Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00130 009786 7505767 na godz. na dobę w sumie
Wpływ upadłości likwidacyjnej na wykonanie zobowiązań z umów wzajemnych - ebook/pdf
Wpływ upadłości likwidacyjnej na wykonanie zobowiązań z umów wzajemnych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 324
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-3627-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Stan prawny na 1.03.2010 r. Niniejsza monografia porusza zagadnienie wpływu upadłości likwidacyjnej na wynikające z umów wzajemnych zobowiązania upadłego. Poczynione przez autora w tym zakresie ustalenia są interesujące nie tylko z teoretycznego punktu widzenia, ale przede wszystkim wykazują istotną doniosłość praktyczną, co czyni niniejsze opracowanie przydatnym zwłaszcza dla syndyków i sędziów-komisarzy, a także dla wszystkich zainteresowanych problematyką upadłości.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Wpływ upadłości likwidacyjnej na wykonywanie zobowiązań z umów wzajemnych Maciej Pannert Warszawa 2010 Stan prawny na 1 marca 2010 r. Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Adam Choiński Opracowanie redakcyjne: Joanna Fitt Sk³ad, ³amanie: Anna Atanaziewicz © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN 978-83-264-0000-1 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów.............................................................................................................9 Źródła.prawa............................................................................................................9 Organy.orzekające.................................................................................................10 Czasopisma.............................................................................................................10 Inne.skróty..............................................................................................................11 Przedmowa..................................................................................................................13 Wstęp............................................................................................................................1 Rozdział I Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron umów wzajemnych...........................................21 1.. Upadłość.w.ujęciu.doktrynalnym.i.normatywnym...................................21 1.1..Uwagi.wstępne..........................................................................................21 1.2..Pojęcie.upadłości.i.układu.na.gruncie.prawa.upadłościowego. . 1.3..Pojęcie.upadłości.i.układu.na.gruncie.ustawy. . –.Prawo.upadłościowe.i.naprawcze.z.2003.r.........................................27 z.1934.r.........................................................................................................22 2.. Specyfika.wykonywania.zobowiązań.wynikających. . z.umów.wzajemnych.w.oparciu.o.przepisy.kodeksu.cywilnego................32 2.1..Uwagi.wstępne......................................................................................... 32 2.2..Istota.i.charakter.umowy.wzajemnej.................................................... 33 2.3..Specyfika.wykonywania.zobowiązań.wynikających. . z.umowy.wzajemnej................................................................................ 36 3.. Uwarunkowania.celowościowe.regulacji.prawnych. . dotyczących.wykonywania.zobowiązań.z.umów. . wzajemnych.w.postępowaniu.upadłościowym.likwidacyjnym..................43  Spis treści 4.. Regulacje.prawne.wykonywania.zobowiązań.z.umów. . wzajemnych.w.postępowaniu.upadłościowym.układowym. . na.tle.postępowania.upadłościowego.likwidacyjnego...............................3 Rozdział II Przesłanki uprawnień syndyka do wykonania lub odstąpienia od umowy wzajemnej w oparciu o art. 98 p.u.n.................................................7 1.. Uwagi.wstępne.................................................................................................7 2.. Pozycja.prawna.upadłego.a.charakter.masy.upadłościowej.....................8 3.. Pozycja.prawna.syndyka.................................................................................6 4.. Zakres.przedmiotowy.regulacji.art..98.p.u.n...............................................76 .. Niewykonanie.zobowiązania.w.całości.lub.w.części. . . do.wykonania.lub.odstąpienia.od.umowy.wzajemnej..............................78 .1..Niewykonanie.zobowiązań.z.umowy.wzajemnej.w.całości............. 78 .2..Niewykonanie.zobowiązania.z.umowy.wzajemnej.w.części........... 8 .3..Powstanie.uprawnień.syndyka.wynikających.z.art..98.p.u.n........... 88 jako.przesłanki.tworzące.uprawnienia.syndyka. ze.spełnieniem.swego.świadczenia.............................................................11 z.umowy.wzajemnej......................................................................................131 Rozdział III Skutki oświadczenia woli syndyka w zakresie wykonania lub odstąpienia od umów wzajemnych zawartych przez upadłego....................98 1.. Uwagi.wstępne.................................................................................................98 2.. Termin,.forma.i.proceduralne.przesłanki.oświadczenia.syndyka..................99 3.. Podjęcie.przez.syndyka.decyzji.o.wykonaniu.umowy............................104 4. Wykonanie.umowy.ze.świadczeniami.podzielnymi................................107 .. Prawo.powstrzymania.się.przez.stronę.wypłacalną. . 6.. Zarzut.powstrzymania.się.a.przelew.wierzytelności. . 7.. Wykonywanie.w.postępowaniu.przez.stronę.wypłacalną. . uprawnień.nabytych.przed.ogłoszeniem.upadłości.................................132 8.. Skuteczność.klauzul.umownych.na.wypadek.ogłoszenia.upadłości.............14 9.. Skutki.podjęcia.przez.syndyka.decyzji.o.odstąpieniu. . od.umowy........................................................................................................1 10.. Przelew.wierzytelności.upadłego.a.możliwość.odstąpienia. . 11.. Skutek.prawny.milczenia.syndyka.przy.biernej.postawie. . syndyka.od.umowy........................................................................................187 strony.wypłacalnej.........................................................................................190 6 Spis treści Rozdział IV Umowy wygasające ex lege oraz wypowiadane przez syndyka na podstawie postanowienia sędziego–komisarza lub za jego zgodą.........193 1.. Uwagi.wstępne...............................................................................................193 2.. Umowy,.które.wygasają.ex lege.z.dniem.ogłoszenia. . upadłości.lub.w.określonym.czasie.po.ogłoszeniu.upadłości.................194 2.1..Uwagi.wstępne....................................................................................... 194 2.2..Umowy.zlecenia.i.komisu.–.upadłość.zleceniodawcy. i.komitenta.oraz.umowa.agencji.–.upadłość.dającego. . zlecenie.i.agenta...................................................................................... 19 . 2.3..Umowy.pożyczki.i.kredytu.bankowego............................................. 207 2.4..Umowa.o.udostępnienie.skrytek.sejfowych.oraz.umowa. przechowania.zawarte.przez.upadłego.z.bankiem.......................... 216 . 2...Umowa.ubezpieczenia.–.upadłość.zakładu.ubezpieczeń................ 219 3.. Umowy.wypowiadane.na.podstawie.postanowienia . sędziego–komisarza.albo.za.jego.zgodą.....................................................222 3.1..Uwagi.wstępne....................................................................................... 222 3.2..Umowa.najmu.i.dzierżawy.nieruchomości....................................... 223 3.2.1..Upadłość.wynajmującego.lub.wydzierżawiającego. (art..107.i.109.p.u.n.)..................................................................... 223 . 3.2.2..Upadłość.najemcy/dzierżawcy.(art..110.ust..3.i.4.p.u.n.)....... 239 3.3..Leasing.–.upadłość.korzystającego.z.rzeczy...................................... 24 4.. Szczególne.postaci.umów.wygasające.wskutek.odstąpienia. . przez.syndyka.w.trybie.art..98.p.u.n...........................................................249 4.1..Uwagi.wstępne....................................................................................... 249 4.2..Umowy.najmu.i.dzierżawy................................................................... 249 4.2.1..Umowa.najmu.i.dzierżawy.nieruchomości.niewydanej. najemcy.lub.dzierżawcy.przed.ogłoszeniem.upadłości. . wynajmującego.lub.wydzierżawiającego................................. 249 . 4.2.2..Umowa.najmu.i.dzierżawy.ruchomości................................... 21 4.3..Umowa.dobrowolnego.ubezpieczenia.majątkowego. –.upadłość.ubezpieczonego.................................................................. 28 . 4.4..Umowa.sprzedaży.z.zastrzeżonym.prawem.własności................... 29 Rozdział V Umowy wygasające w postępowaniu upadłościowym likwidacyjnym z woli stron..................................................................................267 1.. Uwagi.wstępne...............................................................................................267 2.. Umowy,.od.których.każda.ze.stron.może.odstąpić..................................268 7 Spis treści 2.1..Uwagi.wstępne....................................................................................... 268 2.2..Umowy.zlecenia.i.komisu.–.upadłość.zleceniobiorcy. . 2.3..Umowy.najmu.i.dzierżawy.nieruchomości.niewydanej. . lub.komisanta.......................................................................................... 269 upadłemu.najemcy.lub.dzierżawcy..................................................... 271 3.. Umowy,.które.każda.ze.stron.może.wypowiedzieć.................................274 3.1..Uwagi.wstępne....................................................................................... 274 3.2..Terminowe.operacje.finansowe.zawierane.na.podstawie. . umowy.ramowej..................................................................................... 27 4.. Umowy,.które.mogą.być.jednostronnie.rozwiązane. . tylko.przez.stronę.wypłacalną......................................................................283 4.1..Uwagi.wstępne....................................................................................... 283 4.2..Umowa.sprzedaży.................................................................................. 284 Rozdział VI Umowy, na których wykonywanie upadłość likwidacyjna nie ma wpływu........................................................................................................29 1.. Uwagi.wstępne...............................................................................................29 2.. Leasing.–.upadłość.finansującego................................................................296 3.. Umowa.obowiązkowego.ubezpieczenia. . –.upadłość.ubezpieczonego......................................................................... 299 4.. Terminowe.operacje.finansowe.nieobjęte.umową.ramową. . bądź.nią.objęte,.przy.jednoczesnym.braku.w.niej. . . –.wygaśnięcie.zawartych.w.wyniku.jej.wykonania.operacji.......................301 zastrzeżenia.przewidującego.–.z.chwilą.jej.wygaśnięcia. Zakończenie..............................................................................................................303 Bibliografia...............................................................................................................311 Orzecznictwo............................................................................................................321 Wykaz skrótów Źródła prawa ABGB. BGB. InsO. k.c.. KO. KO. k.p.. k.p.c... OR.. pr..bank... pr..ukł.. –. Allgemeines.bürgerliches.Gesetzbuch,.ustawa.z.dnia.1.czerw- ca.1811.r..(JGS.Nr.946/1811.–.austriacki.kodeks.cywilny) –. Bürgerliches.Gesetzbuch.in.der.Fassung.der.Bekanntma- chung.vom.2..Januar.2002,.ustawa.z.dnia.18.czerwca.1896.r.. (BGBl..I.S..42,.2909;.2003.I.S..738.–.niemiecki.kodeks.cywilny) –. Insolvenzordnung,.ustawa.z.dnia..października.1994.r.. (BGBl..I.S..2866.–.niemieckie.prawo.niewypłacalnościowe) –. ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny.(Dz..U.. Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) –. Konkursordnung,.ustawa.z.dnia.10.grudnia.1914.r..(RGB1.. 337–1914.–.austriackie.prawo.upadłościowe) –. Konkursordnung,.ustawa.z.dnia.10.lutego.1877.r..(RGBl..S..31. –.niemieckie.prawo.upadłościowe) –. ustawa.z.dnia.26.czerwca.1974.r..–.Kodeks.pracy.(tekst.jedn.:. Dz..U..1998.r..Nr.21,.poz..94.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.postępowania. cywilnego.(Dz..U..Nr.43,.poz..296.z.późn..zm.) –. Bundesgesetz.betreffend.die.Ergänzung.des.Schweizerischen. Zivilgesetzbuches,ustawa.z.dnia.30.marca.1911.r..(Fünfter. Teil:.Obligationenrecht.–.szwajcarskie.prawo.obligacyjne) –. ustawa.z.dnia.29.sierpnia.1997.r..–.Prawo.bankowe.(tekst. jedn.:.Dz..U..z.2002.r..Nr.72,.poz..66.z.późn..zm.) –. rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.24.paź- dziernika.1934.r..–.Prawo.o.postępowaniu.układowem.(Dz..U.. Nr.93,.poz..836.z.późn..zm.) 9 Wykaz skrótów pr..up.. p.u.n.. SchKG. u.d.u.. u.o.i.f.. u.u.o.. VglO. ZPO. –. rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.24.paź- dziernika.1934.r..–.Prawo.upadłościowe.(tekst.jedn.:.Dz..U.. z.1991.r..Nr.118,.poz..12.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.28.lutego.2003.r..–.Prawo.upadłościowe.. i.naprawcze.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2009.r..Nr.17,.poz..1361. z.późn..zm.) –. Bundesgesetz.über.Schuldbetreibung.und.Konkurs,.ustawa. z.dnia.11.kwietnia.1889.r..(SR..281.1.–.szwajcarska.ustawa.. o.dochodzeniu.należności.i.upadłości) –. ustawa.z.dnia.22.maja.2003.r..o.działalności.ubezpieczenio- wej.(Dz..U..Nr.124,.poz..111.z.późn..zm.) –. ustawa.z.dnia.29.lipca.200.r..o.obrocie.instrumentami.fi- nansowymi.(Dz..U..Nr.183,.poz..138.z.późn..zm.). –. ustawa.z.dnia.22.maja.2003.r..o.ubezpieczeniach.obowiąz- kowych,.Ubezpieczeniowym.Funduszu.Gwarancyjnym. i.Polskim.Biurze.Ubezpieczycieli.Komunikacyjnych.(Dz..U.. Nr.124,.poz..112.z.późn..zm.) –. Vergleichsordnung,.ustawa.z.dnia.26.lutego.193.r..(RGBl..I.. S..321,.ber..S..36.–.niemieckie.prawo.układowe) –. Zivilprozessordnung,.ustawa.z.dnia.1.czerwca.189.r..(RGBl.. 113/189.–.austriackie.postępowanie.cywilne) Organy orzekające BGH. NSA. S..Apel.. SN. SO. TK. –. Bundesgerichtshof –. Naczelny.Sąd.Administracyjny –. sąd.apelacyjny –. Sąd.Najwyższy –. sąd.okręgowy –. Trybunał.Konstytucyjny Czasopisma –. Archiv.für.civilistische.Praxis –. Biuletyn.Skarbowy –. Gdańskie.Studia.Prawnicze AcP. Biul..Sk.. GSP. 10 Wykaz skrótów JZ. NJW. M..Praw.. ÖBA. ÖJZ. OSA. OSN. OSNC. OSNP. OSP. OTK-A. Pal.. PiP. PiZS. PP. PPH. Pr..Bank.. Pr..Gosp.. Prok..i.Pr... Pr..Spółek. PS. RdW. Rej.. RPEiS. R..Pr.. SJK. SP. TPP. ZIP. ZZP. –. Juristenzeitung –. Neue.Juristische.Wochenschrift –. Monitor.Prawniczy –. Österreichisches.Bankarchiv –. Österreichische.Juristen-Zeitung –. Orzecznictwo.Sądu.Apelacyjnego –. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego –. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna –. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Pracy.i.Ubezpieczeń. Społecznych –. Orzecznictwo.Sądów.Polskich –. Orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego..Seria.A –. Palestra –. Państwo.i.Prawo –. Praca.i.Zabezpieczenie.Społeczne –. Przegląd.Podatkowy –. Przegląd.Prawa.Handlowego –. Prawo.Bankowe –. Prawo.Gospodarcze –. Prokuratura.i.Prawo –. Prawo.Spółek –. Przegląd.Sądowy –. Recht.der.Wirtschaft –. Rejent –. Ruch.Prawniczy.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –. Radca.Prawny –. Schweizerische.Juristische.Karthotek –. Studia.Prawnicze –. Transformacje.Prawa.Prywatnego –. Zeitschrift.für.Wirtschaft –. Zeitschrift.für.Zivilprozessrecht Inne skróty Abs.. n.. niepubl.. –. Absatz –. następny.(a,.e) –. niepublikowany.(a,.e) Przedmowa Niniejsza.monografia.porusza.zagadnienie.wpływu.upadłości.likwi- dacyjnej.na.wynikające.z.umów.wzajemnych.zobowiązania.upadłego.. Niebudzące.wątpliwości.jest.bowiem.twierdzenie,.że.realizacja.zasadnicze- go.celu.postępowania.upadłościowego,.prowadzonego.zwłaszcza.w.trybie. likwidacyjnym,.nie.byłaby.możliwa.bez.ustawowej.ingerencji.w.treść.sto- sunków.zobowiązaniowych.upadłego..Z.uwagi.zaś.na.fakt,.iż.podstawowym. źródłem.więzi.obligacyjnych.w.obrocie.gospodarczym.są.umowy.wzajem- ne,.zawężenie.obszaru.badań.do.tak.określonego.zakresu.wydaje.się.uza- sadnione. Powodem.podjęcia.wskazanej.materii.badawczej.jest.z.jednej.strony. jej.istotna.doniosłość.zarówno.praktyczna,.jak.i.teoretyczna,.a.z.drugiej. strony.brak.dotychczas.szerszego.zainteresowania.tą.tematyką.w.polskiej. literaturze..Niewątpliwie.szereg.pytań.i.wątpliwości.w.przedmiotowej. materii.sprowokowało.także.wejście.w.życie,.z.dniem.1.października.2003.r.,. ustawy.–.Prawo.upadłościowe.i.naprawcze.(Dz..U..Nr.60,.poz..3),.która. zastąpiła,.obowiązujące.jeszcze.do.niedawna,.dwa.rozporządzenia.Prezy- denta.RP.z.1934.r..–.rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.. 24.października.1934.r..–.Prawo.upadłościowe.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.1991.r.. Nr.118,.poz..12).i.rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.24.paź- dziernika.1934.r..–.Prawo.o.postępowaniu.układowym.(Dz..U..Nr.93,.poz..836).. Trzeba.przy.tym.podkreślić,.iż.ustawa.z.2003.r..wprowadziła.wiele.nowych. rozwiązań,.także.w.obszarze.objętym.analizą.niniejszego.opracowania,.co. tym.bardziej.uzasadniało.potrzebę.i.celowość.podjęcia.przedmiotowych. badań. Prezentowana.pozycja.jest.pierwszym.w.polskiej.literaturze.prawa. gospodarczego.prywatnego.gruntownym.monograficznym.opracowaniem. wskazanego.w.jej.tytule.zagadnienia.jurydycznego..Stanowi.ona.uaktual- nioną.i.przeredagowaną.wersję.pracy.doktorskiej.o.tym.samym.tytule,.napi- 13 Przedmowa sanej.pod.kierunkiem.naukowym.Pani.dr.hab..Teresy.Mróz.(profesor. Uniwersytetu.w.Białymstoku).i.opatrzonej.życzliwymi.recenzjami.Pana. prof..zw..dr..hab..Stanisława.Okolskiego.(UW).i.Pana.prof..dr..hab..Mirosła- wa.Steca.(UJ)..Praca.została.obroniona.na.Wydziale.Prawa.Uniwersytetu. w.Białymstoku.dnia.6.marca.2009.r. Autor.pragnie.wyrazić.swoją.wdzięczność.wszystkim.tym,.których. życzliwość,.dobra.wola.i.merytoryczne.wsparcie.pomogły.w.powstaniu.tej. książki..Szczególne.wyrazy.podziękowania.należą.się.Pani.dr.hab..Teresie. Mróz.za.merytoryczną.pomoc.i.opiekę.w.czasie.przygotowywania.dyser- tacji..Autor.pragnie.także.złożyć.serdeczne.podziękowania.Panu.prof..dr.. hab..Mirosławowi.Stecowi,.którego.krytyczne.uwagi.zgłoszone.w.recenzji. pomogły.przygotować.jeszcze.pełniejsze.i.lepsze.opracowanie,.a.zachęta. do.publikacji.pracy.utwierdziła.autora.w.przekonaniu.o.celowości.tego. przedsięwzięcia..Serdeczne.podziękowania.autor.składa.również.Panu.prof.. zw..dr..hab..Józefowi.Okolskiemu,.którego.aprobata.dla.formułowanych. przez.autora.wniosków,.jak.również.uwagi.polemiczne.zgłoszone.w.recen- zji.były.cenną.wskazówką.w.czasie.korekty.tekstu. dr Maciej Pannert Wstęp 1..Prowadzenie.działalności.gospodarczej.i.–.co.się.z.tym.wiąże.–.ak- tywne.uczestnictwo.w.obrocie.gospodarczym.z.reguły.obarczone.są.mniejszym. lub.większym.ryzykiem.niepowodzenia..Niewypłacalność.przedsiębiorcy.nie. jest.zatem.zjawiskiem.nadzwyczajnym.w.gospodarce.wolnorynkowej,. a.można.by.rzec.możliwym.scenariuszem.świadomie.podjętego.ryzyka,.zwią- zanego.z.uczestnictwem.w.grze.rynkowej..Skala.niewypłacalności.nie.jest.zaś. wartością.stałą,.lecz.w.znacznym.stopniu.uzależnioną.od.aktualnej.fazy.cyklu. koniunkturalnego..Oczywiste.jest,.iż.faza.dekoniunktury.sprzyja.niewypła- calności.przedsiębiorców,.natomiast.faza.koniunktury.na.odwrót,.pomaga. osiągać.dobre.wyniki.zarówno.mikro-.jak.i.makroekonomiczne. Niewypłacalność.przedsiębiorcy–dłużnika,.co.oczywiste,.jest.stanem. niekorzystnym.zarówno.dla.niego,.jak.również,.a.może.przede.wszystkim,. dla.jego.wierzycieli..Z.tej.też.przyczyny.zarówno.zagraniczne,.jak.i.krajowe. ustawodawstwo.dysponuje.normatywnym.instrumentarium,.które.obej- mując.ochroną.wszystkich.wierzycieli.niewypłacalnego.dłużnika,.z.założe- nia.pozwala.im.na.jednoczesne.i.równomierne.zaspokojenie.swoich.roszczeń. z.całego.jego.majątku.przy.uwzględnieniu.specyfiki.i.złożoności.więzi.ob- ligacyjnych,.jakich.był.on.podmiotem..Na.gruncie.polskiego.systemu. prawnego.materię.tę.regulują.przepisy.ustawy.z.dnia.28.lutego.2003.r..–.Pra- wo.upadłościowe.i.naprawcze.(Dz..U..Nr.60,.poz..3.z.późn..zm.)..Ustawa. ta.wyznacza.zatem.zasady.wspólnego.dochodzenia.roszczeń.przez.wszyst- kich.wierzycieli.niewypłacalnego.dłużnika,.w.ramach.prowadzonego.na. jej.podstawie,.w.trybie.likwidacyjnym.lub.układowym,.postępowania.upad- łościowego. 2..Z.pewnością.podstawowe.znaczenie.dla.tworzenia.się.więzi.obliga- cyjnych,.a.tym.samym.dla.organizacji.wymiany.dóbr.i.usług.w.obrocie.gospo- darczym.mają.kontrakty.synallagmatyczne,.czyli.inaczej.–.umowy.wzajemne. 1 Wstęp oparte.o.zasadę.do ut des..Kontrakty.te,.kreując.szczególną.relację.między. świadczeniami.stron.(jedno.świadczenie.stanowi.odpowiednik.drugiego),.są. przede.wszystkim.źródłem.zobowiązań,.których.wykonywanie.podlega.na. gruncie.przepisów.prawa.cywilnego.szczególnemu.reżimowi,.określonemu. tak.przez.ogólną.zasadę.pacta sunt servanda,.jak.również.przez.zasadę.jedno- czesnego.spełnienia.świadczeń.(z.ręki.do.ręki).oraz.zasadę.ekwiwalentności. 3..Jeśli.zatem.wierzytelności.wobec.niewypłacalnego.dłużnika.mają. być.w.ramach.postępowania.upadłościowego,.prowadzonego.zwłaszcza. w.trybie.likwidacyjnym,.zaspokajane.jednocześnie.–.to.utrzymanie.więzi. obligacyjnych.upadłego.w.nienaruszonym.stanie.z.pewnością.uniemożli- wiałoby.realizację.tego.założenia..Z.istoty.analizowanego.postępowania. wynika.bowiem,.iż.dochodzone.w.jego.ramach.roszczenia.wierzycieli.nie. będą.mogły.być.zaspokojone.w.całości,.a.jedynie.proporcjonalnie. Przedmiotem.niniejszego.opracowania.jest.więc.ustalenie.dopuszczal- nego,.na.gruncie.przepisów.prawa.upadłościowego.i.naprawczego,.zakre- su.ingerencji.w.wyznaczone.prawem.cywilnym.zasady.wykonywania.zo- bowiązań.wynikających.z.umów.wzajemnych..Analizie.zostaną.poddane. zarówno.te.regulacje,.które.wiążą.z.otwarciem.postępowania.upadłościo- wego.określone.skutki.materialnoprawne,.jak.i.te,.które.przyznają.organom. postępowania.upadłościowego.określone.w.tym.zakresie.kompetencje. (zwłaszcza.art..98.p.u.n.)..Innymi.słowy,.celem.jest.ustalenie,.jakie.umowy. w.ramach.postępowania.upadłościowego.prowadzonego.przede.wszystkim. w.trybie.likwidacyjnym.ulegają.rozwiązaniu.z.mocy.prawa,.jakie.modyfi- kacji,.jakie.pozostają.nienaruszone,.a.los.których.jest.uzależniony.od.decy- zji.organów.postępowania..W.konsekwencji.pozwoli.to.określić.faktyczny. zakres.ochrony.interesów.strony.umowy.wzajemnej.w.postępowaniu. upadłościowym.jej.kontrahenta..Interesującym.zagadnieniem.jest.zatem. ustalenie,.czy.strona.wypłacalna.będzie.mogła.żądać.wykonania.zobowią- zania.w.pełnym.zakresie,.czy.też.może.liczyć.jedynie.na.kwotę.wynikającą. z.podziału.masy.upadłościowej. Podobnie.przedstawia.się.problem.w.sferze. roszczenia.odszkodowawczego. Można.postawić.tezę,.że.ustawowa.ingerencja.w.cywilnoprawne.za- sady.rządzące.wykonywaniem.zobowiązań.z.umów.wzajemnych.jest.ko- nieczna.w.postępowaniu.upadłościowym,.o.ile.jest.wyważona,.to.znaczy. służy.budowie.masy.upadłościowej,.nie.prowadząc.przy.tym.do.nadmier- nego.obciążenia.kosztami.tego.procesu.kontrahenta.upadłego.z.umowy.wza- jemnej,.względem.pozostałych.jego.wierzycieli. 16 Wstęp Podejmowane.w.ramach.kolejnych.rozdziałów.niniejszej.monografii. rozważania,.w.oparciu.przede.wszystkim.o.metodę.formalno-dogmatycz- ną.i.porównawczą,.z.uwzględnieniem.także.orzecznictwa.krajowego,.jak. i.zagranicznego,.będą.więc.próbą.odpowiedzi.na.pytanie,.czy.polskiemu. ustawodawcy.udało.się.określić.zasady.wyważonej.ingerencji.–.albo.inaczej. mówiąc.–.ingerencji.optymalnego.kompromisu. Dla.uzyskania.odpowiedniej.płaszczyzny.badawczej,.należało.odnieść. się.do.rozwiązań,.jakie.przyjęto.na.gruncie.zagranicznych.ustaw.upadłoś- ciowych,.wykorzystując.wypracowany.na.ich.podstawie.dorobek.tak.dok- tryny,.jak.i.orzecznictwa..Szczególnie.interesującym.materiałem.analitycz- nym.są.z.pewnością.ustawy.kręgu.germańskiego.(Austrii,.Niemiec.i.Szwaj- carii)..Powodów,.dla.których.warto.prześledzić.ich.materiał.normatywny. w.kontekście.rozważań.natury.komparatystycznej,.jest.kilka..Przede.wszyst- kim.należy.zwrócić.uwagę.na.to,.że.niemiecka.ustawa.o.niewypłacalności. (Insolvenzordnung.z..października.1994)1,.która.zastąpiła.obowiązujące. od.1877.r..prawo.upadłościowe2.i.od.1934.r..prawo.układowe3,.stanowiła. niejako.wzór.dla.polskiego.ustawodawcy.przy.tworzeniu.prawa.upadłoś- ciowego.i.naprawczego..Austriacka.ustawa.prawo.upadłościowe4.ma.z.kolei. bardzo.podobną.konstrukcję.do.polskiego.prawa.upadłościowego.z.1934.r.. Szwajcarską.ustawę.upadłościową.cechuje.natomiast.największy.indywi- dualizm.przyjętych.na.jej.gruncie.rozwiązań.normatywnych,.a.także.fakt,. iż.jako.jedyna.w.tym.gronie.pozostaje.poza.obszarem.prawnym.Unii.Euro- pejskiej. Analiza.komparatystyczna.analogicznych.unormowań.powołanych. ustaw.powinna.zatem.wydatnie.poszerzyć.horyzont.badawczy.pracy,. a.przede.wszystkim.ułatwić.ocenę.przyjętych.przez.polskiego.ustawodaw- cę.rozwiązań..Materia.komparatystyczna.została.zatem.wykorzystana.przy. analizie.poruszanych.zagadnień.i.regulacji.prawnych.bez.wyraźnego.jej. wyodrębnienia.w.strukturze.dysertacji. 1.Ustawa.z.dnia..października.1994.r..–.Insolvenzordnung.(InsO.–.prawo.niewypłacalno- ściowe),.BGBl..I.S..2866. 2.Ustawa.z.dnia.10.lutego.1877.r..–.Konkursordnung.(KO.–.prawo.upadłościowe),.RGBl..S..31. 3.Ustawa.z.dnia.26.lutego.193.r..–.Vergleichsordnung.(VglO.–.prawo.układowe),.RGBl..I.S..321,. 4.Ustawa.z.dnia.10.grudnia.1914.r..–.Konkursordnung.(KO.–.prawo.upadłościowe),.RGB1.. ber..S..36. 337/1914.. .Ustawa.z.dnia.11.kwietnia.1889.r..–.Bundesgesetz.über.Schuldbetreibung.und.Konkurs. (SchKG.–.ustawa.o.dochodzeniu.należności.i.upadłości),.SR.281.1. 17 Wstęp 4..W.celu.zachowania.spójności.wywodu.struktura.treści.opracowania. ukształtowana.została.w.przedstawiony.poniżej.sposób. W.ramach.pierwszego.rozdziału,.który.stanowi.wprowadzenie. w.zakres.problematyki.badawczej,.analizie.zostaną.poddane.kluczowe.dla. rozważań.pracy.pojęcia. Podjęta.zostanie.też.próba.ustalenia.znaczenia. terminu.„upadłość”,.zarówno.w.ujęciu.szerokim,.jak.i.węższym.w.odnie- sieniu.do.specyfiki.każdej.z.procedur.postępowania.upadłościowego..Zo- staną.także.wskazane.charakterystyczne.cechy.umów.wzajemnych.jako. kontraktów.dwustronnie.zobowiązujących,.z.określeniem.szczególnego. cywilnoprawnego.reżimu.wykonywania.wynikających.z.nich.zobowiązań.. Konieczne.będzie.również.przytoczenie.aksjologii,.która.legła.u.podstaw. unormowań.prawa.upadłościowego.i.naprawczego.regulujących.wpływ. ogłoszenia.upadłości.na.wykonywanie.zobowiązań.z.umów.wzajemnych. upadłego..Na.tej.też.podstawie.zostanie.wskazany.główny.kierunek.ba- dawczy.niniejszego.opracowania,.którym.jest.tryb.likwidacyjny.postępo- wania.upadłościowego,.jako.oddziałujący.na.sytuację.prawną.wypłacalnej. strony.z.umowy.wzajemnej.w.niepomiernie.szerszym.zakresie.niż.proce- dura.układowa. Rozdziały.drugi.i.trzeci.zostaną.poświęcone.zagadnieniom.związanym. z.procesem.realizacji.przez.syndyka.przyznanych.mu.przepisem.art..98.. p.u.n..uprawnień.do.wykonania.lub.odstąpienia.od.umowy.wzajemnej,. której.stroną.jest.upadły..Należy.przy.tym.podkreślić,.że.powołana.regula- cja.tworzy.ogólny.–.można.by.rzec – schemat.wykonywania.w.upadłości. likwidacyjnej.zobowiązań.z.umów.wzajemnych. W.rozdziale.drugim.będą.analizowane.wskazane.w.art..98.ust..1.p.u.n.. przesłanki.powstania.wspomnianych.uprawnień.syndyka..W.ramach.pro- wadzonych.w.przedmiotowym.zakresie.rozważań.zostanie.podjęta.nie. tylko.próba.wyjaśnienia.sensu.pojęć.„niewykonania.zobowiązań.w.całości. lub.w.części”,.którymi.posłużył.się.ustawodawca,.konstruując.treść.art..98. ust..1.p.u.n.,.ale.przede.wszystkim.określenia.relacji,.jakie.zachodzą.między. nimi..Rozważania.tego.rozdziału.dotkną.także.zagadnień.pozycji.prawnej. syndyka,.upadłego.i.masy.upadłościowej..Poczynienie.w.tym.zakresie. niezbędnych.ustaleń.pozwoli.przesądzić,.co.to.oznacza,.że.syndyk.wyko- nuje.umowę.upadłego.bądź.od.niej.odstępuje..Wymaga.bowiem.rozstrzyg- nięcia.kwestia,.czy.syndyk.staje.się.stroną.umowy.w.miejsce.upadłego,.czy. może.mamy.tu.do.czynienia.z.inną.relacją.podmiotową. W.rozdziale.trzecim.uwaga.zostanie.skupiona.głównie.na.skutkach. wykonania.przez.syndyka.uprawnień.przyznanych.mu.przepisem.art..98. 18 Wstęp p.u.n..Podjęta.zostanie.więc.próba.ustalenia,.z.jakim.skutkiem.syndyk.odstę- puje.od.umowy.wzajemnej.w.postępowaniu.upadłościowym..Czy.czyni.to. z.mocą.wsteczną,.a.zatem.ze.skutkiem.ex tunc,.czy.jednak.na.przyszłość.–.ze. skutkiem.ex nunc? W.przypadku.zaś.decyzji.syndyka.o.wykonaniu.umowy. istotne.znaczenie.ma.to,.czy.syndyk.będzie.zobowiązany.wykonać.umowę. zgodnie.z.jej.pierwotną.treścią..W.tym.kontekście.jako.ciekawa.jawi.się.kwe- stia.możliwości.skorzystania.przez.wypłacalną.stronę.umowy.z.takich.upraw- nień.jak.powstrzymanie.się.ze.spełnieniem.świadczenia.czy.odstąpienie.od. umowy,.które.strona.nabyła.jeszcze.przed.ogłoszeniem.upadłości.jej.kontra- henta..Podobnie.zastanawiająca.jest.tu.także.skuteczność.klauzul.umownych,. które.przewidywałyby.inny.sposób.zakończenia.umownego.stosunku.praw- nego,.niż.to.przewiduje.ustawa.upadłościowa. Rozdziały.czwarty,.piąty.i.szósty.zostaną.poświęcone.wyszczególnio- nym.przepisami.art..100–11.p.u.n..umowom.wzajemnym,.co.do.których. przewidziano.szereg.odstępstw.od.wyznaczonej.art..98.p.u.n..reguły.wyko- nywania.zobowiązań.z.umów.wzajemnych..Należy.w.tym.miejscu.wyjaś- nić,.że.z.różnych.przyczyn.–.wynikających.tak.ze.specyfiki.konkretnych. umów.wzajemnych.(zwłaszcza.tych,.które.są.źródłem.stosunków.prawnych. o.charakterze.trwałym),.jak.również.z.konieczności.ochrony.stabilności. obrotu.gospodarczego.czy.wreszcie.z.faktu.utraty.przez.upadłego.możli- wości.dysponowania.majątkiem.tworzącym.masę.–.może.wynikać.potrze- ba.ukształtowania.w.inny.sposób,.niż.to.przewiduje.art..98.p.u.n.,.wpływu. upadłości.likwidacyjnej.na.wykonywanie.umowy.wzajemnej..Wskazanie. więc.zakresu.możliwych.odstępstw.od.zasady.określonej.w.art..98.p.u.n.,. jak.również.próba.ustalenia.wspólnego.mianownika.dla.uregulowanych. przez.ustawodawcę.w.sposób.szczegółowy.umów.wzajemnych,.w.kontek- ście.wpływu,.jakie.na.ich.los.wywrze.upadłość.likwidacyjna.jednej.ze.stron,. będą.przedmiotem.badań.kolejnych.rozdziałów.niniejszej.monografii. Analiza.wyszczególnionych.ustawą.umów.nie.zostanie.w.ramach.opra- cowania.oparta.na.ich.taksatywnym.wyliczeniu,.ale.–.jak.już.wspomniano. –.osią.rozważań.będzie.wspólny.dla.wykonywania.określonych.umów. wzajemnych.skutek.upadłości.likwidacyjnej..Trzeba.mieć.bowiem.świado- mość,.że.często.umowy.o.różnym.charakterze.mogą.być.objęte.takim.samym. lub.podobnym.skutkiem.ogłoszenia.upadłości.likwidacyjnej.jednej.z.ich. stron,.o.ile.będą.się.znajdowały.w.wyznaczonych.przepisami.art..100–11. p.u.n..konfiguracjach.podmiotowo-przedmiotowych. W.rozdziale.czwartym.zostaną.zatem.omówione.umowy,.które.wy- gasają.z.mocy.prawa.w.postępowaniu.upadłościowym.albo.od.których. 19 Wstęp syndyk.może.odstąpić.na.podstawie.postanowienia.sędziego–komisarza. bądź.za.jego.zgodą..Wspólnym.mianownikiem.jest.tu.więc.jednostronna,. instytucjonalna.ingerencja.w.zasadę.pacta sunt servanda. W.rozdziale.piątym.przedmiotem.analizy.będą.umowy,.które.wyga- sają.z.woli.stron..Wspólną.płaszczyznę.stanowi.tu.z.kolei.uzależnienie.bytu. umowy.także.od.woli.strony.wypłacalnej..Uprawnionym.do.odstąpienia. czy.wypowiedzenia.umowy.będzie.bowiem.zarówno.strona.wypłacalna,. jak.i.syndyk,.a.niekiedy.także.sam.upadły. W.ostatnim,.szóstym.rozdziale.zostaną.omówione.umowy,.wobec. których.prawo.upadłościowe.i.naprawcze.zajmuje.neutralne.stanowisko.. Umowy.te.muszą.być.zatem.wykonywane.zgodnie.z.ich.pierwotną.treścią.. Na.marginesie.należy.w.tym.miejscu.zaznaczyć,.że.będą.to.umowy.o.istot- nej.doniosłości.dla.obrotu.gospodarczego,.przy.których.ingerencja.w.proces. ich.wykonywania.mogłaby.wyrządzić.więcej.szkody.dla.stabilności.rynku. niż.korzyści.dla.masy.upadłości. W.uwagach.końcowych.nastąpi.podsumowanie.przeprowadzonych. badań.i.–.co.się.z.tym.wiąże.–.podjęta.zostanie.próba.odpowiedzi.na.pyta- nie,.czy.polskiemu.ustawodawcy.na.gruncie.prawa.upadłościowego.i.na- prawczego.udało.się.określić.ramy.ustawowej.ingerencji.w.cywilnoprawne. zasady.rządzące.wykonywaniem.zobowiązań.z.umów.wzajemnych,. w.sposób,.który.odpowiadałby.zaproponowanej.definicji.ingerencji.opty- malnego.kompromisu. Rozdział I Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron umów wzajemnych 1. Upadłość w ujęciu doktrynalnym i normatywnym 1.1. Uwagi wstępne Podstawowym.sposobem.przymusowego.dochodzenia.roszczeń.przez. wierzycieli.jest.sądowe.postępowanie.egzekucyjne,.regulowane.przepisami. kodeksu.postępowania.cywilnego6..Jego.specyfika.polega.na.tym,.że.po- szczególni.wierzyciele.na.podstawie.uprzednio.uzyskanych.tytułów.wyko- nawczych.dochodzą.indywidualnie.zaspokojenia.swoich.wierzytelności.ze. wskazanych.przez.nich.i.nadających.się.do.zajęcia.praw.majątkowych. dłużnika,.nigdy.zaś.z.całego.jego.majątku..Uczestniczący.więc.w.postępo- waniu.wierzyciel.może.jedynie.wskazać.organowi.egzekucyjnemu.(komor- nikowi).sposób.lub.sposoby.egzekucji,.np..egzekucja.z.ruchomości,.z.wy- nagrodzenia.za.pracę.itp.7.Z.tego.też.powodu.egzekucję.sądową.określa.się. mianem.egzekucji.syngularnej8. Należy.zaznaczyć,.iż.w.praktyce.dochodzenie.wierzytelności.w.drodze. egzekucji.można.uznać.za.efektywne.w.sytuacji,.w.której.wartość.majątku. dłużnika.wystarcza.na.zaspokojenie.wszystkich.należności,.a.także.wów- 6.Ustawa.z.dnia.17.listopada.1964.r..–.Kodeks.postępowania.cywilnego.(Dz..U..Nr.43,.poz..296. 7.Zob..Z..Świeboda,.Kodeks postępowania cywilnego – komentarz,.Warszawa.2001,.s..131. 8.Por..J..Sobkowski,.Istota i znaczenie upadłości w polskim systemie prawnym,.RPEiS.1974,.. z.późn..zm.).. z..3,.s..243. 21 Rozdział I. Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron… czas,.gdy.wartość.majątku.wprawdzie.nie.wystarcza.na.pokrycie.długów,. jednak.dłużnik.ma.tylko.jednego.wierzyciela..Problemy.powstają.wówczas,. gdy.długi.przewyższają.wartość.majątku.dłużnika,.a.jednocześnie.stanowią. sumę.wierzytelności.kilku.wierzycieli9..W.takim.przypadku.przeprowadze- nie.postępowania.egzekucyjnego.mogłoby.doprowadzić.do.sytuacji,.w.której. to.majątek.dłużnika.zostałby.podzielony.pomiędzy.wierzycieli.uczestniczą- cych.w.postępowaniu,.skutkiem.czego.wierzyciele,.którzy.nie.mogli.wszcząć. egzekucji.z.braku.tytułów.wykonawczych,.byliby.pozbawieni.możliwości. realizacji.swoich.roszczeń. Względy.słusznościowe,.jak.i.konieczność.utrzymania.stabilności. obrotu.gospodarczego,.w.ramach.którego.wierzyciel.powinien.podlegać. szczególnej.ochronie,.przemawiają.zatem.za.koniecznością.istnienia.takich. instrumentów.prawnych,.które.pozwalałyby.cały.majątek.dłużnika.objąć. w.przymusowy.zarząd.i.przeznaczyć.na.równomierne.zaspokojenie.wszyst- kich.jego.wierzycieli..Bezwzględna.realizacja.zasady prior tempore patior iure. w.zakresie.dochodzenia.roszczeń.mogłaby.bowiem.spowodować.wśród. wierzycieli.chaos.i.„walkę.wszystkich.przeciwko.wszystkim”10. 1.2. Pojęcie upadłości i układu na gruncie prawa upadłościowego z 1934 r. 1..W.polskim.systemie.prawnym.do.niedawna.jeszcze.ochrona.wie- rzycieli.w.razie.niewypłacalności.dłużnika.uregulowana.była.w.ramach. dwóch.samodzielnie.funkcjonujących.aktów.prawnych,.tj..prawa.upadłoś- ciowego11.i.prawa.o.postępowaniu.układowym12,.uchwalonych.w.1934.r. W.ujęciu.systemowym.można.by.zatem.uznać,.iż.stanowiły.one.ele- menty.większej.całości,.tj..dziedziny.prawa.gospodarczego.prywatnego,. regulującej.i.mającej.na.celu.ochronę.praw.wierzycieli.za.pośrednictwem. dwóch.alternatywnych.z.ekonomiczno-prawnego.punktu.widzenia.metod. działania:.likwidacji.i.sanacji.przedsiębiorstwa13. 9.Zob..J..Brol,.Prawo upadłościowe w świetle praktyki sądowej,.Warszawa.199,.s..19. 10.Por..J..Sobkowski,.Istota i znaczenie upadłości…, s..244. 11.Rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.24.października.1934.r..–.Prawo.upad- łościowe.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.1991.r..Nr.118,.poz..12.z.późn..zm.). 12.Rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.24.października.1934.r..–.Prawo. o.postępowaniu.układowem.(Dz..U..Nr.93,.poz..836.z.późn..zm.). 13.Zob..D..Czajka,.Układ w prawie układowym,.Warszawa.2002,.s..21. 22 1. Upadłość w ujęciu doktrynalnym i normatywnym Należy.zaznaczyć,.że.likwidacja.przedsiębiorstwa.dłużnika.jako.spo- sób.zaspokojenia.wierzycieli.była.domeną.prawa.upadłościowego..Na. gruncie.zatem.przepisów.tego.rozporządzenia.wierzyciele.mogli.realizować. swoje.prawa.za.pośrednictwem.syndyka.masy.upadłości,.który.po.spienię- żeniu.przedsiębiorstwa.realizował.plan.podziału,.rozdzielając.między.nich. uzyskane.środki.finansowe.w.porządku.określonym.w.art..204.i.20.prawa. upadłościowego. Sanacji.przedsiębiorstwa.dłużnika.podporządkowana.była.z.kolei.ma- teria.normatywna.prawa.układowego. Wierzyciele.bowiem.na.gruncie.tej. regulacji.realizowali.swoje.roszczenia.wyłącznie.w.drodze.układu.zwierane- go.z.dłużnikiem,.którego.treść.mogła.dotyczyć.jedynie.restrukturyzacji.za- dłużenia..Z.reguły.więc.układ.pozwalał.dłużnikowi.utrzymać.byt.ekonomicz- no-prawny.swojego.przedsiębiorstwa,.a.wierzycielom.zachować.partnera. handlowego.i.realną.szansę.na.zaspokojenie.swych.roszczeń.z.dochodów,. jakie.przynosiło.przedsiębiorstwo..Charakter.prawny.układu.był.natomiast. sporny..Spośród.wielu.wyrażonych.w.tym.zakresie.wypowiedzi14.na.szcze- gólną.uwagę.zasługuje.ta,.wedle.której.układ.należy.określać.mianem.aktu. prawnego.złożonego.z.elementów.o.różnym.charakterze.jurydycznym,.tj.:. oświadczenia.woli.dłużnika.o.charakterze.cywilnoprawnym,.oświadczenia. woli.w.postaci.sformalizowanej.(co.do.głosowania),.wyrażonego.przez.okre- śloną.liczbę.wierzycieli.również.o.charakterze.cywilnoprawnym.oraz.zatwier- dzającego.orzeczenia.sądu,.reprezentującego.element.publicznoprawny1. Wypada.wspomnieć.w.tym.miejscu,.że.zawarcie.układu.było.także. możliwe.na.gruncie.prawa.upadłościowego..Z.uwagi.jednak.na.określone. tym.rozporządzeniem.warunki.jego.zawarcia,.należałoby.raczej.mówić. o.likwidacyjno-oddłużeniowym,.a.nie.sanacyjnym.charakterze.układu. w.upadłości16. Choć.przedstawione.powyżej.akty.prawne.chroniły.interes.wierzy- cieli.za.pośrednictwem.alternatywnych.sposobów.działania,.to.jednak.za- sadnicza.różnica.między.ich.unormowaniami.wyrażała.się.w.tym,.że.w.przy- padku.prawa.upadłościowego,.inaczej.niż.na.gruncie.prawa.o.postępowa- niu.układowym,.realizacja.roszczeń.wierzycieli.następowała.w.oparciu. o.szczególną.instytucję.prawną,.jaką.była.upadłość.dłużnika. 14.Zob..J..Korzonek,.Prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym,.Kraków.193,.s..4;. M..Allerhand,.Prawo upadłościowe z komentarzem,.Bielsko-Biała.1994,.s..321. 1.Zob..K..Piasecki,.Prawo upadłościowe, Prawo o postępowaniu układowym. Komentarz,.Bydgoszcz. 1996,.s..133,.183. 16.Zob..D..Czajka,.Układ w prawie układowym…,.s..24. 23 Rozdział I. Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron… 2..Należy.podkreślić,.że.pojęcie.upadłości.nie.było.w.doktrynie.ujmo- wane.w.sposób.jednolity,.czego.przyczyną.był.brak.na.gruncie.prawa. upadłościowego.jej.legalnej.definicji..Można.zatem.spotkać.się.w.piśmien- nictwie.z.określeniem.upadłości,.jako.środka.do.zaspokojenia.wierzycieli. z.majątku.dłużnika.w.drodze.przymusowej17,.bądź.jako.szczególnego.ro- dzaju.przymusowego.wykonywania.zobowiązań.osobistych.dłużnika.wobec. jego.wierzycieli18..Szerzej.ujmująca.problem.definicja.sprowadzała.upadłość. do.szczególnej.instytucji.prawnej,.która.ustanowiona.została.przepisami. prawa.upadłościowego,.dla.uzyskania.równomiernego.zaspokojenia.wie- rzytelności.wszystkich.w.zasadzie.wierzycieli.z.całego.majątku.niewypła- calnego,.czyli.upadłego.dłużnika.osobistego19..Upadłość.w.przeciwieństwie. do.egzekucji.syngularnej.(sądowej).traktowano.także.jako.egzekucję.gene- ralną,.czyli.taką,.która.pozwala.na.zrealizowanie.całego.majątku.dłużnika. niewypłacalnego.i.równomierne.zaspokojenie.wszystkich.nieuprzywilejo- wanych.wierzycieli20..Na.tym.tle.ciekawy.wydaje.się.pogląd,.który.przedmio- towe.pojęcie.nakazywał.rozpatrywać.w.zakresie.materialnoprawnych.skutków. ogłoszenia.dłużnika.upadłym. Wedle.tej.propozycji.istota.upadłości.na.gruncie. prawa.upadłościowego.sprowadzała.się.więc.do: –. odebrania.dłużnikowi.prawa.korzystania.ze.swego.mienia.i.rozporzą- dzania.nim, łego.z.osobami.trzecimi, –. modyfikacji.stosunków.zobowiązaniowych.(umów).łączących.upad- –. spieniężenia.majątku.dłużnika.i.ściągnięcia.jego.wierzytelności, –. podziału.funduszy.masy.upadłości.między.wierzycieli,.zgodnie.z.regu- łami.określonymi.w.art..204.i.n..pr..up.21 Na.podstawie.przytoczonych.propozycji.można.by.zatem.uznać,.że. upadłość.na.gruncie.prawa.upadłościowego.pojmowana.była.jako.powsta- ły.wskutek.wyroku.sądu.szczególny.stan.prawny.dłużnika,.wpływający. w.takim.zakresie.na.treść.zarówno.materialnych,.jak.i.procesowych.sto- sunków.prawnych,.których.podmiotem.był.dłużnik,.by.możliwe.stało.się. 17.Zob..B..Stelmachowski,.Prawo upadłościowe ziem zachodnich,.Poznań.1932,.s..2. 18.Zob..J..Hryniewicki,.Krótki zarys polskiego prawa upadłościowego oraz polskiego prawa o postępo- 19.Zob..J..Sobkowski,.Istota i znaczenie upadłości…,.s..243;.zob.także.M..Allerhand,.Prawo upad- 20.Zob..K..Piasecki,.Prawo upadłościowe…,.s..13;.zob..także.D..Czajka,.Przedsiębiorstwo w kryzysie, waniu układowym,.Poznań.1939,.s..8. łościowe…,.s..20. upadłość lub układ,.Warszawa.1999,.s..17. 21.Zob..J..Brol,.Prawo upadłościowe…,.s..1.. 24 1. Upadłość w ujęciu doktrynalnym i normatywnym z.założenia.jednoczesne.i.proporcjonalne.zaspokojenie.wszystkich.jego. wierzycieli.z.całego.jego.majątku. Wypada.w.tym.miejscu.nadmienić,.że.upadłość.jako.szczególny.stan. prawny.należało.jeszcze.odróżnić.od.pojęcia.postępowania.upadłościowe- go,.które.normowało.sposób.jej.przeprowadzenia22. Było.ono.bowiem.szczególnego.rodzaju.postępowaniem.sądowym,. mającym.na.celu.zarówno.zabezpieczenie,.jak.ustalenie.i.zrealizowanie. pretensji.wierzycieli..Obejmowało.zatem.wszystkie.dziedziny.postępowa- nia.spornego,.zabezpieczającego.i.egzekucyjnego,.z.tym.wszakże.zastrzeże- niem,.że.przedmiotem.postępowania.był.ogół.roszczeń.wszystkich.wierzy- cieli.upadłego.w.chwili.ogłoszenia.upadłości23. Z.uwagi.jednak.na.istotową. zależność.między.tymi.pojęciami,.ich.zamienne.używanie.nie.prowadziło.do. zasadniczych.nieporozumień24. Trzeba.tu.nadmienić,.iż.na.gruncie.prawa.upadłościowego.upadłość. była.pojęciem.związanym.z.likwidacyjnym.trybem.postępowania..Co.praw- da.w.ramach.toczącego.się.postępowania.upadłościowego.możliwe.było. zawarcie.układu,.to.jednak.należy.podkreślić,.że.był.to.tylko.jeden.z.dwóch. sposobów.zakończenia.toczącego.się.właśnie.w.trybie.likwidacyjnym.po- stępowania.upadłościowego..W.żaden.jednak.sposób.fakt.ten.nie.mógł. rzutować.na.istotę.upadłości,.skoro.układ.mógł.być.zawarty.dopiero.po. ogłoszeniu.upadłości.i.po.sporządzeniu.przez.sędziego–komisarza.listy. wierzytelności..Do.tego.więc.czasu.upadłość.wywoływała,.zarówno.w.sy- tuacji.materialnoprawnej,.jak.i.procesowej.dłużnika,.zasadnicze.skutki.prze- widziane.przez.prawo.upadłościowe. Na.gruncie.prawa.o.postępowaniu.układowym.zbiorowy.interes. wierzycieli.chroniony.był.natomiast.w.ramach.toczącego.się.na.wniosek. dłużnika.postępowania.układowego,.które,.co.należy.podkreślić,.nie.wpły- wało.w.tak.szerokim.zakresie.na.jego.sytuację.prawną,.jak.ogłoszenie. upadłości..Dłużnik.zachowywał.z.reguły.zarząd.swoim.majątkiem,.który. z.dniem.wszczęcia.postępowania.nie.stawał.się.masą.upadłości,.jak.to. miało.miejsce.w.przypadku.ogłoszenia.upadłości..Postępowanie.to.nie. wpływało.również.w.tak.zasadniczy.sposób.na.treść.zobowiązań.dłużnika. (art..29.pr..ukł.),.a.pozwalało.jedynie.na.ich.modyfikację.w.zakresie.okre- ślonym.przepisami.oraz.zgodną.wolą.dłużnika.i.wierzycieli..Stąd.też.na. 22.Zob..J..Sobkowski,.Istota i znaczenie upadłości…,.s..243;.J..Brol,.Prawo upadłościowe…,.s..1. 23.Zob..O..Buber,.Polskie prawo upadłościowe,.Warszawa.1936,.s..8;.J..Jankowski,.Przebieg postę- powania egzekucyjnego, upadłościowego i układowego,.Kraków.1999,.s..246.. 24.Por..J..Sobkowski,.Istota i znaczenie upadłości…,.s..243.. 2 Rozdział I. Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron… gruncie.prawa.o.postępowaniu.układowym.ustawodawca.nie.posłużył.się. żadnym.terminem,.który.określałby.stan.prawny.dłużnika..Zabieg.ten.był. jednak.celowy.i.podyktowany.względami.aksjologicznymi,.gdyż.w.czasie. uchwalania.obu.rozporządzeń.upadłość.pociągała.za.sobą.nie.tylko.skutki. prawne,.ale.i.nierzadko.daleko.idące.konsekwencje.natury.osobistej..Z.myślą. więc.o.ochronie.interesów.uczciwego.dłużnika,.którego.zła.sytuacja.finanso- wa.była.podyktowana.niezależnymi.od.niego.okolicznościami,.ustawodaw- ca.stworzył.regulację,.która.w.sposób.alternatywny.względem.prawa. upadłościowego.zaspokajała.interes.wierzycieli,.nie.pociągając.przy.tym. dla.dłużnika.tak.negatywnych.konsekwencji.natury.osobistej,.jak.wspo- mniana.upadłość. Samo.zaś.postępowanie.układowe.było,.podobnie.jak.postępowanie. upadłościowe,.szczególnym.rodzajem.postępowania.sądowego,.obejmują- cym.szereg.czynności.procesowych.i.czynności.o.innym.charakterze,.do- konywanych.stosownie.do.potrzeb.i.dopuszczalności.przez.różnego.rodza- ju.organy.–.takie.jak.sąd,.sędzia–komisarz,.nadzorca.sądowy,.oraz.przez. uczestników.postępowania.w.osobach.wnioskodawcy–dłużnika,.wierzy- cieli.lub.ich.zespołu.w.postaci.zgromadzenia.wierzycieli2..W.jego.ramach. wierzyciele.mogli.jednak.realizować.swoje.roszczenia.tylko.poprzez.zawar- cie.układu.z.dłużnikiem,.na.mocy.którego.zachowywał.on.z.reguły.byt. prawno-gospodarczy.swojego.przedsiębiorstwa. Mimo.że.obie.przytoczone.regulacje.cechowały.się,.co.podkreślano,. wysokim.poziomem.techniki.legislacyjnej26,.uznano.jednak,.że.w.obecnej. rzeczywistości.ekonomiczno-prawnej.nie.realizowały.w.sposób.skuteczny. zakładanych.funkcji. Przyczyny.tego.stanu.rzeczy.były.złożone,.jednak.największym.man- kamentem.uchylonych.regulacji.był.brak.elastyczności.w.procedurach. wynikających.z.rozdzielenia.obu.postępowań27..Wprawdzie.układ.mógł.być. zawarty.także.w.ramach.postępowania.upadłościowego,.jednak,.co.należy. podkreślić,.jego.charakter.był.zasadniczo.różny.od.układu.zawieranego. w.postępowaniu.układowym,.a.takie.rozwiązanie,.choć.mające.swe.uza- sadnienie.aksjologiczne,.nie.pozwalało.na.optymalne.wykorzystanie.ma- jątku.dłużnika.na.zaspokojenie.roszczeń.wierzycieli. 2.Zob..K..Piasecki,.Prawo upadłościowe…,.s..181. 26.Zob..F..Zoll,.Czy niemieckie prawo upadłościowe powinno być wzorem dla polskiego ustawodawcy?,. 27.Por..J..Brol,.Propozycje do założeń nowego prawa upadłościowego i układowego,.PPH.2000,.. SP.2001,.nr.1,.s..70. nr.6,.s..11. 26 1. Upadłość w ujęciu doktrynalnym i normatywnym 1.3. Pojęcie upadłości i układu na gruncie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze z 2003 r. Wskazywane.w.doktrynie.i.praktyce.mankamenty.prawa.upadłościo- wego.i.prawa.o.postępowaniu.układowym.z.1934.r.,.jak.również.doświad- czenia.związane.ze.stosowaniem.tych.aktów.prawnych.po.1990.r..skłaniały. do.dyskusji.nad.potrzebą.gruntownej.ich.nowelizacji.albo.też.zastąpienia. całkowicie.nową.lub.nowymi.ustawami..Ostatecznie.zdecydowano.się.na. wariant.zmiany.„głębokiej”28.i.w.efekcie.uchwalono.ustawę.–.Prawo.upad- łościowe.i.naprawcze,.która.weszła.w.życie.z.dniem.1.października.2003.r.,. zastępując.wymienione.dwa.rozporządzenia.z.1934.roku. Nowa.ustawa,.stosownie.do.zgłaszanych.w.doktrynie.postulatów29,.jest. jednolitym.aktem.prawnym,.realizującym.roszczenia.wierzycieli.w.oparciu. o.dwie.alternatywne.względem.siebie.i.podlegające.elastycznej.zmianie. procedury.–.likwidacyjną.i.układową..Żadna.przy.tym,.co.istotne,.nie.ko- rzysta.z.przywileju.nadrzędności. Należy.w.tym.miejscu.podkreślić,.że.postępowanie.upadłościowe. oparte.na.możliwości.elastycznej.zmiany.jego.trybu.już.wcześniej.funkcjo- nowało.w.ustawodawstwach.innych.państw.i.niewątpliwie.było.punktem. wyjścia.do.rozważań.nad.nową.polską.regulacją..Można.więc.dla.przykła- du.wskazać.rozwiązania.przyjęte.w.Stanach.Zjednoczonych,.gdzie.w.sto- sunku.do.dłużników.będących.osobami.fizycznymi.federalna.ustawa. Bancrupty.Reform.Act.z.6.listopada.1978.r..(nowelizowana.w.1984.r.).prze- widuje.dwa.rodzaje.postępowania.–.postępowanie.likwidacyjne.(discharge). oraz.postępowanie.ugodowe.(adjustment of debts)..Prawo.wyboru.jednego. z.nich.należy.do.dłużnika,.z.tym.że.obecnie.dłużnicy.nieposiadający.duże- go.majątku,.ale.mający.znaczne.dochody,.nie.mogą.wybierać.postępowania. likwidacyjnego,.lecz.tylko.ugodowe30..Rozwiązanie.podobne.do.polskiego. obowiązuje.natomiast.w.Niemczech..Zostało.ono.wprowadzone.na.mocy. ustawy.–.Prawo.insolwencyjne.(InsO).z..października.1994.r.31,.obowiązu- jącej.od.dnia.1.stycznia.1999.r..Na.mocy.tej.ustawy.zniesiono.w.Niemczech. odrębne.postępowanie.układowe.i.wprowadzono.jednolite.postępowanie. 28.Zob..A..Witosz,.Prawo upadłościowe i naprawcze – zwięzły komentarz,.Bydgoszcz.2003,.s..9. 29.Zob..J..Brol,.Propozycje do założeń…,.s..13;.D..Czajka,.Przedsiębiorstwo w kryzysie…,.s..333. 30.Zob..P..Tereszkiewicz,.Postępowanie upadłościowe oddłużeniowe dla konsumentów w Stanach Zjednoczonych i w niektórych państwach europejskich (cz. 1),.TPP.2000,.nr.1–2,.s..99.. 31.Polski.tekst.zob..M.A..Zieliński.(w:).Niemieckie Prawo insolwencyjne,.pod.red..J..Brola,.War- szawa.1996,.s..40. 27 Rozdział I. Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron… insolwencyjne,.które.prowadzi.do.likwidacji.lub.do.przyjęcia.planu.insol- wencyjnego32. Polski.ustawodawca,.łącząc.dwie.alternatywne.procedury.w.ramach. jednego.aktu.prawnego,.stworzył.zatem.obszerną.w.swym.zakresie.regu- lację.obejmującą.materię.dwóch.dotychczasowych.ustaw..Poszerzony. przedmiot.regulacji.spowodował.w.konsekwencji.przyjęcie.w.każdym. z.dopuszczalnych.rodzajów.upadłości.identycznej.procedury.wobec.nie- wypłacalnego.dłużnika,.która.została.podzielona.na.dwa.zasadnicze.etapy:. postępowanie.w.przedmiocie.ogłoszenia.upadłości.(część.pierwsza.tytuł.II;. art..18–6.p.u.n.).oraz.postępowanie.po.ogłoszeniu.upadłości.(część.pierw- sza,.tytuł.IV,.dział.IV.i.następne)..Etap.pierwszy.został.dość.znacznie.roz- budowany.w.stosunku.do.dotychczas.obowiązujących.przepisów.–.m.in.. przez.obowiązkowe.przeprowadzenie.postępowania.zabezpieczającego,. jeżeli.z.wnioskiem.o.ogłoszenie.upadłości.wystąpił.dłużnik.(art..36.p.u.n.).. Zasadniczo.etap.ten.ma.więc.na.celu.zbadanie.przez.sąd,.czy.występują. podstawy.do.ogłoszenia.upadłości.dłużnika. Etap.drugi.to.już.właściwe.postępowanie.upadłościowe,.które.regu- lują.przepisy.przewidujące.możliwość.zawarcia.układu.i.jego.zmianę,.bądź. też.likwidację.majątku.upadłego.z.możliwością.przechodzenia.z.jednego. postępowania.w.drugie.(art..16.i.17.p.u.n.),.by.uczynić.zeń.postępowanie. jak.najbardziej.efektywne.i.adekwatne.do.sytuacji.gospodarczej.przedsię- biorstwa.dłużnika33. Poza.przedstawionymi.wyżej.zasadniczymi.procedurami,.ustawa.–. Prawo.upadłościowe.i.naprawcze.reguluje.jeszcze.postępowanie.w.spra- wach.orzekania.zakazu.prowadzenia.działalności.gospodarczej.(część. pierwsza.tytuł.X),.które.nie.było.przedmiotem.regulacji.w.dotychczasowym. prawie.upadłościowym,.oraz.postępowanie.naprawcze.w.razie.zagrożenia. niewypłacalnością34. Wypada.w.tym.miejscu.nadmienić,.że.postępowanie.naprawcze,. podobnie.jak.postępowanie.układowe.przewidziane.prawem.o.postępo- waniu.układowym.w.poprzednim.stanie.prawnym,.nie.jest.częścią.postę- powania.upadłościowego,.choć.pozostaje.z.nim.w.związku.zarówno. funkcjonalnym,.jak.i.normatywnym..Można.zatem.uznać,.że.jest.ono.in- strumentem.prawnym.skonstruowanym.przez.zespół.norm.prawnych,. 32.Zob..J..Brol,.Postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu – wybrane problemy praw- ne,.PPH.2003,.nr.12,.s..24. 33.Zob..A..Witosz,.Prawo upadłościowe i naprawcze…,.s..11. 34.Ibidem. 28 1. Upadłość w ujęciu doktrynalnym i normatywnym wyodrębniony.z.prawa.upadłościowego.i.naprawczego,.za.pomocą.które- go.przedsiębiorca.zagrożony.niewypłacalnością.może.doprowadzić.do. zmiany.sytuacji.ekonomicznej.swojego.przedsiębiorstwa,.tak,.by.móc.za- chować.zdolność.konkurencji.rynkowej.i.tym.samym.zmniejszyć.prawdo- podobieństwo.upadłości..Stąd.też.przepisy.konstruujące.postępowanie. naprawcze.obowiązują.samodzielnie.i.równorzędnie.obok.przepisów.re- gulujących.postępowanie.upadłościowe,.a.nie.w.ich.ramach3. Należy.jeszcze.zaznaczyć,.że.nowa.ustawa.obejmuje.swoim.zakresem. także.te.upadłości,.które.w.dotychczasowym.porządku.prawnym.regulo- wane.były.ustawami.odrębnymi.albo.nie.były.w.ogóle.uregulowane..Są.to:. postępowanie.upadłościowe.wobec.banków.(art..42–440.p.u.n.),.postępo- wanie.upadłościowe.wobec.banków.hipotecznych.(art..441–449.p.u.n.),. postępowanie.upadłościowe.wobec.zakładów.ubezpieczeń.(art..471–480. p.u.n.).oraz.postępowanie.upadłościowe.wobec.osób.fizycznych.nieprowa- dzących.działalności.gospodarczej.(art..4911–49112.p.u.n.) Regulacje.te,.choć.stanowią.lex specialis wobec.modelowego.postępo- wania.z.części.pierwszej,.to.jednak.–.zgodnie.z.treścią.art..4.p.u.n..–.prze- pisy.tej.części.należy.stosować.odpowiednio.także.do.wymienionych.po- wyżej.szczególnych.typów.postępowania.upadłościowego,.chyba.że.co. innego.wynika.z.przepisu.szczególnego36. Na.podstawie.poczynionych.wyżej.rozważań.można.więc.uznać,.że. prawo.upadłościowe.i.naprawcze.nadało.pojęciu.upadłości.nowy,.szerszy. wymiar..Możemy.więc.mówić.o.upadłości.obejmującej.likwidację.majątku. upadłego,.ale.także.i.o.upadłości.z.możliwością.zawarcia.układu.z.pozba- wieniem.dłużnika.zarządu.swoim.majątkiem,.jak.i.o.upadłości.z.możliwością. zawarcia.układu.z.pozostawieniem.dłużnikowi.prawa.zarządu..Upadłość.nie. jest.więc.już.pojęciem.immanentnie.związanym.z.likwidacyjnym.trybem.po- stępowania.upadłościowego,.co.miało.miejsce.podczas.obowiązywania.rozpo- rządzenia.z.1934.r. Dziś.bowiem.postępowanie.upadłościowe.już.od.chwili. wszczęcia.może.się.toczyć.w.oparciu.o.procedurę.sanacyjną,.której.celem.jest. doprowadzenie.do.zawarcia.układu.między.upadłym.a.wierzycielami. W.nierozerwalnym.związku.z.instytucją.upadłości.pozostaje.zdefi- niowany.przepisami.prawa.upadłościowego.i.naprawczego.stan.niewypła- calności.dłużnika..Zachodzi.on.wtedy,.gdy.dłużnik.nie.wykonuje.swoich. 3.Por..J..Sawiłow,.Postępowanie naprawcze jako nowa sui generis instytucja prawa upadłościowego. Wybrane zagadnienia,.Pr..Spółek.2004,.nr.1,.s..46. 36.Zob..A..Witosz,.Prawo upadłościowe i naprawcze…,.s..11.. 29 Rozdział I. Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron… wymagalnych.zobowiązań.pieniężnych..Jeśli.jednak.dłużnikiem.jest.osoba. prawna.bądź.jednostka.organizacyjna.nieposiadająca.osobowości.prawnej,. której.odrębna.ustawa.przyznaje.zdolność.prawną,.to.stan.niewypłacalno- ści.w.przypadku.tych.podmiotów.wystąpi.również.wtedy,.gdy.ich.zadłu- żenie.przerośnie.wartość.ich.majątku.(art..11.p.u.n.)37..Obecnie.bowiem. wobec.niewypłacalnego.dłużnika.może.być.ogłoszona.jedynie.upadłość38.. Poczyniona.uwaga.jest.o.tyle.istotna,.że.na.gruncie.stanu.prawnego.sprzed. 1.października.2003.r..zaprzestanie.płacenia.długów.przez.dłużnika.było. przesłanką.zarówno.wszczęcia.postępowania.upadłościowego,.jak.i.postę- powania.układowego..Należy.jednak.podkreślić,.że.postępowanie.układo- we.zastrzeżone.było.jedynie.dla.tych.dłużników,.którzy.zaprzestali.płacenia. długów,.albo.przewidywali.w.najbliższej.przyszłości.zaprzestanie.ich.pła- cenia.wskutek.okoliczności.wyjątkowych.i.niezależnych.od.nich..Tylko.tacy. też.dłużnicy.mogli.złożyć.wniosek.o.wszczęcie.tego.postępowania..Układ. zatem.miał.być.w.założeniu.instytucją.chroniącą.uczciwego.dłużnika,.któ- ry.racjonalnie.gospodarując.posiadanymi.zasobami,.wskutek.niezależnych. od.niego.okoliczności,.stracił.płynność.finansową. W.przypadku.zaś.prawa.upadłościowego.i.naprawczego.dla.możli- wości.przeprowadzenia.tego.postępowania.w.oparciu.o.procedurę.sana- cyjną.czy.likwidacyjną.nie.jest.istotne,.czy.stan.niewypłacalności.powstał. wskutek.okoliczności.od.dłużnika.zależnych.czy.też.niezależnych..Zgodnie. bowiem.z.wyrażoną.w.art..2.i.14.p.u.n..zasadą.optymalizacji,.postępowanie. upadłościowe.powinno.być.prowadzone.w.takim.trybie,.jaki.w.danej.chwi- li.zapewnia.najwyższy.stopień.realizacji.roszczeń.wierzycieli..Priorytetem. jest.więc.zawsze.możliwie.pełne.zaspokojenie.roszczeń.wierzycieli,.w.przy- padku.gdy.dłużnik.stał.się.niewypłacalny..Jeśli.zatem.postępowanie.upad- łościowe.zmierzające.do.zawarcia.układu.lepiej.ma.zabezpieczyć.ich.inte- resy.niż.postępowanie.prowadzone.w.trybie.likwidacyjnym,.to.należy.je. prowadzić.w.oparciu.o.procedurę.sanacyjną.(art..14.p.u.n.)..Z.wnioskiem. zaś.o.otwarcie.postępowania.upadłościowego.z.możliwością.zawarcia. układu.może.dziś.wystąpić.zarówno.dłużnik,.jak.i.wierzyciel..Układ.zawar- ty.w.postępowaniu.upadłościowym.jest.zatem.pojęciem.warunkowanym. upadłością.dłużnika,.o.niejako.wtórnym.–.wobec.upadłości.–.charakterze.. 37.M..Pannert,.Niewypłacalność jako przesłanka ogłoszenia upadłości,.M..Praw..2004,.nr.16,.s..733.. 38.Nawet.w.przypadku.zawarcia.układu.na.wstępnym.zgromadzeniu.wierzycieli,.czyli.jeszcze. przed.ogłoszeniem.upadłości.dłużnika,.sąd.i.tak.wydaje.postanowienie.o.ogłoszeniu.upadło-. ści.z.możliwością.zawarcia.układu.wraz.z.postanowieniem.o.zatwierdzeniu.tego.układu.(art.... ust..1.p.u.n.). 30 1. Upadłość w ujęciu doktrynalnym i normatywnym Jeśli.więc.dłużnik.stał.się.niewypłacalny,.to.zawarcie.z.nim.układu.na.grun- cie.nowej.regulacji.może.nastąpić.tylko.po.uprzednim.ogłoszeniu.jego. upadłości..Na.marginesie.można.dodać,.że.ocena.charakteru.prawnego. układu.nie.uległa.zmianie..Jest.on.zatem.także.obecnie.traktowany.jako.akt. prawny.o.złożonym.prawnym.charakterze,.którego.elementami.są:.oświad- czenie.woli.dłużnika.lub.wierzyciela,.zależnie.od.tego,.kto.złożył.wniosek. o.otwarcie.postępowania.z.możliwością.zawarcia.układu,.oświadczenie.woli. złożone.przez.odpowiednią.większość.wierzycieli.na.zgromadzeniu.wie- rzycieli.oraz.orzeczenie.sądu.zatwierdzające.układ39. Trzeba.przy.tym.podkreślić,.że.ustawa.–.Prawo.upadłościowe.i.na- prawcze.przewiduje.także.unormowania.chroniące.uczciwego.dłużnika,. który.jest.dopiero.zagrożony.niewypłacalnością,.umożliwiając.mu.zawarcie. z.wierzycielami.układu..Służy.jednak.temu.odrębne.naprawcze.postępo- wanie,.uregulowane.w.części.czwartej.ustawy.(art..492–21.p.u.n.). W.ramach.zatem.ogólnej.definicji.upadłość.należałoby.na.gruncie. prawa.upadłościowego.i.naprawczego.ujmować.jako.szczególny.stan.praw- ny.dłużnika.powstały.na.skutek.wyroku.sądu,.pozwalający.na.równomier- ne.zaspokojenie.wszystkich.jego.wierzycieli,.po.przeprowadzonym.postę- powaniu.upadłościowym.w.trybie.układowym.lub.likwidacyjnym40. W.tej.sytuacji.upadłość.nie.musi.już,.z.chwilą.jej.ogłoszenia,.automa- tycznie.wpływać.w.takim.zakresie.na.sytuację.prawną.dłużnika,.jak.to. miało.miejsce.pod.rządami.prawa.upadłościowego.z.1934.r..To.bowiem,. jakie.konsekwencje,.zarówno.materialnoprawne,.jak.i.procesowe,.upadłość. pociągnie.za.sobą.dla.dłużnika,.uzależnione.jest.już.tylko.od.trybu,.w.jakim. postępowanie.upadłościowe.będzie.prowadzone. Z.uwagi.jednak.na.zasadnicze.różnice,.jakie.obie.procedury.wykazu- ją.względem.siebie.co.do.zakresu.oddziaływania.na.sytuację.prawną.upad- łego,.uprawnione.wydaje.się.stosowanie.do.upadłości.obejmującej.likwi- dację.majątku.dłużnika.terminu.upadłości.likwidacyjnej,.a.do.upadłości. z.możliwością.zawarcia.układu.–.terminu.upadłości.układowej..Taka.no- menklatura.nie.zmienia.bowiem.samej.istoty.ogólnej.definicji,.natomiast. jest.transparentna.w.kontekście.skutków,.jakie.upadłość.pociągnie.za.sobą. dla.niewypłacalnego.dłużnika. 39.Zob..Z..Świeboda,.Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz,.Warszawa.2003,.s..331;.. K..Piasecki,.Prawo upadłościowe…,.s..133,.183. 40.Por..J.S..Petraniuk,.Upadłość i jej podstawy w prawie upadłościowym i naprawczym,.PPH.2003,. nr.12,.s..18. 31 Rozdział I. Upadłość jako instytucja ochrony uczestników obrotu gospodarczego a interes stron… 2. Specyfika wykonywania zobowiązań wynikających z umów wzajemnych w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego 2.1. Uwagi wstępne Z.przedstawionych.powyżej.rozważań.wynika.jednoznacznie,.że. priorytetem.ustawy.–.Prawo.upadłościowe.i.naprawcze.jest.stworzenie. warunków.dla.zaspokojenia.wierzycieli.niewypłacalnego.dłużnika.w.moż- liwie.najwyższym.stopniu..Materiał.normatywny.ustawy.musi.być.zatem. wyposażony.w.odpowiednie.instrumenty.prawne,.które.pozwolą.na.takie. ukształtowanie.sytuacji.prawnej.dłużnika,.aby.realizacja.wspominanego. celu.stała.się.możliwa..Niewątpliwie.zasadnicze.znaczenie.w.tym.zakresie. mają.przepisy.odnoszące.się.do.wpływu.ogłoszenia.upadłości.na.stosunki. zobowiązaniowe,.których.stroną.stał.się.upadły.jeszcze.przed.ogłoszeniem. jego.upadłości.art..83–118.p.u.n..Nie.byłby.bowiem.możliwy.równomierny. i.proporcjonalny.podział.środków.uzyskanych.ze.spieniężenia.masy.upad- łościowej.w.postępowaniu.prowadzonym.w.trybie.likwidacyjnym,.gdyby. nie.wcześniejsza.weryfikacja.i.modyfikacja.więzi.obligacyjnych.upadłego.. Natomiast.w.przypadku.procedury.sanacyjnej,.bez.stworzenia.warunków. dla.restrukturyzacji.zobowiązań.upadłego,.nie.byłoby.możliwe.utrzymanie. jego.przedsiębiorstwa,.a.tym.samym.wierzyciele.byliby.pozbawieni.możli- wości.realizacji.swoich.roszczeń.z.dochodów,.jakie.to.przedsiębiorstwo. przynosi. Nie.ulega.wątpliwości.fakt,.że.najpowszechniejszym.źródłem.stosun- ków.zobowiązaniowych.w.obrocie.gospodarczym.są.umowy.wzajemne41,. które.wykazując.szczególny.charakter.prawny,.zapewniają.też.stronom. szeroką.ochronę.ich.interesów.w.przypadku.nieprawidłowości.powstałych. 41.Należy.podkreślić,.że.umowę.jako.czynność.prawną.trzeba.odróżnić.od.stosunku.zobowią- zaniowego,.jaki.ona.kreuje.i.w.koniecznym.zakresie.wyznacza.jego.treść..Umowa.bowiem.może. stanowić.jedynie.źródło.powstania.i.ukształtowania.treści.konkretnego.stosunku.zobowiązaniowe- go.w.granicach.dozwolonych.przez.ustawodawcę..W.doktrynie.podkreślono.jednak,.że.używanie. pojęcia.umowy.zarówno.w.znaczeniu.jej.zawarcia,.jak.i.w.znaczeniu.stosunku.zobowiązaniowego,. który.z.niej.wynika,.nie.powinno.rodzić.nieporozumień,.jeśli.taką.nomenklaturę.uznamy.za.pewien. skrót.myślowy,.a.istnieje.przy.tym.świadomość.co.do.dokonanego.uproszczenia..–.tak.Z..Radwański,. Teoria umów,.Warszawa.1977,.s..63;.A..Klein,.Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego,.Wrocław. 1980,.s..19;.S..Grobel,.Prawo powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia w zobowiązaniach wynikających z umów wzajemnych,.Katowice.1991,.s..9. 32
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wpływ upadłości likwidacyjnej na wykonanie zobowiązań z umów wzajemnych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: