitoringu i władztwa korporacyjnego (Marcinkowska 2013c). 18 Problem relacji między regulacją instytucjonalną a samoregulacją sektora bankowego ukazano w sposób schematyczny na rys. 1.1. W tym kontekście można zaproponować hipotezę odnośnie do kształ- towania się swoistego cyklu czy też wahadła regulacyjnego. Falowanie stadiów polega na tym, że po każdym kryzysie finansowym pojawiają się żądania zwiększenia regulacji, a kilka lat później pojawia się reakcja, wynikająca z rosnącej świadomości kosztów i – w mniejszym stopniu – korzyści (rys. 1.2). Firmy i rynki poddane regulacji uważają, że są nad- miernie kontrolowane, podczas gdy wielu polityków uznaje, że istnieje za dużo możliwości uniknięcia regulacji, a zbyt wiele przesłanek wska- zuje na działanie finansistów na szkodę inwestorów i z chęcią do nieuza- sadnionego bogacenia się (Davies, Green 2010, s. 53–54). Pragmatyczny biznes, gdy potrzebuje państwa – zwraca się do państwa, a gdy mu ono przeszkadza – zwraca się przeciw niemu. Punkt O – hipotetyczne optimum (mixed regulation) Punkt A – przewaga regulacji instytucjonalnej nad samoregulacją Punkt B – przewaga samoregulacji nad regulacją instytucjonalną Rysunek 1.1. Relacje między regulacją instytucjonalną a samoregulacją sektora bankowego – ujęcie heurystyczne Źródło: Flejterski 2011. Należy podkreślić zarówno ryzyko związane z niedostatecznym ure- gulowaniem sektora bankowego (brakiem adekwatnych norm praw- Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego… 1. Sformułowanie problemu badawczego 19 nych), jak też ryzyko jego przeregulowania. Jakkolwiek obecnie istnieje konsensus co do konieczności wzmocnienia norm prawnych, by nie do- puścić ponownie do tak znaczącego wzrostu ryzyka, to jednak wskazuje się, że bardzo niebezpieczne może być tworzenie zbyt wielu regulacji lub norm źle skonstruowanych. Prowadziłyby one do zmniejszenia wydaj- ności i efektywności systemu finansowego. A jeśli nowe przepisy ogra- niczyłyby innowacje, na których mogłyby skorzystać i przedsiębiorstwa, i klienci indywidualni, miałoby to niekorzystne konsekwencje dla przy- szłego wzrostu gospodarczego (Mishkin 2010). Rysunek 1.2. Nieregularny cykl deregulacyjno-re-regulacyjny (ujęcie heurystyczne) Źródło: Flejterski 2011. Stanowienie obecnie nowych reguł funkcjonowania sektora banko- wego jest zadaniem niezwykle trudnym – w obliczu presji na zacieśnia- nie regulacji, zwiększanie nadzoru czy wręcz podjęcie działań „odwe- towych” wobec banków – niełatwo jest odnaleźć złoty środek między niebezpiecznym niedoregulowaniem a niebezpiecznym przeregulowa- niem. Jak wskazuje Europejska Federacja Bankowa, „decydenci powin- ni znaleźć delikatną równowagę pomiędzy ich instynktowną reakcją w czasie napięć, by regulować i kontrolować z jednej strony, a z drugiej strony – koniecznością zachowania zdolności sektora finansowego do służenia gospodarce i społeczeństwu” (EBF 2010). Problemem badawczym podejmowanym w niniejszej monografii jest kwestia konsekwencji regulacji ostrożnościowych sektora bankowego dla wzrostu gospodarczego. Celem badań jest analiza, ocena i próba
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wpływ regulacji kapitałowych i płynnościowych sektora bankowego na wzrost gospodarczy Polski
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: