Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00371 007315 13615783 na godz. na dobę w sumie
Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania. Klauzula rebus sic stantibus - ebook/pdf
Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania. Klauzula rebus sic stantibus - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 369
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-6292-2 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

WAŻNA INSTYTUCJA PRAWA CYWILNEGO

Książka jest poświęcona instytucji uregulowanej w art. 3571 KC

Problem dopuszczalności uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na stosunki obligacyjne należy do jednych z najbardziej skomplikowanych i kontrowersyjnych zagadnień prawa zobowiązań.

W okresie dzielącym powstanie zobowiązania i jego wykonanie może bowiem nastąpić w sposób nieoczekiwany nadzwyczajna zmiana stosunków, wywołująca ten skutek, że spełnienie świadczenia staje się bardzo utrudnione, grożąc jednej ze stron rażącą stratą lub wręcz staje się nieracjonalne z ekonomicznego punktu widzenia.

PRAKTYCZNE PODEJŚCIE DO TEMATU

Znaczenie praktyczne art. 3571 KC uzależnione jest więc głównie od stopnia stabilności stosunków społeczno-gospodarczych. W obecnych warunkach społeczno-gospodarczych ta instytucja prawa cywilnego ma bardzo duże znaczenie praktyczne. Będzie bowiem miała zastosowanie, np. przy znacznej liczbie spraw związanych z budową autostrad, przy zamówieniach publicznych, prawie upadłościowym, ubezpieczeniach gospodarczych.

ARGUMENTY TEORETYCZNE I PRAKTYCZNE

Autor opisuje tworzenie się instytucji, koncepcje doktrynalne uwzględniania wpływu okoliczności na zobowiązania. Przedstawia poszczególne teorie dotyczące uzasadnienia dopuszczalności uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania. Opisuje kształtowanie się poszczególnych modeli rozwiązań prawnych w systemach prawnych niemieckim, austriackim, szwajcarskim, amerykańskim, angielskim i włoskim. Przedstawia też model odrzucający dopuszczalności uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania jako zasadę ogólną (w prawie francuskim czy belgijskim). Opisuje także wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania w Konwencji Wiedeńskiej i prawie modelowym. Przede wszystkim jednak analizuje tę instytucję w prawie polskim.

W polskim prawodawstwie daje ona możliwość stronom umowy żądania zmiany zobowiązania wynikającego z tej czynności prawnej na drodze sądowej, ale tylko w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków społecznych.

Autor analizuje poszczególne przesłanki, takie jak

Spełnienie przesłanek z art. 3571 KC uprawnia każdą ze stron stosunku obligacyjnego do wystąpienia do sądu z powództwem przeciwko drugiej stronie o zmianę zobowiązania lub o jego rozwiązanie. Autor odnosi się także do dużych rozbieżności w orzecznictwie dotyczących tej instytucji.

WYBITNY AUTOR-PRAKTYK

Autorem jest wybitny cywilista: prof. dr hab. Adam Brzozowski, Kierownik Instytutu Prawa Cywilnego Uniwersytetu Warszawskiego, praktyk, radca prawny.

SZEROKIE GRONO ODBIORCÓW

Książka ma duże znaczenie praktyczne i powinna cieszyć się zainteresowaniem prawników- praktyków: radców prawnych obsługujących przedsiębiorców, adwokatów, ale także sędziów, którzy będą musieli podejmować decyzje w tych sprawach, syndyków, oraz samych przedsiębiorców.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Instytucje Prawa Prywatnego Adam Brzozowski Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania Klauzula rebus sic stantibus C . H . BECK Instytucje Prawa Prywatnego Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania Klauzula rebus sic stantibus Polecamy nasze publikacje z tego zakresu: K. Pietrzykowski (red.) KODEKS CYWILNY. TOM I–II, wyd. 7 Duże Komentarze Becka E. Gniewek, P. Machnikowski (red.) KODEKS CYWILNY, wyd. 5 Komentarze Kodeksowe R. Stefanicki PRYWATNOPRAWNE ŚRODKI DOCHODZENIA ROSZCZEŃ Z TYTUŁU NARUSZENIA REGUŁ KONKURENCJI Instytucje Prawa Prywatnego M. Gutowski BEZSKUTECZNOŚĆ CZYNNOŚCI PRAWNEJ Instytucje Prawa Prywatnego B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostek (red.) USTAWA O PRAWACH KONSUMENTA. KOMENTARZ Krótkie Komentarze Becka B. Barut-Skupień WSPÓŁUCZESTNICTWO PROCESOWE W POSTĘPOWANIU CYWILNYM I SĄDOWOADMINISTRACYJNYM Monografie Prawnicze www.ksiegarnia.beck.pl Instytucje Prawa Prywatnego Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania Klauzula rebus sic stantibus Adam Brzozowski Wydawnictwo C.H.BECK Warszawa 2014 A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania, Warszawa 2014 Propozycja cytowania: Redakcja: Aleksandra Dróżdż Wydawca: Joanna Ziemiecka © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: DTP Service Druk i oprawa: Totem, Inowrocław ISBN 978-83-255-6291-5 ISBN e-book 978-83-255-6292-2 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XV Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIX Część I. Kształtowanie się koncepcji klauzuli rebus sic stantibus w doktrynie, systemach prawnych niektórych państw, w prawie modelowym i w prawie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział I. Kształtowanie się koncepcji klauzuli rebus sic stantibus . . § 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I . Rozwój historyczny klauzuli rebus sic stantibus . . . . . . . . . . . II. Koncepcje doktrynalne uwzględniania wpływu okoliczności na zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Próby teoretycznego uzasadnienia dopuszczalności uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Teoria sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Teoria uczciwości i sumienności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Teoria siły wyższej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . D. Teoria nieprzewidywalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . E. Teoria ekwiwalentności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . F. Teoria nadużycia prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . G . Teoria wspólnej woli stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. Kształtowanie się modeli rozwiązań prawnych dotyczących uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1. Model przyjmujący zasadę ogólną uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania, dopuszczający możliwość zmiany treści umowy w następstwie zmian warunków . . . . . . . . I. Systemy kształtujące zasadę ogólną uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania wypracowaną przez orzecznictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Prawo niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 3 4 7 7 9 10 10 11 12 14 14 15 16 19 20 20 20 V 2 . Prawo austriackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 . Prawo szwajcarskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 . Prawo angielskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Prawo amerykańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Systemy kształtujące zasadę ogólną wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania w ramach uregulowania w prawie pozytywnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Prawo włoskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Model odrzucający dopuszczalność uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania jako zasadę ogólną . . . . . . I . Prawo francuskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Nadzwyczajna zmiana stosunków w sprawach cywilnych . . 2 . Odrzucenie klauzuli rebus sic stantibus przez Sąd Kasacyjny – zasada pacta sunt servanda . . . . . . . . . . . . . . . 3. Sądownictwo administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Rozbieżności między orzecznictwem sądów powszechnych i administracyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Prawo belgijskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania w Konwencji Wiedeńskiej i prawie modelowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Uregulowanie wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania w Konwencji Wiedeńskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Model przyjęty w PECL (art. 6:111) i DCFR (art. 1:110) . . . . . . III. Model przyjęty w Zasadach Międzynarodowych Umów Handlowych UNIDROIT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział III. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus) w prawie polskim (art. 269 KZ i okres poprzedzający wejście w życie art. 3571 KC) . . . . . . . . . . . . . . . § 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus) w prawie polskim w świetle art. 269 KZ oraz w okresie poprzedzającym kodyfikację prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania według KC (stan prawny obowiązujący do 30.9.1990 r.). Próby skonstruowania ogólnej zasady uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania na podstawie postanowień KC . . . . . . . . . . . . . . I . Stanowisko doktryny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Koncepcja gospodarczej niemożliwości świadczenia . . . . . 2. Koncepcja nadużycia prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Koncepcja zgodnego zamiaru stron i celu umowy (art. 65 § 2 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Stanowisko judykatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 32 34 42 44 45 48 48 51 52 55 60 61 63 63 65 69 71 75 75 75 81 81 85 92 94 94 96 VI Spis treści Część II. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania w świetle uregulowań Kodeksu cywilnego i przepisów pozakodeksowych . . . . . . 99 Rozdział I. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania… w świetle art. 3571 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Relacja między zasadą pacta sunt servanda a klauzulą rebus sic stantibus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 3. Umiejscowienie klauzuli rebus sic stantibus w KC . . . . . . . . . . . § 4 . Ogólna charakterystyka uregulowania art . 3571 KC . . . . . . . . . . . I. Obowiązywanie art. 3571 KC w czasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Dyspozytywny charakter uregulowania art . 3571 KC . . . . . . . . III . Konstrukcja art . 3571 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Zakres podmiotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 5. Przesłanki zastosowania art. 3571 KC. Określenie konsekwencji spełnienia się przesłanek zastosowania art. 3571 KC . . . . . . . . . . I. Umowa jako źródło zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Rodzaje świadczeń a klauzula rebus sic stantibus . . . . . . . . 2. Istnienie umowy jako przesłanka dopuszczalności wniesienia powództwa z art . 3571 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Wpływ odbioru etapów wykonania umów 101 101 104 115 118 118 118 120 120 123 126 126 130 na dopuszczalność wniesienia powództwa z art. 3571 KC . . 140 4 . Klauzula rebus sic stantibus a zobowiązania pozaumowne 141 147 163 II. Nadzwyczajna zmiana stosunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Przesłanka nieprzewidzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Nadmierna trudność spełnienia świadczenia lub groźba rażącej straty dla jednej ze stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V. Związek przyczynowy między nadzwyczajną zmianą okoliczności a nadmiernymi trudnościami lub groźbą rażącej straty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 6. Ingerencja sądu (rodzaj i zakres) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Odmienne niż w umowie oznaczenie sposobu wykonania 170 175 180 zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II. Rozwiązanie umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 7. Zagadnienia procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 8. Zakres zastosowania art. 3571 KC, zagadnienia szczegółowe . . . . 185 188 190 192 I . Klauzula rebus sic stantibus a odpowiedzialność ex contractu 192 II . Klauzula rebus sic stantibus a gospodarcza niemożliwość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 III . Klauzula rebus sic stantibus a zdarzenie siły wyższej (vis major) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IV. Możliwość wykorzystywania art. 3571 KC w celu rozwiązywania sporów w zakresie tzw. opcji walutowych . . . . 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Pojęcie opcji walutowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 204 204 207 VII Spis treści 3. Możliwość uwzględnienia wpływu zmiany okoliczności w przypadku umów opcji walutowych w świetle uregulowania art . 3571 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A. Umowa jako źródło zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . B. Nadzwyczajna zmiana stosunków . . . . . . . . . . . . . . . . . C. Nadmierne utrudnienie wykonania umowy opcji walutowej bądź zagrożenie rażącą stratą dla jednej z jej stron . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . D. Wymóg nieprzewidzenia przez strony umowy wpływu zmiany okoliczności na łączący je stosunek zobowiązaniowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . E . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 . Klauzula rebus sic stantibus a możliwość waloryzacji świadczeń pieniężnych. Relacja pomiędzy art. 3571 KC i art . 3581 § 3 KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 9. Projekty zmiany uregulowania klauzuli rebus sic stantibus . . . . . I . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . Porównanie art . 3571 KC i art. 6:111 PECL. Artykuł 6:111 PECL jako wzorzec przyszłego uregulowania klauzuli rebus sic stantibus w prawie polskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III. Założenia i propozycje dotyczące potrzebnych zmian uregulowania klauzuli rebus sic stantibus . . . . . . . . . . . . . . . . IV . Projekty uregulowania klauzuli rebus sic stantibus w nowym Kodeksie cywilnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. Uregulowanie wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania w przepisach szczególnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . § 2. Uregulowania wpływu zmiany stosunków na zobowiązania 209 210 211 213 214 215 216 223 223 224 232 238 241 241 w przepisach szczególnych Kodeksu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . 242 I. Sądowa waloryzacja świadczeń pieniężnych (art. 3581 § 3 KC) 242 II. Natychmiastowa wymagalność świadczenia (art. 458 KC) . . . 252 III. Wstrzymanie spełnienia świadczenia wzajemnego (art. 490 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 IV. Zmiana wynagrodzenia ustalonego w umowie o dzieło (art. 629–632 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 . Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 255 A. Wynagrodzenie kosztorysowe w umowie o dzieło (art. 629 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 B. Podwyższenie wynagrodzenia kosztorysowego (art. 630 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 C. Odstąpienie przez zamawiającego od umowy (art. 631 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . D. Wynagrodzenie ryczałtowe (art. 632 KC) . . . . . . . . . . . . 257 258 V. Dopuszczalność żądania obniżenia czynszu (art. 700 KC) . . . . 262 VI. Odstąpienie od umowy i dopuszczalność odmowy wydania przedmiotu pożyczki (art. 721 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 VIII Spis treści VII. Zmiana sposobu wykonania zlecenia (art. 737 KC) . . . . . . . . . 265 VIII. Zmiana miejsca i sposobu przechowania rzeczy (art. 838 KC) . 267 IX. Odwołanie darowizny w następstwie zmiany stanu majątkowego darczyńcy (art. 896 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . X. Dopuszczalność zmiany wysokości lub czasu trwania renty 267 269 (art. 907 § 2 KC) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI. Zmiana i rozwiązanie umowy o dożywocie (art. 913 KC) . . . . 271 XII. Odstępstwa od zasady nominalizmu (art. 693 § 2, art. 903 KC) 272 272 § 3 . Przepisy pozakodeksowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I. Wpływ zmiany stosunków na orzeczenia lub umowy dotyczące obowiązku alimentacyjnego (art. 138 KRO) . . . . . . II. Zmiana układu w następstwie nadzwyczajnej zmiany stosunków gospodarczych (art. 298 PrUpNapr) . . . . . . . . . . . . 272 277 III. Dopuszczalność zmiany umów w sprawach zamówień publicznych w świetle art. 144 i 145 PrZamPubl . . . . . . . . . . . . 280 IV . Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 Część III. Adaptacyjne klauzule umowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 Rozdział I. Adaptacyjne klauzule umowne. Zagadnienia ogólne . . . . 289 Rozdział II. Umowne klauzule adaptacyjne. Model force majeure . . . 299 Rozdział III. Umowne klauzule adaptacyjne. Model hardship . . . . . . 313 Rozdział IV. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 IX Spis treści Wstęp 1. Oddawana do rąk czytelnika praca nawiązuje do wcześniejszych opraco- wań autora, w szczególności do opracowania „Wpływ zmiany okoliczności na zo- bowiązania (na tle prawa niektórych państw obcych)” z 1992 r. Ukazało się ono niedługo po wejściu w życie art. 3571 KC. W przyszłym roku (2015) minie 25 lat od tej zasadniczej zmiany stanu prawnego w Polsce w odniesieniu do regulacji wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania. W okresie tym zgłoszonych zo- stało wiele interesujących i niezmiernie ważnych wypowiedzi doktryny i judyka- tury. Także sądy wielokrotnie miały możliwość oparcia na art. 3571 KC swoich rozstrzygnięć. Część z nich okazała się trafna, niektóre spotkały się z ostrą reak- cją ze strony doktryny, co spowodowało późniejszą zmianę linii orzeczniczej. Nie sprawdziło się jednak oczekiwanie, że z biegiem lat problemów tego typu będzie coraz mniej, w związku z wypracowaniem przez doktrynę i judykaturę względ- nie jednolitego stanowiska. To samo powiedzieć można o oczekiwaniach doty- czących stosowania umownych klauzul adaptacyjnych. Jedno jest jednak pewne – uregulowanie klauzuli rebus sic stantibus jest bardzo potrzebne w nowoczesnym systemie prawnym. Wiele dyskusyjnych kwestii nie doczekało się jednak zadowalającego roz- wiązania. Pojawiły się też nowe, o znacznej doniosłości praktycznej, problemy interpretacyjne i legislacyjne. W związku z tym wydaje się w pełni celowe i uza- sadnione przedstawienie w jednym opracowaniu monograficznym szerokiego, kompleksowego ujęcia zagadnień składających się na tę skomplikowaną i bu- dzącą liczne polemiki i kontrowersje problematykę. Wciąż aktualne pozostaje stwierdzenie, że zagadnienie wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania od dawna było i jest nadal przedmiotem licznych kontrowersji. Nie jest kwestionowana prawdziwość twierdzenia, że w okresie dzielącym powstanie zobowiązania i jego wykonanie nastąpić może w sposób nie- oczekiwany nadzwyczajna, głęboka, a nawet radykalna zmiana stosunków wywo- łująca ten skutek, że spełnienie świadczenia staje się bardzo utrudnione, grożące jednej ze stron rażącą stratą lub wręcz nieracjonalne z ekonomicznego punktu wi- dzenia. Dyskusja nadal koncentruje się wokół zagadnienia, czy tego typu zmiana stosunków może uzasadniać żądanie przystosowania lub rozwiązania zobowiąza- nia. W przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej na to pytanie, wokół kwestii, jakie powinno być rozstrzygnięcie omawianego zagadnienia w płaszczyźnie regulacji prawnych, w jaki sposób i w jakim zakresie na gruncie prawnym wpływ zmiany stosunków na zobowiązania może i powinien być uwzględniany. Podstawowy problem dotyczy konieczności harmonizowania regulacji praw- nych wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania z podstawową zasadą prawa zobowiązań pacta sunt servanda, uznawaną powszechnie za gwarancję stabili- zacji sytuacji prawnej stron i pewności obrotu cywilnoprawnego. Zagadnienie to XI budzi nadal znaczne kontrowersje. Stanowisko doktryny wydaje się ewoluować. W miejsce tradycyjnego, konserwatywnego postrzegania klauzuli rebus sic stan- tibus jako zaprzeczenia zasady pacta sunt servanda, liczne wypowiedzi wska- zują na szczególny w ujęciu funkcjonalnym charakter tej relacji. Wskazuje się w szczególności, że klauzula rebus sic stantibus uzupełnia zasadę pacta sunt se- rvanda, wspomaga ją. Obie instytucje pozwalają na ustalenie, co było właściwą treścią pactum. Ogromna dynamika zmian społecznych, politycznych i gospo- darczych we współczesnym świecie sprawia bowiem, że znaczna część powią- zań obligacyjnych – w szczególności długoterminowych – nie powstałaby lub zo- stałaby „zerwana” w przypadku ścisłego obowiązywania zasady bezwzględnego związania stron postanowieniami stosunku obligacyjnego. Odpowiedzią praktyki kontraktowej i doktryny na wyzwania naszych czasów jest koncepcja umów roz- wijających się, umów ewoluujących. W doktrynie prezentowany jest też pogląd, zgodnie z którym zasada pacta sunt servanda funkcjonuje z zastrzeżeniem usta- wowej klauzuli rebus sic stantibus. Są to zasady komplementarne, które uzupeł- niając się wzajemnie, tworzą podstawy spójnego, kompleksowego mechanizmu usprawniającego funkcjonowanie obrotu kontraktowego we współczesnym kli- macie gospodarczym i społecznym. 2. Problem wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania był i jest nadal żywo dyskutowany w judykaturze i piśmiennictwie obcym (np. ewolucja poglą- dów doktryny i judykatury w prawie francuskim). Dyskusje te dostarczały i dalej współcześnie dostarczają szeregu istotnych argumentów dla budowania koncepcji teoretycznych i rozwiązań legislacyjnych w prawie polskim. Regulacje wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania przeszły w Polsce ogromną ewolucję. W okresie międzywojennym, z uwagi na konieczność unifi- kacji prawa cywilnego oraz stworzenia jednolitej praktyki orzecznictwa, ustawo- dawca zdecydował się na rozwiązanie (wyjątkowe w owych czasach) w postaci uregulowania klauzuli rebus sic stantibus w formie zasady ogólnej wyrażonej expressis verbis w Kodeksie zobowiązań z 1933 r. (art. 269). Przepis ten odegrał znaczną rolę w zakresie stabilizowania powiązań prawnych stron różnych stosun- ków zobowiązaniowych w okresie przed i po II wojnie światowej. W PRL ustawodawca początkowo wyłączył stosowanie art. 269 KZ (de- kret z 27.7.1949 r. o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nieumorzonych zobowiązań pieniężnych1), a następnie zrezygnował w ogóle z jego odpowied- nika w Kodeksie cywilnym. Ten stan prawny uznawano dość powszechnie za re- gres w stosunku do uregulowania wcześniejszego. Luki powstałej po rezygna- cji z wprowadzenia do Kodeksu cywilnego odpowiednika art. 269 KZ nie udało się wypełnić ani orzecznictwu sądowemu, ani praktyce kontraktowej (umowne klauzule adaptacyjne). Także doktryna nie wypracowała przekonującej koncepcji uwzględniania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania na podstawie Ko- deksu cywilnego . Dokonana ustawą z 28.7.1990 r. nowelizacja Kodeksu cywilnego2 w odnie- sieniu do regulacji wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania była zatem 1 Dz.U. Nr 45, poz. 332 ze zm. 2 Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm. XII Wstęp Wstęp w pełni uzasadniona i konieczna. Nie spełniła ona jednak wszystkich związanych z nią oczekiwań. Pole zastosowania klauzuli rebus sic stantibus (art. 3571 KC) zo- stało nadmiernie (co jest wyraźnie widoczne z perspektywy wieloletniej praktyki stosowania tego przepisu) ograniczone przez przyjęcie przesłanki nadzwyczajnej zmiany stosunków. Poważne wątpliwości budziła także od początku rezygnacja z regulacji skłaniających strony do renegocjowania postanowień łączących je sto- sunków, przed wystąpieniem z powództwem do sądu. O ile w latach 90 . uregulowanie art . 3571 KC wciąż można było uznawać za nowoczesne, przełamujące (podobnie jak wcześniejsze uregulowanie art. 269 KZ) tradycyjne, mocno konserwatywne podejście, charakterystyczne dla wiel- kich kodyfikacji prawa cywilnego, o tyle współcześnie walor ten przestał być już taki oczywisty3. Stało się tak na skutek dokonujących się przeobrażeń współ- czesnych stosunków społecznych i gospodarczych. Przeobrażenia te wywołały w pierwszym rzędzie reakcję międzynarodowej praktyki obrotu kontraktowego (klauzule force majeure i klauzule hardship). Do tych rozwiązań wypracowanych przez praktykę dołączyły rozwiązania prawa modelowego (np. Konwencji Wie- deńskiej, Zasad Międzynarodowych Kontraktów Handlowych UNIDROIT, PECL i DCFR). Można powiedzieć, że tak jak zmieniały się współczesne stosunki spo- łeczne i gospodarcze, tak ewoluowały proponowane rozwiązania ich wpływu na zobowiązania. W świetle zaproponowanych w tych dokumentach modeli uregulo- wania klauzuli rebus sic stantibus, regulacja polska wydaje się przestarzała, a jej konserwatywna wykładnia, proponowana przez część przedstawicieli doktryny i w niektórych orzeczeniach sądowych, znacznie redukuje jej przydatność oce- nianą z punktu widzenia potrzeb polskiego obrotu kontraktowego. Z całą pewno- ścią nie można uznać art. 3571 KC za uregulowanie w pełni nowoczesne i loku- jące rozwiązanie polskie w czołówce systemów prawnych regulujących wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania. Na tym tle dość wyraźnie rysuje się kwe- stia zmian legislacyjnych w zakresie uregulowania wpływu zmian okoliczności na zobowiązania w prawie polskim. W okresie obowiązywania art. 3571 KC pojawiło się wiele nowych proble- mów związanych ze stosowaniem uregulowania klauzuli rebus sic stantibus . Chodzi w szczególności o takie pola zastosowania klauzuli, jak rozwiązywanie sporów na tle umów opcji walutowych. Najważniejszą kwestią jest jednak za- stosowanie klauzuli w zakresie sporów powstałych na tle wykonywania umów w ramach stosunków gospodarczych. Chodzi w szczególności o dopuszczalność rozstrzygania przez sądy żądań zgłaszanych przez strony dotknięte zmianą sto- sunków i wykonujących umowy w dalszym ciągu, zgodnie z ich pierwotną tre- ścią. Przyjmowana niekiedy interpretacja może doprowadzić do prawie zupełnego wyeliminowania zastosowania art. 3571 KC w odniesieniu do rozwiązywania ta- kich sporów. Istotne znaczenie ma także określenie terminu, w jakim może zostać zgłoszone powództwo obejmujące żądanie z art. 3571 KC. W praktyce niezmier- nie ważny okazał się też problem dopuszczalności stosowania art. 3571 KC do umów zawieranych w trybie zamówień publicznych, relacji tego przepisu do ure- gulowań szczegółowych (art. 629 i 632 § 2 KC, art. 144 PrZamPubl). Niniejsza praca spełni swoje zadanie, jeżeli przynajmniej częściowo przyczyni się do wyja- 3 Por . G. Gorczyński, Regulacja wpływu zmiany okoliczności, s. 136. XIII śnienia tych zagadnień, które w dotychczasowym polskim piśmiennictwie praw- niczym i judykaturze nie zostały w sposób zadowalający rozstrzygnięte. 3. Głównym celem niniejszej pracy jest kompleksowa analiza uregulowania wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania w obowiązującym prawie polskim. Zagadnienie to przedstawiane jest z różnych punktów widzenia – teoretycznego, prawnoporównawczego i dogmatycznego. Występujące w pracy pewne powtórze- nia wydają się więc w jakimś stopniu nieuniknione. Rozważania prawnoporów- nawcze, choć trudno negować ich walor poznawczy, straciły nieco na znaczeniu w związku z rozwojem międzynarodowej praktyki kontraktowej i nowoczesnych rozwiązań prawa modelowego. Niezmiernie istotne i nadal przydatne są natomiast argumenty używane w dyskusjach poświęconych koncepcjom teoretycznym i roz- wiązaniom judykatury państw obcych. Zachowują one w znacznym stopniu ak- tualność. Regulacje wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania występują, choć w różnym zakresie i w różnych ujęciach, w większości współczesnych sys- temów prawnych. Orzecznictwo i doktryna napotykają tam z reguły te same lub podobne problemy. Proponowane ujęcie omawianej problematyki umożliwia za- tem pogłębioną ocenę i lepsze zrozumienie rozwiązań w prawie polskim, pozwala zweryfikować trafność przyjętych rozwiązań szczegółowych. Rozwiązania przy- jęte w prawie obcym i praktyce kontraktowej międzynarodowego obrotu gospo- darczego pozwalają ponadto na określenie współczesnych tendencji rozwojowych w odniesieniu do regulacji wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania. 4. Praca składa się z trzech części poświęconych kolejno: kształtowaniu się koncepcji klauzuli rebus sic stantibus i modeli rozwiązań prawnych w prawie ob- cym i w prawie modelowym w rozwoju historycznym; uregulowaniu wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania w art. 3571 KC oraz w (kodeksowych i po- zakodeksowych) przepisach szczegółowych; modelom umownych klauzul ada- ptacyjnych. Wydaje się, że taki zakres poruszanych zagadnień w dostatecznym stopniu wyczerpuje problematykę wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania. XIV Wstęp Wykaz skrótów 1. Źródła prawa austr . KC/ABGB . . . . . . . . . . . . . austriacki Kodeks cywilny z 1.6.1811 r. (ABGB – Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, Justizgesetz- sammlung Nr 946/1811) DCFR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Projekt Wspólnej Ramy Odniesień franc . KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . francuski Kodeks cywilny z 21.3.1804 r. (Cciv – Code civil) z 2014 r. poz. 121) KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. Konstytucja RP . . . . . . . . . . . . . . . Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 .4 .1997 r . KRO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) KZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) niem. KC/BGB . . . . . . . . . . . . . . . . niemiecki Kodeks cywilny z 18.8.1896 r. (BGB – Bür- gerliches Gesetzbuch, BGBl I S. 42, FNA 400–2) PECL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zasady Europejskiego Prawa Kontraktów PrUpNapr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i napraw- PrZamPubl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych cze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.) PWKC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 23.4.1964 r. – Przepisy wprowadzające Ko- deks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) szwajc . KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . szwajcarski Kodeks cywilny z 10.12.1907 r. (ZGB – Zivilgesetzbuch, SR. 210. AS 24 233, 27 207 und BS 2 3) szwajc. KZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . szwajcarski kodeks zobowiązań wł. KC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . włoski Kodeks cywilny z 16.3.1942 r. (CC – Codice Civile, Gazzetta Ufficiale, n. 79 del 4.4.1942 r.) ZmKC z 1990 r. . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cy- ZmKC z 1996 r. . . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 23.8.1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks cy- wilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) wilny (Dz.U. Nr 114, poz. 542) 2. Organy i instytucje SN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sąd Najwyższy TK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trybunał Konstytucyjny XV 3. Publikatory i czasopisma Dz .U . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dziennik Ustaw Dz .Urz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dziennik Urzędowy GSP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gdańskie Studia Prawnicze KPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monitor Prawniczy NP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nowe Prawo Pal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Palestra PiP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Państwo i Prawo PPA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Prawa i Administracji PPH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Prawa Handlowego Pr . Bank . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prawo Bankowe Pr . Sp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Prawo Spółek PUG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego PS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przegląd Sądowy Rej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rejent R . Pr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Radca prawny SC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Cywilistyczne SP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Prawnicze SPE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Studia Prawno-Ekonomiczne TPP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Transformacje Prawa Prywatnego 4. Piśmiennictwo Gniewek, KC. Komentarz E . Gniewek (red.), Kodeks cywilny, t. I, Komentarz do artykułów 1–534, Warszawa 2004; E . Gniewek (red.), Kodeks cywilny, t. II, Komentarz do artykułów 535– 1088, Warszawa 2004; E . Gniewek (red.), Kodeks cy- wilny. Komentarz, Warszawa 2006, 2008, 2011 Gniewek, P. Machnikowski, KC. Komentarz . . . . . . . . . . . . . . . E . Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny, Komentarz, Warszawa 2013 Pietrzykowski, KC. Komentarz . . . . . . . . . . . . . . . K . Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Warszawa 1997, 1999, 2002, 2004, 2005, 2009, 2011, 2013; t. II, Warszawa 1998, 2000, 2003, 2004, 2005, 2009, 2011, 2013 System pr. cyw. . . . . . . . . . . . . . . . System prawa cywilnego, t. I, wyd. 1, Ossolineum 1974; wyd. 2, Ossolineum 1985; t. II, Ossolineum 1977; t. III, cz. 1, Ossolineum 1981; t. III, cz. 2, Osso- lineum 1976; t. IV, Ossolineum 1986 System PrPryw, . . . . . . . . . . . . . . . System Prawa Prywatnego, t. 1, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2007, 2012; t. 2, Prawo cy- wilne – część ogólna, Warszawa 2002, 2008; Suple- ment do t. 2, Warszawa 2004; t. 3, Prawo rzeczowe, Warszawa 2003, 2007, 2013; t. 4, Prawo rzeczowe, Warszawa 2005, 2007, 2012; t. 5, Prawo zobowiązań XVI Wykaz skrótów – część ogólna, Warszawa 2006; t. 6, Prawo zobowią- zań – część ogólna, Warszawa 2009; Suplement do t. 6, Warszawa 2010; t. 7, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Warszawa 2001, 2004, 2011; t. 8, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Warszawa 2004, 2011; t. 9, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, Warszawa 2010; t. 10, Prawo spadkowe, Warszawa 2009, 2013; t. 11, Prawo rodzinne i opiekuńcze, War- szawa 2009; t. 12, Prawo rodzinne i opiekuńcze, War- szawa 2003, 2011; t. 13, Prawo autorskie, Warszawa 2003, 2007 (w przygotowaniu wyd. 3, 2013); t. 14A, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2012; t. 14B, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2012; t. 15, Prawo konkurencji (w przygotowaniu 1. wyd.); t. 16, Prawo spółek osobowych, Warszawa 2008; t. 17A, Prawo spółek kapitałowych, Warszawa 2010; t. 17B, Prawo spółek kapitałowych, Warszawa 2010; t. 18, Prawo papierów wartościowych, War- szawa 2005, 2010; Suplement do t. 18, Warszawa 2006; t. 19, Prawo papierów wartościowych, War- szawa 2006 t. 20, Prawo prywatne międzynarodowe (w przygotowaniu 1. wyd.) 5. Inne art . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . artykuł cz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . część lit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . litera n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . następny (-a, -e) niepubl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . niepublikowany (-a, -e) np . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . na przykład Nr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . numer orz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . orzeczenie pkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . punkt por . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . porównaj post . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . postanowienie poz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . pozycja r . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rok red . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . redakcja (-ą) s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . strona t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . tom tj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . to jest t .j . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . tekst jednolity tzw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . tak zwany (-a, -e) uchw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . uchwała UNIDROIT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Międzynarodowy Instytut Unifikacji Prawa Prywat- nego ust . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ustęp XVII Wykaz skrótów uw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . uwaga (-i) wyr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wyrok zd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zdanie zm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zmiana (-y) zob . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zobacz XVIII Wykaz skrótów Bibliografia W.R. Anson, Law of contract, Oksford 1979; H. Asam, Instrumente des Inflationsausgleich im italienischen und deutschen E. Bagińska, Klauzula rebus sic stantibus – współczesne zastosowania, GSP 2010, J. Balcewicz, Reguły waloryzacji cen w zamówieniach publicznych, Finanse Ko- Recht, Monachium 1984; Nr 24; munalne 2011, Nr 5; O. Bambino, Eccessiva onerosità della prestatione esuperamento dell’alea nor- male del contratto, Rivista di diritto commerciale 1960; L.O. Baptista, The UNIDROIT Principles for International Commercial Law Pro- ject: Aspects of International Private Law, Tulane Law Review 1995; C. von Bar (red.), Principles, Definitions and Model Rules of European Pritvate Law. Draft Common Frame of Reference (DCFR), Outline Edition, Prepared by the Study Group on a European dvii Code and the Research Group on EG Private Law (Acquis Group), Monachium 2009; A. Bąkowska, Zasady europejskiego prawa kontraktów, Warszawa 2004, www.ra- chelski wspolnicy.pl; H. Beale, A. Hartkamp, H. Koetz, D. Tallon, Cases, Materials and Text on Con- tract Law, Oksford–Portland 2002; K.P. Berger, Die UNIDROIT – Prinzipien für Internationale Handelsvertraege, In- diz fuer ein autonomes Weltwirtschaftsrecht?, Zeitschrift fuer Vergleichende Rechtswissenschaft 1995; C. Besson, La force obligatoire de contract et les changements de circonstances, Les cour de droit, Lozanna 1955; M. Bieniak, Klauzula rebus sic stantibus – możliwość jej aktualnego zastosowania (uwagi na tle art. 3571 KC), MoP 2009, Nr 12; tenże, Nadzwyczajna zmiana stosunków jako przesłanka zastosowania art. 3571 KC – próba definicji, SP 2009, Nr 4; K. Bilda, Anpassungsklauseln in Vertraegen, 1952; J. Bischoff, Vertragsrisiko und clausula rebus sic stantibus, Zürcher Studien zum Privatrecht 1983, Nr 28; M.J. Bonell, An International Restatement of Contract Law: The UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts, Nowy Jork 1996; C. Braccinati, Degli effetti della eccessiva onerosità sopravveniente nei contratti, A. Brzozowski, Klauzula rebus sic stantibus także w obrocie gospodarczym, PPH Mediolan 1946; 1997, Nr 1; tenże, Klauzule zabezpieczające wartość świadczenia pieniężnego w obrocie go- spodarczym (w świetle § 2 i § 4 art. 3581 KC), PUG 1991, Nr 10; XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania. Klauzula rebus sic stantibus
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: