Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00380 007701 9511998 na godz. na dobę w sumie
Wpływ specjalnych stref ekonomicznych na gospodarkę i społeczeństwo. Doświadczenia Polski - ebook/pdf
Wpływ specjalnych stref ekonomicznych na gospodarkę i społeczeństwo. Doświadczenia Polski - ebook/pdf
Autor: , , , Liczba stron: 234
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8565-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> polityka społeczna
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).

Monografia jest efektem kilkuletnich badań realizowanych w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki. Zawiera ona wyniki analiz wykonanych na podstawie danych empirycznych pozyskanych w procesie badawczym. Książka przedstawia argumenty pozwalające zająć obiektywne stanowisko w sprawie wykorzystania specjalnych stref ekonomicznych jako narzędzia polityki gospodarczej. W szczególności w publikacji Czytelnik znajdzie odpowiedzi na pytania:

Autorzy udostępniają wyniki badań, na podstawie których prowadzą wnioskowanie. Ponadto w opracowaniu zamieszczono projekcje finansowe pozwalające w sposób empiryczny zweryfikować wpływ specjalnych stref ekonomicznych zarówno na gospodarkę Polski, jak i na rozwój regionów. Wykonane badania statystyczne dostarczają istotnej wiedzy na temat realnego oddziaływania inwestycji w SSE na spadek bezrobocia, wzrost przedsiębiorczości oraz aktywność samorządów terytorialnych w zakresie przyciągania nowych inwestorów.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Radosław Pastusiak, Magdalena Jasiniak, Jakub Keller, Bartłomiej Krzeczewski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Katedra Finansów Korporacji Instytut Finansów, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Mirosław Wypych REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk SKŁAD I ŁAMANIE Monika Wolska-Bryl KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Publikacja powstała w wyniku realizacji projektu naukowego Narodowego Centrum Nauki „Ocena efektywności funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych” UMO-2013/09/B/HS4/01514 Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07555.16.0.K Ark. druk. 14,625 ISBN 978-83-8088-564-6 e-ISBN 978-83-8088-565-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie Rozdział I Specjalne strefy ekonomiczne w gospodarce światowej 1.1. Historia funkcjonowania SSE na świecie 1.2. Zachęty dla inwestorów stosowane w SSE w wybranych krajach 1.3. Znaczenie specjalnych stref ekonomicznych w stymulowaniu rozwoju gospodarczego wybranych krajów 1.3.1. Kraje Dalekiego Wschodu 1.3.2. Kraje Afrykańskie 1.3.3. Ameryka Północna i Południowa 1.4. Podsumowanie Rozdział II Uwarunkowania funkcjonowania SSE w Polsce w latach 1997–2012 2.1. Charakterystyka specjalnych stref ekonomicznych 2.1.1. Lokalizacja specjalnych stref ekonomicznych w Polsce 2.1.2. Nakłady inwestycyjne w specjalnych strefach ekonomicznych 2.1.3. Zatrudnienie na obszarze specjalnych stref ekonomicznych 2.2. Przedsiębiorstwa inwestujące w polskich specjalnych strefach ekonomicznych 2.3. Pomoc publiczna w specjalnych strefach ekonomicznych 2.4. Podsumowanie 7 11 11 16 19 19 34 39 54 55 61 62 68 69 76 79 95 6 Spis treści Rozdział III Efektywność specjalnych stref ekonomicznych 3.1. Model enklaw Petera Warra 3.2. Model enklaw w warunkach polskiej gospodarki 3.3. Efektywność SSE dla jednostek samorządu terytorialnego 3.3.1. Analiza efektywności oddziaływania SSE na poziomie województwa 3.3.2. Analiza efektywności oddziaływania SSE na poziomie powiatu 3.3.3. Analiza efektywności oddziaływania SSE na poziomie gminy 3.3.4. Analiza efektywności funkcjonowania poszczególnych SSE 3.4. Analiza efektywności w strukturze specjalnych stref ekonomicznych 3.5. Podsumowanie Rozdział IV Znaczenie inwestycji w SSE dla państwa – wyniki badań ankietowych 4.1. Metodyka przeprowadzonych badań 4.2. Atrakcyjność inwestycyjna regionów strefowych w opinii inwestorów oraz samorządów lokalnych 4.3. Znaczenie pomocy publicznej w rozwoju regionów 4.4. Podsumowanie Rozdział V Specjalne strefy ekonomiczne w rozwoju regionalnym 5.1. Wpływ SSE na rozwój regionu na przykładzie województwa łódzkiego 5.2. Oddziaływanie regionalne SSE na terenach słabo rozwiniętych – na przykładzie województw Polski Wschodniej 5.3. Społeczna odpowiedzialność biznesu w polskich SSE 5.4. Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis rysunków Załącznik 1 Załącznik 2 Załącznik 3 97 97 108 123 123 127 128 129 133 136 137 137 139 147 156 157 157 169 175 186 187 191 199 203 205 220 221 Wprowadzenie Specjalne strefy ekonomiczne są narzędziem państwa, wykorzysty- wanym w celu realizacji założeń polityki ekonomicznej. W Polsce SSE istnieją od 1997 roku, przy czym ich faktyczne oddziaływanie na gospo- darkę można datować od 2000 roku, kiedy to ilość przedsiębiorstw, które rozpoczęły inwestycje w SSE stawała się coraz bardziej znacząca. W per- spektywie ostatnich kilkunastu lat skutki funkcjonowania SSE dla Polski są istotne i to zarówno w skali mikro, jak i makro. Niniejsza praca jest podsumowaniem wieloletnich badań nad SSE w  Polsce, jak i na świecie, w kontekście zjawisk ekonomicznych, jakie zachodzą wokół nich, a także społecznych, często nie mniej istotnych. Bezpośrednio jest ona podsumowaniem dorobku naukowego będące- go wynikiem grantu Narodowego Centrum Nauki pod tytułem „Ocena efektywności funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych”. Efektywność jest jedną z podstawowych kategorii wykorzystywanych do opisu stanu, funkcjonowania oraz szans rozwojowych różnego rodza- ju organizacji, a w szczególności podmiotów gospodarczych1. Analiza literatury przedmiotu wskazuje, że pojęcie efektywności ma charakter wielowymiarowy. Istnieje wiele możliwości definiowania i interpreto- wania efektywności. Spotykane są podejścia wskaźnikowe, parametrycz- ne oraz nieparametryczne, opisujące efektywność organizacyjną oraz ekonomiczną. Praca jest skoncentrowana na efektywności specjalnych stref eko- nomicznych, czego analiza jest bezpośrednim celem projektu. Efek- tywność SSE jest definiowana przez autorów w kilku wymiarach. 1 A. Rutkowska, Teoretyczne aspekty efektywności, Pojęcie i metody pomiaru, „Zarzą- dzanie i Finanse” 2013, R.11, nr 1, cz. 4. 8 Wprowadzenie W obszarze relacji makroekonomicznych efektywność jest rozumiana jako skuteczność stref w zakresie przyciągania nowych inwestycji ka- pitału krajowego i zagranicznego, co wpływa na pobudzenie wzrostu gospodarczego. Z tym aspektem powiązane jest również pobudzanie przedsiębiorczości oraz rozwój innowacyjności i działalności badaw- czo-rozwojowej przedsiębiorstw. W obszarze finansowym efektyw- ność jest rozumiana jako nadwyżka korzyści finansowych dla regio- nów w jakich funkcjonują SSE. W tym kontekście efektywność SSE została przeanalizowana dla całego kraju, a także dla województw oraz obszarów strefowych. Ostatnim wymiarem efektywności, jaki został podniesiony w pracy jest wpływ SSE na rozwój regionalny oraz ak- tywizację społeczności lokalnych. Analiza wykonana w tym obszarze koncentruje się na zagadnieniach społecznej odpowiedzialności bi- znesu podejmowanych przez przedsiębiorstwa strefowe oraz zarzą- dzających strefami. Ze względu na podjęcie próby oceny efektywności specjalnych stref ekonomicznych w wielu obszarach gospodarki, zastosowano różne me- tody badawcze. Wielowymiarowe analizy omawianej problematyki zo- stały przeprowadzone w oparciu o publikowane raporty oraz dane staty- styczne, które miały na celu dokonanie międzyregionalnych porównań. W celu oszacowania korzyści ekonomicznych dla regionu, wynikających z funkcjonowania SSE, wykorzystano model enklaw P. Warra. Model ten został skorygowany o wybrane zmienne, w celu dostosowania jego uży- teczności do warunków polskiej gospodarki. W ramach realizowanego projektu przeprowadzono badanie ankie- towe na poziomie krajowym. Badanie było przeprowadzone w formie wywiadu bezpośredniego, przy udziale ankieterów obecnych w trakcie trwania ankiety. Dobór próby badawczej miał charakter celowy. Badanie zrealizowano wśród 638 przedsiębiorstw zlokalizowanych na obszarze specjalnych stref ekonomicznych w Polsce oraz w 172 urzędach gminy zarządzających SSE na ich terenie. Badania ankietowe zrealizowane w ramach projektu pozwoliły na pozyskanie danych, które stanowiły podstawę dla sformułowania wnio- sków odnośnie problemów postawionych w pracy. Wiedza ta w Polsce do tej pory była niepełna. Wprawdzie wielokrotnie analizowano rolę, jaką odgrywają SSE dla przyciągania inwestorów zagranicznych, a także analizowano przyczyny rozmieszczania inwestycji zagranicznych w po- szczególnych obszarach kraju, jednakże temat efektywności SSE tak zde- finiowanej jak w projekcie, na poziomie mikro i makroekonomicznym nie był jeszcze poruszany. Powszechnie przyjmuje się, że przedsiębior- stwa w SSE lepiej dostosowują się do zmian zachodzących w otoczeniu kraju i osiągają lepsze efekty działalności niż przedsiębiorstwa pozastre- Wprowadzenie 9 fowe, jednakże wpływu jaki swoją działalnością wywierają na otoczenie nie zbadano. Zespół badawczy podejmuje jako pierwszy w Polsce próbę odpowiedzi na pytanie, jaka jest efektywność działania stref ekonomicz- nych oraz jakie czynniki i w jakim stopniu różnicują tą efektywność. W wyniku realizacji projektu: • rozszerzono dotychczasową wiedzę o efektach działalności specjal- nych stref ekonomicznych w Polsce, • dostarczono nowej wiedzy na temat czynników różnicujących efektywność narzędzia polityki ekonomicznej jakimi są SSE oraz o  sile i kierunku oddziaływania wybranych czynników na efek- tywność mierzoną w gospodarce lokalnej oraz krajowej przy wy- korzystaniu zaawansowanych metod statystycznych i modelowania ekonometrycznego. Praca jest podporządkowana realizacji postawionego celu, którego osiągniecie jest wspierane przez hipotezę badawczą, a także szereg hipo- tez cząstkowych. Zasadnicza hipoteza badawcza przyjęła postać nastę- pującego stwierdzenia: Efektywność funkcjonowania SSE w Polsce jest zróżnicowana w zależności od regionu kraju. Dodatkowe hipotezy po- mocnicze brzmią: • wpływ na efektywność SSE mają czynniki makroekonomiczne cha- rakteryzujące poziom uprzemysłowienia danego regionu kraju, • dotychczasowe inwestycje w SSE były podejmowane z pominię- ciem argumentu o wyrównaniu poziomu rozwoju gospodarczego regionów, • przedsiębiorstwa działające w SSE nie w pełni wykorzystują przy- znane ulgi podatkowe, • SSE ma wpływ na spadek bezrobocia w otoczeniu lokalnym, • SSE ma wpływ na liczbę przedsiębiorstw jakie działają w regionie. Projektowane badanie będzie koncentrowało się na analizie efektyw- ności działania SSE na czterech poziomach: krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Dodatkowo projekt zakłada analizę czynników społecznych, dzięki którym uzyskane wyniki badań będą szerzej osadzo- ne w realiach społecznych i gospodarczych. Jako podstawę powyższego wnioskowania wykorzystano następujące materiały: roku 2012, 1) sprawozdania finansowe przedsiębiorstw działających w SSE do 2) sprawozdania finansowe gmin i innych jednostek samorządu tery- torialnego na których umiejscowione są SSE, 3) sprawozdania dotyczące bezrobocia, zatrudnienia i polityki pracy realizowanej na danym terenie, w podziale na kraj, województwo, powiat, gminę, 10 Wprowadzenie 4) dane z ankiet przedsiębiorstw działających na terenie SSE, doty- czące inwestycji, zatrudnienia, innowacji, współpracy z władzami lokalnymi, wykorzystania ulgi podatkowej, 5) dane z ankiet gmin i innych JST dotyczące wyboru terenu pod in- westycje, negocjacji z inwestorami, obsługi inwestorów, polityki za- trudnienia realizowanej przez inwestorów z SSE. Informacje ilościowe i jakościowe zawarte w powyższych materiałach były obszarem analizy za pomocą zaawansowanych metod statystycznych, ekonomicznych i ekonometrycznych. W przypadku kraju oraz woje- wództwa do analizy efektywności wykorzystano model enklaw P. Warra. W przypadku powiatów oraz gmin została przeprowadzona analiza sta- tystyczna porównująca dwie zbiorowości jednostek samorządowych – te, na terenie których zlokalizowane są SEE oraz jednostki samorządowe bez stref. Ponadto został wykorzystany model ekonometryczny pozwalający na zbadanie istotnego występowania danej cechy jakościowej w zależno- ści od lokalizacji SSE. Praca wpisała się w lukę wiedzy o oddziaływaniu specjalnych stref ekonomicznych na otoczenie społeczne i gospodarcze. Jest ona uzupeł- nieniem badań dotychczas zrealizowanych w zakresie SSE, a opisujących rolę specjalnych stref ekonomicznych w gospodarce krajowej. W szcze- gólności wzbogacono następujące obszary: 1) oddziaływanie przedsiębiorstw prowadzących działalność w SSE na rozwój gospodarczy gmin i powiatów poprzez zmniejszenie bez- robocia, wzrost dochodów podatkowych (CIT, PIT), wzrost podat- ków od nieruchomości, 2) oddziaływanie przedsiębiorstw prowadzących działalność w SSE na rozwój gospodarczy kraju oraz województw, poprzez zastosowa- nie modelu enklaw, dzięki któremu zostanie uzyskana informacja o przyroście bogactwa po utworzeniu SSE w kraju, 3) wpływ uwarunkowań funkcjonowania SSE, na ich efektywność w skali kraju, województw, powiatów i gmin, 4) skuteczność pomocy finansowej oferowanej przedsiębiorcom w SSE, 5) korzyści ekonomiczne, jakie przyniosło Polsce zastosowanie SSE. Rozdział 1 Specjalne strefy ekonomiczne w gospodarce światowej 1.1. Historia funkcjonowania SSE na świecie Specjalne strefy ekonomiczne datują swoje powstanie na okres zwiększonego eksportu kapitału z USA, który poszukiwał tanich źródeł siły wytwórczej. Były to lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte XX wieku, w zależności od części świata, gdzie enklawy gospodarcze rozwijały się z inną intensywnością i odmienną efektywnością. Założenie specjalnych stref ekonomicznych jest rezultatem postę- pującej integracji gospodarczej świata. Specjalne strefy ekonomiczne są końcowym efektem integracji przebiegającej od makro-porozumień w gronie państw, dzięki którym realizowane są zadania polityki między- narodowej, a skończywszy na integracji regionalnej, polegającej na po- łączeniu państw w ramach wspólnej polityki gospodarczej, społecznej i międzynarodowej. Pierwsze wydzielone obszary gospodarcze, które nabrały cech typo- wych specjalnych stref ekonomicznych, koncentrowały się na działaniach eksportowych, a podstawowymi przywilejami oferowanymi przedsię- biorcom funkcjonującym na ich terenie były ulgi w cłach. Można zatem stwierdzić, iż były to strefy bezcłowe. Pierwsze takie strefy powstały w Ameryce Środkowej w połowie lat sześćdziesiątych, a następnie na Dalekim Wschodzie. W tab. 1.1 ujęto nazwy wydzielonych enklaw gospodarczych, jakie wymieniane były w publikacjach naukowych w latach 1956–1985. Pod koniec lat siedemdziesiątych i na początku lat osiemdziesiątych XX w. strefy koncentrowały się na produkcji oraz eksporcie, a zatem znaczenie produkcji w tym okresie wzrosło w porównaniu z wcześniej- szymi latami. W latach osiemdziesiątych produkcja pochodząca z terenu stref coraz częściej dopuszczana była na rynek krajowy, a przedsiębior- 12 Rozdział 1. Specjalne strefy ekonomiczne w gospodarce... cy coraz częściej korzystali z zasobów lokalnych, wykorzystywanych do produkcji. Można zatem stwierdzić, że nie tylko siła robocza, ale rów- nież energia elektryczna, surowce do produkcji, jak też inne materiały mało przetworzone, spełniające normy jakościowe, były wykorzystywane przez przedsiębiorstwa ze stref. Potwierdzenie tej koncepcji można od- naleźć w modelu P. Warra, który został ostatecznie wypracowany w po- łowie lat osiemdziesiątych XX wieku1. W modelu tym część zmiennych dotyczyła wykorzystania zasobów lokalnych o innej cenie wyjściowej. Z kolei w przypadku warunków działania w polskich strefach zmienne te nie zostały uwypuklone, ze względu na równe ceny pomiędzy produkcją „strefową” i wolnokonkurencyjną. Termin Kraj (lub osoba) i data pierwszego użycia Strefa wolnego handlu free trade zone Strefa handlu zagranicznego foreign trade zone Strefa przemysłowa industrial free zone Wolna strefa free zone Maquiladoras Wolna strefa eksportowa export free zone Bezcłowa strefa eksportowo-przetwórcza duty free export processing zone Strefa eksportowo-przetwórcza export processing free zone Strefa wolnej produkcji free production zone Strefa przetwórczo-eksportowa export processing zone Specjalna strefa ekonomiczna special economic zone Strefa bezpodatkowa tax free zone Strefa handlu – bezpodatkowa tax free trade zone Strefa promocji inwestycji investment promotion zone Termin tradycyjny od XIX wieku, ILO 1982 Indywidualni autorzy (R. S. Toman 1956, W. Dymsza 1964), Indie – 1983 Irlandia – przed 1970, UNIDO 1971, Liberia 1975 UNCTAD(a) 1973, USAID(b) 1982, Zjednoczone Emiraty Arabskie 1983 Maksym, wczesne lata siedemdziesiąte Irlandia 1975, UNIDO(c) 1976 Korea Południowa 1975 UNIDO 1976, UNCTAD 1983 Instytut Sternberga 1977 Filipiny 1977, Uniwersytet Harvardzki 1977, APO(d) 1977, WEPZA(e) 1978, UNIDO 1979, Malezja 1980, Pakistan 1980, Singapur 1982, UNCTC(f) 1982, ILO(g) 1983, The Economist 1979 Chiny 1979 Indywidualni autorzy (W. H. i D. B. Diamond 1980) Indywidualni autorzy (D. B. Diamond 1980) Sri Lanka 1981 1 P. G. Warr, Export Processing Zones. The Economics of Enclave Manufacturing, „The World Bank Research Observer” 1989, vol. 4, no. 1, January, s. 71. Historia funkcjonowania SSE na świecie 13 Termin Kraj (lub osoba) i data pierwszego użycia Wolna strefa ekonomiczna free economic zone Wolna strefa eksportowa free export zone Wolna strefa przetwórczo eksportowa free export processing zone Strefa uprzywilejowanego eksportu privileged export zone Przetwórczo przemysłowa strefa eksportowa industrial export processing zone Indywidualni autorzy (H. Grubel 1982) Korea Południowa 1983 OECD(h) 1984 Indywidualnie autorzy (N. N. Sachitanand 1984) Indywidualnie autorzy (P. Ryan 1985) (a) UNCTAD – United Nations Conference on Trade and Development – Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju. (b) USAID – United States Agency for International Development – Agencja Stanów Zjednoczonych ds. Międzynarodowego Rozwoju. (c) UNIDO – United Nations Industrial Development Organization – Agencja Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego. (d) APO – Asian Productivity Organization – Azjatycka Organizacja Produkcyjności. (e) WEPZA – World Export Processing Zone Association – Światowa Organizacja Stref Przetwórczo-Eksportowych. (f) UNCTC – United Nations Center on Transnational Corporation – Centrum Narodów Zjednoczonych ds. Korporacji Międzynarodowych. (g) ILO − International Labour Office – Międzynarodowe Biuro Pracy. (h) OECD – Organization for Economic Cooperation and Development – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Tabela 1.1. Nomenklatura specjalnych stref ekonomicznych i czas ich użycia Źródło: ILO/UNCTC, Economic and Social Effects of Multinational Enterprises in Export Processing Zones, Geneva 1998, s. 5, [za:] T. Kusago, Z. Tzannatos, Export Processing Zones: A Review in Reed of Update, „Social Protection Discussion Paper” 1998, no. 9802, January, s. 31. Powstanie specjalnych stref ekonomicznych w wielu krajach wcale nie oznaczało, że państwa je zakładające korzystały z jednolitych warunków kształtujących strefę. Ponadto same uwarunkowania gospodarcze decy- dowały częstokroć o rozmiarach strefy i jej specyfice. Jeśli strefa cieszyła się zainteresowaniem inwestorów, wówczas istniało duże prawdopodo- bieństwo powiększenia terytorium jej działania i przekształcenia jej w ten sposób ze strefy o „małym obszarze” w strefę o „dużym obszarze”. Strefy ekonomiczne – ze względu na swój charakter – mogą być po- dzielone na strefy o małym i dużym obszarze, a także na strefy przemy- słowe i performance specific. Strefy o dużym obszarze obejmują terytoria wielkopowierzchniowe. Do państw, w których występują tego rodzaju strefy, należą głównie kraje rozwijające się oraz kraje o dużych obszarach powierzchni własnej. Wyjątkiem są tu Lichtenstein, Monako oraz Hong 14 Rozdział 1. Specjalne strefy ekonomiczne w gospodarce... Kong, w których możliwości inwestowania są ściśle reglamentowane. Strefy duże obejmują zazwyczaj całe miasto wraz z zamieszkującymi go ludźmi. Największą grupę krajów (terytoriów) stanowią państwa mające strefy o małej powierzchni. Obszary o statusie strefy obejmują zazwyczaj po- wierzchnię od kilku do kilkudziesięciu hektarów. Najczęściej są to strefy jednoobszarowe, znajdujące się w jednej zamkniętej enklawie ekonomicz- nej. Państw, które w ten sposób utworzyły specjalne strefy ekonomiczne, jest 123 (według danych Światowego Stowarzyszenia Stref WEPZA). Stre- fy takie mają charakter przemysłowy, nie są zamieszkane przez ludność. Innym rodzajem stref ekonomicznych są tzw. strefy specyficzne – prze- mysłowe (industry specyfic). Jest to nazwa własna tych stref w języku angielskim przetłumaczona na język polski. Pomimo karkołomnej kon- strukcji językowej wydaje się ona najlepiej odzwierciedlać działalność przedsiębiorstw na terenie strefy. Wybrana aktywność przemysłowa re- alizowana jest na terenach takich krajów jak: Francja, Niemcy, Meksyk, USA, Chiny, Indie, Korea czy Tajwan. W strefach tych umiejscowił się przemysł wspierający usługi, bankowość czy turystykę. Ostatni rodzaj stref to strefy performance specyfic, czyli strefy okre- ślonej działalności. Pojęcie strefa w tym przypadku jest użyte nieco na wyrost, ze względu na możliwość usytuowania przedsiębiorstwa, które ma określone przywileje, ale jednocześnie spełnia surowe warunki. Przy- kładem mogą być wymogi odnośnie do eksportu (jak w Meksyku), wyko- rzystania zaawansowanych technologii czy wartości inwestycji. Pomimo dynamicznego rozwoju specjalnych stref ekonomicznych do 1975 r., tylko 25 krajów stworzyło je na swoim terytorium. Na podstawie informacji WEPZA2, w roku 1997 już 93 kraje miały na swoim teryto- rium enklawy, zwane specjalnymi strefami ekonomicznymi. Można za- tem stwierdzić, iż w ciągu dwudziestolecia czterokrotnie więcej krajów stworzyło na swoim terytorium specjalne strefy ekonomiczne. Sama licz- ba stref wzrosła kilkunastokrotnie, z 79 w roku 1975 do 500 w 1995 r.3 W roku 1975 liczba osób zatrudnionych w przedsiębiorstwach dzia- łających w specjalnych strefach ekonomicznych wyniosła 800 tys., nato- miast w roku 1997 było to już 4,5 mln pracowników. Należy wspomnieć również o 40 mln obywateli chińskich zatrudnionych w strefach położo- nych na terytorium tego kraju4. Udział zatrudnienia w przedsiębiorstwach działających w specjalnych strefach ekonomicznych najlepiej analizować 2 World Economic Processing Zone Association, www.wepza.org. 3 4 Ibidem. Ibidem; T. Kusago, Z. Tzannatos, Export Processing Zones: A Review in Reed of Update, „Social Protection Discussion Paper” 1998, no. 9802, January, s. 5. Historia funkcjonowania SSE na świecie 15 w 14 krajach o największej aktywności gospodarczej stref, z wyłączeniem Chin. Te kraje to: Bangladesz, Indie, Indonezja, Malezja, Tajlandia, Do- minikana, Korea Południowa, Sri Lanka, Meksyk, Togo, Pakistan, Filipi- ny, Tajwan oraz Mauritius. Zatrudnienie w przedsiębiorstwach działają- cych w specjalnych strefach ekonomicznych na tych obszarach wzrosło z 209,5 tys. osób w 1975 r. do 985,7 tys. osób w roku 19905. Specjalne strefy ekonomiczne są skoncentrowane na dwóch konty- nentach – w Ameryce Łacińskiej i Karaibach, gdzie występuje 48 spe- cjalnych stref ekonomicznych oraz w Azji, gdzie działa 42 z nich6. Dominującym obszarem ich występowania jest Ameryka Północna i Południowa, a kolejnym Azja. Należy także zauważyć, że Europa – ze swoimi 161 strefami – stanowi także atrakcyjny obszar dla inwestorów. Generalnie można powiedzieć, że obszary rozwinięte gospodarczo trak- tują specjalne strefy ekonomiczne jako dodatkowe narzędzie zwiększa- nia konkurencyjności warunków inwestycyjnych na międzynarodowym rynku kapitałowym. Liczba stref i ich rozmieszczenie wskazują na to, że specjalne strefy ekonomiczne – jako narzędzie pewnej polityki gospodarczej – wcale nie są masowo wykorzystywane przez kraje najbiedniejsze lub rozwijające się. Nie ma prostego przełożenia wykorzystania stref dla danej gospodar- ki. Inwestorów nie skuszą ani bardzo niskie koszty robocizny, ani dostęp do surowców. Wydaje się, że warunkiem niezbędnym funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych jest stabilny system społeczno-ekono- miczny, sprzyjający rozwojowi przedsiębiorczości. Koncentrując się na rozmieszczeniu stref można stwierdzić, że do roz- woju przedsiębiorstw i przyciągnięcia kapitału inwestycyjnego potrzeb- ny jest pewien standard w zakresie infrastruktury, dostępności do siły roboczej, systemu finansowego, gospodarczego, prawnego i społecznego. Standard ten spełniają kraje Ameryki Północnej, Środkowej, Europy oraz Azji Południowo-Wschodniej. Natomiast kraje afrykańskie, Bliskiego Wschodu czy Pacyfiku mają problemy ze spełnieniem tychże warunków, w związku z czym nie stanowią atrakcyjnych obszarów dla inwestorów. 5 H. Amirahamdi, W. Wu, Export processing zone in Asia, „Asian Survey” 1995, no. 35(9), s. 837. ICFTU (International Confederation of Free Trade Union), Behind the Wire: Ant-union Repression in the Export Processing Zones, Geneva 1997. 6
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wpływ specjalnych stref ekonomicznych na gospodarkę i społeczeństwo. Doświadczenia Polski
Autor:
, , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: